DALAK
HASTALIKLARI
YRD.DOÇ.DR.MURAT KALAYCI
1
DALAK
Anatomi :
Dalak, 9. ve 12. torakal vertebra düzeyinde, sol üst batın
kadranının arka bölümünde yeralmaktadır.
• Erişkinde ortalama ağırlığı 150 gr. Kan akımı 300 ml /
dk’dır.
• Mide, pankreas kuyruğu, sol böbrek ve splenik fleksura
ile komşu
• Dalağa esas kanı getiren splenik arter olup, dakikada
250-300 ml kan taşır. Splenik arter, aortun çölyak
trunkusunun orta dalıdır.
• Venöz drenaj esas olarak splenik ven ile sağlanır.
Splenik ven, superior mezenterik vene bağlanır ve
bunlar portal veni oluşturur.
• Splenofrenik, splenokolik ligamanlar avasküler
• Splenorenal (Splenik arter – ven) ve gastrosplenik
2
(Gastrika brevia) ligamanlar vasküler
Aksesuar dalak % 14–30
oranında bulunabilir:
1. Dalak hilusu (En sık)
2. Gastrosplenik – splenokolik
ligaman
3. Gastrokolik ligaman
4. Splenorenal ligaman
5. Büyük omentum
3
4
Dalak fonksiyonları:
1.
Mekanik filtrasyon
Normal koşullarda:
Yaşlı deforme eritrositler (>120 gün)
Yüzeyi hasarlı eritrositler
Howell-Jolly cisimcikleri (Nükleus kalıntıları)
Heinz cisimcikleri (Denatüre Hb)
Pappenheimer cisimcikleri (Demir granülleri)
Akantositler dalakta temizlenir
Hastalıklarda:
Sferositler
Orak hücreler, Hb C hücreleri
Antikor kaplı eritrositler, trombositler ve beyaz küreler
2.
İmmünolojik
Opsonizasyon (Özellikle kapsüllü bakteriler)
Dalaktaki mononükleer fagositler,Properdin
(alternatif kompleman aktivasyonu)
ve Tuftsin (Nötrofil fagositozu) üretirler.
Antikor sentezi (IgM)
5
3. Depo
Vücuttaki trombositlerin 1/3’ü dalakta depolanır
4. Hematopoez
• Normalde fetal yaşamda bu fonksiyonu vardır
• Myeloid metaplazi, KML ve polistemia Vera’da dalakta
hematopoez olur
6
Masif Splenomegali yapan nedenler:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
KML
Agnojenik myeloid metaplazi
Hairy cell lösemi
Gaucher hastalığı
Talasemi major
Sıtma
Enfeksiyöz mononükleozis
Leishmaniasis (Kala-azar)
Lenfoma
7
Bir Diğer Splenomegali Nedeni Hipersplenizm
• Primer / sekonder
• Ety. faktör olmadan splenomegali olmasına
primer hipersplenizm denir.
• Eğer splenomegali, portal HT veya
infiltratif bir hastalığa bağlı gelişmişse,
sekonder hipersplenizm olarak sınıflandırılır.
8
Hipersplenizm diyebilmek için 4 kriter
vardır.
• Anemi, trombositopeni, lökopeni
kombinasyonları
• Kemik iliği hiperplazisi
• Splenomegali
• Splenektomi ile bulguların düzelmesi
9
Splenektomi endikasyonları
Travma
Hastalığın kontrolü ve evreleme amacıyla
• Herediter sferositoz, eliptositoz Kesin endikasyon
• Orak hücreli anemi, otoimmün anemi
• Trombositopeni (ITP, TTP)
• Dalak kist ve metastatik tümörler
• Dalak abseleri
• Hodgkin lenfoma
• Primer dalak tümörleri Kesin endikasyon,en sık malign tm
anjiyosarkoma
• Splenik arter anevrizması
10
Hipersplenizm nedeni ile
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Primer hipersplenizm nedeniyle
Hairy cell lösemi
Lenfoproliferatif hastalıklar (KLL, NHL)
Felty sendromu
Myeloid metaplazi
Talasemi majör
Gaucher hastalığı
Splenik ven trombozu
Sarkoidoz
SLE
11
Dalak rüptürü
• Künt travmada en sık yaralanan intraabdominal organ
• Ameliyat sırasında iyatrojenik yaralanmanın en sık
sebebi ekartörün yanlış yerleştirilmesi
• Spontan rüptür:
Malaria (en sık)
Enfeksiyöz mononükleozis, lösemi, tifo
• Direk grafide sol kosta fraktürü dalak yaralanmasını
düşündürmelidir
12
Dalak kistleri
A. Parazitik
B. Parazitik olmayan
1. Primer (gerçek) kistler
Konjenital (mezotelyal)
Neoplastik (dermoid, epidermoid)
Lenfanjiyom, hemanjiyom
2. Sekonder (yalancı) kistler
Posttravmatik
Dejeneratif (infarkt)
Enflamatuar (apse)
13
Dalak tümörleri
Primer:
Benign: Hemanjiyom, lenfanjiyom, lipom, hamartom
Malign: Anjiyosarkom, malign lenfoma
Sekonder:
Lösemi: KLL, prolenfositik lösemi, KML, Hairy cell
lösemi
Malign lenfoma: Hodgkin, non-Hodgkin
Agnojenik myeloid metaplazi
Sistemik mastositozis
Histiositozis
14
Dalak apsesi
• Nadir görülür.
• Sistemik enfeksiyon varlığında (bakteriyel
endokardit), komşuluk yoluyla veya varolan bir
lezyonun (hematom, infarkt) enfeksiyonu ile
gelişebilir.
• Ateş, lökositoz, genel durum bozukluğu, sol
üst kadranda hassasiyet ve dolgunluk
• Tedavi splenektomidir
Ektopik dalak
• Gezici dalak da denilir.
• Dalağın ligamentöz bağlantıları zayıf, pedikülü
uzundur.
• Torsiyon ve akut karın nedeni olabilir.
15
Splenik arter anevrizması
• Aort anevrizmalarından sonra en sık
intraabdominal anevrizmadır.
• Kadınlarda daha sık görülür.
• Etyolojide multiparite, inflamasyon özellikle pankreatit, portal HT ve fibröz
displazi etkilidir.
• Tanı genelde insidental olarak konulur
• Rüptür riski %2, hamile bayanlarda daha
yüksektir
• Tedavi sıklıkla splenektomi
16
Splenektomi Sonrası;
• Trombositoz
• Antikor üretimi ve fagositik aktivite azalır
• Tuftsin ve properdin üretimi ve opsonizasyon azalır
• Kapsüllü bakterilerin neden olduğu infeksiyon riski
artar
17
Splenektomi komplikasyonları
• En sık atelektazi
• Pankreatit
• Subfrenik apse
• Trombositoz
• Postsplenektomi sepsisi
Kapsüllü bakterilerle oluşur
Pnömokok (en sık), Meningokok, H. İnfluenza
Splenektomi, hematolojik hastalıklar yada malignite için yapıldı ise
risk daha fazladır
En sık ilk 2 yıl içinde görülür
Yıllık mortalite çocuklarda 1/300, erişkinlerde 1/1000
Hızlı seyreder, saatler içinde septik şok, DİK ve ölüm gelişir
Önlem
• Elektif splenektomiden 2 hafta önce aşılama
• Travmada yapılan splenektomiden hemen sonra
• Çocuklarda profilaktik penisilin
18
Download

DALAK - WordPress.com