Çocuk ve Adölesanlarda
Metabolik Sendrom
Prof. Dr. Peyami Cinaz
Çocukluk çağı obezitesi, insülin
direnci ve metabolik sendroma zemin
hazırlamaktadır
 Metabolik sendrom nedir?
 Metabolik sendrom tanı kriterleri
nelerdir?
Metabolik sendrom (Sendrom X)





Obezite
İnsülin direnci
Tip 2 diyabetes mellitus (tip 2 DM)
Hipertrigliseridemi
Hipertansiyon
birlikteliği
 Koroner, periferal ve serebral damar
hastalığı için önemli risk faktörüdür
Metabolik sendrom
Günümüzde çocukluk çağına da
yansımıştır
Metabolik Sendrom tanımında
hangi göstergeler kullanılmalı ?

Günümüzde halen tartışmalı


Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)
Ulusal Kolesterol Eğitim Programı National
Cholesterol Education Program (NCEP)
Erişkin Tedavi Paneli (ATP-III) tarafından
bildirilen kriterler bulunmakta
DSÖ (1998)
BAG veya BGT veya DM ve/veya insülin direnci
ile birlikte aşağıdakilerden iki yada daha
NCEP ATP III (2001)
Aşağıdakilerden üçü yada daha fazlasının
olması
fazlasının olması
 Bel/kalça >0.85(K), >0.9(E)
ve/veya VKİ > 30kg/m2
 Abdominal Obezite
 APG ≤ 110 mg/dl
 Trigliseridler ≥ 150 mg/dl ve/veya
 Trigliseridler ≥ 150 mg/dl
 HDL Kolesterol < 35 mg/dl(K)
 HDL Kolesterol < 50 mg/dl (K),
< 40 mg/dl(E)
< 40 mg/dl (E)
 Kan basıncı 140/90 mmHg
 Mikroalbuminüri (İdrar albümin
atılımı 20µg/dk veya
 Kan basıncı 130/85 mmHg
albumin/kreatinin oranı 30mg/gün)
BAG: Bozulmuş açlık glukozu,
BGT:Bozulmuş glukoz tolerans,
APG: Açlık Plazma Glukozu,
K:Kadın,
E: Erkek
Metabolik sendrom
6- 11 yaş arası obez çocuklarda aşağıdaki
kriterlerden 2’ sinin varlığı ile tanımlanabilir
1. HİPERTANSİYON
2. DİSLİPİDEMİ (HDL  veya Trigliserid  )
3. BOZULMUŞ GKUKOZ TOLERANSI
Boney Cm, Pediatrics 115;290, 2005
Çocuk ve Adolesanlarda Metabolik
Sendrom Prevalansı
Vücut kitle indeksi
 >95. Persentil
 85-95. Persentil
 <85 . Persentil
%29
%6.8
%0.1
Türkiye*(n=2491)
%34.2
%6.9
%2.8
Cook S ve ark. Arch Pediatr Adolesc Med 2003:157:821
* Kocaeli, Çizmecioğlu F, Hatun Ş UPEK, 2006

Hacettepe Üniversitesi


Metabolik sendrom
Hiperinsülinizm
% 31,5 (3 kriter ile)
% 46,5,
Eur.J. Pediatr,1999;158:269
2005 Hacettepe N; 352
İnsülin Direnci

Periferik dokularda insülin duyarlılığının azalması
sonucu glukozun dokularda kullanımı ve glikojene
dönüşümü yetersiz hale gelir ve insülin düzeyi
artar

İnsülin düzeyindeki artışa rağmen yeterli etkinin
görülmemesi
İNSÜLİN DİRENCİ
İnsülin Direnci

Morbid
obezlerde
yüksektir (%26)
insülin
direnci
daha
Insulin direnci ve -hücre fonksiyon bozukluğu
birbirini izler
Insulin direnci
•Yağ ve kas dokusunda azalmış
glukoz uptake’i
•Artmış KC glukoz çıkışı
Hiperglisemi
Artmış lipolizis
Artmış dolaşan FFA
-hücre fonksiyon bozukluğu
İnsülin Direnci

Bozulmuş glukoz toleransı veya tip 2 DM

Dislipidemi


Hipertansiyon
Endotelyal fonksiyonlarda bozulma
Obezite ve İnsülin Direnci

Uzun süren glukotoksisite beta hücre yetmezliği ile
sonuçlanır

Obezlerde bozulmuş glukoz toleransı varsa yakın
izlemi gerekir

İzlemde her yıl olguların % 2-14’ü tip 2 DM’e dönüşür

Plazma glukoz ve insülin düzeyleri; riskli çocuklarda ve aile
öyküsü (+) olanlarda mutlaka değerlendirilmelidir
ADA Glukoz Düzey Kriterleri (% mg)
Normal
Bozulmuş
DM
Açlık

100 – 125
 126
Tokluk
 140
140 – 199
 200
100
İnsülin Direnci Ölçütleri

Bazal insülin düzeyi

Açlık glukoz / Açlık insülin oranı

HOMA (Homeostasis model assesment)

QUICKI (Quatitative Insulin Sensitivite Check Index)

OGTT

İVGTT

Klemp Teknikleri
Bazal İnsülin Düzeyi

Açlık insülin
> 12,2 - 20 mU/ml
Açlık Glukoz / Açlık İnsülin Oranı

Açlık Glukoz / Açlık İnsülin Oranı < 4.5
Legro RS, J Clin Endocrinol Metab 87;2128,2002

Açlık Glukoz / Açlık İnsülin Oranı < 7
Vuguis P, J Clin Endocrinol Metab 86; 4618 , 2001
HOMA(Homeostasis Model Assesment)
İnsülin Direnç İndeksi

0.dk glukoz ve insülin düzeyleri veya

0,5,10. dk glukoz ve insülin düzeyleri
ortalaması alınarak hesaplanabilir
Bazal glikoz (mmol/l) x bazal insülin (µU/ml)
HOMA-IR :
22,5
HOMA Değerleri

HOMA > 4
(Adolesanlar için)
Reinehr T, Arch Dis Child 89;419, 2004

HOMA > 2.5
( Erişkinler için)
Matthews DR, Diabetalogia, 28;412, 1985
Çeşitli çalışmalarda erişkinler için
HOMA-IR sınırı 2.5, 3.2, 4 gibi farklı değerlerde
kabul edilmektedir.
Ülkemizde ergen obez çocuklarda yapılan
bir çalışmada, HOMA-IR sınır değeri 3,16 olarak
bulunmuştur
OGTT indeksleri ile glikoz klemp
tekniklerinden elde edilen ölçümler
birbirleri ile yüksek korelasyon
gösterir
OGTT - İnsülin Direnci

OGTT’de (0,30,60,90,120. dk)

İnsülin toplamı
> 300 mU/ml (2150 pmol/L)

Pik insülin değeri
> 150 mU/ml
120.dk insülin değeri
> 75 mU/ml

İVGTT Ölçümleri

Beta hücre fonksiyonunu ve insülin duyarlılığını
ölçmek için kullanılmaktadır

Günümüzde
sık
örneklemli
İVGTT(FSIVGTT)
kullanılmaktadır. Glukoz – insülin modeli
(minimal model) veri analizinde kullanılır
Klemp Teknikleri

Öglisemik hiperinsülinemik klemp tekniği insülin direncini
değerlendirir

Hiperglisemik klemp tekniği
beta hücre fonksiyonunu
değerlendirir

Altın
standart
olmakla
birlikte,
çocuklarda kullanımı yaygın değildir
zorluğu
nedeniyle
Metabolik Sendromun Diğer Ölçütleri

Hipertansiyon

Dislipidemi

Bel / Kalça Oranı Yüksekliği
Hipertansiyon


VKI - sistolik kan basıncı arasında yüksek
korelasyon vardır
Çocukluk
çağında
hipertansiyonun
önlenmesi erişkin çağdaki kardiyovasküler
hastalıkların gelişmesini engeller
Hipertansiyon - Tanım

En az üç ayrı ölçümde elde edilen ortalama sistolik kan basıncı
ve/veya diastolik kan basıncının cinsiyet, yaş ve boya göre 95.
persentilde olmasıdır

Gerekli olan olgularda ayaktan kan basıncı izlemi ile tüm gün
boyunca kan basıncı ölçümleri değerlendirilmekte

Prehipertansiyon; Ortalama sistolik kan basıncı ve diastolik kan
basıncının 90. ve 95.persentilde olmasıdır
Çocuk ve Adelosanlarda Yüksek Kan Basıncı Çalışma Grubu – 2004;
Sistolik KB, mmHg
Boy Persentil
Erkek
Yaş
1
2
Diastolik KB, mmHg
Boy Persentil
5
10
25
50
75
90
95
5
10
25
50
75
90
95
50
80
81
83
85
87
88
89
34
35
36
37
38
39
39
90
94
95
97
99
100
102
103
49
50
51
52
53
53
54
95
98
99
101
103
104
106
106
54
54
55
56
57
58
58
99
105
106
108
110
112
113
114
61
62
63
64
65
66
66
50
84
85
87
88
90
92
92
39
40
41
42
43
44
44
90
97
99
100
102
104
105
106
54
55
56
57
58
58
59
95
101
102
104
106
108
109
110
59
59
60
61
62
63
63
99
109
110
111
113
115
117
117
66
67
68
69
70
71
71
Dislipidemi

Lipid triadı

Trigliserid yüksekliği,

HDL düşüklüğü

LDL yüksekliği
ile karekterize aterojenik dislipidemidir
Çocuklarda Serum Lipid Değerlerinin
Sınıflandırılması
Yüksek
Hafif 
Normal
Total kolesterol (mg/dl)  200
170-199
 170
LDL Kolesterol(mg/dl)
 130
110-129
 110
Trigliserid (10 y)
 100
75-99
75
Trigliserid (10 –19y)
130
90-129
 90
Düşük
Sınırda düşük
Normal
 35
35-45
 45
HDL Kolesterol(mg/dl)
Bel / kalça oranı
Kızlarda
> 0.90
Erkeklerde > 1
Koroner kalp hastalığı
Diyabet
İnme
riski artmaktadır
200
BOZULMUŞ
GLUKOZ
TOLERANSI
140
İLERİ
TETKİK
126
110
BOZULMUŞ
AÇLIK GLUKOZU
Diabetes Care 26;3161, 2003
Download

Metabolik sendrom