Filozofia(z(estetyką
dr#Mieczysław#Juda
Filozofia#z#estetyką
[1](Grecki(fenomen(–(od(mitu(do(filozofii(
a. grecki(fenomen:(filozofia(jako(doxa(vs.(episteme+
b. filozofia(przyrody(i(filozofia(człowieka(
c. (arche(i(sposoby(jej(rozumienia(
!
a.(grecki(fenomen:(filozofia(jako(doxa(vs.(episteme
•
#problem#ulokowania
Powstanie#filozofii#wiążemy#z#krystalizowaniem#się#kultury#greckiej,#począwszy#od#
jej#początków#okresu#archaicznego#od#ok.#1200#do#800#p.n.e.#i#upadkiem#jeszcze#
dawniejszych#formacji#kulturowych#cywilizacji#mykeńskiej#i#kreteńskiej.#Ta#
archaiczna#kultura#dała#podstawy#i#zalążki#do#wyłonienia#się#takiego#sposobu#życia,#
w#którym#mógł#pojawić#się#fenomen#filozofii.
To#tu#odnajdziemy#bodaj#po#raz#pierwszy#w#takim#charakterze#problem#ciągłości#######
i#kulturowego#zerwania:##continuum#wobec#odmienności#tego,#co#nowe#######################
i#konsekwencji#z#tego#wynikających.#
#########
a.(grecki(fenomen:(filozofia(jako(doxa(vs.(episteme
!
•
#nowe#społeczeństwo
Kształtujące#się#nowe#społeczeństwo#będzie#mieć#własne#charakterystyczne#cechy##
i#własne#miejscowe#tradycje#przywołujące#czas#“sprzed#czasu”,#to#znaczy#sprzed#
tego,#co#później#nazwiemy#historią#jako#zapisaną#tradycją.
Elementy#legitymizujące#rzeczywistość#w#jej#doświadczalnym#i#doświadczanym#
kształcie#będą#pochodzić#spoza#niej,#nazwiemy#ją#wiedzą#kapłańsko–królewską,#
mitologią,#a#z#punktu#widzenia#pojawienia#się#filozofii#wiedzą#epistemiczną#
[episteme].#Wehikułem#jej#przekazywania#będzie#tradycja#ustnego#bajania#bardów,#
opowiadaczy#świata,#sprawozdawców#poematów#bohaterskich.#
a.(grecki(fenomen:(filozofia(jako(doxa(vs.(episteme
•
kulturowe#wyjście#“z#mroku”
Kwintesencją#tego#świata#stanie#się#tradycja#homerycka,#w#której#opowiadanie#
świata#będzie#zarazem#jego#odtwarzaniem.
Jednocześnie#wraz#z#różnicowaniem#się#własnego#doświadczenia##ramą#odniesień#
będzie#jedność#kultur#Śródziemnomorza#jako#formacji#kulturowej.#Dialektyka#
przenikania#się#wpływów#i#dobijania#się#własnej#tożsamości#pokaże#się#dobitnie#####
w#rekompozycji#fenickiego#konceptu#“alfa–bet”#i#zreformowania#pisma#do#postaci#
znacznie#bardziej#operacyjnej.##W#nim#będzie#mogło#dokonać#się##wypowiedzenie#
własnego#doświadczenia#rycerskiej#kultury#dzielnych#mężczyzn#ubiegających#się######
o#względy#kobiet,#także#poprzez#wojnę#jako#figurę#akceptowanej#rywalizacji#[Iliada,0
Odyseja]#oraz#powstaną#podwaliny#do#sformułowania#warunków#zapytywania########
o##świat#ten#tu#i#jego#zasady.#
1.#Ważniejsze#krainy#historyczne#starożytnej#Grecji
a.(grecki(fenomen:(filozofia(jako(doxa(vs.(episteme
• #życie
Życie#codzienne#dozna#ewolucji,#którą#możemy#widzieć#co#najmniej#w#trzech#
wymiarach#ustroju#politycznego,#przemian#roli#i#statusu#kobiet#i#kulturowych#treści.#
Polityczna#ewolucja#będzie#oznaczać#stopniowe#odchodzenie#od#monarchii#
plemiennej#do#demokracji#o#bezpośrednim#charakterze,#w#czym#przejawi#się#
emancypacyjny#charakter#całej#kultury.#Stopniowo#także#ewoluuje#rola#i#status#kobiet#
–#życie#jednak#nadal#będzie#podzielone#na#to,#co#prywatne#i#co#dokonuje#się#w0oikos#
[domostwie]#i#na#to,#co#będzie#domeną#aktywności#publicznej,#tu#oznaczającą#
dominację#mężczyzn.#Małżeństwo#i#seksualność#ukazywać#się#będą#jak#dwie#strony#
tego#samego#–#żywiołu#życia#realizującego#się#według#reguł#i#reguły#te#ciągle#
sprawdzające#w#społecznej#praxis.
Życie#polityczne#i#kulturalne#splecione#ze#sobą#urządzi#pole#do#powstania#opozycji#
wobec#epistemicznego#charakteru#wiedzy#i#”wyprodukuje#“#jej#nieznany#dotąd#
wariant,#to,#co#nazwiemy#wiedzą#bezpośredniości,#doświadczenia#“w#zasięgu”,#to,#co#
zmysłowo#ogarnialne#i##bliskie#–#doxa.#Zaś#napięcie#między#doxa#i#episteme#stanie#się#
matecznikiem#filozofii.
2#Waza#grecka#z#Kampanii,#tzw.#“Królowa#waz”
3.#Waza#grecka
4.#Artemida#wyciągająca#
strzałę#z#kołczana
5.#Nike#–#bogini#zwycięstwa;#
świątynia#Karibów#na#Samotrake#
6.#Amfiteatr#w#Epidauros,#ok.#330#r.p.n.e.
7.#Święty#okrąg#Ateny#–#
Marmaria;#sanktuarium#######
w#Delfach,#ok.#400#r.#p.n.e.
8.#Świątynia#Trajana#
w#Pergamonie
9.#Ateński#Akropol
b.(filozofia(przyrody(i(filozofia(człowieka([antropologia]
Filozofia#–#pojawi#się#około#VII#w.p.n.e.#i#oznaczać#będzie#rozważania#na#temat#
podstawowych#problemów#takich#jak#np.#istnienie,#umysł,#poznanie,#wartości,#język.#Sam#
zaś#termin#filozofia#[nieco#póżniejszy]#używany#będzie#się#w#różnych#znaczeniach,#gdyż#
zakres#rozważań#filozoficznych#i#ich#metoda#ulegały#zmianom#w#historii,#a#rozumienie#
filozofii#jest#uzależnione#od#wielu#czynników,#w#tym#od#przyjętej#tradycji#filozoficznej.#
Filozofowie#głównie#zajmują#się#ogólnymi,#podstawowymi#zagadnieniami#dotyczącymi#
natury#świata#[rzeczywistości]#i#człowieka.
Samo#słowo#"filozofia”#[gr.#φιλοσοφία,#łac.#Philosophia]#pochodzi#prawdopodobnie#od#
matematyka#i#filozofa#Pitagorasa#żyjącego#w#VI#wieku#p.n.e.#Pierwotnie#miało#sens#
dosłowny#i#oznaczało#poszukiwanie,#umiłowanie#mądrości#lub#posiadanie#mądrości############
[gr.#φιλέω#phileo#–#kochać,#σοφία#sophia#–#mądrość].
Ze#względu#na#mnogość#koncepcji#uprawiania#filozofii,#za#filozofię#można#uznać#to,#co#
wykłada#się#na#uniwersyteckich#katedrach#filozofii#według#podziału#na#ontologię#
[metafizykę],#epistemologię#[logika,#metodologia#nauk,#teoria#poznania]#oraz#aksjologię########
z#etyką#i#estetyką,#także#filozofię#społeczną.
c.(arche(i(sposoby(jej(rozumienia
Niemal#od#samego#początku#wykształciły#się#dwa#nurty#filozofii:#to,#co#do#dziś#
nazywamy#filozofią#przyrody#i#to,#co#nazwać#można#filozofią#człowieka#[antropologią].#
Zawsze#jednak#chodziło#o#sens#istotowy:#co#jest#zasadą#albo#naturą#rzeczywistości#i#co#
jest#zasadą#[tu:#celem],#sensem#życia#człowieka.###
Najpierwszy#stanął#problem#starogreckiej#0arche0i#sposobu#jej#rozumienia,#czyli#tego#jaka#
jest#natura/zasada#rzeczywistości.#Pierwsi#tę#kwestię#sproblematyzowali#Jończycy#–#Tales,#
Anaksymander,#Anaksymenes.#Nazywamy#ich#też#należącymi#do#jońskiej#szkoły#filozofii#
przyrody.#Ich#zainteresowania#nie#obejmowały#ani##wizji#człowieka,#ani#celu,#ani#sensu#jego#
życia.#Te#wątki#podjął#dopiero#Sokrates#[patrz:#kolejny#wykład]#i#stąd#nazywamy#go#ojcem#
antropologii#filozoficznej,#a#także#etyki.#
Rolą#pierwszej,#jońskiej#szkoły#filozofii#przyrody,#stało#się#poznanie#przyrody##[phisis],#czyli#
wyjaśnienie#jej#natury#i##funkcjonowania,#rolą#tej#drugiej#rozumienie#człowieka#i#poznanie#
jego#miejsca#w#rzeczywistości,#obu,#badanie#tego#czym#jest#byt,#czyli#to,#co#jest.
Jedną#z#najgłębszych#intuicji#
filozoficznych#jest#formula#
Parmenidesa#odnosząca#się#do#bytu#
jako#rzeczywiście#istniejącego#i#
jednego:#byt#to#jest#to#co#jest,#a#
niebytu#nie#ma.#Z#tego#też#powodu#
nazywamy#go#“ojcem#ontologii”#
10.#Parmenides#z#Elei#
ok.#540–470#p.n.e.
Przeciwną#do#parmenidesowskiej,#
sformułował#swoją#zasadę#Heraklit#widząc#
w#obrazie#płynącej#wody#metaforę#
rzeczywistości,#traktowaną#jako#wyraz#
skrajnego#mobilizmu:#wszystko#płynie##########
i#nie#sposób#wejść#dwa#razy#do#tej#samej#
rzeki##[Πάντα0ῥεῖ0καὶ0οὐδὲν0μένει0panta0
rhei0kai0ouden0menei#].
11.#Heraklit#z#Efezu#[Johannes#Moreelse]#
ok.#570–480#p.n.e.
Pitagoras#to#ten,#który#
najprawdopodobniej#po#raz#pierwszy#
użył#słowa#“filozofia”#w#znaczeniu#nie#
mądrości#samej,#ale##“umiłowania#
mądrości”.
12.#Pitagoras,#ok.#572–497#p.n.e.
(Tales(z(Miletu#–#filozof#grecki,#
powszechnie#uważany#za#pierwszego#
filozofa.#Jest#zaliczany#do#"siedmiu#
mędrców".#Uznawany#za#twórcę#podstaw#
nauki#i#filozofii#europejskiej#oraz#jednego##############
z#pierwszych#filozofów.#"Wszystko#jest#########
z#wody,#z#wody#powstało#i#z#wody#się#
składa”#–#twierdził#i#dowodził#Tales.####
Pogląd#ten#nazywamy#hylozoizmem.
13.#Tales#z#Miletu,#ok.620–540#p.n.e.
Anaksymander(z(Miletu#–##prawdopodobnie#
uczeń#Talesa#i#nauczyciel#Anaksymenesa,##
podejrzewa#się,#że#był#autorem#pierwszego############
w#historii#ludzkości#dzieła#filozoficznego,#znanego#
pod#tytułem#Περὶ#φύσεως#[Peri0physeos,###############
O0naturze].#Twierdził,#że#zasadę#rzeczywistości#
stanowi#apeiron#(gr.#τὸ#ἄπειρον#to0apeiron#od#
słowa#πέρας#peras#"kres,#granica")#czyli#bezkres,#
gdyż:#Wszystko#albo#jest#zasadą,#albo#pochodzi#od#
zasady.#Jednocześnie,#nie#istnieje#zasada#
nieskończoności,#bo#nieskończoność#jest#
niedeterminowalna,#a#zasada#determinuje#to,#
czego#jest#zasadą.#Jeżeli#nieskończoność#nie#ma#
zasady,#to#z#konieczności#sama#musi#zasadę#
stanowić.
14.#Anaksymander#z#Miletu,#610–546#p.n.e.
Anaksymenes(z(Miletu#uczeń#Anaksymandra,#
należący#do#jońskich#filozofów#przyrody.#Przejął#
od#niego#zasadnicze#jego#poglądy:#zasada#[αρχε,#
arché]#jest#nieograniczona#pod#względem#
jakościowym#i#ilościowym,#widział#ją#za#to#jako#
nieskończone#powietrze,#które#jest#pierwotną#
przyczyną#powstania#wszystkich#rzeczy:#„Różnice#
zaś#zachodzą#wskutek#zagęszczania#się#####################
i#rozrzedzania#w#poszczególnych#rzeczach###############
i#z#rozrzedzenia#powstaje#ogień,#ze#zgęszczenia#
zaś#wiatr,#potem#chmury,#a#z#jeszcze#większego#
zgęszczenia#woda,#potem#ziemia,#potem#
kamienie,#a#z#nich#wszystko#inne”#[Teofrast].
15.#Anakymenes#z#Miletu,#585–522#p.n.e.
Demokryt:((
najwybitniejszy#przedstawiciel#starożytnego#
materializmu#greckiego,#ok.#70#dzieł#[fizyka,#
optyka,#logika,#teoria#poznania,#matematyka],#
“wszechwiedzący”,#który#rozprawiał#“o#
wszystkim”;#
Cyceron#o#Demokrycie:#w#rozważaniach#“nie#
wykluczał#niczego”;#
twórca#konsekwentnego,#materialistycznego#
poglądy#na#świat;#
wszystko#zaginęło#–#zostało#zniszczone,#powód:#
materialistyczny#charakter#i#laicki#wydźwięk
16.#Demokryt#z#Abdery,#460–360#p.n.e.
teoria(bytu:((
Ü#nawiązania#–#Leukippos#[twórca#hipotezy#o#atomach#–#niepodzielnych,#niezwykle#małych#
##cząsteczkach#będących#osnową#świata#i#jego#zjawisk],#Empedpkles,#Anaksagoras,#Jończycy#
-cała#przyroda#składa#się#z#niepodzielnych#cząsteczek–atomów#z#atomów#składają#się#wszystkie#
spotykane#w#świecie#ciała#
-atomy#różnią#się#jedynie#ilościowo,#jakościowo#nie,#powszechną#własnością#atomów#jest#ruch;#atomy#
i#ruch#są#wieczne#
-poza#atomami#jest#próżnia#–#próżnia#jako#niebyt;#przyroda#jest#różnorodnością#
-z#atomów#jest#także#dusza:#ciała#to#konglomerat#atomów#haczykowatych,#płyny#elastycznych,#ciała#
gazowe#sprężystych#
-reguła#jakości#pierwotnych#i#wtórnych:#pierwotne#przysługują#rzeczy#obiektywnie#[kształt,#ruch,#
rozmiar],#wtórne#jako#wytwór#zmysłów#[smak,#kolor,#zapach,#zimno,#ciepło]#
-niebo#i#gwiazdy#także#są#z#atomów:#ziemia#jest#tylko#jedną#z#gwiazd#bez#uprzywilejowanej#pozycji#we#
wszechświecie#
-światów#podobnych#do#Ziemi#jest#nieskończenie#wiele,#nikt#ich#nie#stworzył#i#nikt#nimi#nie#kieruje#
-ruch#odbywa#się#wg.#niezmiennych#wiecznych#praw#
-neccesywizm#i#fatalizm
teoria(poznania:((
-elementy#empiryzmu#i#racjonalizmu:#
1.empiryzm#–#doświadczenie#jako#źródło#pojęć#o#i#sądów#o#świecie#[empiryzm#genetyczny];#poznanie#
“ciemne”,#bo#zmysły#prowadzą#do#złudzeń#
2.racjonalizm#–#akcentowanie#prawdziwości#poznania;#prawdziwe#=#rozumowe,#rola#i#znaczenie#
prawdziwości#i#pewności#poznania#
-cel#poznania:#osiągnięcie#wiedzy#prawdziwej#i#jasnej#
-teoria#odbicia:#percepcja#wzrokowa#to#“widzenie”#w#powietrzu#nakładających#się#na#siebie#odbitek,#
“idolów”#odrywających#się#od#rzeczy#ich#obrazów
poglądy(społeczne:(
Ü konsekwentny#zwolennik#demokracji#
Ü punkt#wyjścia#ludzkości:#“stan#natury”#–#ludzie#poza#wszelkimi#związkami,#osobno,#jak#zwierzęta#
Ü początek#społeczeństwa:#konieczność#życia#gromadnego#w#obliczu#niebezpieczeństw#niemożliwych#do#
przezwyciężenia#w#pojedynkę
Résumé
Dla# sformułowania# hipotezy# o# fundamentalnych# treściach# kultury#
europejskiej,# najpoważniejszym,# bo# najlepiej# udokumentowanym##
i# autorytatywnie# potwierdzonym# pomysłem# jest# ten# o# kluczowej# roli#
trzech# elementów:# dorobku# greckiego# antyku,# a# w# szczególności#
dziedzictwa# przez# nią# pozostawionego,# tj.# filozofii,# rzymskiego# prawa##
i# chrześcijańskiego# dekalogu.# Wielka# kultura# starożytnej# Grecji,# trwająca0
grosso0 modo0 tysiąc# lat,# odcisnęła# niezatarte# piętno# na# kulturze# Zachodu#
dostarczając# jej# pojęć,# w# których# Europa# myśli# do# dziś# dnia# i# koncepcji#
życia,# czyli# tego,# co# stanowić# może# jasny# cel# i# sens# naszej# ziemskiej#
perygrynacji.#Filozofia#w#całości#jako#koncept#tej#epoki#pozostawia#nas#w#
nieustającym#zobowiązaniu#mierzenia#się#z#jego#wyzwaniami,#a#przejście#
od# oczywistości# istnienia# do# jego# problematyczności# –# co# jest# własną#
zasługą# tych# pogańskich# siedmiu# mędrków# –# daje# Europie# matrycę# jej#
świadomości#i#co#więcej#samoświadomości,#czyli#świadomości#siebie.
Download

Grecki fenomen- od mitu do filozofii.key