Mahmut ESEN / Mülkiye Başmüfettişi
ARMAK
AŞTAL
I R MA
E
Üretilen Ham Petrolden
Yerel Yönetimlere
Pay Ayrılması
I-Giriş
1-Belli odaklar tarafından; “Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgemizde zengin yer altı ve yer üstü kaynakları
bulunduğu, bu kaynakların Bölgede kalması halinde
(Bölgenin) tüm ekonomik sorunlarının çözümlenebileceği; petrol başta olmak üzere yereldeki tüm enerji kaynaklarından, yeraltı/yerüstü zenginliklerden ve
ekonomik varlıklardan yerel yönetimlerin pay alması
gerektiği,“ şeklinde özetlenebilecek bir görüş, son zamanlarda sıklıkla kamuoyu gündemine taşınmaktadır. ,
Bu çevreler tarafından Bölgede, K.Irak’ta olduğu gibi,
-petrol başta olmak üzere- zengin enerji kaynakları bulunduğuna yönelik abartılı/maksatlı bir algı operasyonu yaratılmaya çalışılmaktadır.
Kamuoyunun da konu hakkında yeterli bilgi sahibi olmaması nedeniyle Bölgede, gerçekten de zengin enerji
kaynaklarının mevcut olduğuna inanılmaktadır.
1
2
Petrol başta olmak üzere Doğu ve
Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bulunan
“zengin” enerji kaynaklarımızdan ulusal
ekonomiye sağlanan katma değer
rakamlarının, merkezi yönetim bütçesi
veya bu bütçenin transfer harcama
rakamları karşısında da kayda değer bir
büyüklüğü yoktur.
Oysa iddia /ifade edildiği gibi mevcut sorunları çözecek
oranda, “zengin” enerji kaynakları, ülkemizde (maalesef) bulunmamaktadır.
Bu konu ile ilgili olarak, enerji sektöründe faaliyet gösteren kamu kurum ve kuruluşlarınca (TPAO, Elektrik
Üretim A.Ş., DSİ Gn.Md.vb.) yıllık olarak hazırlanmış
http://www.hurriyet.com.tr/gundem/26206998.asp
http://www.hurriyet.com.tr/gundem/26250296.asp
w w w. t i d . we b . t r
31
GELİRLER
Gelirin Türü
1-Vergi Gelirleri
2-Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri (Mal/
hizmet satışı, kira vb.)
GİDERLER
Miktarı
Toplam
Gel.Or
950,3
(%89)
56
Gideri Türü
1-Personel
Toplam
Gid. Or.
2.171,2
(% 48,6)
2-SGK Devlet Primleri
339,7
(% 7,6)
3-Mal ve Hizmet Alımları
731,4
(%16,4)
4-Cari Transferler (Sağlık, emeklilik ve
sosyal yardımlar, mahalli idare payları,
tarımsal destekler vb.)
164,2
(%3,7)
4-Sermaye (Yatırım) Giderleri
1.027
(%23)
30,9
(%0,7)
4.464,7
(%100)
3- Alınan Bağış ve Yardımlar
0,958
4-Faizler, Paylar ve Cezalar
61,3
5-Sermaye Gelirleri (Taşınmaz satışı vb.)
1,3
6-Özel Bütçeli İdareler, Düzenleyici ve
Denetleyici Kuruluşların Özel Gelirleri
46,7
(%4)
5-Sermaye Transferleri (Mahalli
idareler v.b. kuruluşlara yapılan)
GELİR TOPLAMI
1.116.6
%100
GİDER TOPLAMI
Bütçe Dengesi (Açık)
3.348,1
(%5,5)
Miktarı
2013 Yılı Diyarbakır ili bazında merkezi yönetim bütçe gelir ve giderler Tablosu
olan (güncel) sektör raporları ve Maliye Bakanlığının
resmi internet sitesinde yer alan ( genel/merkezi yönetim/yerel yönetimler/SGK) bütçelerin gelir/gider
rakamlarına ilişkin veriler incelenerek irdelenmiş, gerçeklerin ortaya çıkarılması kamuoyunun aydınlatılması
amaçlanmıştır.
II- 2013 Yılı Diyarbakır İli Bazında
Merkezi Yönetim Bütçe Gelir ve Giderler
Gerçekleşmeleri
2013 Yılı Diyarbakır ili bazında merkezi yönetim bütçe gelir ve giderler gerçekleşmeleri yukarıdaki tabloda
gösterilmiştir. (Milyon TL)
2-2013 yılında Diyarbakır ili bazında merkezi yönetim
bütçesi, ( genel, özel ve düzenleyici/ denetleyici kurumların bütçeleri toplamı) 1,16 milyar TL gelir, 4,46
milyar TL gider olarak gerçekleşmiştir.
İlde genel bütçe gelirlerinin tahsilât/tahakkuk oranı
%54 olup, bu vergi gelirlerin ülkemizdeki genel bütçe
vergi gelirleri toplam tahsilâtı içerisindeki payı ise %
0.29’dur.
3-Tabloda da görüldüğü üzere Diyarbakır ilinde merkezi yönetim bütçe gelirleri, giderleri karşılamamaktadır.
Gelirlerin giderleri karşılama oranı %25’dir. 2013 yılında Diyarbakır il bazında merkezi yönetim bütçesi 3,34
milyar TL açık vermiştir.
4-Merkezi yönetim bütçesinden karşılanmış toplam
4,4 milyar TL tutarındaki giderler; fonksiyonel sınıflandırmaya göre, %28,35 ‘i eğitim; %24,4’ü ekonomik
işler ve hizmetlere, %15,9’u kamu düzeni ve güvenliği, %12’si savunma hizmetleri, %7,5 ‘i sağlık, % 4,7’si
genel kamu, %2,8‘i sosyal güvenlik ve sosyal yardım,
%2,7 dinlenme, kültür ve din hizmetleri, %1,6’ sı ise
iskan toplum refahı, çevre koruma hizmetleri için yapılmıştır.
III- 2012 Yılı Diyarbakır İli Bazında Mahalli İdarelerin (İl Özel İdaresi, Büyükşehir/İlçe/Belde
Belediyelerin) Bütçe Gelir ve Giderler Gerçekleşmeleri
2012 yılı Diyarbakır ili bazında mahalli idarelerin (il özel
idaresi, büyükşehir/ilçe/belde belediyelerin) bütçe gelir ve giderler gerçekleşmeleri aşağıdaki tabloya çıkarılmıştır. (Milyon TL)
Genel bütçe kavramı, 5018 Sayılı Kanunda yer alan (I) Sayılı Cetveldeki ( genel bütçe kapsamındaki) kamu İdarelerini; merkezi yönetim kavramı ise 5018 Sayılı
Kanunda yer alan (I) Sayılı Cetvel, (II) Sayılı Cetvel (özel bütçe kapsamındaki idareler) ve (III) Sayılı Cetvel (düzenleyici ve denetleyici kurumlar) kapsamındaki kamu
idarelerinin tümünü kapsamaktadır.
4
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Md. İller İtibarıyla Merkezi Yönetim Bütçe İstatistikleri (2004-2014) , https://portal.muhasebat.gov.tr/mgmportal/faces/
khb_yeni?, (2013 yılına ait verilerden derlenmiştir.)
5
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Md. İller İtibarıyla Mahalli İdareler Bütçe İstatistikleri (2006-2013), https://portal.muhasebat.gov.tr/mgmportal/faces/khb_
yeni?, (2013 yılı istatistik bilgileri noksan olduğu için 2012 yılına ait verilerden derlenmiştir.)
3
32
idarecinin sesi / Mayıs - Haziran
GİDERLER
Miktarı
Toplam
Gel.Or
1-Devlet Payları, Faiz ve Cezalar
495,1
(%51)
2-Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri
(Mal/hizmet satışı, kira vb.)
127,3
(%13)
Gelirin Türü
3- Alınan Bağış ve Yardımlar
291,4
(%30)
4-Vergi Gelirleri
0.468
(%0,48)
5-Sermaye Gelirleri
(Taşınmaz satışı vb.)
0,114
GELİR TOPLAMI
Gideri Türü
1-Personel
2-SGK Devlet Primleri
%100
Toplam
Gid. Or.
237,7
(%24,6)
40
(% 4,1)
3-Mal ve Hizmet Alımları
359,3
(%37)
4-Cari Transferler
26,1
(%2,7)
290,3
(%30)
7-Faiz harcamaları
9,9
(%1)
8-Borç verme
2,8
(% 0,2)
GİDER TOPLAMI
967
(%100)
5-Sermaye (Yatırım) Giderleri
972,2
Miktarı
Bütçe Dengesi (Açık)
3.348,1
Not: Küsuratlar yuvarlatılmıştır.
2012 yılı Diyarbakır ili bazında mahalli idarelerin (il özel idaresi, büyükşehir/ilçe/belde belediyelerin) bütçe gelir ve giderler Tablosu
IV-2012 Yılı Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi
Bütçesi Gelir ve Giderler Gerçekleşmeleri
2012 Yılı Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi bütçesi gelir
ve giderler gerçekleşmeleri aşağıdaki tabloya çıkarılmıştır. (Milyon TL)
5-2012 yılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye bütçesi;
187 milyon TL gelir, 210,8 milyon TL gider olarak gerçekleşmiştir.
Tabloda da görüldüğü üzere Diyarbakır Büyükşehir
Belediyesi bütçe gelirleri, giderleri karşılamamaktadır.
2012 yılında tahsil edilmiş toplam gelirlerinin giderleri
karşılama oranı %88,69’dur. Büyükşehir bütçesi 23,8
milyon TL açık vermiştir.
Büyükşehir Belediye Başkanlığının 189,250 milyon TL
toplam borcu bulunmaktadır. Bu borçların %94’ü kısa
vadeli olduğu ve bir yıllık gelirlerinden fazla olduğu için
Sayıştay tarafından da Kurumun risk altında olduğu değerlendirilmesinde bulunulmuştur.
6-Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine bağlı Diyarbakır
Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünce (DİS-
GELİRLER
GİDERLER
Miktarı
Toplam
Gel.Or
1-Devlet Payları, Faiz ve Cezalar
153,84
(%82,2)
2-Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri
(Mal/hizmet satışı, kira vb.)
26,85
(%14)
3- Alınan Bağış ve Yardımlar
1,121
(% 0,6)
3-Mal ve Hizmet Alımları
4-Vergi Gelirleri
2,491
(% 1,3)
4-Cari Transferler
5-Sermaye Gelirleri
(Taşınmaz satışı vb.)
2,779
(% 1,5)
Red ve İadeler (-)
0,576
Gelirin Türü
Gideri Türü
1-Personel
2-SGK Devlet Primleri
5-Sermaye (Yatırım) Giderleri
7-Faiz harcamaları
Miktarı
Toplam
Gid. Or.
48,56
(%23)
8
(% 3,8)
107
(50,7)
8,427
(% 4)
37,47
(% 17,8)
1,3
(% 0,6)
210,87
(%100)
8-Borç verme
NET GELİR TOPLAMI
Bütçe Dengesi (Açık)
187,03
(%100)
GİDER TOPLAMI
23,8
2012 Yılı Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi bütçesi gelir ve giderler Tablosu
6
7
Sayıştay Başkanlığı Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi 2012 Yılı Denetim Raporu, Aralık 2013, http://www.sayistay.gov.tr/rapor/kid12.asp, s. 4.
Sayıştay, s. 4.
w w w. t i d . we b . t r
33
ARMAK
AŞTAL
I R MA
E
GELİRLER
DİSKİ’nin borçlarının toplamı 251,4 milyon TL olup, bunun %27’si kısa vadelidir. Kısa vadeli borçların gelirlere
oranı %69 olması DİSKİ’nin borçlarını çevirebilme kabiliyetini göstermekle birlikte yıl içinde 5,7 milyon TL faiz
ödemesinde bulunulmuş olması dikkat çekicidir.
V- SGK Bütçesinden Yapılan Sosyal Yardım ve
Hizmet Giderleri
7-Merkezi yönetim tarafından üstlenilmiş bazı sosyal
yardım ve hizmetlerin yerine getirilmesi görevi kuruluş
yasası ile Sosyal Güvenlik Kurumu’na verilmiştir. Ayrıca
merkezi yönetim, bazı sosyal görev giderlerini de SGK
bütçesi üzerinden karşılamaktadır.
2012 yılında SGK bütçesinden emekli aylık ödemeleri,
sağlık giderleri ve diğer giderler için ülke düzeyinde,
hane halkına toplam 157, 15 milyar fayda ödemeleri
yapılmıştır. Aynı yıl 43,5 milyar TL tutarındaki sağlık giderlerinin karşılanması başta olmak üzere SGK’
ya 63,7 milyar TL tutarında ( Merkezi Yönetim Bütçe
Giderlerinin %17,67’si oranında) bütçe transferi yapılmıştır.
8-İller bazında SGK Bütçesinden hane halkına yapılan fayda ödemeleri miktarlarını gösterir ayrıntılı bir
veriye ulaşılamamıştır. Ancak illerde bu ödemelerden
yararlanan kişi sayılarına ilişkin mevcut istatistiklerden
konu hakkında -genel yönleri ile- bir fikir edinilmesi
olanaklıdır.
2013 yılı itibarıyla ADNKS’ ya göre 1.607.437 nüfusa
sahip Diyarbakır ilinde, 2013 yılı Aralık Ayında SGK kapsamında olan/olmayan kişilere ait sayısal veriler aşağıya çıkarılmıştır.
Bakmakla Yükümlü
Tutulanlar
(SGK’dan Yararlananlar)
Gelir Testi
Yapılanlar
SGK Kapsamı
Dışındakiler
Yıl içinde 40 milyon TL alacağın tahsilâtı yapılamamıştır. 31.12.2013 itibarıyla DİSKİ’nin Hazineye 104 milyon
ABD Doları borcu bulunmaktadır.
Aylık Alanlar
DİSKİ toplam gelirleri ile giderlerin %87,7 karşılanabilmektedir. Kurumun toplam abone sayısı 187.250, yurt
içi satışları toplamı 115,7 milyon TL’dir.
Aktif Çalışanlar
Kİ) 2012 yılında 100 milyon gelir tahsil edilmiş, 115
milyon harcama yapılmıştır.
189.890
83.510
701.070
582.995
49.972
2013 yılı itibarıyla ADNKS’ ya göre 1.607.437 nüfusa sahip
Diyarbakır ilinde, 2013 yılı Aralık Ayında SGK kapsamında
olan/olmayan kişilere ait sayısal veriler Tablosu
SGK kapsamı dışında kalan 49.972 kişinin tedavi ve
ilaç gideri kurumlarınca karşılandığı için GSS sayılmayan er/erbaşlardan; zorunlu genel sağlık sigorta primi
ödeyip ödemeyeceği veya ödeyeceği miktara yönelik
gelir testi yaptıran 582.995 kişinin büyük çoğunluğunun da, GSS prim ödemeleri Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı bütçesinden yapılan, tedavi ve ilaç ödemeleri
de SGK tarafından karşılanan, 2012 yılı sonu itibarıyla
ülkemizde sayıları 12.272.658’ e ulaşmış olan 5510 s.k.
60/c md. göre genel sağlık sigortalısı sayılanlar kişilerden (eski yeşil kartlılar, 2022 s.k. kapsamında aylık alan
yaşlı/özürlü vb.) oluştuğu tahmin edilmektedir.
VI- Türkiye’de Petrol ve Doğalgaz Sektörünün
Görünümü
9-2012 yılı itibarıyla yurtiçi üretilebilir petrol rezervi
43,2 milyon ton olup, yeni keşifler yapılmadığı takdirde, bugünkü üretim seviyesi ile yurtiçi toplam ham
petrol rezervinin 18,5 yıllık ömrü bulunmaktadır. 2012
yılında 2,3 milyon ton ham petrol üretilmiştir. Bu miktar, ülkemizdeki ham petrol talebinin % 9’una karşılık gelmektedir. Türkiye’de keşfedilmiş sahalarının %
93’ünün rezervi küçük saha (25 milyon varilden az),
diğerleri ise orta saha sınıfındadır.
14,5 milyon varil üretilmiş (milli) ham petrolün, 2012
yılı uluslararası petrol piyasası fiyatları üzerinden, gayrisafi (brüt) tutarı [14.465.400 x 102,00 (ABD Doları) x
1,7889 =2.639.469.714] 2.6 milyar TL’dir.
Hazine Müsteşarlığı Kamu Borç Yönetimi Raporu Ocak 2014, http://www.hazine.gov.tr, s.37.
Sayıştay Başkanlığı Diyarbakır Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü 2012 Yılı Denetim Raporu, Aralık 2013 http://www.sayistay.gov.tr/rapor/kid12.asp, s.3
10
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü 2012 Yılı Genel Yönetim Bütçe İstatistikleri, https://portal.muhasebat.gov.tr/mgmportal, s.66-67.
11
2014 Yılı Bütçe Gerekçesi, http://www.bumko.gov.tr/Eklenti/7867,sagliksosyalguv2014pdf.pdf?0, s. 246
12
SGK Aylık İstatistik Bültenleri, Sigortalı İstatistikleri, Aralık 2013, http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/tr/kurumsal/istatistikler/aylik_istatistik_bilgileri, tablo:25.
13
TPAO Genel Müdürlüğü 2012 Yılı Hampetrol ve Doğal Gaz Sektör Raporu, Mayıs 2013, http://www.tpao.gov.tr/tpfiles/userfiles/files/2012-sektor-rapor-mayis-tr.
pdf, s.11-13.
8
9
34
idarecinin sesi / Mayıs - Haziran
10-2012 yılı itibarıyla yurtiçi üretilebilir doğal gaz rezervi 6,84 milyar m3’tür. Yeni keşifler yapılmadığı takdirde, bugünkü üretim seviyesi ile yurtiçi toplam doğalgaz rezervinin 10,3 yıllık ömrü bulunmaktadır.
2012 yılında 664 milyon m3 doğalgaz üretilmiştir. Doğal gaz ihtiyacımızın %1,6 ‘sı yerli üretimle karşılanmaktadır.
Botaş’ın 2012 yılı Aralık ayında kesintili serbest tüketici müşterilerine uyguladığı, uluslararası piyasaya göre
yüksek olması gereken 0,714194 TL/sm3 fiyat üzerinden ülkemizde üretilmiş doğalgazın gayri safi (brüt) tutarı ( 664.000.000 x 0; 714194=474.224.818) 0,474
milyar TL’dir.
Türkiye doğalgaz üretiminin 340 milyon m3’ü ( % 51’i)
TPAO tarafından gerçekleştirilmiştir. TPAO tarafından
üretilen doğalgazın %96’sı Trakya, %3 ü Batman ve
%1’i Adıyaman bölgelerinden karşılanmıştır.
11-2012 yılında enerji dışalımımız için 60 milyar ABD
Doları üzerinde ödeme yapılmıştır.
12-1955 yılında işletmeye açılmış olan TÜPRAŞ’ a ait
Batman Rafinerisinin yıllık ham petrol işleme kapasitesi 1,1 milyon ton olup, 2012 yılındaki kapasite kullanım
oranı ise % 88’dir.
Yerli ham petrol kaynağına yakınlık avantajına sahip
olan Batman Rafinerisi, dönüşüm ünitelerinin bulunmaması nedeniyle basit bir konfigürasyona sahiptir.
Yarı mamul kapsamında ürünler, özellikle bitüm(asfalt)
üretilmektedir. VII- Türkiye’de Hidroelektrik Üretimi
Sektörünün Görünümü
13-2012 yılında ülkemizde toplam 239,1 milyar kilowatt saat ( kWh) elektrik üretilmiştir. Toplam üre-
timin sadece 57,8 milyar kWh’ i ( % 24,2’si ) hidrolik
kaynaklardan karşılanmıştır. Hidrolik kaynaklardan elde
edilmiş elektriğin 38,8 milyar kWh’i, bir kamu kuruluşu
olan Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) tarafından, yurt düzeyine dağılmış olan irili/ufaklı ve toplam gücü 12.214
MW olan 84 adet hidroelektrik santralde üretilmiştir.
2012 itibarıyla EÜAŞ’ye ait hidroelektrik kurulu gücün
5.530 MW’ ı ( %45) sadece Atatürk, Karakaya ve Keban
barajları ve HES’ lerine aittir.
2012 yılında EÜAŞ’ ye ait hidrolik santrallerinde kapasite kullanım oranları %36 olarak gerçekleşmiştir.
2012 yılında EÜAŞ tarafından hidroelektrik kaynaklarından üretilerek, ortalama 17,22 Krş/kWh tarife üzerinden Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ)
satışı yapılan elektriğin tutarı ( 38.311,1 GWh x 0,1722
TL =6.597.171.420 ) 6,6 milyar TL’dir.
14-Diyarbakır DSİ 10.Bölge Md.lüğü sorumluluk alanında işletmeye alınmış ( il hudutları dışında veya iki
il sınırı üzerine kurulu olup birden çok ili kapsayan iki
baraj dahil) 4 adet baraj ve HES ‘ler bulunmaktadır.
Bu baraj ve HES’lerin adı; kurulu gücü, yıllık üretim
miktarları ve ulusal ekonomiye sağladıkları katma değerler aşağıya çıkarılmıştır.
Sıra
No
Baraj ve
HES Adı
Kurulu
Gücü
(MW)
Yıllık
Üretimi
(GWh)
Bir Yılda Üretilen
Enerjinin
(GS/Net) Tutarı
(Milyar TL)
1-
Karakaya
HES
1800
7.354
1,266
2-
Kralkızı
HES
94
146
0,025
3-
Dicle
HES
110
298
0,051
4-
Batman
Barajı
HES
198
483
0,083
2202
8.281
1,425
Toplam
TPAO Temel Faaliyetler/ Üretim, http://www.tpao.gov.tr/tp5/?tp=m&id=79
Tüpraş Hakkında/Batman Rafinerisi, http://www.tupras.com.tr/detailpage.tr.php?lPageID=613
16
1 Gigawatt saat (GWh) = 1.000 Megawatt saat (MWh )=1.000.000 kilowatt saat (kWh) dir. (Eşdeğerdir.)
17
Elektrik Üretim A.Ş. Elektrik Üretim Sektör Raporu 2012, +http://www.euas.gov.tr/apk%20daire%20baskanligi%20kitapligi/Sektor%20Raporu/Sektor_
Raporu2012.pdf, s.11-15
18
EÜAŞ Raporu, s. 15.
19
Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. 2012 Sektör Raporu, Mayıs 2013, http://www.tetas.gov.tr/Uploads/2012Sektor_Raporu.pdf s.21.
20
DSİ Genel Md.resmi İnternet sayfası, http://www2.dsi.gov.tr/bolge/dsi10/isletme.htm
21
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü Merkezi Yönetim Mali İstatistikleri Bülteni, Aralık 2012, https://portal.muhasebat.gov.tr/mgmportal s.15-45.
22
Bülten s. 15-16.
14
15
w w w. t i d . we b . t r
35
AR AŞT I R MA
Türkiye ham petrol üretiminin 1,7 milyon tonu ( % 73’ü
) TPAO tarafından gerçekleştirilmiştir. TPAO tarafından
üretilen ham petrolün % 72’si Batman, %27’si Adıyaman ve % 1’i ise Trakya Bölgesinden karşılanmaktadır.
Tablo incelenmesinden de görüleceği üzere, DSİ 10.
Bölge Md. sorumluluk alanında bulunan 4 baraj ve hidroelektrik santralinden, EÜAŞ tarafından tam kapasitede üretilebilecek elektriğin (2012 yılında TETAŞ’ yapılan satış fiyatları üzerinden) tutarı 1,425 milyar TL’dir.
VII-Merkezi Yönetim Bütçesinden Yapılan
Transfer Harcamaları
15-Bu incelememiz sırasında güncel bir veri olan, 2012
yılı merkezi yönetim bütçe gerçekleşme rakamları baz
alınmıştır. 2012 yılı merkezi yönetim bütçesi birikimli
(kümülatif) gerçekleşmelerine göre, bütçe gelirleri
toplamı 331,7 milyar TL, bütçe giderleri toplamı ise
360,49 milyar TL’dir.
Merkezi yönetim gider bütçesinin 129,26 milyar TL’sini
transfer giderleri oluşturmaktadır. Cari transfer giderlerinin merkezi yönetim bütçesinde önemli bir paya (
%35,9) sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Bilindiği üzere transfer ödemeleri, sermaye birikimi
hedeflemeyen ve cari nitelikli mal ve hizmet alımını
finanse etmek amacıyla yapılan karşılıksız ödemeleri
kapsamaktadır.
Cari transfer harcamalarının karşılıksız olması, çok çeşitli ve büyük ölçekli giderleri kapsaması dikkate alınarak; transfer harcamalarının, bütçelerde yer alan
muhtelif gelir/gider tertipleriyle mukayesesi suretiyle
bütçelerin makro düzeyde değerlendirilmesinin yapılabilmesi, kaynakların kullanılması sırasında yapılmış/
yapılabilecek muhtelif tercihlerin net olarak ortaya
çıkmasını kolaylaştırma bağlamında, 2012 yılı merkezi
yönetim bütçesinden yapılmış olan cari transfer harcamaları aşağıdaki tabloda özet olarak gösterilmiştir.
16-Merkezi yönetim bütçe rakamlarının incelenmesinde anlaşılacağı üzere, ülkemizde 2012 yılında üretilmiş
ham petrol ve hidroelektrik satışlarından sağlanmış
olan tüm gayrisafi gelirler; aynı yılın merkezi yönetim
bütçe gelirlerinin sadece %2,8’ine, merkezi yönetim
bütçesinden yapılmış karşılıksız giderlerin de % 7’sine
denk gelmektedir.
VII-Sonuç
17-Petrol başta olmak üzere Doğu ve Güneydoğu
Anadolu Bölgesinde bulunan “zengin” enerji kaynak-
36
idarecinin sesi / Mayıs - Haziran
larımızdan ulusal ekonomiye sağlanan katma değer rakamlarının, merkezi yönetim bütçesi veya bu bütçenin
transfer harcama rakamları karşısında da kayda değer
bir büyüklüğü yoktur.
İddiaların aksine Bölgedeki enerji kaynaklarından elde
edilecek tüm gelirlerle, Bölgenin ekonomik sorunlarının tümünün çözümlenmesi bir yana, sadece Diyarbakır ili bazında genel yönetim bütçesi cari giderlerinin
dahi karşılanmasının olanaklı olmadığı net olarak görülmektedir.
S.No
1
2
05-CARİ TRANSFERLER
Görev Zararları
KİT’ler ve Diğer Görev Zararları
Hazine Yardımları
-SGK’ ya Yapılan Yardımlar
-Sağlık, Emeklilik ve Sosyal Yardım Giderleri
- Mahalli İdarelere Yapılan Hazine
yardımları, (Denkleştirme ödeneği, İl
Özel İda. görevli eski Köy.Hiz.Md. per. üc.
ödemeleri, cadde ve sokak aydınlatma
hizmetleri )
-Diğer Hazine yardımları (DFİF/İhracat desteği)
129.26
3.91
1.76
63.68
2.39
2.34
3
Kar Amacı Gütmeyen Kuruluşlara Yardım
(Siyasi partiler vb.)
0,92
4
Hane Halkına Yapılan Transferler (Okutulan
öğrencilere burs, eğitim/sağlık/yiyecek/
barınma amaçlı giderler)
2,84
5
Tarımsal Destekleme Ödemeleri
7,55
6
Yurtdışına Yapılan Transferler ( Kıbrıs/ Uluslar
arası kuruluşlara katılım payları)
1,19
7
Hane Halkına yapılan Diğer Transferler (
Ekonomi Bakanlığı teşvik ödemeleri, Kobi
desteği, doğal afetten zarar gören çiftçilere
yardım vb.)
5,42
8
Sosyal Amaçlı Transferler (SHÇEK ve diğer
sosyal amaçlı yardımlar)
2,92
9
Gelirden Ayrılan Paylar
- Mahalli idareler payları
-Fon payları (SSDF/SYDTF vb.)
-Gelirden Ayrılan Diğer Paylar (Eğitime
katkı payı/TOKİ)
27.71
5.98
0,59
2012 yılı merkezi yönetim bütçesinden yapılmış olan cari
transfer harcamaları
Download

Üretilen Ham Petrolden Yerel Yönetimlere Pay Ayrılması Mahmut