styczeń 2014
lipiec-sierpień 2013
01 121
7-8 116
w w w. e s t r e f a z d r o w i a . p l
w w w. e s t r e f a z d r o w i a . p l
W TYM ROKU
MI SIĘ UDA!
Sztuka planowania
i osiągania celów
ATRAKCYJNA
W WIEKU
DOJRZAŁYM
Jak zatrzymać
urodę i kondycję
ZADBAJ
O KOŚCI
Dieta, ruch i witamina D
www.estrefazdrowia.pl
wwwwww. .eesst trr ee ff aa zz dd rr oo ww ii aa .. pp ll
www.estrefazdrowia.pl
Drodzy Czytelnicy,
zazwyczaj zdajemy sobie sprawę, że zdrowie jest zależne przede wszystkim od nas. Nie zawsze jednak przekłada się
to na nasze postępowanie... Tymczasem liczba tak zwanych chorób cywilizacyjnych, w powstawaniu których styl życia ma zasadnicze znaczenie, ciągle rośnie. O tych najbardziej znanych, jak nowotwory czy miażdżyca, wiele razy już
pisaliśmy. W tym wydaniu poruszamy temat osteoporozy – choroby, którą wiele osób jest zagrożonych, ale o tym nie
wie. Tymczasem przebywanie na słońcu lub przyjmowanie prepratów z witaminą D, dieta bogata w wapń i trochę
ruchu może nas skutecznie uchronić przed zrzeszotnieniem kości.
Inne schorzenia, których możemy uniknąć dzięki odpowiedniej diecie i higienicznemu trybowi życia, to anemia i kandydoza. Piszemy o nich w Strefie Zdrowia 30+. Objawy tych chorób mogą być mylące, warto więc je poznać, by
w porę uniknąć niebezpieczeństwa.
Przyszłym mamom przybliżamy tematykę konfliktu serologicznego. Najczęściej zdarza się on wtedy, gdy kobieta ma krew
oznaczaną jako Rh–, jej partner Rh+, a dziecko odziedziczy czynnik Rh+ po tacie. Nie jest to jednak jedyny rodzaj konfliktu serologicznego, dlatego każda kobieta w ciąży powinna przebadać się w tym kierunku. Wczesne wykrycie ewentualnych przeciwciał w jej krwi pozwoli lekarzom na podjęcie skutecznych działań, dzięki którym nawet w przypadku konfliktu urodzi ona zdrowe dziecko. Gdy już maluszek jest na świecie, rodziców czekają kolejne wyzwania. Dla nich w Strefie
Zdrowia Mamy i Dziecka piszemy również o niemowlęcych biegunkach oraz o tym, jak pomóc dziecku nadwrażliwemu.
A przed nami, już za chwilę, sylwestrowy wieczór. Wówczas składamy życzenia naszym przyjaciołom i najbliższym,
a sobie samym... noworoczne obietnice. Co zrobić, żeby w nadchodzącym roku ich dotrzymać? Przeczytajcie w Strefie Zdrowia dla Każdego w tekście o planowaniu i osiąganiu celów.
W styczniu obchodzimy Dzień Babci i Dzień Dziadka. Seniorom życzymy jak najwięcej zdrowia oraz dobrej kondycji
na długie lata. Nasz artykuł „Piękna po pięćdziesiątce” powinien w tym pomóc wszystkim obecnym i przyszłym babciom. A coś ekstra dla dziadków – już w następnym numerze.
Zapraszamy do lektury,
Redakcja Strefy Zdrowia dla Każdego
6
28
Mocne kości
przez całe
życie
Planowanie
i osiąganie
celów
14
STREFA WIEDZY
4 Dieta dla wątroby
5 Jak przyjmować leki?
TEMAT NUMERU
6 Mocne kości przez całe życie
STREFA
ZDROWIA 30+
10 Kiedy krwinek jest za mało
12 Kandydoza – rozpoznaj
i zwalcz!
Uwaga na Rh–
STREFA ZDROWIA
MAMY I DZIECKA
STREFA ZDROWIA
DLA KAŻDEGO
14 Konflikt serologiczny
16 (Nie)grzeczne dzieci
18 Biegunki u niemowląt
24 Stwardnienie rozsiane
26 Katar – siedmiodniowa
dolegliwość czy coś więcej?
28 W tym roku mi się uda!
STREFA ZDROWIA
SENIORA
20 Piękna po pięćdziesiątce,
czyli jak się starzeć ładnie
22 Zwyrodnienie plamki żółtej
– choroba wieku dojrzałego
STREFA RELAKSU
30 Krzyżówka
WYDAWCA: Centrala Farmaceutyczna CEFARM SA, ul. Jana Kazimierza 16, 01-248 Warszawa
Redaktor naczelna: Joanna Januszewska Konsultacja programowa: Dział Marketingu CF CEFARM SA, tel. 22 634 01 61, [email protected]
Biuro reklamy: [email protected], tel. +48 312 37 57 Druk: Business Point Sp. z o.o.
REALIZACJA: Novimedia Sp. z o.o. (Novimedia jest częścią Wydawnictwa Zwierciadło) www.novimedia.pl Zdjęcia: www.shutterstock.com
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść opublikowanych reklam, ma prawo do odmowy przyjęcia materiałów reklamowych bez podania
przyczyny. Przed użyciem każdego preparatu zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych
i dawkowania oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie
stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
s tref a wie d z y
Słodka
jak cukier,
Ale zdrowsza
Paragwajska roślina o nazwie stewia jest zdrową
alternatywą dla cukru. Stanowi idealne rozwiązanie dla diabetyków, bo nie podnosi poziomu glukozy we krwi. Jest ona niemal 150 razy słodsza od
cukru i praktycznie nie ma kalorii. Stewia zawiera
wiele cennych pierwiastków (np. krzem, wapń, kobalt, żelazo, potas, magnez, mangan, chrom, selen i cynk) oraz substancji odżywczych, m.in.: aminokwasy, substancje tłuszczowe, witaminy z grupy
B, witaminę C i beta karoten. W przeciwieństwie
do innego popularnego słodzika – aspartamu –
stewia nadaje się do pieczenia i gotowania, ponieważ zachowuje swoje słodzące właściwości
do temperatury 200°C. Stewię możemy uprawiać
w domu na parapecie! Zielone, świeże liście warto
dodawać do sałatek (np. owocowych z grejpfrutem), natomiast suszone – do herbaty i innych napojów. Gotowe słodziki ze stewii można również
kupić w wielu aptekach oraz w marketach w działach ze zdrową żywnością.
Dieta dla wątroby
Wątroba, która u dorosłego człowieka waży aż
1,5 kilograma (!), to największy pojedynczy gruczoł w naszym organizmie. Wydziela ona żółć
potrzebną w procesie trawienia, dokonuje
przemiany białek, węglowodanów i tłuszczów,
a nade wszystko oczyszcza organizm z toksyn.
Ten niezwykle ważny narząd wytwarza również
protrombinę potrzebną do krzepnięcia krwi oraz
magazynuje żelazo. To gruczoł, bez którego
organizm człowieka nie jest w stanie funkcjonować – dlatego dobrze jest o nią zadbać po
Jak odróżnić migrenę
od zwykłego bólu głowy?
Migrena jest schorzeniem neurologicznym, czyli dotyczącym układu nerwowego. Objawia się
ona silnym, pulsującym bólem, który występuje najczęściej tylko po jednej stronie głowy. Zazwyczaj migrena całkowicie wyłącza chorego
z normalnego życia. Ból trwa w najlepszym wypadku kilka godzin – zdarza się jednak, że nawet parę dni; w dodatku lubi nawracać w nieregularnych odstępach czasu. Centralny punkt
bólu w migrenie jest umiejscowiony zazwyczaj
za gałką oczną, w czole lub w skroni. U nie-
których osób na kilka godzin przed atakiem migreny występuje aura migrenowa, która objawia się rozdrażnieniem albo spadkiem nastroju,
czasem lękiem lub zawrotami głowy. Charakterystyczne dla aury są zaburzenia widzenia:
mroczki przed oczami, zniekształcenie obrazu
i inne. Napadom choroby często towarzyszy
osłabienie, nudności, wymioty, światłowstręt
i nadwrażliwość na dźwięki oraz zapachy, a także bladość i wychłodzenie skóry, zaburzenia
mowy czy nawet miejscowe porażenia.
4
świętach, szczególnie jeśli folgowaliśmy sobie z ciężkostrawnym jedzeniem. W diecie korzystnej dla wątroby warto przede wszystkim
ograniczyć spożycie alkoholu, żywności wysoko przetworzonej oraz zawierającej konserwanty i sztuczne barwniki. Należy również wyeliminować potrawy tłuste, smażone oraz produkty
wzdymające. Pamiętajmy też, że bardzo ostre
przyprawy wzmagają wydzielanie soku trzustkowego oraz żółci i tym samym wywierają działanie drażniące na wątrobę.
MoC żurawin
Aktywne składniki żurawiny to m. in. witaminy (B1, B2, B6, C, E, karoten), minerały
(potas, fosfor, wapń, magnez, jod i żelazo)
i przeciwutleniacze (antocyjany z grupy flawonoidów), które mają znaczenie w profilaktyce nowotworów, zaćmy, choroby
Parkinsona, Alzheimera i reumatyzmu. Żurawina ma działanie antybakteryjne i jest
pomocna w zapobieganiu oraz zwalczaniu infekcji dróg moczowych. Hamuje przyleganie do ścian dróg moczowych
bakterii Escherichia coli, ogranicza ich namnażanie i ułatwia wydalanie. Podobnie
działa na bakterie Helicobacter pylori odpowiedzialne za powstawanie wrzodów
żołądka oraz na drobnoustroje wywołujące próchnicę, choroby dziąseł i przyzębia. Zawarte w żurawinie kwasy cytrynowy
i jabłkowy zakwaszają mocz i ograniczają
tworzenie się kamieni nerkowych.
Jak PrzyJMowaĆ
leki?
Sposób przyjmowania leków powinien być
zgodny z informacjami na ulotce lub ze wskazaniami lekarza. Ważne jest jednak, aby pamiętać o kilku prostych zasadach. Leki należy popijać płynami obojętnymi. Nie należy popijać
tabletek sokiem owocowym (wyjątek stanowią
preparaty żelaza), kawą ani np. mlekiem, które
zobojętnia pewne preparaty. Najlepsza w tym
celu jest czysta woda albo niesłodzona herbata. Pamiętajmy, aby lekarstwa popijać dużą
ilością płynów, inaczej zmniejszona będzie ich
wchłanialność (szczególnie, jeśli tych leków
przyjmujemy więcej). Powszechnym stereotypem jest konieczność przyjmowania leków po
posiłku. Nie zawsze jest to wskazane, ponieważ nie wszystkie preparaty dobrze się wtedy
wchłaniają. Ważne jest także zachowanie odstępu między przyjmowaniem antybiotyku oraz
leku osłonowego. Czas ten powinien wynosić
REKLAMA
2 godziny niezależnie od kolejności zażycia farmaceutyków. Istotna jest także pora dnia, np.
leki sterydowe powinniśmy przyjmować w godzinach rannych, a leki o działaniu wykrztuśnym najpóźniej do godziny 16-17.
t em at nu me r u
Mocne kości
PRZEZ CAŁE ŻYCIE
Układ kostny to jeden z najważniejszych układów w ciele
człowieka – pełni funkcję podpory i amortyzatora, umożliwia
ruch. To, że działa, uważamy za coś tak oczywistego, że rzadko
myślimy o zagrożeniach dla jego funkcjonowania. Tymczasem
niektóre schorzenia kości, np. osteoporoza, są nie tylko
poważne, ale i bardzo rozpowszechnione. Warto więc
wiedzieć, jak zadbać o kości odpowiednio wcześnie.
Tekst: Adrianna Napiórkowska
U
kład kostny, czyli szkielet, obejmuje wszystkie kości w ciele człowieka – to aż 206 kości, ważących
ok. 10 kg u kobiet i 12 kg u mężczyzn. Składa się on z tkanki kostnej i chrzęstnej, a wśród kości wyróżnia się – w zależności
od ich zewnętrznej budowy – długie (np. kość
udowa, ramienna), płaskie (np. łopatka, kości
czaszki), krótkie (np. kości nadgarstka) i różnokształtne (np. kręgi). Sam szkielet dzieli się
na osiowy (czaszka, kręgosłup, żebra, mostek)
oraz szkielet kończyn górnych i dolnych wraz
z ich obręczami.
BUDOWA, ROZWÓJ, FUNKCJE
Kości zbudowane są z kilku rodzajów tkanek:
przede wszystkim z tkanki kostnej, ale także
m.in. chrzęstnej, tłuszczowej i krwiotwórczej.
Od zewnątrz każdą kość pokrywa okostna
– silnie unaczyniona, włóknista błona pełniąca
funkcję ochronną. Z kolei powierzchnie kości,
które przylegają do siebie w obrębie stawów,
są pokryte chrząstką stawową.
Proces kostnienia, w wyniku którego powstają
kości, zaczyna się w życiu płodowym,
a kończy po osiągnięciu dojrzałości, ok. 20. roku
życia. Do 30. roku życia kości zdrowego człowieka są mocne i zawierają dużo składników mineralnych, po 45. stają się jednak bardziej kruche,
ponieważ słabną ich zdolności regeneracyjne.
Z tego też powodu proces powtórnego zrastania się kości po złamaniu u osób w wieku dojrzałym trwa dłużej niż u ludzi młodych.
Do funkcji kości należy przede wszystkim
ochrona narządów wewnętrznych, w szczególności mózgu, serca, płuc i narządów rozrodczych. Stanowią one również bierny narząd ruchu, będąc wsparciem dla mięśni (kości
kończyn, obręczy barkowej i miednicznej),
a także magazyn jonów wapniowych i fosforanowych. Pośrednio pełnią też funkcję krwiotwórczą, ponieważ zawierają szpik.
Kości pod względem budowy, rozwoju i funkcji można podzielić na:
■ Rurowate, w kształcie długich lub krótkich
rurek, zbudowanych z istoty zbitej i gąbczastej. Są wypełnione szpikiem kostnym
i spełniają funkcję podporową, obronną
i krwiotwórczą.
■ Gąbczaste, zbudowane z trzeszczki oraz
istoty gąbczastej pokrytej istotą zbitą. Dzielą się na długie i krótkie i pełnią funkcję
krwiotwórczą, stanowią miejsce początku
i przyczepu mięśni.
■ Płaskie, zbudowane z istoty gąbczastej lub
zbitej. Pełnią funkcję osłaniającą i krwiotwórczą.
KRZYWICA, ZŁAMANIA,
ROZMIĘKANIE
W XIX-wiecznej Anglii i krajach północnej Europy najczęściej występującą chorobą układu
kostnego była krzywica. Osiągała ona wówczas rozmiary niemal epidemii. Choroba ta,
związana z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforowej, wynika z niedoboru witaminy
6
D i dotyka głównie dzieci do 3. roku życia. Początkowo wywołuje zmiany w układzie kostnym (np. guzy na czole, koślawe i szpotawe
kolana), a później poważne zaburzenia rozwojowe (wady kręgosłupa, deformacje klatki piersiowej i płaskostopie). Obecnie krzywica występuje prawie wyłącznie w krajach
nisko rozwiniętych. Niemniej jednak w Europie wciąż jesteśmy narażeni na innego rodzaju
problemy z kośćmi, przede wszystkim na złamania i osteoporozę.
W sezonie zimowym szczególnie łatwo o złamania i pęknięcia. Klasyfikuje się je ze względu na lokalizację (np. złamanie kości biodrowej)
oraz charakter złamania (np. poprzeczne, spiral-
C
M
Y
CM
MY
CY
CMY
K
CZy WieSZ, że…
CZy
że...evenAborro
et quiWieSZ,
quisque vid magnis
dit eos
doloriatia
qui nustotatem
quo tem
Kość,
która kojarzy
się z czymś
facculpa sitatur sundusa saero etur audic
niezmiennym,
w
rzeczywistości
te odit volorer umquam, quod quam ipsunt.
jest bardzo
aktywną
tkanką.
Stale
Pisinis
dolorisquo
consequi
del molo
vent
zachodzą
w idundi
niej procesy
uszkadzaquam,
abo. et
sunt odipsus
mos il
nia, odnowy
i
naprawy.
Za
odnowę
invelias magnimo es
kości odpowiedzialne są komórki
kościotwórcze – osteoblasty,
a za jej niszczenie – komórki
kościogubne
(osteoklasty)
ALPENPHARMA_Calcimed Osteo Direct_Reklama Prasowa 205x73_2722L_02_press.pdf
REKLAMA
7
1
13-12-18
ne). Ważny jest podział na złamania zamknięte,
w których złamaniu ulega tylko kość, i otwarte, kiedy to uszkodzeniu ulega także skóra i inne
tkanki. W tym drugim wypadku złamana kość
ma bezpośredni kontakt z powietrzem i bakteriami, co znacznie zwiększa ryzyko powikłań.
Jak ocenić, czy w wyniku urazu tylko stłukliśmy kość, czy też złamaliśmy ją i bezzwłocznie
potrzebujemy pomocy wizyty w szpitalu? Objawy charakterystyczne dla złamania lub pęknięcia kości to:
■ obrzęk,
■ zasinienie,
■ ból (niekiedy występuje dopiero przy próbach poruszania),
■ tkliwość,
■ upośledzenie ruchów,
■ często deformacja okolicy złamania.
Lekarz diagnozuje złamanie na podstawie objawów klinicznych i badania lekarskiego. Zleci
zapewne wykonanie zdjęcia RTG, które ukaże
miejsce złamania i pozwoli określić jego charakter.
Jedną z poważniejszych chorób układu kostnego jest osteomalacja, inaczej rozmiękanie kości lub krzywica dorosłych, wynikająca z niedostatecznej mineralizacji kości. Z powodu braku
witaminy D, jelita nieprawidłowo wchłaniają
jony fosforu i wapnia, będące podstawowym
składnikiem kości. Niedostateczna ilość pierwiastków kościotwórczych prowadzi do szybkiego zmniejszenia gęstości kości, co sprawia,
że są one słabsze i mniej odporne na złamania. W wyniku choroby pojawiają się krzywice,
następuje deformacja miednicy i kolan (szpotawość) lub nadmierne wygięcie odcinka piersiowego kręgosłupa ku tyłowi (kifotyzacja).
Charakterystyczne dla tego schorzenia są zaburzenia chodu (tzw. kaczy chód). Do przyczyn
choroby należy m.in. nadużywanie alkoholu,
marskość wątroby, przyjmowanie leków przeciwpadaczkowych, znaczne niedobory witaminy D3. Leczenie obejmuje przyjmowanie tej witaminy w postaci zastrzyków domięśniowych,
niekiedy podawanie fosforanów.
18:47
t em at nu me r u
OSTEON, PORUS, OSTEOPOROZA
Kolejną poważną chorobą kości jest osteoporoza, którą cechuje postępujący ubytek masy
kostnej, osłabienie struktury przestrzennej kości oraz zwiększona podatność na złamania.
Nazwa pochodzi od greckiego „osteon” (kość)
i łacińskiego „porus” (otwór, dziura). To uogólnione schorzenie metaboliczne kości, objawiające się niską masą kostną i upośledzoną
strukturą tkanki kostnej, pojawia się najczęściej
u kobiet po menopauzie. Kości zaczynają przypominać... pumeks z dużą ilością pustych przestrzeni. Najczęstszą przyczyną choroby jest zaawansowany wiek, przekwitanie (szczególnie
wczesne) i mukowiscydoza. W fazie początkowej osteoporoza przebiega bezobjawowo,
dlatego nazywana jest często „cichą złodziejką
kości”. Z biegiem czasu pojawiają się przejmujące bóle kości długich i kręgosłupa, zauważalne jest obniżenie wzrostu - w wyniku złamań
kompresyjnych kręgów – a także kifoza piersiowa (tzw. garb starczy). Nawet przy niewielkich
urazach następują złamania kości, szczególnie
kości ramiennej i udowej.
Do czynników ryzyka wystąpienia osteoporozy należą:
■ uwarunkowania genetyczne,
■ wiek powyżej 65. roku życia ,
■ u kobiet: menopauza przed 45. rokiem życia,
■ przebyte złamanie kości po 40. roku życia,
■ dieta uboga w wapń,
Osteoporozę
diagnozuje się
poprzez przeprowadzenie badania
densytometrycznego
tkanki kostnej,
które określa
gęstość mineralną
kości (ang. Bone
Mineral Density
– BMD).
■ szczupła budowa ciała i niska masa kostna
lub znaczna nadwaga i otyłość,
■ zbyt mała dostępność do naturalnego światła słonecznego, a tym samym niedobór witaminy D lub zaburzenia jej wchłaniania,
■ używki (alkohol, kawa),
■ przyjmowanie niektórych leków, szczególnie sterydów (stosowanych m.in. w lecze-
8
niu astmy i chorób o podłożu autoimmunologicznym)
■ siedzący tryb życia, brak ruchu, długotrwałe
unieruchomienie,
■ niedobór estrogenu u kobiet i testosteronu
u mężczyzn,
■ choroby przewlekłe, w przebiegu których
osteoporoza pojawia się jako wtórne zaburzenie: cukrzyca, reumatoidalne zapalenie
stawów, kamica nerkowa, niedoczynność
przysadki, zespół Cushinga.
Profilaktyka polega na wyeliminowaniu czynników prowadzących do osteoporozy i uzupełnianiu niedoborów witaminy D, wapnia
oraz białka. W celu wzmocnienia kości i mięśni odpowiedzialnych za stabilizację postawy
lekarze zalecają różnego rodzaju aktywność
fizyczną.
Osteoporozę diagnozuje się poprzez przeprowadzenie badania densytometrycznego tkanki kostnej, które określa gęstość mineralną kości (ang. Bone Mineral Density – BMD). Polega
ono na prześwietleniu promieniami RTG określonej partii szkieletu, najczęściej lędźwiowego
odcinka kręgosłupa lub kości udowej w okolicy stawu biodrowego. Dane z badania prezentują wskaźniki: T-Score (stosunek gęstości
mineralnej kości osoby badanej do średniej
gęstości kości osoby młodej) i Z-Score (stosunek do średniej gęstości kości osób w tym samym wieku). Przeprowadza się również badania poziomu wapnia, fosforu oraz biopsję
kości. Zdjęcie RTG jest nieprzydatne we wczesnym diagnozowaniu osteoporozy, ponieważ
pokazuje tylko chorobę w bardzo zaawansowanym stadium.
Osteoporozy nie da się całkowicie wyleczyć,
ale można spowolnić jej rozwój. Zmniejszanie ryzyka złamań i zapobieganie im jest podstawowym celem leczenia. Terapia obejmuje
zwiększenie masy kostnej poprzez pobudzanie aktywności komórek odbudowujących
kość (osteoblastów), zapobieganie jej ubytkowi poprzez hamowanie aktywności komórek
odpowiedzialnych za niszczenie kości (osteoklastów) i poprawę wewnętrznej struktury kości. Działania lecznicze obejmują także
eliminację bólów kostnych, leczenie ortopedyczne lub chirurgiczne oraz leczenie powikłań narządowych związanych z osteoporozą.
Rutynowym postępowaniem terapeutycznym
jest stosowanie odpowiednich kombinacji leków. Pacjent powinien przyjmować dziennie
co najmniej 1200 mg wapnia dzięki zmianie
diety lub przyjmowaniu preparatów zawierających wapń (np. węglanu wapnia – Calcium
Carbonicum). Kobietom w okresie menopauzy podaje się czasem także estrogeny, wybiórcze modulatory receptorów estrogenowych
(SERM) lub tibolon (syntetyczny preparat
w swoim działaniu zbliżony do naturalnych
estrogenów). Badania dowodzą, że estrogeny, SERM i syntetyczne pochodne estrogenów
zmniejszają ryzyko złamań, zwłaszcza w obrębie kręgów i szyjki kości udowej.
Do innych leków stosowanych w leczeniu
osteoporozy, w zależności od indywidualnych
wskazań, należą też kalcytonina (hormon,
pod wpływem którego zmniejsza się uwalnianie wapnia z kości) i bifosfoniany (substancje
podobne do występujących w kościach naturalnych pirofosforanów decydujących o prawidłowej mineralizacji). Pomaga fizjoterapia,
mająca na celu wyeliminowanie bólu, wspomaganie budowy siły mięśniowej, ćwiczenie
postawy i ruchomości w stawach.
NABIAŁ, ZIELONE
WARZYWA, SŁOŃCE
Aby chronić się przed osteoporozą, należy
spożywać pokarmy bogate w wapń i witaminę D: produkty mleczne (ser żółty, twaróg, jogurt), sardynki i szprotki (najlepiej wraz z ośćmi), wzbogacone w wapń mleko sojowe, kiełki
roślin, zielone warzywa liściaste. Kapusta, sałata, szpinak i brokuły zawierają także witaminę K, która chroni kości przed złamaniami.
Zalecane jest ograniczenie soli, powodującej utratę wapnia z moczem oraz
kawy, zmniejszającej wchłanianie
wapnia. Należy unikać preparatów odchudzających z dodatkiem
związków fosforu – jego nadmiar
blokuje wchłanianie wapnia.
Warto spędzać dużo czasu
na słońcu, ponieważ promienie ultrafioletowe wspomagają wytwarzanie w organizmie
witaminy D.
Nie zaszkodzi spytać lekarza, czy leki przyjmowane
w chorobach przewlekłych (innych niż osteoporoza) nie osłabiają
kości, a także poprosić
o skierowanie na badanie
densytometryczne, zwłaszcza po 35. roku życia.
REKLAMA
Osteo Forte 500
Unikalne połączenie wysoko przyswajalnych składników,
niezbędnych do utrzymania prawidłowego stanu kości.
Substancje czynne zawarte w preparacie
wspomagają profilaktykę osteoporozy.
W ekonomicznej cenie.
wapń : 500mg.
Wapń jest składnikiem niezbędnym do utrzymania prawidłowego
stanu kości. Odpowiedni poziom wapnia w tkance kostnej pomaga
zachować jej właściwą strukturę.
magnez : 56,25mg, witamina K:40μg.
Korzystnie wpływają na stan kości.
witamina B6 : 1,4mg, witamina D3 : 2,5μg.
Aby zapewnić wysoką wchłanialność wapnia potrzebna
jest obecność witaminy D3.
Opakowanie zawiera 60 kapsułek w 4 blistrach po 15 kapsułek.
9
Nazwa produktu
Średnia zawartość
wapnia (w mg) na 100 g
lub 100 ml produktu
Ser żółty
800
Sardynki w oleju
500
Ser feta
360
Figi suszone
280
Soja
277
Orzechy
58 – 186
Szpinak
130
Maślanka
110
Kefir
103
Sery twarogowe
55 – 96
Kapusta
46 – 77
Morele
73
Fasola szparagowa
65
Brukselka
57
Fasola
45
s tref a zd ro w ia 30+
kiedy krwinek
jest za mało
Często czujesz się
słabo i towarzyszy
ci zmęczenie, masz
zajady w kącikach ust
i łamliwe paznokcie,
twoja skóra jest
nienaturalnie blada
i skarżysz się na bóle
głowy? Nie lekceważ
tych objawów
– możesz mieć anemię.
Tekst:Anna Maria Wałęsa
N
iedokrwistość, czyli anemia, spowodowana jest zbyt małą liczbą
czerwonych krwinek (erytrocytów)
lub zbyt małą ilością hemoglobiny
w krwinkach. Na schorzenie to cierpią głównie kobiety, szczególnie w wieku rozrodczym.
Najczęściej przyczyną choroby jest niedobór
żelaza, niezbędnego do budowy erytrocytów.
Erytrocyty spełniają niezwykle ważną funkcję,
bowiem ich zadaniem jest transportowanie
tlenu do wszystkich komórek naszego organizmu. Czas „życia” pojedynczego erytrocytu to ok. 120 dni. Po tym okresie czerwone
krwinki ulegają zniszczeniu w śledzionie (rzadziej w wątrobie). Z tego też powodu szpik
kostny musi stale wytwarzać nowe erytrocyty.
Może się zdarzyć, że szpik produkuje wprawdzie wystarczającą liczbę erytrocytów, ale są
10
one „niskiej jakości”, czyli np. zawierają za
mało hemoglobiny – czerwonego barwnika
wiążącego tlen.
Przyczyny i konsekwencje
Niedokrwistość może być spowodowana różnymi czynnikami, wśród których wyróżnia się
środowiskowe, żywieniowe oraz związane z
dziedziczeniem. Nauka zna kilkadziesiąt rodzajów anemii, w tym często występujące
niedokrwistości wynikające z niedoboru żelaza, kwasu foliowego lub witaminy B12. Żelazo jest bowiem podstawowym składnikiem
hemoglobiny, a kwas foliowy i witamina B12
są niezbędne w procesie powstawania czerwonych krwinek. Do rzadszych postaci anemii należą niedokrwistość hemolityczna
(w której przyczyną jest szybszy niż normal-
JAk ZAPOBieGAĆ
AneMii
Niemal 0,7 miliarda ludzi na świecie ma niedobory żelaza. Główną
przyczyną jest niedożywienie lub…
bezwartościowe jedzenie. Aby nie
zachorować na anemię, należy stosować dietę bogatą w żelazo, kwas
foliowy, witaminę B12 oraz witaminę
C. Żelazo znajduje się przede wszystkim w wołowinie, fasoli, soczewicy,
wzbogaconych płatkach śniadaniowych, ciemnozielonych warzywach
liściastych, suszonych owocach, soku
z marchwi i buraków. Przyprawy,
które zawierają najwięcej tego pierwiastka, to kminek, kurkuma, cząber
i anyż. Kwas foliowy występuje m.in.
w owocach cytrusowych, bananach,
szpinaku, sałacie, pomidorach, natce
pietruszki i szczypiorku, a witamina
B12 – w produktach mlecznych, rybach i mięsie wołowym. Cennym
źródłem witaminy C są cytrusy, czarne porzeczki, truskawki, brokuły, papryka, pomidory, ziemniaki oraz natka pietruszki.
nie rozpad erytrocytów) czy niedokrwistość
aplastyczna (spowodowana niewydolnością
szpiku kostnego i upośledzeniem produkcji
wszystkich rodzajów komórek krwi).
Na najczęściej spotykaną anemię z niedoboru żelaza cierpią głównie kobiety. Przyczyną choroby mogą być obfite miesiączki, diety odchudzające, nieprawidłowe odżywanie
się, ciąża i karmienie piersią. Grupę o zwiększonym ryzyku stanowią też osoby niespożywające mięsa oraz produktów pochodzenia zwierzęcego. Organizm potrzebuje tylko 18
mg żelaza dziennie, niestety nie jest w stanie
wyprodukować go sam. Pierwiastek ten jest
też stosunkowo trudno przyswajalny z pożywienia. Kobiety w ciąży potrzebują 26 mg
żelaza dziennie, a karmiące piersią – 20 mg.
U 40 procent ciężarnych pań stwierdza się
niedobory tego pierwiastka wynikające głównie z braku apetytu oraz częstych wymiotów.
Anemia może spowodować nieprawidłowy
rozwój dziecka i łożyska, a także poronienie,
dlatego wykonywanie badań krwi i przyjmowanie suplementów zapisywanych przez ginekologa jest niezwykle ważne.
Anemia, niestety, jest często bagatelizowana lub nieprawidłowo leczona. Tymczasem
choroba ta odbija się niekorzystnie na naszej
urodzie i samopoczuciu, a w fazie rozwiniętej
szkodzi narządom wewnętrznym wskutek ich
niedotlenienia. Najbardziej zagrożony jest
mięsień sercowy, bo jego zapotrzebowanie
na tlen jest szczególnie duże. Również niedotleniony mózg nie pracuje prawidłowo, czego konsekwencją mogą być kłopoty z koncentracją i pamięcią, bóle głowy i drażliwość.
Inne powikłania to m.in. duszność podczas
wysiłku czy zespół niespokojnych nóg.
rozPoznAĆ nieDokrwisToŚĆ
Osoba, która cierpi na anemię, ale nie jest
tego świadoma, może odczytywać jej objawy jako zwykłe przemęczenie czy przepracowanie. Do wizyty u lekarza powinno jednak
zmobilizować występowanie kilku spośród
poniższych objawów:
■ częste uczucie zmęczenia;
■ senność, ociężałość;
■ bladość skóry, błony śluzowej jamy ustnej
i spojówek oka;
■ łamliwość włosów i paznokci;
■ zajady;
■ częste krwawienia z nosa;
■ bóle głowy;
■ zadyszka, szum w uszach, mroczki przed
oczami nawet przy niewielkim wysiłku fizycznym;
■ nieregularne miesiączkowanie lub brak
miesiączki;
■ ciemno zabarwiony mocz;
■ omdlenia;
■ częste odczuwanie zimna, zimne dłonie
i stopy;
■ kłopoty z pamięcią oraz koncentracją,
obniżenie nastroju;
■ kołatanie serca;
■ zaparcia, nudności, brak apetytu.
Podstawą do postawienia diagnozy jest morfologia krwi. O niedokrwistości mówimy
wówczas, kiedy poziom hemoglobiny jest
niższy od normy (poniżej 12 g/dl u kobiet,
14 g/dl u mężczyzn), obniżony jest poziom
hematokrytu (poniżej 37% u kobiet, 42%
u mężczyzn), a także spada liczba erytrocytów
(poniżej 4 mln/mm3 u kobiet, 4,5 mln/mm3
u mężczyzn). Lekarz powinien również wykonać badanie fizykalne, podczas którego osłucha serce (osoby z anemią często odczuwają
kołatanie serca, akcja serca jest przyspieszona), oceni oddech (nieraz przy anemii jest on
spłycony lub też pacjent ma duszności) oraz
przeprowadzi badanie palpacyjne wątroby i śledziony, które
mogą być powiększone.
Leczenie AneMii
Najważniejsze jest
wprowadzenie do
codziennej diety
produktów bogatych w żelazo. Najlepszym jego źródłem jest mięso,
11
szczególnie śledziona wołowa (44,55 mg żelaza/100 g), wątróbka wieprzowa (22,1 mg),
kaszanka (6,4 mg) i mięso indyka (4,7mg).
Pierwiastek ten zawierają również warzywa
strączkowe, szczaw, buraki i ziarna słonecznika. Jednak żelazo pochodzące z roślin jest
gorzej przyswajalne – o czym powinni pamiętać również wegetarianie. Aby zwiększyć
poziom żelaza we krwi, należy łączyć mięso
z warzywami i owocami bogatymi w witaminę C, która 2-3 krotnie zwiększa wchłanianie tego pierwiastka. Warto ograniczyć picie
kawy, herbaty i słodkich napojów gazowanych, ponieważ hamują wchłanianie żelaza. Suplementy diety zawierające żelazo bez
konsultacji z lekarzem można przyjmować
nie dłużej niż 2-3 tygodnie, przed śniadaniem, popijając sokiem owocowym. Gdy objawy anemii utrzymują się przez dłuższy czas
mimo zmiany diety, konieczna jest wizyta
u lekarza. Lekarz, kierując się wynikami badań krwi, dobierze odpowiednią terapię, polegającą głównie na przyjmowaniu preparatów z żelazem przez około trzy miesiące.
W przypadku ciężkiej niedokrwistości lub powolnego powrotu do zdrowia, żelazo przyjmuje się w zastrzykach.
Jeżeli niedokrwistość spowodowana jest niedoborem kwasu foliowego i witaminy B12,
konieczne jest uzupełnienie niedoborów poprzez wzbogacenie diety w zielone warzywa liściaste (m.in. szpinak, natkę pietruszki,
kapustę włoską, sałatę) oraz wątrobę i nerki
wołowe. Wskazane jest też podawanie kwasu foliowego i preparatów zawierających witaminę B12 w formie tabletek. Podczas leczenia należy unikać nadmiernego wysiłku
fizycznego i przepracowania.
nAJCZĘSTSZe
PrZyCZyny AneMii
■ znaczna utrata krwi (w wyniku urazu, operacji lub obfitych miesiączek);
■ dieta uboga w żelazo, witaminę
B12 i kwas foliowy;
■ słabe wchłanianie żelaza
z pożywienia;
■ działanie uboczne niektórych
leków;
■ niewydolność szpiku kostnego
(choroby nowotworowe,
reumatoidalne zapalenie stawów);
■ przewlekłe krwawienia spowodowane chorobami (zapalenie
żołądka, wrzody trawienne,
nowotwory jelit, hemoroidy);
■ choroby pasożytnicze przewodu
pokarmowego.
s tref a zd ro w ia 30+
KANDYDOZA
– ROZPOZNAJ I ZWALCZ
Ciągle źle się czujesz, uskarżasz się na nawracające dolegliwości skórne, a może przypadłości
ze strony układu pokarmowego? Odpowiedzialna
za to może być kandydoza. Tajemnicza choroba,
którą w dzisiejszych czasach podejrzewa u siebie
coraz więcej osób.
Tekst:Agata Drągowska
12
K
andydoza, nazywana także drożdżycą, to infekcja wywołana drożdżakami z rodzaju Candida albicans.
W zdrowym organizmie są one naturalnym składnikiem mikroflory człowieka i występują m.in. w jelitach, jamie ustnej, w okolicach narządów rodnych i na skórze. Dopóki
układ odpornościowy oraz prawidłowy poziom
flory bakteryjnej sprawują nad nimi kontrolę,
ich obecność nie nastręcza problemów. Jednak
osłabienie układu immunologicznego lub po-
wtarzające się błędy dietetyczne mogą spowodować, że drożdżaki zaczną się nadmiernie namnażać.
czywa, ziemniaków, chipsów i frytek, makaronu
pszennego, białego ryżu), tym lepsze tworzymy
środowisko dla rozwoju grzyba.
U osób z obniżoną odpornością drożdżaki wyDLACZEGO GRZYBY SIĘ NAMNAŻAJĄ?
wołują tzw. zakażenia oportunistyczne. CanOrganizm człowieka stanowi dla grzyba idealdida albicans uszkadzają błonę śluzową jelita
ne środowisko do rozwoju. W układzie pokarcienkiego, przez co zmniejszają powierzchnię
mowym, gdzie Candida bytuje najczęściej, jest
wchłaniania składników pokarmociepło, ciemno i wilgotno. W dodatku
wych. Bywa, że uszkadzają
znajdują się tam aminokwasy, cuśluzówkę jelita grubego,
kry (glukoza, fruktoza, sacharoa wtedy powoduza) i inne składniki odżywcze,
ją przenikanie tokCzy wiesz, że…
będące wynikiem procesów
syn, metali ciężW jelicie człowieka mieszka ponad
trawienia. Są to cenne, niekich i alergenów
400 gatunków bakterii, a ich masa
zbędne do życia człowieka
z kału do organidochodzi do 2 kg. Powierzchnia jelita
substancje – problem w tym,
zmu. Drożdżaki
to ok. 400 metrów kwadratowych, na
których następuje kontakt wnętrza
że sprytny drożdżak również
z rodzaju Candiorganizmu ze środowiskiem zesię nimi odżywia i w tym senda produkują takwnętrznym. Nic więc dziwnego,
sie pasożytuje na naszym orże neurotoksyny,
że skład flory bakteryjnej jelit
ganizmie. Poza tym Candida
które porażają nerwywiera znaczący wpływ
albicans są zdolne do adhezji,
wy i mogą wywołać
na zdrowie.
czyli przyłączania się do większości
zaburzenia emocjonalkomórek i tkanek człowieka. Ich rozwone, agresję, niepokój, a najowi sprzyjają przede wszystkim zaburzenia ze
wet stany depresyjne.
strony układu immunologicznego. Na tę chorobę narażeni są też pacjenci po chemioterapii,
SKĄD WIADOMO, ŻE TO KANDYDOZA?
osoby otyłe, cierpiące na cukrzycę, uskarżające
Kandydoza może objawiać się na wiele mniej lub
się na zaburzenia hormonalne i nadużywające albardziej nieprzyjemnych, a bywa, że bolesnych
koholu. Do powstawania kandydozy przyczynia
sposobów. Zdiagnozowanie jej jest trudne, ze
się również częste przyjmowanie antybiotyków.
względu na nieswoiste objawy, które powodują,
Antybiotyki bowiem, szczególnie te o szerokim
że bywa ona mylona z innymi chorobami. Naspectrum działania, niszczą większość bakterii
wet jeśli mamy tylko podejrzenia, warto wybrać
w naszym organizmie – w tym również dobre
się do lekarza. Najczęściej atakowany jest układ
bakterie, które są niezbędne i korzystne dla zdromoczowo-płciowy (drożdżakowe zakażenia powia. Gdy ich liczba nadmiernie spada, równowachwy), a także skóra (grzybica stóp i paznokci).
ga flory bakteryjnej zostaje zaburzona. Wówczas
Kandydoza pochwy objawia się silnym pieczewystępujące śladowo przy prawidłowej florze jeniem i obfitymi upławami. Aby ją potwierdzić,
litowej formy grzybów zaczynają się rozmnażać
należy wykonać badanie ginekologiczne i poi przejmują rolę dominującą.
siew. Leczenie obejmuje nie tylko kobietę uskarNamnażaniu się drożdżaków sprzyja także nieżającą się na dolegliwości, ale także jej partnera,
właściwa dieta: uboga w witaminy, za to bogata
nawet jeżeli nie ma u niego żadnych objawów.
w węglowodany. Do rozwoju wszystkich rodzaKandydoza skóry objawia się zazwyczaj suchojów drożdży potrzebny jest wszakże cukier! Im
ścią i łuszczeniem, obrzękami twarzy, a paznokwięcej w diecie słodyczy i produktów o wysokim
cie stają się kruche i przybierają nieładne, żółtoindeksie glikemicznym (m.in. piwa, białego piebrązowe zabarwienie.
Trudniejsza do zdiagnozowania jest kandydoza ośrodkowego układu nerwowego. Pacjent
uskarża się wówczas na zaburzenia pamięci,
przewlekłe zmęczenie, zaburzenia równowagi,
nadpobudliwość psychoruchową, nerwowość,
bóle i zawroty głowy, a także brak koncentraW czosnku znajduje się ponad 100 checji i zaburzenia snu. Z kolei objawy kandydozy
micznie czynnych związków. Jednym
przewodu pokarmowego to zazwyczaj niedoz ważniejszych jest alliina, związek zawaga lub nadwaga, spękane usta i biały nalot
wierający siarkę, który jest przekształna języku, zespół jelita nadwrażliwego, zaparcany w allicynę, kiedy ząbki czosnku są
cia lub biegunki, bóle brzucha i nietolerancja na
miażdżone lub przeżuwane. Naukowspożywanie m.in. mleka i produktów pszeniczcy są zdania, że to dzięki allicynie czonych. Bywa, że grzyby przedostaną się do krwi,
snek ma antybiotykowe i przeciwgrzya wtedy może dojść do infekcji ogólnoustrojobicze właściwości oraz korzystny wpływ
wej. Wówczas zagrożone będą najważniejsze
na serce.
organy, takie jak serce czy nerki. Charakterystyczne objawy drożdżycy ogólnoustrojowej to prze-
CZOSNEK PRZECIW
GRZYBOM I BAKTERIOM
13
wlekłe zmęczenie, problemy gastryczne oraz
niepohamowane łaknienie cukru.
JAK SOBIE Z NIĄ RADZIĆ?
Walka z kandydozą powinna przebiegać pod
kontrolą lekarza, ponieważ grzybice należą do
chorób wymagających długotrwałego leczenia. W leczeniu kandydozy pochwy stosuje się
leki grzybobójcze działające miejscowo, najczęściej w postaci globulek, kremów i pianek dopochwowych. W przypadku kandydozy bardzo
nasilonej lub ogólnoustrojowej lekarz może
przepisać doustne leki przeciwgrzybicze.
Jednak najważniejsza zarówno w zapobieganiu jak i leczeniu tego schorzenia jest odpowiednia dieta, która przywróci równowagę
mikroflory i przyczyni się do wzmocnienia odporności organizmu. Najlepiej by nie zawierała
w ogóle cukru. W czasie leczenia należy unikać
pokarmów o wysokim indeksie glikemicznym,
produktów wysoko przetworzonych, a także
zawierających gluten. Należy wyeliminować
słodkie owoce (np. arbuzy), alkohol, sery pleśniowe, a także wszystkie produkty, do których
wytworzenia potrzebne są drożdże. Warto sięgać po żywność zawierającą żywe kultury bakterii, m. in. naturalny kefir, maślankę, kiszone
ogórki i kapustę. Niezbędne jest wzbogacenie
diety w kwasy tłuszczowe omega-3, ponieważ niszczą one grzyby i wzmacniają system
obronny organizmu. Ich znakomitym źródłem
są ryby mórz zimnych, olej lniany, rzepakowy
Do powstania kandydozy może przyczynić
się częste przyjmowanie antybiotyków.
Pamiętajmy o preparatach osłonowych!
i z ogórecznika lekarskiego tłoczone na zimno.
Dobrym wyborem będą również warzywa, soki
warzywne i herbaty ziołowe, a przede wszystkim preparaty zawierające w swoim składzie
czosnek, który jest najsilniejszym naturalnym
antybiotykiem (a przy tym nie niszczy dobrych
bakterii!). Bogate w substancje o działaniu
grzybobójczym i wzmacniającym odporność są
także herbaty na bazie wiesiołka lub peruwiańskiego zioła Tabebuia impetiginosa. Warto także wesprzeć organizm probiotykami dostępnymi w aptece – zawierają one korzystne dla
zdrowia szczepy bakterii i tym samym sprzyjają przywracaniu właściwego składu mikroflory.
s tref a zd ro w ia ma my i d z i ec ka
UWAGA NA
Rh-
TO WAŻNE!
Każdy człowiek ma określoną grupę krwi, którą
warunkują geny rodziców. Podobnie dziedziczy
też czynnik Rh. Kłopot pojawia się wówczas,
gdy przyszła mama takiego czynnika nie ma,
ale dziecko dziedziczy go po tacie.
Tekst: Lila Niedźwiedzka
O
dkrywcą grup krwi był polski lekarz
Ludwik Hirszfeld. To on – wraz z innym naukowcem, Emilem von Dungernem – odkrył prawa dziedziczenia grup krwi podczas pracy naukowej i badań
w Instytucie Higieny w Zurychu na początku
XX wieku. Cały świat zawdzięcza mu oznaczenie grup krwi jako 0, A, B i AB (stosowane powszechnie od 1928 do dziś). Hirszfeld był też
pierwszym lekarzem, który podejrzewał, jakie są
przyczyny konfliktu serologicznego.
GRUPY KRWI I CZYNNIK RH
Od ponad stu lat wiadomo już, że osobie
z grupą krwi A nie wolno podać krwi z grupy B,
a osoba z grupą krwi AB może dostać krew
z każdej grupy. Odpowiadają za to przeciwciała – antygeny, które zawiera krew danego
14
Badanie krwi kobiety ciężarnej w kierunku
konfliktu serologicznego wyjaśnia wszystkie postaci konfliktu. Badanie to polega
na poszukiwaniu we krwi matki przeciwciał
skierowanych przeciwko antygenom krwinek
czerwonych i niezależnie od tego, jakie to są
przeciwciała – wykrywa je. Następnie ustala
się, do jakiego typu te przeciwciała należą,
a także określa ich ilość. Dzięki temu można
skutecznie zapobiec wystąpieniu konfliktu
lub ograniczyć jego skutki. Stąd ważne jest,
aby wszystkie kobiety w ciąży (również
te z krwią Rh+) zrobiły takie badanie!
typu. Grupa krwi to określenie kombinacji występowania antygenów A i B lub całkowitego
ich braku.
W komórkach krwi osoby z grupą A znajdują
się antygeny A i w osoczu przeciwciała anty-B,
u osoby z grupą B są to antygeny B i przeciwciała anty-A, w krwi osoby z grupą AB są obydwa antygeny i nie ma przeciwciał w osoczu,
a osoba z grupą krwi O nie ma antygenów, ale
ma przeciwciała w osoczu typu A i B. Ale to nie
jedyna ważna różnica. Ludzkie erytrocyty (czerwone krwinki) mogą zawierać także antygen
D, choć wcale nie muszą. Początkowo antygen
ten wykryto u małp Rhesus, stąd skrót Rh, który określa obecność antygenu D lub jego brak.
Krew osób z czynnikiem Rh określa się jako Rh+,
natomiast pozostali mają krew Rh– (bez czynnika). Zdecydowana większość, bo niemal 85% ludzi, ma w swojej krwi taki czynnik. Konflikt serologiczny występuje najczęściej wtedy, gdy matka
ma krew Rh–, ojciec Rh+, a dziecko odziedziczy
czynnik Rh po ojcu (ok. 60% przypadków wśród
tak dobranych par). Zdarzają się jednak, choć
Dzisiaj medycyna
radzi już sobie
z konfliktem serologicznym. Kobietom
z grupą krwi Rh–,
które urodziły
pierwsze dziecko
z czynnikiem krwi
Rh+, podaje sie prewencyjnie immunoglobulinę anty-D
bardzo rzadko, inne postaci konfliktu, dlatego
każda kobieta ciąży powinna poddać się badaniu w kierunku konfliktu serologicznego.
RH- MAMY KONTRA RH+ DZIECKA
Konflikt serologiczny to sytuacja, kiedy organizm
kobiety „postrzega” jej własne dziecko jako
obce ciało. I nie grupa krwi ma tu znaczenie, ale
właśnie antygen D. Na niego układ odpornościowy matki reaguje bojowo – gdy zauważa, że
we krwi płodu jest nieznana mu cząstka, traktuje ją jak ciało obce i wytwarza przeciwciała. Aby
doszło do takiej reakcji, krew płodu musi się zetknąć z krwią matki, co rzadko zdarza się podczas samej ciąży. Dlatego w przypadku pierwszej
ciąży zagrożenia dla dziecka nie ma – organizm
matki potrzebuje czasu na wytworzenie przeciwciał na tyle silnych, by mogły przeniknąć łożysko i zaatakować. Najczęściej do zetknięcia się
obu krwi dochodzi podczas porodu. Ale zdarza
się to także wskutek poronienia lub inwazyjnych
badań prenatalnych.
Stworzenie przeciwciał przeciwko antygenowi D
zajmuje od 1,5 do 6 miesięcy. Jednak raz po-
wstała armia powoduje, że orgajątkowych przypadkach ornizm matki przy następnym
ganizm matki nie reaguje
zetknięciu się z antygena immunoglobulinę annem D natychmiast staje
ty-D lub też zdarza się, że
w gotowości do walpodana została ona zbyt
ki, co stanowi zagrożenie
późno.
CZy WieSZ, że...
dla kolejnych ciąż. Przeciwciała mają bowiem za
JAK LECZYĆ?
Aby powstały przeciwciała
zadanie zniszczyć „wroBadania krwi przeproanty-D, do organizmu
gie” erytrocyty dziecka.
wadzane rutynowo na
matki musi przedostać
się co najmniej
Proces ten doprowadza
początku ciąży u kobiet
0,2 ml krwi
do choroby hemolitycznej
z czynnikiem Rh– mają
płodu.
płodu.
także za zadanie wykazać,
Choroba hemolityczna może
czy we krwi krążą przeciwprzyjmować trzy różne postaci, w zaciała anty-D (określa to test należności od jej przebiegu i nasilenia:
zywany odczynem Coombsa). Jeśli wy● anemia noworodka, wywołana nadmiernym
każą one obecność przeciwciał, kobieta musi
niszczeniem krwinek dziecka przez przeciwciała
być pod stałą kontrolą lekarską. W takiej sytuanty-Rh pochodzące z krwi matki (ta postać choacji lekarz co 2-3 tygodnie przeprowadza baroby zwykle nie zagraża życiu);
danie USG, podczas którego ocenia wielkość
● ciężka żółtaczka w pierwszej dobie po porołożyska i płodu oraz jego żywotność i ewentudzie, wynikająca z tego, że w procesie rozpadu
alne obrzęki, które mogą świadczyć o postępuczerwonych krwinek powstaje żółta bilirubina.
jącym niedotlenieniu i stanowić wskazanie do
Zbyt wysoki poziom bilirubiny może wywołać
przeprowadzeniu transfuzji krwi u dziecka. Barżółtaczkę jąder podstawy mózgu i tym samym
dzo rzadko się zdarza, by transfuzja była kouszkodzić mózg. Choroba objawia się drgawkanieczna jeszcze przed porodem, ale taki zabieg
mi, wzmożonym napięciem mięśni i innymi barjest możliwy i można go powtarzać nawet kilka
dzo poważnymi zaburzeniami, np. śpiączką;
razy, jeśli wymaga tego stan dziecka. Przepro● uogólniony obrzęk płodu – najcięższa powadza się go pod kontrolą USG bezpośrednio
stać choroby hemolitycznej, w której krwinki
do pępowiny. Przenikanie przeciwciał anty-D
dziecka są w szybkim tempie niszczone przez
przez łożysko nasila się po 16–18 tygodniu ciąprzeciwciała matczyne jeszcze w czasie trwania
ży, a największe jest w trzecim trymestrze. Dlaciąży. Powoduje to zaburzenia krążenia u dziectego ciążę konfliktową lekarze najczęściej decyka i zwiększoną przepuszczalność jego naczyń,
dują się zakończyć w 37. lub 38. tygodniu jej
a wskutek tego obrzęki skóry i narządów wetrwania. Po porodzie oprócz anemii u dziecka
wnętrznych dziecka. Zmiany mogą doprowadzić
występuje również żółtaczka. Jej leczenie poledo obumarcia płodu jeszcze w łonie matki.
ga na intensywnej fototerapii, czyli naświetlaniu specjalnymi lampami. Czasem konieczna
jest również transfuzja wymienna krwi już po
CO MOŻE POMÓC
porodzie.
Z grupą krwi i czynnikiem Rh nic zrobić się nie
da, tak samo jak z kolorem oczu czy wzrostem.
Jednak medycyna znalazła sposób i w dzisiejszych czasach nie dochodzi już do powikłań
z powodu konfliktu serologicznego. Kobietom
z grupą krwi Rh–, które urodziły pierwsze dziecko z czynnikiem krwi Rh+, podaje się prewenW Stołecznym Ośrodku Konfliktów
cyjnie immunoglobulinę anty-D. Neutralizuje
Serologicznych prowadzona jest
ona komórki krwi dziecka we krwi matki, zakompleksowa diagnostyka ciężarnych
nim jej układ odpornościowy rozpozna je jako
ze stwierdzoną immunizacją antygenami
wrogie i wytworzy przeciwko nim przeciwciała.
krwinek czerwonych. Lekarze specjaliści
Immunoglobulinę anty-D podaje się kobietom
przyjmują pacjentki z całej Polski ze
z czynnikiem krwi Rh– do 72 godzin od narodzin
skierowaniem. Poradnia wyposażona
pierwszego dziecka z grupą krwi Rh+. Otrzymujest w specjalistyczny sprzęt do
ją ją także kobiety z czynnikiem Rh–, które poromonitorowania niedokrwistości płodu,
niły lub poddały się inwazyjnym badaniom preposiada także oddział patologii ciąży.
natalnym (amniopunkcja, biopsja kosmówki),
którym usunięto ciążę, także pozamaciczną, lub
Adres: Stołeczny Ośrodek Konfliktów
u których wystąpił silny krwotok w II lub III trySerologicznych, I Katedra i Klinika
mestrze ciąży. Każda z tych sytuacji zwiększa ryPołożnictwa i Ginekologii Warszawskiego
zyko przedostania się krwi płodu do krwiobiegu
Uniwersytetu Medycznego,
matki. W ten sposób zapobiega się konfliktowi
Pl. Starynkiewicza 1/3,
w przypadku każdej następnej ciąży. Taka pro02-015 Warszawa.
filaktyka jest skuteczna niemal w 100%. W wy-
ZGŁOŚ SIĘ PO POMOC
15
s tref a zd ro w ia ma my i d z i ec ka
(nie)grzeczne
dzieci
Trzyletni Staś robi wszystko niedokładnie, wpada na meble, ma siniaki
i zadrapania. Jest niespokojny, płaczliwy i nie lubi, gdy się go ubiera,
czesze i myje. Krzyczy, płacze, awanturuje się. Rodzice są bezsilni. Jak
opisalibyście Stasia? Zapewne jako niegrzeczne i niewychowane dziecko.
Jednak to nie błędy wychowawcze rodziców są przyczyną „charakterku”
Stasia. Staś jest chłopcem z dysfunkcją integracji sensorycznej.
Tekst: Karolina Przyłuska, psycholog kliniczny
O
pisane powyżej zachowania są
charakterystyczne dla zaburzeń
procesu integracji sensorycznej,
czyli wadliwej pracy układu nerwowego. Proces ten dotyczy odbierania i organizacji bodźców pochodzących z otoczenia. Charakterystyczne objawy zaburzenia tego procesu
to wysoka lub niska wrażliwość na bodźce, problemy z koordynacją ruchową, opóźniony rozwój mowy lub problemy z koncentracją uwagi
i zachowaniem. Jednym z rodzajów zaburzeń
integracji sensorycznej jest nadwrażliwość sensoryczna. Oznacza ona, że dzieci interpretują
bodźce jako bardzo intensywne, co z kolei wy-
wołuje „obronność sensoryczną”. Dziecko szuka sposobu uniknięcia dalszej stymulacji przez
bodźce i korzysta z dwóch możliwości: obrony
lub ucieczki.
Nadwrażliwe zmysły
Przykładem nadwrażliwości może być zaburzenie w sferze odbierania wrażeń dotykowych.
Pojawia się ono wtedy, gdy dziecko reaguje na zwykły dotyk, jakby był on za silny, zbyt
intensywny lub nagły. Gdy niemowlę brane na
ręce płacze, pręży się i unika dotyku – powinien to być alarmujący sygnał dla rodziców, że
dzieje się coś nietypowego. Możemy zaobser-
16
wować, że maluch nie lubi dotykania, a przez
to jego codzienna higiena, mycie i przewijanie
sprawia trudności. U starszego dziecka pojawi się niechęć do do przytulania i kontaktu fizycznego, a także skłonność do unikania prac
ręcznych, takich jak lepienie z plasteliny. Inne
dzieci natomiast mogą być nadwrażliwe na
bodźce słuchowe. Za dużo dźwięków i hałas,
dla nas zwyczajny, dla dziecka oznacza problemy. Każdy drobny hałas odwraca jego uwagę
i stanowi przeszkodę w koncentracji na zadaniu. Również zaburzenia równowagi i chodzenia
mogą być objawem nadwrażliwości sensorycznej. Dzieci takie często upadają, mają problem
z chodzeniem po równoważni, trzymają się poręczy przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów. Częstą reakcją rodziców na takie zachowanie dziecka jest śmiech lub zdenerwowanie.
Nie należy reagować w ten sposób, ponieważ
u dziecka powoduje to stres i rozdrażnienie.
rOzPOzNaNie i TeraPia
Jeśli zauważymy u naszej pociechy nadwrażliwość w pewnej sferze bodźców, to przede
wszystkim należy obserwować malucha i zgłosić się do specjalisty. Terapeuta na pierwszych
spotkaniach będzie poznawał dziecko i zdecyduje o kształcie terapii i dalszym postępowaniu. Ważne, żebyśmy jak najwcześniej zareagowali na nietypowe zachowanie dziecka, bo
wtedy szansa na udzielenie mu skutecznej pomocy jest największa. Terapia u małych dzieci opiera się głównie na zabawie. Przybiera różne jej formy i wykorzystuje ćwiczenia stymulujące
dziecko w sferze, w której pojawiły się problemy. Dzieci zazwyczaj bardzo lubią spotkania
z terapeutą, ponieważ jest to dla nich forma odprężenia i czas spędzany na zabawie, która w efekcie przynosi im ulgę. Ćwiczenia uczą w jaki sposób
reagować na bodźce, np. łapać piłkę. Czego możemy się spodziewać na sesjach terapeutycznych?
gDzie SzUKAĆ POMOcY
● Polskie Towarzystwo Integracji Sensorycznej
www.integracjasensoryczna.org.pl
● Violet F. Maas „Uczenie się przez zmysły.
Wprowadzenie do Teorii Integracji
Sensorycznej”
Zjeżdżalni, lin do wspinania, huśtawek, trapezów
i innych sprzętów. Terapeuta mówi do dziecka
spokojnym i cichym głosem, otoczenie jest stonowane, zapewnia dziecku poczucie bezpieczeństwa. Maluch stopniowo uczy się radzić sobie
z bodźcami i ich organizacją, co w efekcie poprawia jego codzienne funkcjonowanie. Dzieci uczęszczające na terapię lepiej radzą sobie
z koordynacją ruchową, czyli np. nie wywracają
się tak często, lepiej reagują na dotyk i przytulanie, są spokojniejsze i mniej impulsywne. U starszych dzieci możemy spodziewać się poprawy
w nauce, ponieważ zwiększa się ich poziom uwagi i koncentracji na zadaniu. Dziecko uczy się, jak
nie zwracać uwagi na bodźce rozpraszające.
Jednak pamiętajmy, że dzieci różnią się między
REKLAMA
17
sobą – również tempem, w jakim czynią postępy
w terapii. Ważnym aspektem jest udział rodziców
w procesie terapeutycznym i ich świadomość na
temat zaburzenia.
PraCa dOmOwa
Co możemy zrobić sami? Na pewno zredukować hałas, a także przystosować miejsce nauki
czy zabawy do potrzeb dziecka, poprzez pozbycie się elementów odwracających jego uwagę.
Im mniej rzeczy w zasięgu wzroku, tym lepiej.
Ważne jest również światło. Jaskrawe i intensywne będzie pobudzać dziecko, lepiej więc
zmienić je na rozproszone. Pamiętajmy też
o tym, by w pokoju, w którym dziecko przebywa, nie było za chłodno ani za gorąco. Intensywne zapachy roznoszące się po domu podczas przygotowywania posiłków również mogą
być dla dziecka rozpraszające, dlatego postarajmy się nie gotować np. w porze odrabiania lekcji. Gdy widzimy, że uwaga dziecka jest rozproszona możemy delikatnie dotknąć jego ramion
w celu zwrócenia uwagi na siebie i odwrócenia
uwagi od bodźców rozpraszających. Należy jednak pamiętać, że maluch musi nauczyć się radzić
sobie z hałasem i dużą ilością bodźców, więc nie
można go od nich całkowicie odizolować.
s tref a zd ro w ia ma my i d z i ec ka
biegunka
u niemowlaka
Bywa niebezpieczna,
bo może szybko
prowadzić do
odwodnienia małego
organizmu. A przy tym
niełatwo ją u malucha
rozpoznać.
Tekst: Lila Niedźwiedzka
S
zybka utrata elektrolitów i soli mineralnych z organizmu, spowodowana przez biegunkę, może prowadzić
do odwodnienia malucha. To z kolei powoduje większą gęstość krwi, która przez
to wolniej płynie i nie transportuje odpowiedniej ilości tlenu. Konsekwencją może być niedokrwienie mózgu, nerek i innych ważnych narządów wewnętrznych. Płynie stąd prosty, ale
ważny wniosek: dla niemowlaka biegunka stanowi poważne zagrożenie.
Problem w tym, że zdrowe maluchy załatwiają
się często, co najmniej kilka razy na dobę, a karmione piersią jeszcze częściej, więc biegunkę łatwo przeoczyć.
Rozpoznać biegunkę
może czuć się całkiem dobrze, co utrudnia spostrzeżenie, że coś mu dolega. Łatwiej rozpoznać
biegunkę, gdy towarzyszą jej bóle brzuszka. Zazwyczaj jest wtedy wzdęty, a chory niemowlak
jest płaczliwy, marudny, wierzga nóżkami, nie
chce jeść. Zwykle też rzadziej siusia.
Zdrowe dzieci karmione piersią wypróżniają się
nawet 10 razy na dobę, a ich kupki są z natury
Znaleźć przyczynę
Biegunkę mogą wywołać wirusy, bakterie, parzadkie. Przy biegunce stają się one jeszcze barsożyty, a także grzyby. Najczęstszą przyczyną
dziej luźne; mogą być wodniste, mieć nieprzybiegunki u niemowląt i małych dzieci bywajemny zapach, pienić się, zawierać śluz, ropę
ją rotawirusy. Przenoszą się one drogą pokaralbo krew. Czasami bywają zielonkawe. Niemową, atakują i niszczą komórki wyściełające
mowlęta karmione mieszankami mlecznymi wyjelito cienkie, powodując
próżniają się rzadziej,
biegunkę i wymioty. Szczestolce są żółtawe i papgólnie narażone na zakakowate, o kwaśnym
żenie rotawirusem są dziezapachu. U tych dzieci od 6. miesiąca do 2.
ci już więcej niż trzy
czy wiesz, że...
roku życia. W pierwszym
duże, wodniste kupki
Biegunka powoduje odpapółroczu chronią malw ciągu dnia powinny
rzenia pieluszkowe. Po każdej
ca przeciwciała otrzymyzaniepokoić. Szczególkupce umyj pupę malucha,
wane z mlekiem matki i
nie, kiedy mają płynną
a pośladki posmaruj kremem lub
maścią przeciw odparzeniom.
niedojrzałość przewodu
lub półpłynną konsyJeśli mimo to pojawią się
pokarmowego, która nie
stencję, zawierają niezaognione czerwone grudki
pozwala
wirusom na osiestrawione resztki poświadczące o nadkażeniu
dlanie się. Inne przyczyny
karmu, śluz lub krew.
skóry, zgłoś się
do pediatry.
biegunki to:
Początkowo maluch
18
• zatrucia pokarmowe
• reakcja alergiczna
• zaburzenia funkcjonowania flory bakteryjnej
przewodu pokarmowego (np. po leczeniu
antybiotykiem)
• zmiana środowiska (np. w czasie wakacyjnego wyjazdu).
Niekiedy biegunka pojawia się podczas ząbkowania dziecka. Biegunka może wystąpić także
jako objaw innej choroby, np. przy zapaleniu
ucha środkowego czy w ostrym zapaleniu dróg
moczowych. Może również wskazywać na
choroby wrodzone – celiakię, mukowiscydozę,
nieprawidłowe wykształcenie jelita grubego,
zaburzenia regulacji hormonalnej i nerwowej.
Powikłania
W przebiegu ostrych biegunek infekcyjnych
maluszek często jest apatyczny, senny, nie chce
się bawić. Zwracajmy uwagę na pierwsze objawy odwodnienia organizmu dziecka: zapadnięte ciemiączko, małe ilości oddawanego moczu
(i rzadziej niż normalnie), brak łez mimo płaczu, wiotkość skóry, zapadnięte oczodoły. Jeżeli
pojawi się choćby jeden z nich, trzeba maluszka zabrać natychmiast do lekarza! Należy liczyć
się z koniecznością leczenia dziecka w szpita-
lu, gdzie otrzyma ono kroplówkę (nawadnianie dożylne, stosowane w celu uzupełnienia
niedoboru płynów i przywrócenia równowagi
elektrolitów).
Jeśli biegunka przedłuża się lub staje wręcz
chroniczna – jak przy ostrych alergiach, nietolerancji pokarmów czy chorobach wrodzonych
– organizm nie otrzymuje wówczas niezbędnych wartości odżywczych i malec nie rozwija
się prawidłowo.
Okres trwania biegunki zależy od jej przyczyny, czyli od tego, czy jest to reakcja organizmu na otrzymywane pokarmy, czy też zakażenie pochodzenia bakteryjnego, wirusowego
lub pasożytniczego. Wskazaniem do kontaktu
z lekarzem jest również biegunka niejasnego
pochodzenia, trwająca dłużej niż 7 dni, nawet
jeśli malec czuje się dobrze, nie traci apetytu
i jest aktywny.
Jak leczyć?
Jeśli u noworodka bądź niemowlaka pojawia
się ostra biegunka infekcyjna, nie trzeba przerywać karmienia piersią. Wręcz przeciwnie – nie
należy nawet czekać na żądanie dziecka, tylko co mniej więcej godzinę proponować mu
odrobinę pokarmu. W ten sposób można za-
pobiec odwodnieniu się małego organizmu.
Maluchowi karmionemu sztucznie można w
zależności od wieku podać: lecznicze mieszanki mleczne (hipoalergiczne, bezglutenowe, bezsacharozowe i bezlaktozowe), kleik ryżowy,
białe, czerstwe pieczywo, ugotowane ziemniaki, lekko osoloną zupkę jarzynową, ugnieciony banan. Zwykle malec nie chce jeść, więc
nie należy wmuszać jedzenia na silę, ale za to
zwiększyć ilość podawanych płynów. Przy biegunce sprawdzą się: letnia woda z glukozą,
niesłodzona herbatka z rumianku lub kopru
włoskiego, roztwory elektrolitów. Niewskazane jest podawanie soków owocowych, ponieważ zawarty w nich cukier wzmaga fermentację
w jelitach i dodatkowo podrażnia przewód pokarmowy. Jeśli takie domowe leczenie nie przynosi rezultatów i biegunka po trzech dniach
nie mija, należy udać się z dzieckiem do lekarza. Może się okazać, że niezbędne będą antybiotyki, ale w przypadku ostrych biegunek wirusowych ich stosowanie jest bezcelowe. Jeżeli
oprócz biegunki pojawią się wymioty lub gorączka, trzeba niezwłocznie skontaktować się
z lekarzem, aby sprawdził, jaka jest przyczyna choroby, czy odwodnienie nie jest zbyt silne
i czy stan malca nie wymaga hospitalizacji.
REKLAMA
19
6 SPOSObÓW
ZaPObiegania
biegunCe
1. Odciągnięty pokarm oraz posiłki
przechowuj w lodówce w szczelnie
zamkniętych pojemnikach.
2. Myj ręce przed każdym kontaktem
z dzieckiem – zwłaszcza przed
karmieniem piersią bądź
przygotowywaniem mieszanki; myj
butelki i naczynia w gorącej wodzie
z dodatkiem łagodnego detergentu,
często wyparzaj butelki i smoczki.
3. Sprawdzaj świeżość podawanych
maluchowi potraw. Jeśli masz
wątpliwości, wyrzuć je.
4. Chroń dziecko przed kontaktem
z osobami chorymi.
5. Jeśli maluch przyjmuje antybiotyki,
podawaj mu preparaty osłonowe
(pre- i probiotyki).
6. Zaszczep niemowlę przeciwko
rotawirusom.
s tref a zd ro w ia s e n io r a
Piękna po
PIĘĆDZIESIĄTCE
Ciało powoli traci sprężystość, biust jędrność, a zmarszczki robią się
głębsze. Mimo to wiele kobiet z łatwością potrafi oszukać metrykę
tak, że trudno powiedzieć, ile mają lat. Jak to robią? Tajemnica tkwi
we właściwej pielęgnacji skóry, a także utrzymywaniu ciała i umysłu
w jak najlepszej kondycji.
Tekst: Anna Krawczyńska
P
o 50. roku życia zmniejszają się możliwości regeneracyjne skóry. Staje się
ona coraz bardziej cienka, sucha
i podatna na procesy starzenia. Warto odpowiednio wcześnie zadbać o jej nawilżenie i regenerację. Stosowanie dobrze dobranych kremów nawilżających, ujędrniających
i przeciwzmarszczkowych zapobiega albo odsuwa w czasie wiele efektów starzenia.
PRZECIW ZMARSZCZKOM
Kosmetyki stosowane po pięćdziesiątce powinny zawierać witaminę E i C, kwas hialuronowy,
retinol, fitoestrogeny (czyli hormony roślinne
przyspieszające regenerację naskórka i stymu-
CZy WieSZ, że...
lujące produkcję włókien
POD OPIEKĄ
Wiele klubów fitness prowadzi speFACHOWCA
kolagenowych) oraz wapń
cjalne zajęcia grupowe „50+”, dostosowane do możliwości i potrzeb osób około
– nieoceniony, jeśli chodzi
Liczne zabiegi odpo50. roku życia. Zajęcia te składają się
o wzmacnianie i jędrność
wiednie
dla cery koz ćwiczeń wzmacniających, rozciągaskóry. Działanie kremu
biet po 50. roku życia
jących oraz poprawiających ogólną
kondycję. Wyróżnia je mniejsza
dobrze jest wspomagać
oferują salony kosmeintensywność oraz prozdrowotny
mocnym serum, najletyczne. Można zastocharakter. instruktor unika
pozycji obciążających
piej dwa razy dziennie, rano
sować na przykład serię
kręgosłup.
i wieczorem. Serum, w zależpeelingów glikolowych czy
ności od składu, może działać:
z retinoidami albo też zabiegi
nawilżająco, przeciwzmarszczkowo,
z kwasem hialuronowym, których ceodżywczo, a także poprawiać i wyrównywać
lem jest nawilżenie i utrzymanie wody w skókoloryt skóry. Ta ostatnia cecha kosmetyku porze. Z kolei mezoterapia igłowa szybko i trwale
winna być szczególnie ważna dla pań, które
wygładza zmarszczki. Dzięki zabiegom ze złomają przebarwienia.
ta, polegającym na nałożeniu na skórę płatków
24-karatowego kruszcu, cera staje się promienna, a objawy starzenia mniej widoczne.
CZAS NA MAKE-UP
Makijaż może zarówno dodać, jak i odjąć lat.
Dlatego w pewnym wieku należy zapomnieć
o ciężkim, mocno kryjącym podkładzie, przydymionych oczach i pogrubiającej rzęsy kleistej
maskarze. Bardzo niekorzystne są też samoopalacze i fluidy w kolorze czekolady. Mając 50 i więcej lat wybierajmy lekkie, rozświetlające podkłady, które łatwo łączą się ze skórą, nadając jej
efekt naturalności i delikatności. To samo dotyczy pudru – najlepiej stosować transparentny. Cienie do oczu powinny być w jasnych, neutralnych kolorach – dodadzą spojrzeniu blasku
i świeżości. Delikatne muśnięcie morelowego
różu na policzkach potrafi zdziałać cuda, ponieważ optycznie działa jak lifting. Pamiętajmy tylko, żeby podkreślać nim samą kość policzkową.
20
W makijażu ust lepiej zrezygnować z ciemnej
konturówki, która optycznie dodaje lat. Lekko
i naturalnie będzie wyglądał błyszczyk.
MODA NIE ZNA WIEKU
Podstawowym błędem popełnianym przez kobiety po pięćdziesiątce jest przekonanie, że to,
co było stylowe 10, 15 czy 20 lat temu, wciąż
dobrze się prezentuje. Nic bardziej mylnego.
Dobrze ubrana 50-latka zna modę oraz własny
styl i mimo wieku wcale nie musi wyglądać nudno i niemodnie. Oczywiście nie jest to czas na
stylistyczne eksperymenty. Dojrzałe kobiety powinny postawić na klasyczną elegancję, dopasowane fasony, które optycznie wyszczuplają oraz
nasycone, żywe kolory, które wizualnie odejmują lat. Kolory neutralne, takie jak beże czy szarości powodują, że wygląda się nijako i smutno.
Nie trzeba też bać się czerni, która wyszczupla,
pod warunkiem, że ożywimy ją kolorowym dodatkiem. Ważne jest śledzenie modnych w danym sezonie propozycji, bowiem klasyka nie
wyklucza nutki ekstrawagancji. Wybór jednej
nawet rzeczy, która jest hitem sezonu, niesamowicie odmładza.
Działanie kremu
pielęgnacyjnego,
którego używamy
na co dzień, dobrze
jest wspomagać
mocnym serum
– dwa razy dziennie,
rano i wieczorem
MŁODA DUCHEM
Sposób myślenia wpływa na nasze zachowanie
i na to, jakie jesteśmy. Jeśli wciąż myślimy o sobie, że jesteśmy młode, takie będziemy. Bo młodość to nie tylko ubiór i wygląd. Kobieta młoda
duchem jest otwarta i nie stawia sobie barier,
jest zainteresowana życiem i tym, co dzieje się
wokół, ma swoje pasje i… zwyczajnie jej się
chce. Ważne jest pielęgnowanie zainteresowań,
21
bez względu na to, jaki mają charakter – czy
jest to chodzenie po górach, uprawianie ogrodu, pisanie wierszy czy decoupage. Warto czytać książki, rozwiązywać krzyżówki, grać w ciekawe gry – naukowcy udowodnili bowiem, że
nowe komórki nerwowe i połączenia między
nimi tworzą się przez całe życie człowieka, a nie
tylko w okresie młodości.
W ZDROWYM CIELE
Równie ważny jest ruch. Można biegać, pływać, jeździć na rowerze, ale tak samo świetne
są długie kilkukilometrowe spacery. Dlaczego?
Bo systematyczna aktywność fizyczna spowalnia procesy starzenia. Wysiłek sprawia, że wzrasta wydajność pracy serca, poprawia się funkcjonowanie wątroby, gospodarki hormonalnej
i enzymatycznej. Dodatkowo zwiększa się masa
i siła mięśniowa kosztem tkanki tłuszczowej
oraz zmniejsza się sztywność stawów, co dla
utrzymania kondycji w drugiej połowie życia jest
bardzo ważne.
W następnym numerze: Atrakcyjny mężczyzna
w sile wieku – artykuł dla panów o tym, jak utrzymać dobry wygląd i sprawność w wieku dojrzałym.
s tref a zd ro w ia s e n io r a
wań rośnie. Częściej zapadają na nią kobiety niż mężczyźni (może to mieć związek z większą średnią długością życia kobiet), osoby z dużą masą ciała oraz
mieszkające w regionach o silnym nasłonecznieniu. Do czynników ryzyka zalicza się również palenie tytoniu, nieprawidłowe odżywianie (dieta uboga
w antyoksydanty – substancje wychwytujące wolne
rodniki tlenowe), cukrzycę, miażdżycę, nadwzroczność, przebyty zawał, nadciśnienie tętnicze. W szukaniu przyczyn AMD pod uwagę bierze się również
czynniki genetyczne. Nie bez wpływu na pojawienie
się problemów z plamką może być stres oksydacyjny (brak równowagi między wytwarzaniem wolnych
rodników a ich neutralizacją), bo siatkówka oka to
miejsce ich powstawania ze względu na duże zużycie tlenu i silną ekspozycję na światło.
Zwyrodnienie
plamki żółtej
Po 50. roku życia istnieje poważne ryzyko utraty
wzroku. Przyczyną takiego stanu może być degeneracja centralnej części siatkówki – plamki żółtej.
Tekst: Anna Nalikowska
N
ajpierw chory widzi zniekształcony obraz, linie proste postrzega jako falujące,
słabiej rozpoznaje barwy i nie najlepiej
radzi sobie z czynnościami wymagającymi precyzji widzenia, np. nawlekaniem igły albo
czytaniem. W miarę postępu choroby ten stan pogarsza się, a w polu widzenia pojawia się duża, ciemna plama. Tego typu problemy mogą świadczyć
o zmianach zwyrodnieniowych plamki związanych
z wiekiem, tzw. AMD (z ang. Age-related Macular
Degeneration). W niektórych przypadkach choroba
nie daje żadnych objawów przez dłuższy czas.
PLAMKA ŻÓŁTA, CZYLI CO?
To 5-6-milimetrowy punkt położony w centralnej
części siatkówki. Odpowiada za zdolność wyrazistego widzenia, dzięki plamce dostrzegamy kolory,
kontrasty, czytamy i dobrze widzimy każdy detal. Jeśli nasze oko zaczyna zawodzić, a obraz staje się rozmazany, skorzystajmy z porady okulisty. Wcześniej
możemy wykonać w domu tzw. test Amslera: zasłaniamy najpierw jedno oko, a drugim wpatrujemy
się z odległości 30-40 cm w kartkę z naniesioną na
nią czarno-białą kratką i czarnym punktem pośrodku. W identyczny sposób postępujemy z drugim
okiem. Jeśli widzimy zdeformowane i krzywe kreski, obraz jest rozmyty i trudno nam skupić uwagę
na punkcie pośrodku siatki, to może być sygnał, że
rozwija się AMD lub inna poważna choroba plamki. Zmiany zwyrodnieniowe zaczynają się zwykle
w jednym oku, ale po pewnym czasie mogą dotyczyć także drugiego oka.
DWIE ODMIANY CHOROBY
AMD przybiera postać mokrą (wysiękową) lub suchą, występującą w ok. 90% przypadków. Ta częściej pojawiająca się odmiana polega na tym, że pod
plamką powstają złogi (tzw. druzy), czasem małe
i twarde, a czasem miękkie, o niewyraźnie zaznaczonych brzegach. W tej postaci choroby pogorszenie ostrości wzroku postępuje wolno, trwa miesiące,
a nawet lata. Trudniejszą do leczenia odmianą AMD
jest postać wysiękowa: w okolicach plamki tworzą
się nieprawidłowe naczynia krwionośne układające
się w tzw. błonę podsiatkówkową (neowaskularną).
Dochodzi do krwotoków i powstawania blizn, co
może trwale uszkodzić siatkówkę i doprowadzić do
znacznego pogorszenia wzroku, a nawet jego utraty.
W tym przypadku choroba rozwija się bardzo szybko, czasami w ciągu kilku tygodni.
KTO MOŻE ZACHOROWAĆ?
Występowanie AMD ma przede wszystkim związek z wiekiem. Jest to najczęstsza przyczyna utraty
wzroku w grupie powyżej 50. roku życia, a u osób
w wieku ponad 80 lat liczba przypadków zachoro-
22
JAK ZDIAGNOZOWAĆ AMD?
Diagnostyka tej choroby rozpoczyna się od podstawowego badania okulistycznego ostrości wzroku.
Lekarz mierzy ciśnienie wewnątrzgałkowe i bada
dno oka w obrazie stereoskopowym po uprzednim
rozszerzeniu źrenic odpowiednimi lekami. Obecnie
wykonuje się również tomografię komputerową oka
(OCT – z ang. Optical Coherent Tomography) pozwalającą wykryć zwyrodnienie plamki we wczesnym
stadium. Stosuje się też inną metodę diagnostyczną:
angiografię fluoresceinową, która polega na wykonaniu zdjęć dna oka lub tęczówki po dożylnym podaniu kontrastu (fluoresceiny). Angiografia pozwala
na ocenę krążenia krwi w naczyniach siatkówki.
NAJNOWSZE METODY LECZENIA
Możemy zmniejszyć ryzyko zachorowania na
AMD, przestrzegając zdrowego stylu życia. Warto rzucić palenie (dym papierosowy wpływa na
powstawanie wolnych rodników uszkadzających siatkówkę) i zracjonalizować dietę (nadmiar
tłuszczu w organizmie przyczynia się do miażdżycy i nadciśnienia tętniczego, które z kolei zaburzają krążenie oczne). W codziennym jadłospisie muszą znaleźć się przeciwutleniacze: luteina
i zeaksantyna oraz witaminy C i E, występujące
w warzywach (papryka, kapusta włoska, sałata, kalafior, natka pietruszki) i owocach (czarna porzeczka, truskawki, cytryny i pomarańcze). Dla zdrowia
oczu ważne są również minerały: cynk i selen oraz
kwasy omega-3 obecne w rybach morskich (łosoś,
tuńczyk, sardynki) i niektórych olejach roślinnych
(lniany, rzepakowy) tłoczonych na zimno.
Lekarze stosują dziś do leczenia zmian zwyrodnieniowych plamki kilka metod:
fotodynamiczną (poprzez podanie dożylnie substancji fotouczulającej, która niszczy nieprawidłowe
naczynia krwionośne w oku);
fotokoagulację laserem argonowym, która powoduje całkowite zniszczenie nieprawidłowych
naczyń;
wstrzyknięcie bezpośrednio do wnętrza gałki
ocznej leków tzw. anty-VEGF (czynnik VEGF pełni
kluczową rolę w powstawaniu nieprawidłowych
naczyń w oku). Zastrzyk taki zapobiega rozrostowi
naczyń krwionośnych pod siatkówką.
Konsultacja: dr n. med. Magdalena Ulińska
•
•
•
s tref a zd ro w ia d la każ d eg o
Samo
nie
Minie
Stwardnienie rozsiane jest jedną
z najczęstszych nieuleczalnych
chorób neurologicznych ludzi
młodych, między 20. a 40. rokiem
życia. Ale zachorować mogą
i dzieci, i seniorzy.
Tekst:Natalia Syrzycka-Mlicka
S
twardnienie rozsiane (często określane jako SM, od łacińskiej nazwy choroby – Sclerosis Multiplex) to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje
komórki własne organizmu, sądząc, że to ciała obce. Atakowane tkanki to mielina – substancja otaczająca komórki nerwowe w mózgu i rdzeniu kręgowym, ludzkim „centrum dowodzenia”.
Uszkodzenia osłonki mielinowej powodują duże trudności w przesyłaniu impulsów nerwowych lub całkowicie je uniemożliwiają.
W efekcie następuje uszkodzenie jednej z funkcji organizmu – np.
mowy, ruchu, widzenia, czucia – bądź całkowita jej utrata. Ta choroba
miewa także postać postępującą, co oznacza, że objawy mogą się nasilać oraz występować nowe. SM nie jest chorobą śmiertelną ani zaraźliwą, ale jest nieuleczalna i przewlekła. Nie wyklucza się jej genetycznego
podłoża, choć nie ma jeszcze na ten temat wiarygodnych danych popartych badaniami klinicznymi. Stwardnienie rozsiane bezpośrednio nie
zagraża życiu, ponieważ ma przebieg fazowy lub postępujący, ale ponad połowa chorych umiera po latach na powikłania z nim związane.
Różne symptomy
Choroba i jej objawy mocno różnią się w zależności od tego, w których
częściach mózgu i rdzenia kręgowego pojawiają się stwardnienia. Najczęstsze objawy to:
•uczucie zmęczenia niewspółmierne do wykonywanej czynności, trudne do przewidzenia;
•niewyraźne lub podwójne widzenie, zapalenie nerwu wzrokowego,
oczopląs, ból przy poruszaniu gałką oczną;
•utrata równowagi, drżenie rąk i nóg lub utrata nad nimi kontroli,
niestabilny chód, zawroty głowy, brak koordynacji ruchowej, uczucie
osłabienia mięśni, niedowłady;
•spastyczność, wzmożone napięcie mięśniowe i sztywność mięśni,
skurcze;
•uczucie mrowienia, drętwienia, palącego gorąca, ból o charakterze
przewlekłym, bóle mięśni;
•zaburzenia mowy – spowolnienie, bełkotliwość, zmiana rytmu mowy,
trudności z połykaniem;
•zaburzenia funkcji pęcherza moczowego i jelit;
•impotencja, zmniejszenie popędu płciowego, zmniejszenie wrażliwości na dotyk i inne bodźce;
•nadwrażliwość na ciepło;
•zaburzenia percepcji – utrata pamięci krótkotrwałej, trudności z koncentracją, niewłaściwa ocena sytuacji lub nieracjonalne myślenie;
•zaburzenia emocjonalne – obniżenie nastroju, depresja.
Kilka postaci
U niektórych osób pojawiają się okresy pogorszenia i poprawy, a u innych choroba stale postępuje. Ok. 60% chorych cierpi na SM rzutowo-remisyjne. Objawy pojawiają się na kilka dni, tygodni lub miesięcy (następuje tzw. rzut choroby), po czym częściowo lub całkowicie
zanikają (remisja). Komórki układu odpornościowego atakują osłonę mielinową mózgu lub rdzenia kręgowego wywołując stan zapalny. Ten mija pod wpływem leków, a objawy ustępują – jednak
czasem nie całkowicie i zdarza się, że chory już na stałe np. ma problemy z trzymaniem moczu, kuleje, nie może ruszać jedną ręką. Remisje, czyli okresy bez żadnych objawów, mogą trwać miesiące
i lata. Jednak u ok. 65% osób SM rzutowo-remisyjne przeobraża się
w postać SM wtórnie postępującego. Tak określa się trwałe pogorszenie
stanu zdrowia przez co najmniej 6 miesięcy. Łagodna postać SM występuje u ok. 20% chorych. Charakteryzuje się ona jednym lub dwoma
atakami, po których następuje całkowity lub niemal całkowity powrót
do zdrowia.
SM pierwotnie postępujące dotyka 10-15% osób chorych. Taka diagnoza stawiana jest najczęściej osobom powyżej 40 roku życia. W po-
24
zostałych postaciach SM zmiany demielinizacyjne pojawiają się
i w mózgu, i w rdzeniu kręgowym, natomiast pierwotnie postępujące SM uszkadza przede wszystkim rdzeń kręgowy. Tu nie ma rzutów
i remisji; najczęściej zaczyna się od problemów, np. ze wzrokiem lub
poruszaniem się, które nieuchronnie się pogłębiają.
Przebieg
Nie można przewidzieć dokładnego przebiegu SM, ale pierwsze pięć lat
choroby może sugerować, jaki będzie miała ona dalszy przebieg w przypadku danej osoby. W zależności od tego, do jakiego typu uszkodzeń dochodzi
w ciągu pierwszych 5-10 lat choroby, takie są wstępne rokowania co do jej nasilenia. Niektóre badania wskazują, że jeśli choroDiagnoza
ba uaktywniła się poniżej 16. roku życia, to może mieć łagodniejStwardnienie rozsiane nie jest łatwe do zdiagnozoszy przebieg. Dzieje się czasem i tak, że przez pierwsze
wania. Nie ma bowiem jednego badania, któ10-15 lat choroba nie postępuje szybko, ale w ciągu kolejre dałoby jasną odpowiedź, czy dany panych 20-30 lat dochodzi do powstania wielu drobnych
cjent cierpi na SM. Zazwyczaj na początku
uszkodzeń, a w efekcie do poważnego upośledzenia
Czy wiesz, że…
neurolog przeprowadza wywiad. Potem
funkcji życiowych czy społecznych.
przeprowadza badanie prawidłowości
Należy pamiętać, że wiele osób z SM przechoSkrót nazwy stwardnienia
rozsianego – SM – pochodzi
funkcjonowania układu nerwowego:
dzi przez życie nie doznając poważniejszych
z łaciny i zawiera opis choroby.
sprawdza ruch gałek ocznych, koorobjawów. Jednak co najmniej 15% chorych
W badaniu tomograficznym widynację ruchową, siłę mięśni, równozmuszonych jest do korzystania z wózka inwadoczne są ogniska stwardnienia,
wagę, działanie narządów zmysłów,
lidzkiego.
które mogą pojawiać się w wielu
mowę i odruchy. Badania te mogą suDla osób, u których SM zdiagnozowano nieczęściach mózgu. „Sclerosis”
gerować zmiany w obrębie układu nerdawno, perspektywy leczenia są obiecujące. Jedoznacza właśnie „stwardniewowego. Ale aby potwierdzić diagnozę,
na
z form leczenia osób z odmianą rzutowo-reminie”, a „multiplex”
lekarz zleca rezonans magnetyczny mózgu
syjną
i osób wymagających leczenia ambulatoryjnego
– rozsiane.
i rdzenia kręgowego. Test ten umożliwia najwykorzystuje nowoczesne leki immunomodulujące, któczęściej stwierdzenie, czy w centralnym układzie
re mogą spowolnić rozwój choroby, jej natężenie i częstotlinerwowym są obszary demielinizacji. Czasem jedwość rzutów.
nak rezonans magnetyczny nie daje jednoznacznej odpowiedzi.
Nieustannie trwają badania nad wynalezieniem leku hamującego rozW takim wypadku neurolog zleca dodatkowo badanie płynu mówój SM, a także nad samą istotą choroby i możliwościami jej całkowizgowo-rdzeniowego bądź badanie wzrokowych potencjałów wywotego wyleczenia.
łanych. Określa ono prędkość przesyłania sygnałów w układzie nerwowym przy pomocy umieszczonych na głowie pacjenta elektrod,
REKLAMA
które monitorują fale mózgowe powstające w odpowiedzi na bodźce
wzrokowe, słuchowe lub sensoryczne. W przypadku pojawienia się
stwardnienia rozsianego czas przesyłania informacji z mózgu za pomocą nerwów do różnych części ciała wydłuża się.
Zdarza się jednak, że nawet przeprowadzenie wszystkich tych badań nie daje jednoznacznej diagnozy. Wówczas wykonuje się testy
wykluczające inne choroby, które dają podobne objawy. Obecnie
w celu postawienia tzw. klinicznie pewnego rozpoznania SM stosuje się opublikowane w 2001 roku kryteria McDonalda. Wykorzystują one zarówno wyniki badań klinicznych, jak i testów diagnoto najszybciej chłonące wkładki TENA!
stycznych.
Nowe wkładki
TENA LADY
z systemem InstaDRY™
w wariantach Extra Plus i Maxi
Leczenie
Jako że stwardnienie rozsiane to choroba nieuleczalna, podawanie leków ma na celu wyhamowanie jej przebiegu i złagodzenie skutków:
spastyczności, zaburzeń zwieraczy, niedowładów, niezborności, drżenia, zawrotów głowy, a także dysfunkcji seksualnej, zespołu zmęczenia, parestezji, czy bólu przewlekłego. Neurolodzy zajmujący się pacjentami z SM mają obecnie do dyspozycji cztery grupy leków:
1. Leki immunomodulujące – opóźniają rozwój choroby, zmniejszają
liczbę rzutów i łagodzą je. Wczesne podanie leku daje szansę na zahamowanie postępu choroby i uniknięcie niepełnosprawności.
2. Leki immunosupresyjne – obniżają reaktywność układu odpornościowego. Ze względu na niewielką liczbę prób klinicznych i wysoką
cytotoksyczność (toksyczne działanie na komórki) stanowią doraźną
terapię ratunkową, kiedy stan zdrowia chorego w znacznym stopniu
się pogarsza.
3. Leki objawowe – mają na celu łagodzenie pojawiających się objawów
choroby. W leczeniu objawów stosuje się także rehabilitację oraz fizjoi psychoterapię.
4. Kortykosteroidy – stosowane podczas rzutu choroby wyciszają reakcję układu odpornościowego. Tego typu leczenie dotyczy głównie
chorych z postacią rzutowo-remisyjną SM.
Innowacyjny system
InstaDRY™ błyskawiczne
wchłania wilgoć i zapewnia
uczucie suchości.
System Fresh Odour Control™
zapobiega powstawaniu
nieprzyjemnego zapachu
i zapewnia świeżość przez
cały dzień.
Nowy anatomiczny kształt,
dzięki jeszcze lepszemu
dopasowaniu do kobiecego
ciała, gwarantuje skuteczną
ochronę nawet przy wyższym
stopniu nietrzymania moczu.
s tref a zd ro w ia d la każ d eg o
Katar
– siedmiodniowa
dolegliwość
czy coś więcej?
Rozpoczyna się od kichania i uczucia „drapania” w nosie
i gardle. Potem pojawia się znane wszystkim uczucie zatkanego
nosa. I choć mówi się, że katar, leczony czy nie, trwa siedem
dni, to jednak nie należy go lekceważyć. Ta pozornie niewinna
dolegliwość grozi bowiem poważnymi powikłaniami.
Tekst: Anna Maria Wałęsa
K
atarem nazywamy nieżyt nosa, czyli
wszystkie objawy towarzyszące zapaleniu jego błony śluzowej. Przyczyny kataru mogą być różne, objawy jednak zawsze są podobne. Obrzęknięta
śluzówka produkuje początkowo wodnistą wydzielinę, która w ciągu kilku następnych dni
gęstnieje. Katarowi często towarzyszy pieczenie
spojówek, ból głowy, ogólne osłabienie, niekiedy stan podgorączkowy.
Wirusy w natarciu
Najczęstszą formą kataru jest ten wywołany
infekcją wirusową, objawiający się wodnistym
wyciekiem z nosa. Zakażenie następuje drogą kropelkową, a od kontaktu z osobą chorą
do pojawienia się pierwszych objawów mija
24-48 godzin. Jak rozpoznać infekcję wirusową? Charakterystyczne objawy to:
■ jasna, rzadka, wodnista wydzielina z nosa;
■ drapanie w nosie i gardle, częste kichanie;
■n
iedrożność, zatkanie nosa, trudności w oddychaniu;
■ przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa,
któremu towarzyszy uczucie ucisku w okolicy
zatok czołowych i szczękowych;
■ chrypka, kaszel, stany podgorączkowe;
■ bóle głowy, ogólne osłabienie, czasem bóle
kostno-stawowe;
■ łzawienie oczu;
■ spadek apetytu.
W okresie zmian pogodowych, wiosną i jesienią, gdy tego typu „lekkie przeziębienia” dotykają naszych najbliższych i współpracowników,
powinniśmy zwracać szczególną uwagę, aby nie
wychłodzić organizmu – może nas to uchronić
przed zarażeniem. Zimą nie zapominajmy o ciepłej czapce i szaliku, aby chronić gardło i zatoki.
wania stanu podgorączkowego wskazane jest
zażywanie środków przeciwbólowych, przeciwgorączkowych i przeciwzapalnych zawierających kwas acetylosalicylowy, paracetamol czy
ibuprofen. Osoby z nadwrażliwym żołądkiem
i z chorobą wrzodową nie powinny stosować
środków z kwasem acetylosalicylowym (popularna aspiryna), ponieważ działa on drażniąCzym leczyć katar?
co na błonę śluzową żołądka. Nie należy ich
Jak wiadomo, w przypadku infekcji wirusowej
również podawać dzieciom do 12. roku życia,
nie pomagają antybiotyki. Trzeba wspomóc orgdyż kwas acetylosalicylowy może powodoganizm, aby system odpornościowy sam porawać groźny zespół Reya (choroba w 50% przydził sobie z chorobą. Leczenie kataru wirusowepadków śmiertelna).
go jest objawowe i ma na celu złagodzenie jego
Na katar pomagają również leki stosowane
przebiegu. Można stosować krople udrożniające
w leczeniu przeziębienia, które podwyższanos i zmniejszające obrzęk błony śluzowej (oksyją odporność organizmu, szczególnie witamimetazolina, ksylometazolina, nafazolina). Środki
na C wzbogacona o rutynę i wapń oraz cynk.
z tej grupy są dostępne również w postaci tableSkracają one czas trwania nieżytu nosa i łagotek o przedłużonym uwalniadzą jego skutki, wzmacniając osłabioniu (leki zawierające pseudone ścianki naczyń krwionośnych
efedrynę i jej pochodne). Bez
i utrudniają wirusom wnikakonsultacji lekarskiej nie ponie do wnętrza komórek.
winniśmy stosować tych lePodczas infekcji najlepiej
CZY WIESZ, ŻE...
ków dłużej niż przez 3-4
pozostać w łóżku, grzeJeśli zmarzniesz, naczynia
dni, aby nie narazić się
jąc się termoforem i pokrwionośne w błonie śluzowej nosa
na tzw. wtórny nieżyt
pijając ciepłe napoje
gwałtownie się kurczą, bo organizm
broni się przed utratą ciepła.
nosa, wynikający z uodz miodem i sokiem
Źle ukrwiona śluzówka nie
pornienia się organizmu
z cytryny. Możemy wywiąże się dobrze z ochronną
na substancje czynne prekonywać także inhalawarstwą śluzu, co ułatwia
drobnoustrojom wnikanie
paratów. W celu łagodzecje z ziół, np. z tymiando wnętrza komórek.
nia bólu głowy i zredukoku, i nawilżać śluzówkę
26
uczulające, a także testy wykrywające swoiste
IgE w osoczu krwi. Gdy testy skórne i oznaczenie swoistego IgE nie potwierdzają alergii,
należy poszukać innych przyczyn kataru (piszemy o nich w dalszej części artykułu). Ulgę
przynoszą leki przeciwhistaminowe, czasami
konieczna jest terapia sterydowa. Skuteczne
bywa również odczulanie, polegające na przyzwyczajaniu organizmu do alergenu wywołującego chorobę – w odpowiednich dawkach
przyjmuje się go w postaci zstrzyku pod skórę.
Pamiętajmy, że podstawową metodą leczenia chorób alergicznych jest unikanie alergenów. Mieszkanie należy często sprzątać, pościel i ręczniki prać co najmniej raz w tygodniu
w temperaturze powyżej 55 stopni i usunąć
z domu niepotrzebne przedmioty, na których
zbiera się kurz. Pomocne w łagodzeniu skutków alergii jest używanie filtrów powietrza
w sypialni, mycie rąk i płukanie twarzy wodą
po powrocie do domu oraz częste kąpanie
zwierząt domowych. W przypadkach bardzo
silnej alergii konieczne może okazać się jednak
oddanie pupila w dobre ręce.
katar niejeDno ma oBliCze
roztworem soli morskiej. Podrażniony i zaczerwieniony nos warto smarować wazeliną lub
maścią witaminową. Wirusowego kataru absolutnie nie należy ignorować! Powikłaniem
nieleczonej infekcji wirusowej nosa może być
nadkażenie bakteriami. W nosie pojawia się
wtedy ropna, żółto-zielonkawa wydzielina.
Taki katar znacznie trudniej wyleczyć, często
niezbędny okazuje się antybiotyk.
a jeśli to alerGia?
Innym rodzajem nieżytu nosa jest katar sienny,
czyli alergiczny. Jest on odpowiedzią układu
odpornościowego na otaczające nas alergeny i nie ma związku z infekcjami wirusowymi lub bakteryjnymi. Alergię powodują substancje białkowe, na które jesteśmy uczuleni,
a które znajdują się w powietrzu. Reakcją na
nie jest katar alergiczny (często również zapalenie spojówek i reakcje skórne). Przy zatkanym nosie oddychanie przez usta może
wzmagać reakcję alergiczną i wywoływać kaszel. Typowe objawy choroby to:
■ wodnisty katar;
■ świąd, ból i/ lub uczucie blokady nosa;
■ wielokrotne kichnięcia;
■ pogorszenie węchu;
■ swędzenie podniebienia, gardła, ucha;
■ zaczerwienienie spojówek, łzawienie i świąd
oczu;
■ bóle głowy.
Jeśli wirusowy “katarek” przejdzie w formę
ropną lub zaobserwujemy u siebie objawy
innych rodzajów kataru, koniecznie wybierzmy się do lekarza
Objawy nasilają się wiosną i latem (w okresie
pylenia traw, drzew i chwastów), ale niekiedy
katar alergiczny pojawia się także zimą, jeśli jesteśmy uczuleni na roztocza kurzu domowego, pleśń lub sierść zwierząt. Jak odróżnić reakcję alergiczną od infekcji wirusowej?
W przypadku alergii wydzielina z nosa zawsze
jest przejrzysta i wodnista, nie gęstnieje. Mimo
leczenia objawowego utrzymuje się przez całe
tygodnie, a nawet miesiące. Nieleczony katar
sienny może wywołać astmę, dlatego warto
skonsultować się z alergologiem. Lekarz przeprowadzi wywiad kliniczny, punktowe testy
alergiczne, które pomogą ustalić substancje
27
Inne przyczyny kataru to polipy nosa i zatok
przynosowych, patologiczny przerost migdałków podniebiennych lub migdałka gardłowego, a bardzo rzadko nowotwory nosa lub zapalenia naczyń. Zdarza się, że nieżyt nosa jest
objawem ubocznym stosowania niektórych
leków, np. nadużywania popularnych leków
na katar lub stosowania doustnych środków
antykoncepcyjnych. Katar może być również
objawem przewlekłego nieżytu nosa, czyli
długotrwałej choroby błon śluzowych. Przyczyny schorzenia to najczęściej powtarzające się ostre nieżyty nosa i zapalenia zatok,
przewlekłe drażnienie błon śluzowych przez
substancje chemiczne (np. dymem nikotynowym), niedobory witaminowe (np. witaminy
A), zmiany hormonalne (np. ciąża).
Częstą przyczyną przeciągających się lub nawracających katarów jest również nieprawidłowa budowa nosa, np. skrzywienie przegrody nosowej, ograniczające jego drożność.
Duże skrzywienie przegrody może prowadzić
do powikłań, takich jak zapalenie zatok, gardła i ucha środkowego, a nawet zaburzenia
głosu i upośledzenie węchu. Zabieg prostowania przegrody nosowej wykonuje się zazwyczaj w znieczuleniu ogólnym.
Wyróżnia się także naczynioruchowy nieżyt
nosa, który objawia sie jako wodnisty katar
podczas kontaktu z zimnym powietrzem, przy
gwałtownej zmianie temperatury albo w trakcie spożywania gorących lub ostrych potraw.
Bez względu na przyczynę, kataru nie należy
lekceważyć! Jeśli wirusowy „katarek” przejdzie w formę ropną lub zaobserwujemy u siebie objawy innych rodzajów kataru, koniecznie wybierzmy się do lekarza.
s tref a zd ro w ia d la każ d eg o
W TYM ROKU
MI SIĘ UDA
poprzestać na złożeniu sobie
obietnicy i mówieniu o tym.
Jeśli pragniemy rzeczywistej
zmiany w swoim życiu, trzeba ją najpierw zaplanować.
Pierwszym krokiem jest określenie możliwego do osiągnięcia celu. Nierealistyczne jest schudnięcie 15 kg
w tydzień. Nie ma też sensu
obiecanie sobie, że za miesiąc przebiegniemy 20 km
na nartach, jeżeli jeszcze nigdy w życiu nie przypięliśmy
biegówek. Pamiętajmy, by
ambitne cele zawsze rozłożyć na cele mniejsze, cząstkowe.
Powiedzmy, że chcemy wystartować w maratonie. Jest
to możliwe, o ile należymy
do osób zdrowych. Nawet
jeśli nic nam nie dolega,
warto wybrać się do lekarza, powiedzieć mu o naszych planach i poprosić
o skierowanie na niezbędne badania diagnostyczne, odpowiednie do naszego wieku. Następnie
określamy nasz realistyczny cel, np.: chcę wystartować w maratonie za dwa lata od dzisiaj. Warto
zapisać go na kartce, którą powiesimy w mieszkaniu lub biurze w widocznym miejscu. Spiszmy
również, co będziemy robić codziennie, aby osiągnąć nasz cel (mierzyć ciśnienie, przyprawiać potrawy ziołami a nie solą, być aktywnym fizycznie
przez minimum godzinę dziennie itd.). Niektóre
osoby wieszają sobie karteczki z zapisanym celem w różnych miejscach mieszkania, np. w łazience, na drzwiach lodówki, ekranie komputera.
Powiedzenie o celu naszym najbliższym jest również dobrym pomysłem. Deklaracja w obecności
ważnych dla nas osób skutkuje tym, że musimy
dotrzymać słowa danego nie tylko sobie, ale i innym. Tu sprawdza się zasada konsekwencji: większość osób chce być konsekwentna, ponieważ
jeśli obieca coś innym, niedotrzymanie słowa po-
Czy znowu w sylwestrową
noc złożycie sobie samym
noworoczne obietnice? Jeśli
tak, obiecajcie sobie również,
że w tym roku zrealizujecie
przynajmniej jedną z nich.
Wbrew pozorom, to całkiem
realne… o ile będziecie
przestrzegać zasad osiągania
celów.
Tekst: Jolanta Wasilewska,
trener rozwoju osobistego
N
ajczęściej to właśnie w Nowy Rok postanawiamy pozbyć się dotychczasowych ograniczeń i poprawić coś
w obszarze zdrowia, sytuacji zawodowej lub wyglądu. Ale nie tylko 1 stycznia skłania
do takich planów. Podobne przemyślenia towarzyszą ludziom np. w dniu ślubu, z chwilą rozpoczęcia nauki w nowej szkole czy pracy w nowym
miejscu. Wszystkie te momenty dają poczucie
nowego początku. Odcinamy przeszłość „grubą
kreską” i pragniemy zacząć coś od nowa.
Takie zachowanie jest powszechne w naszym obszarze kulturowym. Na przełomie starego i nowego roku ponad 50% kobiet i tylko nieco mniej
mężczyzn chce w sobie coś zmienić. I chociaż noworoczne obietnice mają złą opinię – ponieważ
w większości przypadków nie są dotrzymywane
– to według badań 15% osób realizuje swoje plany w całości, a około 40% częściowo. Gdzie tkwi
tajemnica sukcesu?
CEL TO REZULTAT NASZYCH DZIAŁAŃ,
A NIE MÓWIENIE O CZYMŚ
Jeśli obiecywaliśmy sobie, że w 2014 roku:
a) schudniemy, b) rzucimy palenie, c) zaczniemy uprawiać sport, d) zadbamy o zdrowie lub e)
cokolwiek innego, mamy wbrew pozorom całkiem spore szanse, aby plan zrealizować. Są jednak dwa podstawowe warunki do spełnienia.
Pierwszy: wybierzmy jeden cel do realizacji. Zmiana utrwalonych nawyków nie jest wcale prosta,
a „łapanie kilku srok za ogon” raczej nie przyniesie spodziewanych efektów. Drugi warunek: musimy zamienić marzenia na cele. Nie wystarczy
28
WIZUALIZACJA
Wyobraź sobie bardzo plastycznie, że
już osiągnęłaś/ osiągnąłeś upragniony
cel. Pamiętaj, że wizualizacja to nie tylko
obraz, to również cztery pozostałe zmysły.
Odpowiedz sobie na poniższe pytania:
 Co widzę? Co słyszę?
 Jak to smakuje, pachnie, jakie jest
w dotyku?
 Co mówię do siebie?
 Jak się z tym czuję?
woduje „rysę” na wizerunku. Tak samo postępujemy z innymi celami – np. określamy dokładnie,
ile chcemy ważyć za pół roku lub też jakie parametry zdrowotne chcemy osiągnąć (np. uregulowanie ciśnienia tętniczego na poziomie 120/80
mm Hg).
PLAN TO DZIAŁANIA, KTÓRE
NA PEWNO WYKONASZ
Plan powinien być jak najbardziej precyzyjny. Jego elementem jest też określenie, jakie
środki i narzędzia będą niebędne do osiągnięcia celu. Jeśli celem jest przebiegnięcie maratonu, to plan będzie obejmował np. zakup butów
i stroju do biegania (jeśli jeszcze go nie mamy),
rozpisanie planu treningów (tu warto się skonsultować z trenerem lub doświadczonym maratończykiem), określenie, o jakich porach dnia będziemy biegać, a także zakup notesu lub aplikacji
mobilnej, które będą nam służyć do zapisywania
wyników treningów.
Podobnie, jeśli jesteśmy zagrożeni cukrzycą
i ustaliliśmy, że celem jest unormowanie poziomu glukozy we wkrwi w przeciągu pół roku,
plan opracujmy wspólnie z lekarzem diabetologiem. Elementami programu będą m.in.:
zakup glukometru, ustalenie godzin mierzenia poziomu glukozy we krwi, notes do zapisywania pomiarów, ustalenie jadłospisu
w taki sposób, żeby znalazły się w nim produkty
o niskim indeksie glikemicznym (czyli nie powodujące gwałtownego wzrostu poziomu cukru we
krwi), terminy wizyt u naszego lekarza. Po czym
poznamy, że realizujemy swoje cele? Regularnie
zapisujemy wyniki naszych działań lub robimy innego typu notatki (pomagają w tym liczne aplikacje komputerowe lub na smartfony). Jest to bar-
REKLAMA
Spray do gardła
Na spokojny
SEN
,,NIE CHRAP!!!”
Wyrób medyczny
Spray do gardła zawiera składniki pochodzenia
naturalnego o doskonałych właściwościach
wzmacniających tkanki miękkie gardła.
Istotą działania preparatu jest napięcie
podniebienia miękkiego oraz tkanek miękkich
gardła zapewniające rozszerzenie dróg
oddechowych, co przyczynia się
do zmniejszenia drgań tworzących uporczywe
dźwięki chrapania.
Producent: F.P.P.A.H “PROLAB” Halkiewicz i Ratajczyk sp. j. Paterek, ul. Przemysłowa 3, 89-100 Nakło n/Notecią.
dzo motywujące, ponieważ widzimy, że jesteśmy
na drodze do upragnionego celu.
MOTYWACJA TO NIE
SAMOOSKARŻANIE
Nieraz niestety nierealistycznie oceniamy swoje
możliwości i obiecujemy sobie więcej, niż jesteśmy
w stanie zrobić. Po pierwsze, realizujmy tylko jeden cel w danym czasie. Po drugie, nie oskarżajmy
się, kiedy coś nam nie wyjdzie. Jeśli np. we wtorek
zmierzyliśmy poziom ciśnienia tylko wieczorem,
a rano nie zrobiliśmy tego, to nie przekreśla przecież naszych dotychczasowych osiągnięć. W takiej
sytuacji trzeba przeanalizować, co sprawiło, że nie
wykonaliśmy zadania (np. wstaliśmy zbyt późno
i zabrakło nam czasu na pomiar ciśnienia). Następnym krokiem jest wyeliminowanie czynnika,
który spowodował odstępstwo od planu (np. nastawiamy budzik o dziesięć minut wcześniej).
Po trzecie, warto nagradzać się za osiąganie celów cząstkowych. Na przykład po każdym miesiącu przestrzegania diety odkładajmy pewną kwotę
pieniędzy. Kiedy już zrealizujemy główny cel, za te
pieniądze kupimy sobie coś, o czym marzyliśmy,
na czym nam zależało, na przykład upragnioną
wycieczkę do egzotycznego kraju.
s tref a r e la ks u
Litery z pól ponumerowanych od 1 do 20 utworzą rozwiązanie.
Hasło grudniowej krzyżówki to:
ZDROWE ŚWIĘTA W RODZINNYM GRONIE
Dziękujemy wszystkim czytelnikom za udział w konkursie!
Nagrody otrzymują: Teresa z Bydgoszczy, Barbara z Koniecpola, Danuta z Koniecpola, Barbara
z Miasteczka Śląskiego, Janina z Pułtuska, Elżbieta z Siemianowic Śląskich, Tadeusz z Sieradza,
Antoni z Sulejówka, Elżbieta z Warszawy, Henryka z Warszawy.
Nagrodą w konkursie jest 10 zestawów dermokosmetyków do pielegnacji skóry wrażliwej
marki Avène. W skład każdego zestawu wchodzą: Kojąco-łagodząca Woda termalna Avène oraz
innowacyjny Krem uzupełniajacy lipidy XeraCalm A.D, do pielegnacji skóry suchej i atopowej.
Krem oparty jest o kompleks I-Modulia, o działaniu przeciwzapalnym i przeciwświądowym.
I-Modulia podnosi wrodzoną odporność skóry i odbudowuje jej barierę hydrolipidową.
Rozwiązanie krzyżówki należy przesłać pocztą do 18 stycznia 2014 r. Pierwsze 10 osób,
które we wskazanym terminie nadeślą prawidłowe rozwiązanie, otrzyma nagrodę.
Korespondencję należy kierować na adres:
Centrala Farmaceutyczna CEFARM SA,
ul. Jana Kazimierza 16, 01-248 Warszawa
z dopiskiem:
„Krzyżówka – dział marketingu”
Hasło krzyżówki:
Imię i nazwisko:
Dokładny adres:
Wyrażam zgodę na jednorazowe przetworzenie moich danych osobowych przez CF CEFARM SA,
ul. Jana Kazimierza 16, 01-248 Warszawa, dla celów przesłania nagrody za rozwiązanie krzyżówki
w magazynie „Strefa Zdrowia dla Każdego”.
Jednocześnie CF CEFARM SA informuje, iż zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 926) podanie danych jest dobrowolne,
a osoba, której dane dotyczą, ma prawo dostępu do ich treści oraz ich poprawiania. Zbiór danych
osobowych zebranych dla celów organizacji konkursu zostanie zniszczony niezwłocznie po jego
rozstrzygnięciu. Regulamin konkursu jest dostępny w siedzibie CF CEFARM SA.
1
lutego
Download

Złamanie kości w wyniku NW