Ailenin Çocuk Ruh
Sağlığına Etkileri
Dr. Yunus Emre AYNA
[email protected]
0 533 574 13 99
Aile Nedir ?


Aile; birbirleri ile biyolojik, psikolojik ve
sosyal ilişkiler ve duygusal etkileşim
içinde olan bir gruptur.
Aile; genelde belirli bir akraba grubuyla
tanımlanır ki bu da sıklıkla çekirdek aile
olarak isimlendirilen anne, baba ve
çocuktan oluşur.
AİLENİN YAŞAM DÖNGÜSÜ
Gelişimi esnasında aile bazı belirli
noktalardan geçer; evlilik, çocukların
doğumu, okul yılları, ve adölesan
dönem, okuldan mezuniyet işe ya da
daha ileri eğitime başlama, çocukların
evden ayrılması, emeklilik, dulluk.
Duvall’ın Yaşam Döngüsü Aşamaları
Aile Yaşam Döngüsü
Aşaması ve Süresi
Kişilerin Aile
İçindeki Rolleri
Ailenin Kritik Gelişim
Görevleri
1-Çocuksuz evli çiftler (2 yıl)
Karı-koca
Karşılıklı bir evlilik kurmak,
hamileliğe ve annelik, babalık
sözleşmesine uyum
sağlamak.
2-30 aylık bebeği olan aileler
(2-5 yıl)
Karı-anne, KocaKüçük çocuğun gelişimine
baba veya oğlan
uyum ve güven sağlama,
çocuğu veya her ikisi bakım ve beslenme
3-Okul öncesi dönemde
çocuğu olan aileler (30 ay-6
yaş)
Karı-anne-koca-baba Okul öncesi dönem çocuğun
kız çocuk-kız kardeş kritik ilgi ve ihtiyaçlarına
erkek çocuk-erkek
uyum sağlamak.
kardeş
4-Okula giden çocukları olan
aileler (6-13 yaş ) (7 yıl)
Karı-anne-koca-baba
kız çocuk-kız kardeş
erkek çocuk-erkek
kardeş
Okul çağında çocukları olan
ailelerle uyum içinde
olmak.Çocukların eğitsel
başarılarını cesaretlendirmek.
Aile Yaşam Döngüsü
Aşaması ve Süresi
Kişilerin Aile
İçindeki Rolleri
Ailenin Kritik Gelişim
Görevleri
5-Ergenlik çağında çocukları Karı-anne-koca-baba,
olan aileler(13-20 yaş)(7 yıl) kız çocuk-kız kardeş,
erkek çocuk-erkek
kardeş
Özgürlük ve sorumluluk
arasında denge
oluşturmak.
6-Ailenin birinci çocuğu
evden ayrılmış, ve son
çocuk evden ayrılıyor(8 yıl)
Karı-anne-büyükanne,
koca-baba-büyükbaba,
kız çocuğu-kız kardeşhala, erkek çocuğuerkek kardeş-amca
Genç yetişkinleri iş,
meslek, askerlik, okul
ve evlilik için özgür
bırakmak.
7-Orta Yaşlı Anne-Baba,
Boşalmış evden emekliliğe
kadar(15+yıl)
Karı-anne-büyükanne,
koca-baba-büyükbaba
Evlilik ilişkilerini tekrar
inşa etmek.Daha yaşlı
ve daha genç
kuşaklarla soy bağlarını
sürdürmek,
8-Aile üyelerinin
emekliliklerinden sonraki
dönem(10-15+yıl)
Dul erkek / dul bayan,
karı-anne-büyükanne,
koca-baba-büyükbaba
Yalnız yaşamayla baş
etmek, emeklilik
sonrası yaşama uyum
sağlamak.
Ayrıca Dominion aile yaşam döngüsünü üç aşama
içinde ele almış ve her aşamaya ilişkin olarak,
eşlerin “fiziksel”, “duygusal”, “sosyal” ve
“entellektüel-ruhsal” nitelikleri, sorunları ve tipik
davranışları betimlemeye çalışmıştır.
Ailede Sağlıklı Yaşam ve Uyum
Ruh sağlığı değişken bir durum
gösterir, çevreden gelen
baskıların etkileri, bireyin stres ve
kaygıları, kişinin direnme gücünü
aşınca, bunalımlar ve üzüntüler,
iç çatışmalar ve davranış
bozuklukları ortaya çıkabilir.
Ruh Sağlığı Yerinde Olan Kişilerin
Nitelikleri





Gerçeği doğru algılama ve gerçek
durumlarda rahat ilişki kurma.
Hem kendini, hem de başkalarını
olduğu gibi kabul etmek.
Saydam ve doğal olmak.
Çevreye ve problem çözmeye yönelik
olma.
Kendi kendine olma gereksinimi
duymak.





İçinde yaşanılan kültürden ve çevreden
bağımsız olabilme.
Yaşamın değerini bilerek yaşama.
Doruk yaşantılar geçirme.
Çevredeki insanlarla özdeşim ve iyi
ilişkiler içinde olmak.
Demokratik bir kişilik yapısına sahip
olmak.




“Amaç ile araç” ve “iyi ile kötü” arasında
uygun ayrımlar yapabilme.
Saldırgan olmayan ince bir mizah
duygusuna sahip olmak.
Yaratıcı olmak.
Kültürlenmeye karşı seçici ve dirençli
olmak.
Ailede Ruh Sağlığı
 Bazı ailelerde; bir çok konuda eşler
anlaşmak, uzlaşmak ve belirli “ortak
yaşam kuralları” belirleme gereksinimi
duyar.Bazen de birbirlerini kendi
düşüncesine uydurmak için inat
ederler.O zaman eşler arasında çatışma
kaçınılmaz bir hal alır.
 Çocuklar anne-babalarını kendi
aralarındaki ilişkilerine çok duyarlı olarak
dikkat ederler ve iyi birer gözlemcilerdir.
 Huzursuz bir aile ortamında yetişen
çocuklarda uyum ve davranış
bozukluklarının olasılığı yükselir.
“Çocuklar donmamış beton gibidir
üzerine ne düşse iz yapar.”
H. Jiroti
Sağlıklı Ailenin Nitelikleri







Duygularını paylaşma.
Duygularını anlama.
Bireysel farkların kabul edilmesi.
İlgi ve sevgi duygusunun iletilmesi.
İşbirliği.
Mizah duygusu.
Temel gereksinimleri karşılama.







Çatışmaya girmeden sorunların çözümü.
Toplumsal değerlere sahip olma.
Sözleşme ve sorumluluk alma.
Karşılıklı takdir duygularını ifade etme.
İletişim.
Boş zamanlarını birlikte geçirme.
Manevi değerlere inanmak

Sorunla başa çıkma becerilerini
kazanmış olma.
Belirtilen bu niteliklerin tümünün aile
bireylerini geliştirmek, ailede dengeli ve
sağlıklı bir yaşam sağlamak için olumlu
bir ortam yarattığı ileri sürülmektedir.
Aile Hayatındaki Travmalar:

Yetersiz ebeveynliğin etkileri:
Ebeveynlerde; kendi ebeveynleriyle olan
çocukluk dönemine ait kötü deneyimler,
babada hapis öyküsü, ailede alkolizm
öyküsü v.b. gibi.
Aile Hayatındaki Travmalar:

Çatışma:Karı-koca yada çocuk ebeveyn
arasındaki süre giden çözülmemiş
sorunlar hekime depresyon, fiziksel
yaralanma, somatik şikayetler, davranış
problemleri olarak gelir.
Bir diğer çatışma konusu ise ailenin
çeşitli üyelerine karşı duyulan bağlılığın
yarattığı strestir.
Aile Hayatındaki Travmalar:

Boşanma:Yasal olarak evlilik
sözleşmesinin sona ermesi ile duygusal
açıdan aile üyelerini sarsan karmaşık
durum ortaya çıkar.Bu durumdan en
çok zarar gören çocuklardır.
Yaş Dönemine Göre Boşanmaya Tepkiler
Disforik Tepkiler
Bakım vericiyle
ilişkiler
Duygular
0-1 Yaş
Korku, huzursuzluk
1-3 Yaş
Kederli, üzüntülü, apatik
Okul öncesi Üzüntü, kayıp duygusu,
(3-6 Yaş)
kendini suçlama
Dışa vuran
Tepkiler
Kendini
Rahatlatma
Sinirlilik,
huzursuzluk,
Ağlama, yeme ve
uyku bozuklukları
Regresyon parmak Yapışkanlık,ayrılık
emme,oyuncakları kaygısı
na sarılma
Öfke, ajitasyon,
ağlama,
yeme ve uyku
bozuklukları
Regresyon,
mastürbasyon
Oyunlarda kızgınlık
ve öfkenin dışa
vurması.Kabuslar
Ajitasyon
Ayrılık kaygısı
(yapışkanlık,bakım
görmearzusu)Öfke
ya da içe kapanma
ilişki kurmama
Yaş Dönemine Göre Boşanmaya Tepkiler
Disforik tepkiler
Duygular
Kendini
rahatlatma
Bakım vericiyle
ilişkiler
İlkokul Çağı Öfke, reddedilmişlik
(7-12 Yaş)
Regresyon(yapışka Okul fobisi,Mağdur
nlık, mızmızlanma, olan ebeveyni
bebeksi konuşma) koruma / diğer
ebeveyne öfke.
Ergenlik
Alkol ve ilaç
kötüye kullanımı
Kolay ağlama eğilimi,
üzüntü, Reddedilmişlik,
Suçlama
Ahlakçı / yargılayıcı
Evden uzaklaşma
Ebeveynden birisine
daha fazla
yakınlaşma (bazen)
Dışa vuran
Tepkiler
İtaatsizlik, okuldan
kaçma, kurallara
uymama,
okul
başarısında azalma
Aksilik, kavgacılık,
kabalık
Evden kaçma
Cinsel eylemler
Okul başarısında
azalma
Boşanmanın çocuklar üzerindeki
etkisine ilişkin aşamalar:





Çocukların boşanmayı “inkar etmeleri”
Boşanma durumunu yaratan nedenlere
“kızma”
Anne ve babayı bir araya getirme
“birleştirme” çabaları
Depresyon ve “çöküntü”
Boşanmayı “kabullenme”
Çocuklar boşanmanın etkilerine karşı
hayli duyarlıdırlar;
5 yaş altı çocuklar; gelişimlerinde
gerileme gösterirler, beslenme ve
tuvalet problemleri, enüresis, uyku
bozuklukları ve ayrılık anksiyetesi
oluşur.
Okul öncesi çocukların ebeveyn
boşanmasına tepkileri





Regresyon
Emesyonel gereksinimlerde artma
Bağımlılık, Clinging (yapışkanlık,
yetişkinin eteklerinin dibinden
ayrılmama)
Artmış Agresyon
Korku, üzüntü, kızgınlık olarak
gözlenebilmektedir.
Erken okul çağı çocuklarda boşanmanın
etkileri; okul problemleri, somatik
yakınmalar, enüresis ve gece kabusları
şeklinde açığa çıkabilir.
Daha büyük çocuklar;sıklıkla şok
yaşarlar.
Adölesan çağındaki çocuklar; fırtınalı bir
dönem geçirebilir, yaşıtlarına göre daha
düşük benlik algısı geliştirebilirler.
Çocuktaki üzüntü ebeveynler arasındaki
çatışma kadar derindir.
Aile Hayatındaki Travmalar:

Hastalık ve sakatlık;Hastalığın etkisi
hastalığın tipine ve hangi aile üyesini
etkilediğine bağlıdır.Diğer aile
bireylerinin değişen duruma ve yeni
rollerine adapte olmaları gereklidir.
Aile üyeleri onlara yardım edebilmek için
çok geç olana değin kendi hastalıklarını
veya umutsuzluklarını saklayabilirler.
Aile Hayatındaki Travmalar:
 Ölüm;Kaybın, geride kalan kişiyi
ruhsal yıkım kadar fiziksel
rahatsızlıklara da duyarlı hale
getirecek, hem zihin hem beden
üzerinde derin etkileri vardır.
Kaybı olanlar hastalandığında, bu
kişilerin zedelenebilirlikleri hatırlanıp
duygularını göstermelerine yardımcı
olunabilir.
Aile Hayatındaki Travmalar:

Yoksulluk;Kötü beslenme, kalabalık
yaşam, su kirliliği ve hijyene gereken
önemin verilmemesi sağlık üzerinde
majör bir belirleyicidir.
Bu sorunların bir kısmı, sağlık ve diğer
sosyal hizmetleri kullanmalarında
yardımcı olan hekimler tarafından
hafifletilebilir.
Aile Hayatındaki Travmalar:


Köklerinden ayrılmak; Göç, çeşitli
biçimleriyle, bir ailenin yaşayabileceği
en travmatik deneyimler arasındadır.
İşsizlik;İşin kaybı, sonuçta gelir, benlik
saygısı ve sosyal statünün de kaybına
yol açarak hem birey hem de aile için
travma oluşturur.
Aile Terapisine İlişkin
Yaklaşımlar






Sistem Yaklaşımı
Yapısal aile terapisi
Stratejik aile terapisi
Davranışçı aile terapisi
Etkileşimsel aile terapisi
Problem yada semptoma yönelik kısa
aile terapisi
Aile Terapisi Yaklaşımlarının
Ortak Yönleri
Aile terapisi yaklaşımlarının hepsi
problemlerin “aile sistemindeki”
uyumsuz etkileşimlerden
kaynaklandığını kabul etmektedirler.
“insan ilişkileri” ve “aile sistemleri”
yaklaşımları, geçmişten gelen bireyler
arası ilişkilerin aydınlığa
kavuşturulmasının gereğine inanırlar.
“Yapısal aile terapisi” ile “stratejik
müdahale” yaklaşımları ise, ailenin şu
andaki sistemi değiştirebilirse geçmişi ile
uğraşmanın gereksiz olduğunu
savunurlar.
Ancak, aile terapisti hangi yaklaşımı
kullanırsa kullansın, aile üyelerinden
birisinin sorununu, tüm ailenin sorunu
olarak kabul eder.

SABRINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER…

Şimdi de Sizin Katkılarınız Lütfen…
Download

Aile Hayatındaki Travmalar