istanbul Ticaret
Odası
Yayın No:
1994-10
FRANCHISING
İstanbul-Türkiye
Hazırlayan
Süha Alacaklıoğlu
ÖNSÖZ
Dünyada ülkelerarası ticari ilişkiler önemli
gelişmeler
kaydederken
20.
yüzyılın
ikinci
yansında yeni pazarlama ve finansman teknikleri
ortaya çıkmış iç ve dış ticareti kolaylaştıncı katkı
sağlamıştır.
Türk ekonomisinde 1980 yılından sonra
başlayan liberasyon dönemiyle birlikte ekonomi
üzerindeki devlet fnüdahalesi ve kısıtlamalar
kaldınlarak yeni ticaret teknikleri uygulamaya
başlanmıştır.
Bu gelişmeler dikkate alınarak Odamızca
ülkemiz finans sistemine yeni yerleşmekte olan
Leasing,
Factoring,
Forfaiting,
Franchising
uygulamalanni tanıtıcı nitelikte bir dizi yayın
hazırlanmıştır.
Yayınlanmızın üyelerimize ve ilgililere
yararlı
olacağını
umar,
elinizdeki
yayını
gerçekleştiren Etüt ve Araştırma Şubesi Uzmanı
Süha Alacaklıoğlu'na teşekkür ederim.
Prof.Dr. İsmail Özaslan
Genel Sekreter
İÇİNDEKİLER
Sayfa No.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Franchising'in Tarifi
Tarihi Gelişim
Franchising'in Türleri ve Başlıca Unsurlan
Franchising (Dallanma) Sistemlerinin
Kuruluşu
4.1. Kurumsal Kimliğin Tescili
4.2. Dallanma Tipi
4.3. Organizasyon
4.4. Pilot Program
4.5. İşletme Planı
4.6. Fizibilite Raporu
4.7. Uygulama Merkezlerinde Aranacak
Nitelikler
4.8. Uydu Şirketlerde Aranacak Nitelikler
4.9. Uydu Şirketler İçin Eğitim Programı
4.10.Dallanmanın Pazarlanması
4.11.Dallanma Gelirleri
4.12.Dallanma Bölgesi ve Şartlan
4.13. Dallanma Finansmanı
4.14.Vergi Yükümlülükleri ve Planlaması
4.15.Dallanma Kontrolü
4.16. Reklam ve Tanıtım
4.17.Uyuşmazlıklann Çözümü
4.18. Dallanma Anlaşması
Türkiye'deki Uygulama
Hukuki Dayanak
Genel Ekonomik Etkileri
Franchising İle İlgili Kuruluşlar ve Adresler...
8.1. Ulusal Kuruluşlar
8.2. Sözleşmelerin Onay Mercii
8.3. Franchise Veren Yerli Kuruluşlar
8.4. Dış Ülkelerdeki Franchising Kurululan...
KAYNAKÇA
1
1
2
6
7
7
7
7
8
8
8
8
8
8
9
9
9
9
9
9
10
10
10
12
14
15
15
16
18
20
21
FRANCHISING
1. FRANCHISING'IN TARİFİ
Franchising, bir ürün veya hizmete yönelik
tanınmış bir dünya markasının satış veya üretim
imtiyazının belirli bir zaman için ve belirli bir
alanda kullanım hakkının kişi veya kuruluşlara
kiraya verilmesi şeklinde tarif edilebilir.
Lügat manası "imtiyaz" olan "Franchise",
ingilizce bir kelimedir. Fransızca "Affranchir"
sözcüğünden "Franchising-!mtiyaz verme" kelimesi
türetilmiştir. Bu işlemde imtiyazı kiraya verene
"Franchisor",
Franchise
hakkını
alan
veya
kiralayana "Franchisee" denmektedir. Türkçe tam
karşılığı bulunmamakla beraber "Dallanma" deyimi
bazı literatürde kullanılmaktadır.
Franchisor, bu işi geliştiren ve bunu
başkalanna pazarlayan, işin geliştirilmesi için
destek hizmeti veren ve bütün bunlar karşılığı bir
pay (royalti) alan taraftır. Franchisee, işi yerel
pazarda yürüten ve franchisor tarafından verilen
hizmetlerden bir bedel mukabili yararlanan taraftır.
Türk
ekonomisinin
dışa
açılması,
haberleşme, ulaşım ve bunun gibi temel altyapı
hizmetlerinin yurt sathına yayılması, insanlanmızın
yaşam standardını iyileştirme ve geliştirme isteği,
bazı girişimcilerin konuyu cazip hale getirme
çabalan gibi etkenlerle "franchising ürün/hizmet
imtiyaz hakkı ilişkisi ekonomik gelişme aracı
olarak güncel hale gelmeye başlamıştır.
2. TARİHİ GELİŞİM
Geleneksel anlamda franchising (ürün ve
marka imtiyazı) 130 yıldan beri uygulanmaktadır.
Franchising'in çok eski devirlerde Çin'de başTaaı"9l
da rivayet edilir. Modern anlamı ile franchising
ABD'de 1863 yıllannda Singer Dikiş Makinası
şirketleFinin gixisimieri i l e başlamıştır. „Coca-Cola
ilk franchise'ı 1899 yılında vermiş, bunu 1910'lu
yıllarda otomotiv bayileri ve benzin istasyonlan ve
daha sonra alkolsüz içecek şişeleme kuruluştan
izlemiştir. 1950 ve 601ı yıllarda franchising'de
patlama
yaşanmış
ve işletmecilik
imtiyazı
verilmesinde olağanüstü bir büyüme gözlenmiştir.
Halen en yaygın olarak kullanıldığı ve geliştihidiği
ülke olan ABD'de alış veriş kşvramında devrim
yapan bu pazarlama tekniği hızla uluslararası
pazarlara yönelmektedir.
Buna rağmen franchising Avrupa'da henüz
emekleme
devresindedir.
Örneğin
Fransa'da
perakende satışlann ancak % 9'u, İngiltere'de %
10-11'i franchising sisteminden geçtiği halde
ABD'de1990 yılında perakende satışlann % 33'ü
(yaklaşık 717 milyar dolar) 7.7 milyon kişinin
istihdam edildiği 533.000 mağaza
kanalıyla
franchise sisteminden geçmektedir. Halen ABD'de
370'i aşkın franchisor firma ülke dışında faaliyet
göstermektedir.
3.
FRANCHISINGİN
TÜRLERİ
BAŞLICA UNSURLARI
VE
'•^J Ü/'ün ve Ticari Unvan İmtiyazı: B'vr
ürünün yetkili satıcısf dmak^Fçin fmtiyazı veren
firmanın prototip mağaza dizaynına ve üretme
prensiplerine
uymak
gerekmektedir,
Ayrıca
imtiyazı veren firma, karşı taraf üzerinde sevk ve
idare dahil geniş ve sürekli bir denetim hakkına
sahiptir. Bazı basit konularda, franchise alan
kuruluş üretim safhasına da girebilir.
SB.)Avncalıklı Sistemler (Business Format
Franchising): Bu daha ileri bir safha olup imtiyazı
veren ile kiralayanın ilişkisi sadece ürün ve ticari
unvanla
sınırlı
olmayıp
üretim
teknolojisi,
pazarlama stratejilerinin gelişimi, planlama, eğitim
ve kalite kontrolü gibi ek destek faaliyet ve
yardımlan da kapsamaktadır. Bu şekil ülkemizde
gıda ve bazı tekstil konulannda mevcuttur.
Bildiğimiz bayilik ve acentalık sisteminden
farkı, bayinin her konuda personel dahil imtiyazı
veren firmanın standartlannı uygulama zorunluğu
ve denetim altında olmasıdır. Hatta hammaddenin
belli yerlerden ithal şartı vardır.
İşletme
sistemi
Franchising'i
diyebileceğimiz "Business Format Franchising"de
sözleşmede yer alan 4 temel unsur şunlardır:
^âpFranchisor sahip olduğu belirli bir ismin
ve markanın kullanılması için Franchisee'ye izin
verir.
/fip
Franchisee
üzerinde,
sözleşme
süresince devam eden bir denetimi mevcuttur.
c)) Yine sözleşme boyunca Franchisor
Franchisee'ye
belirli yardım ve
hizmetlerde
bulunur.
j j ) Bu imtiyaza karşılık bedelin ödeme şekli
olan "Royalty"nin miktan periyodik ödemeler
şeklinde tesbit edilir.
Franchise
Sözleşmesi
hazırlanırken
gözönünde
bulundurulacak
en temel
husus
taraflann üzerinde anlaştıklan her şeyi, tüm hak ve
yükümlülüklerini kesin biçimde düzenlemeleridir.
En azından 5 ile 10 yıl sürecek bir ilişkinin
kurulmakta olduğu unutulmamalı ve sözleşme
buna göre açık kapı bırakmayacak şekilde, açık ve
anlaşılır olarak kaleme alınmalıdır.
Bu
sebeple
tipik
bir
Franchise
Sözleşmesi'nde bulunan hükünTİ,eL^^^d^
olarak şu şekilde sıralanabilir:
a) Franchisee'ye Tanman Haklar
Franchisor'ın„^aMbLojd^u
'Know-how'i
ve b u n a ^ a ğ l ı ticari s ı r l a j r ı J ı u l i m n i a l J
kullanma, belijli bir bölgede inhisari satış hakkına
sahip olma, Franchisor'dan destek ve hizmet
almak başlıca haklardfr.
Bu haklar tanınırken bir yandan da çeşitli
kısıtlamalara tabi tutulur. Örneğin, marka veya
ismin sadece belirli bir bölgede kullanılabileceği
kısıtlaması getirilebilir veya nadir olarak görülse de
Franchisor, marka ve ismini belli bir bölgede
birden fazla Franchisee'ye kullandırma hakkını
kendi uhdesinde saklı tutabilir (Unit Franchise
Sözleşmelen'nde olduğu gibi).
b) Franchisor'a Tanman Haklar
Franchisee'nin
icraatını
denetleme,
muhasebe kayıtlannı inceleme, Franchisee'ye ait
işyerlerinin
kontrolü
ve
belirli
dönemlerde
Franchisee'den işin gidişatı ile ilgili raporlar ve
bilgiler talep etmek, Franchisee'ye sözleşme
süresince ve sözleşmenin sona ermesi halinde
belirli bir süre rekabet yasağı koymak ve benzeri
hükümleri kapsar.
c) Faaliyet Bölgesi (Franchise Territory)
Her sözleşmede bu açık ve kesin bir
şekilde belirtilir. Coğrafi bölge tayini taraflar
arasında
önemli
müzakere
ve
pazarlık
konulanndan birini teşkil eder. Bir taraftan
Franchisee geniş bir bölgede tekel hakkı isterken,
Franchisor aksine faaliyet bölgesini dar tutmaya
veya aynı bölgede birden fazla Franchisee tayin
etmek hakkına sahip olmayı isteyecektir.
d) Sözleşme Süresi
Genellikle uzun bir zaman dilimini kapsar.
Zira, her iki taraf da yatınmlannın meyvelerini
toplamayı mümkün kılacak bir zaman süresine
sahip olmayı arzu ederler. Uluslararası Franchise
Sözleşmeleri'nde süre genellikle 5 ile 10 yıl
arasında saptanmaktadır. 20 yıla varan akidler de
görülmektedir.
Sözleşmenin
yenilenme
koşullan
taraflar arasında serbestçe kararlaştınlır.
da
e) Franchisee'ye Verilen Yardım
Franchisor'ın vereceği destek hizmetleri
(Yardım) sözleşmenin akdedilmesi ile başlar ve
sözleşme boyunca devam eder. Bu yardım ve
destek hizmetleri yöneticilerin ve elemanlann
eğitimi,
işyerierinin
açılacağı
mekanlann
saptanmasında dikkat edilecek hususlara ilişkin
bilgiler, makine ve teçhizat verilmesi, işyeri
dekorasyonu, pazariama desteği ve
reklam
kampanyalan, danışma hizmetleri şeklindedir.
f) Franchise Bedell (Franchisee Fees)
Franchisee'nin kullanma hakkını aldığı
marka ve sistem için Franchisor'a yapacağı
ödemeler çeşitli şekillerde olabilir;
i) Sözleşmenin akdi ile yapılan
ödeme (Ön ödeme/Lump Sum Fee).
ii) Devamlı ve belli
yapılan ödemeler (Royalty).
genellikle brüt cironun belirli
saptanır. Nadiren aylık maktu
belirlenebilir.
toplu
dönemler halinde
Royalty ödemeleri
bir oranı şeklinde
ücretler halinde de
Franchisor'ın verdiği destek hizmetleri için
de ek ödeme istenebilir.
Ödemelerin ne şekilde yapılacağı (Nakit,
açık
hesap,
akreditifli
ödemeler
vs.)
da
sözleşmenin bu başlığı altında düzenlenir.
Yukanda belirtilenlerin dışında rekabet
yasağına ilişkin hükümler, sözleşmenin feshi ve
sona ermesi, sır saklama yükümlülüğü vs. gibi
birçok husus Franchisee Sözleşmesi'nde yer
alabilir.
Burada belirtilenler kısıtlayıcı değildir.
Taraflar müzakerelerde üzerinde anlaştıklan her
hususa sözleşmede yer vermelidirler.
4. FRANCHISING (DALLANMA)
SİSTEMLERİNİN KURULUŞU
Dallanma uygulamalan, ana şirket ve uydu
şirketler arasında sürekli işbirliğini gerektiren çok
yönlü bir ilişkiler dizisidir. Özellikle "yöntem
yayma"
şeklinde
tercüme
edebileceğimiz
"Business
Format
Franchising"de,
paylaşılan
sadece bir marka/amblem veya ürün değildir. Tüm
işletme yöntemi de paylaşılmakta, her şubede aynı
görsel ve servis standartlannın tutturulması da
hedeflenmektedir. Bunun için ana şirketlerin
dallanma
uygulamalanna
başlamadan
önce
aşağıdaki konulan ele alarak gerekli kararlan
vermeleri ve ön hazırlıklannı tamamlamalan
gerekir. Franchising verecek veya türkçe ifadesiyle
dallanma yapacak Turk firmalan için yol gösterici
olan bu bölümü aynen alıyoruz.*
4.1)
Kurumsal
Kimliğin
Tescili:
Marka/amblem,
servis
isim
ve
sloganlann
geliştirilmesi. Bunlann kullanım standartlannın
saptanması ve kanuni yollardan ve kabilse Ticaret
ve Sanayi Bakanlığı Sınai Mülkiyet Dairesi'ne
tescil ettirilmeleri.
4.2) Dallanma Tipi: Ürün dağıtma veya
yöntem yayma şekillerinden hangisinin tercih
edileceğinin kararlaştıniması.
4.3) Organizasyon: Bilgi ve tecrübelerin
derlenerek rahatça erişilebilecek bir kaynak haline
getirilmesi. Dallanma uygulamasını yönlendirecek
elemanlann işe alınmalan ve eğitilmeleri.
4.4) Pilot Program: Ana firma bünyesinde
her yönü ile örnek bir uygulama toaşlatmak.
Fiziksel, görsel ve servis standartlarını belirieyip
sergileyerek ve test ederek seviyeli bir imaj
oluşturmak.
Doç.Dr. Haluk Çeçen, Dünya Gazetesi 7.7.1993.
4.5)
İşletme
Planr:
Dallandırılması
düşünülen yöntemin uygulamada nasıl çalışması
gerektiğini detaylandıran bir kılavuz hazırlanması.
4.6) Fizibilite Raporu: Belirli varsayımlar
ve tipik işletme büyüklükleri bazında ilk yatınm,
işletme sermayesi, para akışı ve kâr/zarar gibi
değerlendirmelerin yapılması.
4.7) Uygulama Merkezlerinde Aranacak
Nitelikler: Şehir içindeki konumu, trafik akışı ve
park yeri ihtiyacı, mağazanın büyüklüğü, depo
ihtiyacı gibi yerel faktörlerin tesbiti.
4.8)UyduŞirketlerde Aranacak Nitelikler:
Şirketin geçmişteki ticari performansı, şimdiki
durumu, gerekli yatınm ve işletme sermayesine
sahip olup olmadığı, istenen teminatlan verip
veremeyeceği, ortaklannın kimler olduğu ve
sözkonusu yatınmı yapmakta ne kadar kararlı
olduklan gibi kriterlerin saptanması.
4.9)Uydu Şirketler İçin Eğitim Programı:
Uydu
şirketlenn
ortaklan
ve
elemanlanna
uygulamanın tüm standart ve detaylannı öğretecek
bir eğitim programı.
4.10)
Dallanmanm
Pazarlanması:
Dallandınlacak yöntem ile ilgilenebilecek hedef
kitlenin yani pazann saptanması, pazarlamayı
yapacak elemanlann devreye sokularak gerekli
organizasyonun
yapılması
ve
pazarlama
yöntemlerinin tayini.
4.11) Dallanma Gelirleri: Ana şirketin
uydu şirketlerden alacağı ön ödeme, ödemesiz
dönem, aylık cironun belirli bir yüzdesi veya sabit
dallanma kirası ve ana şirketin reklam/tanıtım ve
araştırma/ geliştirme gibi ortak harcamalanna uydu
şirketlerin yapacağı katkılar ile uydu şirketlerden
beklenen teminatlar gibi konulann tespiti.
4.12) Dallanma Bölgesi ve Şartlan:
Herhangi bir uydu şirkete yerel veya bölgesel
uygulama
hakkı verilmesinin şartlan.
Uydu
şirketlerinin alt dallanma "Subfranchising" yapıp,
yapamayacaklan ve alt dallanma şartlan.
4.13)
Dallanma
Finansmanı:
Uydu
şirketlerde aranan niteliklere sahip olan fakat
sermaye
kifayetsizliği
sebebiyle
işi
başlatamayacak kişi veya kuruluşlara verilebilecek
destekler.
4.14)
Vergi
Yükümlülükleri
ve
Planlaması:Dallandınlacak
sistemde
oluşacak
vergi yükümlülükleri ve bunlan karşılamak için
yapılacak vergi planlaması.
4.15)
Dallanma
Kontrolü:
İlgili
standartlar,
uygulama
kurallan,
raporlama
yöntemleri, ön ödeme ve periodik ödemelenn
miktar ve zamanlan ile geciken ödemeler için
işletilecek cezalann saptanması. Ana şirket
bünyesinde tüm bu konulan kontrol ve koordine
edecek bir grubun oluşturulması.
4.16) Reklam ve Tanıtım: Bu konularda
uydu şirketleri yönlendirmenin yanısıra tüm grubun
tanıtım ihtiyaçlannın nasıl karşılanacağının ana
şirketçe saptanması ve gerekli
bağlantılann
yapılması.
4.17) Uyuşmazlıkların Çözümü: Ana
şirket ile uydu şirketler veya iki uydu şirket
arasında meydana gelebilecek anlaşmazlıkların
gecikmeden
çözülmelerini
sağlayacak
bürokrasiden uzak pratik yöntemlerin seçilmesi.
4.18) Dallanma Anlaşması: Yukanda
sıralanan konular çerçevesinde ana şirket ile uydu
şirketler arasındaki ilişkileri yönlendirecek anlaşma
metninin
günün
şartlanna
ve
dallandırma
yönteminin
özelliklerine
uygun
olarak
hazırlanması.
Görüldüğü gibi herhangi bir dallanma
sistemini kurmak ve başanlı bir şekilde işletmek
çok yönlü ve detaylı bir uğraşıdır. Bu yüzden ana
şirket
adaylannın
dallanma
uygulamalannı
başlatmadan önce tüm hazırlıklannı yapmaya özen
göstermeleri gerekir.
5. TÜRKİYE'DEKİ UYGULAMA
r Ülkemizdeilk d e l a 4 9 ^ y 4 U n d a "fast-food"
sektöründe Mc Donalds ile başlayan Franchising,
Kentucky Fried Chicken, Wimpy ile devam
etmiştir.
Tekstilde
Lewi's,
Benetton,
Lee;
taşımacılıkla Express Cargo, Mail Boxes etc. ilk
akla gelen isimlerdir.
Franchising veren firma tabii olarak önce
bir pazar araştırması ile ürünlerinin satış şansını
denedikten sonra imtiyazı alan tarafın sektörde
belli bir deneyimi olup olmadığını araştınr. Bazı
hallerde alıcının, yapacağı işi daha önce hiç
yapmamış olması tercih edilir. Çünkü o işteki eski
uygulamalannın etkisinde kalmaması ve verici
firmanın usul ve sistemine daha kolaylıkla adatpe
olması bu şekilde mümkün olabilir.
Dış Ticaret İşlemlerinde
REHBER BANKA
rap Türk Bankası 18 yıldır Türkiye'nin tüm dünyc
zellikle Ortadoğu ve Kuzey Afrika ülkeleriyle olan dıç
:aret işlemlerinde ve finansmanında "rehberlik'
apıyor.
luslararası sendikasyon kredileriyle proje finansman
rina katılıyor. Global ve bireysel tüm bankacılık hizletlerini sunuyor.
[jrkiye'deki şubeleri ve dünyayı kucaklayan muhabirlik
şkileriyle Arap Türk Bankası uluslararası ticarette size
9rçek anlamda "REHBERLİK HİZMETİ" sunuyor.
Yararlanın ve kazanın.
ARAP TÜRK BANKASI A . Ş .
ARAB TURKISH BANK
enel Müdürlük ve İstanbul Merkez Şubesi:
ili Konağ! Cad. No:10 (80200)
şantaşı, İstanbul, Türkiye
K. 380, (80223) ŞİŞLİ, STANBUL
îlefon
.-(0212)225 05 00 (20 Hat)
(0212) 296 11 4 0 ( 5 Hat)
)kara Şubesi :(0312)438 21 15-16
Tiir Şubesi
:(0232) 425 64 80-81
lana Şubesi :(0322) 453 09 01 - 453 09 67
Anlaşmanın mali portesi iki taraf arasında
pazarlıkla belirlenir. Genelde alıcı taraf, imtiyazı
verene bir giriş parası ve teknoloji transfer ücreti
ödemekte ve aynca yıllık cirodan belirli bir yüzdeyi
ana
firmaya
vermektedir.
Ülkemizdeki
uygulamada başlangıç ücretinin ortalama 20 ilâ 25
bin dolar civannda olduğu söylenmesine rağmen,
diğer bir kaynağa göre bu para 50 bin ilâ 150 bin
dolar arasında değişmektedir.
Aylık cironun % 4 ilâ 6'sı royalty olarak
"Franchiser"a ödenmektedir. Aynca reklam için
belirli bir para ayırarak ya kendilerinin kullanmalan
veya verici firmaya aktarmalan gerekmektedir.
__FrjLrıchising'ln
alıcı
ve
verici
firma
bakımından bazı avantajlan vardır. İmliyâzr verer>
firma çok az bir masrafla hatta üstüne parajalanak-^
satış ağını g^^^^
yeni "şubeler açıyor,
cirosunu ve kânnı artırabiliyor. Alan firma ise"~
başarısı kanıtlanmış ve isim yapmış bir ürünü
satmak suretiyle yeni ürün pazarlama riskini
ortadan kaldınyor. Uluslararası standart, kalite ve
hatta teknolojiye sahip oluyor. Eğitim, teknik bilgi,
tanıtım, reklam, organizasyon konulannda yardım
görüyor. Leasing yolu ile yatınm harcamalannı
asgari düzeye indirebiliyor.
Bu
karşılıklı
avantajlar
sebebiyle
Türkiye'de son 7 yıl içinde 50 yabancı firma
500'den fazla işletmeyle franchising bağlantısı
kurmuş bulunmaktadır. Bu 50 yabancı firma
arasında başlıcalan Fast Food denen hazır yemek
sektöründedir:
Kentucky Fried Chicken, Jimmies' Fried
Chicken, Mc Donalds, Wimpy, Wendy's, Pizza
Hut.
lekstiLye Jean alanında: Lacoste, ^^Xee Cooper,
Levi's,
Rifle.
Benetton, Jordache (Yaşar Holding), Naf Naf
(Mudo).
Diğer sektörlerde:
)
Alphagraphics (Basım), Seven Eleven
(Market), Nectar beauty shops. Mother care,
Baskin Robbins, Sicily's, Nutra Slim, Playland,
Holiday Inn, Bata (Kundura-Cankurtaran Hold.).
Bu arada
bazı yerli firmalann da
franchising'le işlerini genişletme yolunu seçtikleri
görülmektedir. Bunlar arasında MUDO, Limon,
Sağra, Mudurnu Piliç Ürünleri ve emlak işlerinde
TURYAP hatta Sultanahmet Köftecisi sayılabilir.
6. HUKUKİ DAYANAK
Ticaret Kanunumuzda franchjşing^e alt
hükümler yoktur. Diğer taraftan temsilcilik, bayilik,
iVortaWT|nrdistrTbütörlük gibi Borçlar Hukuku ve
Türk Ticaret Kanunu uyannca yapılan anlaşma
hükümleri
franchising'e
tam
olarak
uygulanamamaktadır. Çünkü franchising daha
kapsamlı ve karma nitelikli bir anlaşma olmakta ve
konular Borçlar Hukukunun kira, hasılat kirası,
istisna akdi, hizmet ile ilgili çeşitli maddelerine
girmektedir.
Yeni bir yasal düzenleme olarak 12 Mart
1955 tarih, 551 sayılı Markalar Kanunu sayılabilir.
Marka veya ticari unvanın devir ve kullanılmasını
sağlayan lisans anlaşmasının franchise'a yakınlığı
sebebiyle bu kanun yasal boşluğu kısmen
doldurmaktadır. Buna rağmen ayn bir yasal
düzenlemeye ihtiyaç olduğu açıktır.
Franchising veren firma yabancı uyruklu
olduğu takdirde konu 6224 sayılı Yabancı Sermaye
Kanunu kapsamına girmektedir. Bu kanuna
dayanan 20.3.1992 tarih, 92/2789 sayılı Çerçeve
Karan Madde 6 ve buna ait Tebliğ hükümlerine
göre dışandaki kuruluşlaria yapılan lisans, knowhow, teknik yardım ve yönetim anlaşmalannın
Hazine Müsteşariiğı altındaki Yabancı Sermaye
Genel Müdüriüğü tarafından onaylanması gerekir.
Aksi takdirde royalty ve diğer gereken ödemeler
bankalarca yapılamaz.
6224 sayılı Kanun ve Çerçeve Karan
uyannca 25.5.1986 tarihinde yayınlanmış olan 1
No'lu tebliğe göre onay müracaatı şu belgelerie
yapılır:
a. Anlaşma taslağı
b. Anlaşma konusu mal ve hizmetin
yapılacağı veya üretileceği tesislere ait tevsik edici
belgeler
c. Yapılabiliriik raporu
d. Dışardaki kuruluşun mali durum veya
yıllık cirosunu gösterir belgeler ve yaptığı araştırma
geliştirme masraftan
e. Anlaşma konusunda tescilli bir patent
veya know-how var ise, tevsik edici belge.
İnceleme sonucu anlaşma, franchlsing'in
özelliği ve diğer genel prensiplere uygunluğu
açısından değeriendirilerek onaylanır.
7. GENEL EKONOMİK ETKİLERİ
İmtiyazı
veren
ve
alan
firmalara
Franchising
sisteminin
sağladığı
karşılıklı
avantajlardan yukanda söz edilmiştir. Buna karşılık
yabancı firmalann ürünlerini pazarlamak esasına
dayanan franchising anlaşmalan, başlangıçta
yapılan döviz ödemeleri ve devamlı ödenen
royalty'ljer ve yolaçtığı ithalat sebebiyle aslında
ödemeler dengpsine belli bir yük getirmektedir.
Aynca t(y^ethıl_iBşvik--v^^
alışkanhğı yaratması bakımından ekonomiye pek
faydalı öldugüS&flBnmfî^ Arrcatrufeîfme yönelik"
olmak şartıyla katma değeri yüksek ürünlerde,
standart
ve
kaliteyi
yükselfölesî;
re-kabete'
yolaçması, yeni istihdam
imkânı
yaratması
açılanndan fayda sağlayabilir. /
ilerde
Türk
firmaian
ürünlerini
dış
ülkelerde
pazarlamak
için aynı
yöntemden
faydalandıklan ve franchising veren Türk firmaian
arttığı zaman genel ekonomiye katkı sağlanmış
olacaktır.
8. FRANCHISING İLE İLGİLİ
KURULUŞLAR VE ADRESLER
8.1. Ulusal Kuruluşlar
Türk Ulusal Franchising Derneği UFRAD
İstiklal Cad. No:65 Emgen Han Kat:4
Tel: 252 55 61
Türkiye Orta Ölçekli İşletmeler,
Serbest Meslek Mensuplan ve
Yöneticileri Vakfı TOSYÖV
Ahmet Rasim Sk. 27, Çankaya-Ankara
Tel: (312) 440 58 26-440 40 80
Francom
İstanbul: İstiklal Cad. No:78 Kat:2
Taksim
Tel: 235 60 02
İzmir: Cumhuriyet Bulvan 1378 Sk.
No:4/1 D.504 Alsancak
Tel:(232) 463 71 62 Faks:(232) 463 71 63
Ankara: Meşrutiyet Cad. No: 12 D:20
Kızılay
Tel: (312)419 31 81-82
Uluslararası Franchising Derneği
Tarlabaşı Bulvan No:60
Taksim-İstanbul
Tel: 235 78 38
8.2. Yabancılara Verilen Franchising
Sözleşmelerinin Onay Merci'i
Hazine Müsteşarlığı
Yabancı Sermaye Genel Müd.
İnönü Bul van Balgat-Ankara
Tel: (312) 212 8914, (312) 212 8915
Faks: (312)212 8916
Telex: 42285 TR, 42689 TR, 42204 TR
Yukanda sözü edilen Ulusal Kuruluşlardan
bazılan
hakkında
kısa
açıklamalan
faydalı
görüyoruz.
a) UFRAD
i) Kuruluş Amaçlan
UFRAD Türkiye'de Franchising sisteminin
gelişmesi, sistemin sağlıklı bir şekilde yerleşmesi
ve yürütülmesi, sisteme güven duyulmasının
sağlanması amacıyla 1991 yılında kurulmuştur.
UFRAD Türkiye çapında sadece Franchise veren
firmalann temsilcilerinin üye olduğu bir dernektir.
Böylelikle
Franchise almak isteyen, yatınm
yapmak isteyen kişiler belirli bir merkezden doğru
bir şekilde bilgilendirilmektedir. Aynca yıllar süren
araştırmalann ve edinilen tecrübelerin taklit
edilememesi
için
müşterek
tavır
alınması
kuruluşun amaçlanndan biridir. Diğer bir amaç ise
Franchise yoluyla sağlam bir yapıya sahip olan
işletmelerin
hakkettikleri
ilgiyi
finans
kuruluşlanndan da almalarını sağlamaktır.
ii) üyeleri Dışındakilere Sunduğu
Hizmetler
UFRAD, üye olmayan ancak
gerek
Franchise almak, gerek vermek isteyen kişi ve
kuruluşlara sistemi tanıtmak
hususunda
ve
ilgilendikleri konu açısından yardımcı olmaktır.
İÜ) UFRAD'a Kimler Üye Olabilir?
UFRAD'a Türkiye'de Franchising sistemi
ile faaliyet gösteren ve Franchise verme yetkisi
olan şirketlerin, iki kişiden fazla
olmamak
koşuluyla, hissedarlan, yönetim kurulu başkanlan,
genel müdürleri veya üst düzey yöneticileri asil
üye olarak kabul edilirler.
iv) Üye Profili
Dünyadaki örneklerine uygun
olarak,
kuruluşundan sonra Türkiye'deki yerli ve yabancı
Franchisor firmalann hissedarlan ve üst düzey
yöneticilerinin üyeliği ve katkılanyla gelişen
UFRAD,
Franchising
sistemi
konusunda
Türkiye'de
yetkili
bir
kuruluştur.
7-Eieven,
AlphaGraphics, Nectar Beauty Shop. Baskin
Robbins, Mc Donald's, Nutra Slim, Turyap, Sağra
Special, Mudurnu Fried Chicken, Tespo Cash &
Carry, Expres Kargo, Pasta Villa ve Altinyildiz
Grubu markalan gibi markalann temsilcileri
derneğe üyedir.
b) FRANCOM: Türkiye'nin İlk Özel
Franchising Şirketi
Francom adıyla kurulan, İstanbul, İzmir ve
Ankara'da faaliyet gösteren şirket, öncelikle Türk
pazarına girmek isteyen yabancı franchisorlehn
Türk
girişimcilerle
temasını
sağlamaktadır.
Yurtdışından
' Türkiye'ye
bilgi
akışını
gerçekleştirerek, küçük ve orta ölçekte sermayesi
olan firmalann Türk pazanna yeni, çağdaş
alternatifler
sunmalannı
kolaylaştırmak,
Türk
Franchise sistemlerinin doğmasını sağlayarak,
Türk hizmet ve tüketim ürünlerini dünya markalan
haline getirmek, amaçlan arasındadır.
8.3. Franchise Veren Yerli Kuruluşlar
Ülkemizde Franchise veren kuruluşlann
başlıcalan yukanda sayılmıştı. Bunlann iik'leri
arasında
Birieşmiş
Emlakçiler ve
Turyap'ın
bulunduğunu
belirtmeliyiz.
Emlak
pazannın
genişlemesini sağlamak ve müşteriye daha geniş
bir seçim imkânı tanımak bakımından Emlakçilik,
Franchising
verilecek
en uygun
bir
konu
olmaktadır.
Mevcutlar dışında bu sahaya yeni giren ve
Franchising
veren
yerii
kuruluşlann
listesi
aşağıdadır:
Ulukarta Makarnacılık Tic. ve San. A.Ş.
Üniversite Cad. No:31 İzmir
Marka: Pastavilla
Konu: Makarna Restoranlan
Tel: (232) 388 16 82
Fax: (232) 388 09 28
Marin Endüstri Ürünleri İç ve Dış Tic.A.Ş.
Büyükdere Cad. No: 100-102
Maya Akar Center B.Blok K.4 No:22
80280 Esentepe-lstanbul
Marka: Bata
Konu: Ayakkabı
Tel: 275 90 22 Fax: 266 83 54
Örmeiş Tekstil San. ve Tic. A.Ş.
Davutpaşa Cad. No:8
34020 Topkapı-İstanbul
Marka: Örmeiş
Konu: Kadın, erkek, çocuk dış
Tel: 567 47 00 Fax: 577 26 24
giyim
Yirmibirinci Yüzyıl Basım A.Ş.
Ziverbey Poyraz Sk. Erdemler İş Merkezi
İ B l o k K.3 81040 Kadıköy-İstanbul
Marka: Kwik-Kopy Printing
Konu: Basımevi
Tel: 347 17 20 Fax: 347 06 63
Palimar Spor Giyim A.Ş.
Doğu Sanayi Sitesi Altı Köyaltı Mevkii
2 Pafta 116 Parsel B-Blok K:2
34350 Yeni bosna-İstanbul
Marka: Quiksilver
Konu:Spor Giyim
Tel: 653 89 09 Fax: 503 48 82
Fudaş Dış Tic. A.Ş.
Barbaros Bulvan 49/4
80690 Beşiktaş-İstanbul
Marka: Body Reform Shop
Konu: Doğal vücut bakım ürünleri
Tel: 260 59 20 Fax: 259 25 09
Azizler Holding A.Ş.
Büyükdere Cad. Noramin İş Merkezi
No:55 K.1 80670 Maslak-lstanbul
Konu: Gıda
Tel: 285 26 88 Fax: 276 56 00
Altinyildiz Mensucat ve Konfek.Fab.A.Ş.
Yenibosna Köyü Koyaltı Mevkii
34530 Bakırköy-lstanbul
Tel: 552 32 00 Fax: 552 32 41
8.4. Drş Ülkelerdeki Franchising
Kuruluşları
ABD
1. International Franchise Association
1350 New York Avenue, NW Suite 900
Washington, DC 20005
Tel: (202) 628-8000 Teleks: 323175
2. Franchising Specialist
U.S. Department of Commerce
Room 1110
14 & Constitution Avenues,
NW, Washington, DC 20230
Tel: (202)377-0342
İngiltere
British Franchise Association
Thames View, Newton Road
Henley-on-Thames Oxon RG9 1HG
Tel: (491) 578050 Fax: (491) 573517
Fransa
Franchise de la France 9,
Boulevard des Italian
75002 Paris
Tel: (1)4260 0022
Almanya
Deutscher Franchise-Verband
e V. St. Paul Strasse 9 8000 München 2
Tel: (089) 535 027 Fax: (089) 531 323
KAYNAKÇA:
Dünya Gazetesi 27.10.1992 - 13.9.1991
Dr. Sera Özbaşar
Doç.Dr. Haluk, Çeçen
Ekonomist 30.8.1992
İstanbul Ticaret Gazetesi İTO 29.4.1994
Download

Untitled