SUPLEMENT
DR AGNIESZKA PISULA-LEWANDOWSKA
FIZYKOTERAPIA Z WYKORZYSTANIEM
PREPARATÓW FARMAKOLOGICZNYCH
(LEKÓW)
Prawo farmaceutyczne nie zawiera pojęcia lek, lecz produkt leczniczy.
„Produktem leczniczym jest substancja lub mieszanina substancji,
przedstawiana jako posiadająca właściwości zapobiegania
lub leczenia chorób występujących u ludzi i zwierząt lub podawana
w celu postawienia diagnozy lub w celu przywrócenia, poprawienia
lub modyfikacji fizjologicznych funkcji organizmu poprzez działanie
farmakologiczne, immunologiczne lub metaboliczne” [1].
Prawo farmaceutyczne definiuje także specyficzne rodzaje
produktów leczniczych (leków) jako: produkt leczniczy
przeznaczony do specjalnych celów żywieniowych, produkt
leczniczy homeopatyczny, produkt immunologiczny,
produkt krwiopochodny, produkt leczniczy roślinny.
70
PRAKTYCZNA FIZJOTERAPIA
REHABILITACJA
SUPLEMENT
W
fizykoterapii stosuje się leki przy
zabiegach jonoforezy, fonoforezy, terapii skojarzonej, inhalacjach, PUVA czy terapii fotodynamicznej.
Zabiegi te wykonuje się na podstawie skierowania lekarskiego. Jest to działanie komplementarne i nie może być stosowane bez
wiedzy lekarza zamiast farmakologii. Zalecany produkt leczniczy może być na receptę lub z grupy OTC (over-the-counter drug),
czyli leków wydawanych bez recepty.
JONOFOREZA
Jonoforeza, inaczej jontoforeza lub
transfer jonów, to zabieg elektroleczniczy
polegający na wprowadzeniu do tkanek
za pomocą prądu stałego jonów działających leczniczo. Po przeniknięciu do ustroju na głębokość ok. 1 mm jony łączą się
z jonami i rodnikami niesionymi z prądem
krwi, w ten sposób powstają nowe kompleksy lecznicze dzięki zjawisku włosowatości i transportu aktywnego (przezbłonowego) lub dochodzi do oddziaływania
terapeutycznego poprzez zwiększenie stężenia jonów w miejscu ich aplikacji. Wnikanie jonów leków odbywa się poprzez ujścia
i wyprowadzenia gruczołów łojowych i potowych. Jony po wniknięciu gromadzą się
na granicy pomiędzy skórą właściwą a tkanką podskórną, skąd następnie lek jest rozprowadzany po całym organizmie za pomocą układu krwionośnego. Koncentracja
elektronów jest największa pod elektrodą
czynną.
Do jonoforezy mogą być stosowane wyłącznie związki ulegające dysocjacji elektrolitycznej (elektrolity) o stężeniu do 5%.
W polu elektrycznym jony ulegają przesunięciu zgodnie z prawem Coulomba. Kierunek działania siły oddziaływania ładunków wyznacza prosta przechodząca przez
oba te ładunki, natomiast zwrot określają
znaki ładunków. Jeżeli jony są jednoimienne, to odpychają się, natomiast w przypadku ładunków różnoimiennych ładunki się
przyciągają. Jony dodatnie to kationy, które
przemieszczają się w kierunku katody (kataforeza), natomiast jony ujemne to aniony,
które poruszają się w kierunku anody (anaforeza). Zawarte w tkankach jony również
ulegają polaryzacji. Wykazano, że tkanki
skóry mają ograniczoną pojemność jonową. Oznacza to, że zwiększanie natężenia prądu i wydłużanie czasu zabiegu jest
skuteczne tylko w warunkach pojemności
jonowej skóry. Dodatkowym ograniczeniem jest granica tolerancji tkanek. Podczas zabiegu jonoforezy mogą być wprowadzane jony lecznicze (wprowadzane
celowo podczas zabiegu), jony konkurencyjne (ruchliwe jony obecne w podkładzie, np. H+, OH–) oraz jony pasożytnicze
(niepożądane, które mogą spowodować
odczyny, zapalenia i zaczerwienie).
Fizjoterapeuta poprzez higienę przygotowania i wykonania podkładu lekowego powinien dbać o czystość w celu
uniknięcia lub zminimalizowania skutków
ubocznych. Jony wprowadzone podczas
zabiegu gromadzą się na pograniczu naskórka i skóry właściwej, w pobliżu powierzchownej sieci naczyń krwionośnych skóry, skąd zostają odprowadzone
z prądem krwi w głąb ustroju. Czynnikiem leczniczym w jonoforezie jest nie
tylko sam prąd stały, ale przede wszystkim wprowadzane jony lecznicze. Wybór
związków zależy od efektów, jakie chce
się uzyskać, lub od przyczyn schorzenia.
Związane jest to z precyzyjnym ustaleniem wskazań zastosowanej czynnej
grupy lekowej, określeniem jonu wprowadzającego, sprawdzeniem związku chemicznego (czy ulega dysocjacji
na podstawie badań konduktometrycznych, które powinny być przeprowadzone
przez producenta z określeniem przydatności do jonoforezy i podania polaryzacji). Spod jednej elektrody nie podaje się
dwóch rodzajów jonów, natomiast można wykonać tzw. podwójną jonoforezę,
która polega na podaniu podczas jednego zabiegu dwóch różnych grup jonów
leczniczych spod obu elektrod (zarówno
katody, jak i anody z uwzględnieniem ich
polaryzacji). Warunek, jaki powinny spełniać, to dość znaczna odległość elektrod
od siebie.
Na podkładzie elektrody czynnej znajduje się bibułka filtracyjna, która zapewnia dobre i równomierne rozprowadzenie
lipiec/sierpień 2014
leku. Jest to podkład lekowy, który się przykłada w miejscu największego bólu. Nie
należy mylić tych podkładów, gdyż podkłady czynne powinny być stosowane tylko do jednego rodzaju jonoforezy. Można
także stosować specjalne podkłady lekowe
wykonane ze folii perforowanej, zapewniającej precyzyjne wnikanie jonów do skóry
oraz czystość podkładu. Lek do jonoforezy należy odmierzyć miarką na strzykawce lekarskiej i rozprowadzić. Jeżeli występuje w formie żelu, to można rozprowadzić
bezpośrednio na miejsce zabiegowe lub
na podkład lekowy. Terapeuta powinien
być wyposażony w ochronne, jednorazowe rękawice. Lek należy podpisać imieniem i nazwiskiem chorego, na opakowaniu powinna znajdować się dobrze
widoczna data ważności.
Istotny jest sposób przechowywania roztworów pod kątem temperatury
i światła, np. płynne leki zaleca się przechowywać w ciemnych butelkach i w lodówce. Strzykawki i igły powinny być
używane tylko do jednego rodzaju leku.
Należy poinformować pacjenta, że na powierzchni zabiegowej nie powinien stosować żadnych innych kremów, maści
i żelów. Do zabiegu zaleca się najczęściej
elektrody płaskie, wykonane z folii cynowej. Można także zastosować elektrody
silikonowo-węglowe, ale należy pamiętać,
że częściej ulegają one zużyciu poprzez
perforacje, jakie mogą wystąpić podczas
stosowania leków i wymagają częstego
sprawdzania ich przydatności do terapii,
aby nie dopuścić do skutków ubocznych,
takich jak np. poparzenie skóry w miejscu zabiegu. Na przygotowany podkład
nakłada się cienką warstwę żelu. Podczas jednego zabiegu wykorzystuje się
ok. 5 ml żelu. W każdym gabinecie fizykoterapeutycznym powinien znajdować się
spis leków z podaniem stężenia oraz informacji, spod której elektrody należy go
podać (najlepiej umieścić go na drzwiach
szafki zabiegowej). Takie tabele są dostępne w każdym podręczniku z zakresu fizykoterapii (tabela 1.). Stosuje się wyłącznie
słabe dawki prądu 0,01–0,1 mA/cm2 elektrody czynnej.
71
SUPLEMENT
SONOFOREZA
Sonoforeza, zwana też fonoforezą lub ultrafonoforezą, to zabieg, w którym za pomocą fal ultradźwiękowych do tkanek wprowadzane są różnego rodzaju leki. Podczas
zabiegu cząsteczki leku wprowadzane są
do organizmu na drodze transepidermalnej
poprzez naskórek do przestrzeni międzykomórkowych, transdermalnej z komórki do komórki, lub transfolikularnej przez gruczoły
potowe, łojowe oraz mieszki włosów [2]. Cząsteczki te muszą zostać rozłożone w przebiegu naturalnych procesów chemicznych
na części składowe oraz wolne rodniki, które stworzą kompleksy lecznicze z rodnikami znajdującymi się we krwi [3]. Leki stosowane w zabiegach przenikają na głębokość
do 1–2 mm, czyli znacznie płycej niż same
fale ultradźwiękowe. Najkorzystniejsze jest
stosowanie leków w formie gotowych żeli,
których gęstość jest stosunkowo najmniejsza. Nie stosuje się roztworów, jak również
nie wykonuje się tych zabiegów w kąpieli
wodnej, ponieważ duże rozproszenie cząstek utrudnia ich przenikanie do organizmu pacjenta. Miarą, która umożliwia kontrolę wnikania leku do tkanki, jest wskaźnik
fonoforetyczny, którego wartość jest wprost
proporcjonalna do natężenia fali ultradźwiękowej i czasu ekspozycji. Najczęściej wykorzystywane preparaty w fonoforezie występują w formie żelu, emulgelu, kremu lub
maści. Leki stosowane z zabiegach fonoforezy, to przede wszystkim [4]:
ƒ diklofenak (np. Voltaren Emulgel 1%,
Feloran żel 1%, Olfen żel 1%, Dicloratio żel
1%, veral żel 1%, Veno-zel 1%), leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym
i przeciwobrzękowym,
ƒ ketoprofen (np. Profenid żel 2,5%, Fastum
żel 2,5%) leki stosowane w urazach, skręceniach, stłuczeniach, kontuzjach mięśni,
ścięgien, pochewek,
ƒ naproksen (np. Naproxen żel 1,2%, Naproxen żel 10%, Naproxen żel 1%) leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym,
aplikowane przy zwyrodnieniach stawów
i urazach tkanek miękkich,
ƒ piroxicam (np. Piroxicam żel 5%, Piroxicam
maść 5%, Feldene żel 0,5%) leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym,
72
Tab. 1. Przykłady leków stosowanych do jonoforezy
ANODA (+)
KATODA (–)
Acetylocholina
Acidum ascorbinum
Aconitinum hydrochloricum
Borowina
Adrenalinum
Coffeinum natrium benzoicum
Atropinum sulfuricum
Depo-Medrol
Butapirazol
Diclofenac
Calcium chlotatium (CaCl2)
Dicloratio
Chininum munatrium
Dip Rilif
Codeinum phosphoricum
Dolo Visano S maść
Contractubex comp.
Exhirudin
Edan
Fastum
Euphilinum
Feldum
Forapin maść
Hydrokorytzon
Histamina
Heparyna
Hialuronidaza
Ichtiolum
Jad pszczeli
Indometacin 1%
Kinetin 150 IE
Ibuprofen
Lignokaina
Jodek potasu
Magnesium sulfuricum
Kortyzon
Metindol
Mobilat gel
Morphinum hydrohloricum
Naklofen
Mydocalm
Naproxen
Nowokaina
Olfen
Oxyteracyna
Penicilina
Papawerinum
Piroxicam
Pilocarpinum
Pironinorm
Pridazol
Rheumoryna
Reparil
Salicyl
Rumalon
Solutum
Sadamina
Sulfamidy
Salican sodu
Sulfatiazol
Siarczan magnezu
Solu-Clacovtin
Tetramycyna
Witamina PP
Trypsyna
Witamina C
Witamina B1, witamina B2
Voltaren
Zincum sufunicum
aplikowane przy zwyrodnieniach stawów,
artrozach, zmianach o pochodzeniu reumatoidalnym,
ƒ benzydaminy (np. Benalgin krem 3%, Tantum żel, Tantum krem 5%), leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym,
ƒ pochodne etofenamatu (np. Rheumon
krem 10%, Traumon żel 10%, Thermo-Rheumon krem) leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym,
PRAKTYCZNA FIZJOTERAPIA
REHABILITACJA
ƒ Hydrokortyzon (1%, 10%) w celu uzyskania
efektu przeciwzapalnego, a także analgetycznego,
ƒ Mechylol maść (0,025% matacholiny i 10%
salicylanu) powoduje rozszerzenie naczyń
krwionośnych, zalecany jest w chorobach naczyń, zaburzeniach nerwowo-naczyniowych
oraz jako łagodny środek przeciwbólowy,
ƒ Lidokaina maść 5%, Lignocainum hydrochloride 2% środek przeciwbólowy, znieczulający,
SUPLEMENT
obniżający wrażliwość na bodźce; może
być także stosowana jako przygotowanie
do zabiegów kosmetycznych (np. makijażu permanentnego, zabiegów depilacji różnymi metodami),
ƒ Troxerutin wykazujący wpływ wazoprotekcyjny (Venoruton żel 2%, Troxevasin żel
2%, Rutoven żel 2%, Veno-żel),
ƒ Hematogen żel, Reparil N żel wykazują
działanie wenoprotekcyjne,
ƒ Aescin żel – leczenie obrzęków pourazowych i pooperacyjnych, działanie przeciwzapalne,
ƒ jodyna w postaci maści z salicylanem metylu – stosowana jako środek rozszerzający naczynia krwionośne, przeciwzapalny
oraz sklerolityczny (rozmiękczający) przy
bliznach, zwapnieniach i ograniczeniach
ruchomości stawu,
ƒ pochodne kwasu salicylowego o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym,
stosowane także w bólach pourazowych
(przeciwwskazane u kobiet w ciąży, niemowląt, u osób uczulonych na salicylany),
ƒ Mobilat żel wykazujący działanie przeciwbólowe, przeciwobrzękowe i przeciwzapalne,
ƒ Dip Rilif o miejscowym działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym zawierającym ibuprofen (50 mg w 1 g żelu) i mentol
(30 mg w 1 g żelu),
ƒ cynk w maści zawierający 10% tlenku
cynku, który wspomaga gojenie się ran,
ƒ Solcoseryl żel 10% i maść 5% w leczeniu
uszkodzeń skóry,
ƒ Fenistil żel 0,1% o działaniu przeciwświądowym i przeciwuczuleniowym,
ƒ preparaty witaminowe o działaniu łagodzącym i regenerującym (maść ochronna z witaminą A, maść tranowa, maść propolisowa 3% i 7%, krem propolisowy 3%),
ƒ maść kamforowa 10% lub 16% o działaniu rozgrzewającym i przeciwbólowym.
Zabieg fonoforezy można wykonać na samym leku lub rozpocząć od wmasowania
substancji leczniczej, a następnie wykonania
ultradźwięków za pomocą substancji sprzęgającej. Wcześniejsze ogrzanie tkanek lub
substancji wprowadzanej (jeżeli producent
dopuszcza takie działanie) powoduje głębsze wnikanie leku. Głębokość wnikania leku
zależy od czasu zabiegu, a nie od natężenia ultradźwięków [5] i ich częstotliwości.
Metodyka wykonania zabiegu z lekiem jest
analogiczna jak samych ultradźwięków.
TERAPIA SKOJARZONA
Terapia skojarzona zwana także łączoną
polega na równoczesnym zastosowaniu
terapeutycznego działania fali ultradźwiękowej i impulsowego bodźca elektroterapeutycznego. Na rynku aparatów medycznych od kilku lat dostępne są urządzenia
umożliwiające wykonywanie takich zabiegów terapii skojarzonej (w jednym aparacie
lub poprzez połączenie dwóch urządzeń).
W zabiegu terapii skojarzonej można zastosować prądy z zakresu niskiej częstotliwości (np. Bernarda, czyli DD, lub Träberta),
modulowane amplitudowo prądy średniej
częstotliwości (AMF), HV, mikroprądy oraz
TENS. Podczas zabiegu terapii skojarzonej
rolę jednej elektrody spełnia głowica UD,
która domyślnie ustawiona jest jako czynna i to właśnie ją umieszcza się w miejscu
zabiegowym, wykonując ruchy okrężne
(analogicznie jak w zabiegach ultradźwiękowych). Głowica ta jest połączona z dodatnim albo ujemnym biegunem prądu,
w zależności od wskazań. Najczęściej jest to
miejsce promieniowania bólu. Pod głowicą
ultradźwiękową pacjent będzie odczuwał
działanie prądu w postaci delikatnych skurczów lub intensywnego mrowienia w zależności od efektu, jaki chce się uzyskać.
Drugą elektrodę płytkową umieszcza się
na ciele pacjenta podobnie jak podczas zabiegów elektrostymulacji elektrodą czynną. Przy zabiegach na twarz elektrodę bierną układa się na karku, natomiast w okolicy
międzyłopatkowej lub na tylnej powierzchni barku podczas zabiegów na kończynie
górnej. Jeżeli zabieg przeprowadzany jest
na kończynie dolnej, to elektrodę płytkową należy umieścić w okolicy lędźwiowej
kręgosłupa [6]. Jeżeli takie jest wskazanie,
to można dołączyć jeszcze trzeci bodziec
w postaci leku do fonoforezy.
Terapia skojarzona wykorzystywana jest
także w kosmetyce i dermatologii estetycznej jako jedna z metod mezoterapii bezigłowej. Jest to zabieg polegający na wpro-
lipiec/sierpień 2014
wadzaniu w miejsca zmienione chorobowo
małych dawek substancji z wykorzystaniem
iniekcji albo bezigłowo. W jednym ze sposobów mezoterapii bezigłowej zastosowano
połączenie terapii skojarzonej z elektroporacją i wprowadzaniem preparatów kosmetycznych (tzw. koktajli zabiegowych). Mechanizm ten wykorzystuje transdermalny
system terapeutyczny czynny (TTS), polegający na wprowadzeniu określonej substancji
leczniczej do organizmu przez warstwę naskórka i skóry właściwej z wykorzystaniem
sonoterapii (fonoforeza) w połączeniu z impulsem elektrycznym. Daje możliwości szerokiego wachlarza zastosowań w zabiegach
miejscowych na twarz oraz na ciało.
ELEKTROFONOFOREZA
Zabieg elektrofonoforezy jest alternatywą
w stosunku do terapii skojarzonej i polega
na jednoczesnym wykonywaniu jonoforezy
i fonoforezy, czyli terapii łączącej działanie
energii mechanicznej ultradźwięków z transportem jonów za pomocą prądu galwanicznego. W głowicę wbudowano specjalną komorę do umieszczenia leku podlegającego
dysocjacji elektrolitycznej o konsystencji żelu, dzięki której uzyskuje się kontakt bezpośredni z ciałem pacjenta. Przykładem
urządzenia do tej metody jest Sonoter firmy Adtar ABR s.c. z Bielska-Białej. Do tego
zabiegu można stosować wszystkie leki
do jonoferezy, najlepiej w formie żelowej.
TERAPIA FOTODYNAMICZNA
Terapia fotodynamiczna (photo dynamic
therapy – PDT) to metoda diagnostyczna
oraz terapeutyczna w walce z nowotworami, polegająca na zastosowaniu światła laserowego o długości ok. 630–650 nm
po podaniu specjalnego preparatu zwanego fotosensybilizatorem (fotouczulaczem),
jakim najczęściej jest porfiryna. Mechanizm
działania polega na powstaniu tlenu singletowego pod wpływem absorpcji promieniowania laserowego przez fotosensybilzator.
INHALACJE
Inhalacje (wziewania) należą do aerozoloterapii. Metoda ta polega na wprowadzaniu
do organizmu pacjenta mgieł leczniczych
73
SUPLEMENT
w celu wywołania korzystnej reakcji układu
oddechowego [7]. Aerozole mogą być pochodzenia naturalnego lub sztucznie wytwarzane
przez inhalatory (z wykorzystaniem sprężonego powietrza lub ultradźwięków). Do metod
naturalnych należą oddychanie aerozolem
morskim jako część talasoterapii, oddychanie
w mikroklimacie wyrobisk solnych (np. w Wieliczce) lub sztolni (np. w Kowarach) zaliczanych
do subterranoterapii. Drogą wziewną można
podawać gazy, ciała stałe i ciecze. Do tego celu najczęściej wykorzystuje się inhalatory ultradźwiękowe. Na rynku zabiegowym dostępne
są urządzenia do farmakoterapii inhalacyjnej
z pojemnikami aerozolowymi z zaworami dozującymi (atomizerami), co zindywidualizowało terapię [4]. Aerozole składają się z dwóch faz:
gazowej oraz ciekłej. W lecznictwie mają zastosowanie aerozole drobno-, średnio- i grubokropliste. W zależności od temperatury inhalacje mogą być zimne i chłodne, izotermiczne
i ciepłe. Określenie dawki leku może być tylko orientacyjne uzależnione od stężenia leku
w roztworze, czasu zabiegu, temperatury. Preparaty do inhalacji muszą spełniać wymóg homogenności, czyli wielkość cząstek leku rozproszonego musi być taka sama. Lepkość leku
powinna być niewielka o pH obojętnym (7–7,5)
zbliżonym do pH drzewa oskrzelowego. Stężenie leku powinno wykazywać cechy płynu
izotonicznego o dużej czystości mikrobiologicznej. Leki do inhalacji muszą wykazywać dużą zgodność fizykochemiczną, jak i farmakologiczną. Najczęściej zalecanymi lekami są [4, 8]:
ƒ leki broncholityczne – zmniejszające skurcze
mięśniówki drzewa oskrzelowego (np. Fenoterol hydrobromide 0,1%, Salbutamol Sulfate
0,1%, Berodual płyn do inhalacji),
ƒ leki mukolityczne (sklerolityczne i wykrztuśne) – zmniejszające lepkość i upłynniające
wydzielinę (np. sól bocheńska, Azulan, roztwór jodku potasu 1–2%),
ƒ antiflogistica – łagodzące stany zapalne
i obrzęki śluzówki drzewa oskrzelowego
(np. Gentamycin inj. 0,02 g/2 ml, Nebcin
inj. 0,02 g/2 ml, calcium chloratum 1–3%,
Hydrocortisonum hemisuccinatum, Solu-Dacortin fiol. 25 mg),
ƒ olejki eteryczne – składniki surowców roślinnych charakteryzujące się nieco odmiennymi cechami od pozostałych
preparatów do inhalacji (lotność, płynna konsystencja, litofilność, czynności
optyczne, zapach); zalecane są w przeziębieniach, kaszlu, chrypce, nieżycie nosa, zapaleniu tchawicy, zapaleniu jamy
nosowo-gardłowej, zapaleniu oskrzeli
(np. olejek anyżkowy, bergamotowy, cynamonowy, cyprysowy, z drzewa herbacianego, eukaliptusowy, goździkowy, lawendowy, majerankowy, melisowy, sosnowy,
tymiankowy),
ƒ inhalacje solankowe o stężeniu wody
chlorkowo-sodowej o stężeniu 0,3–4%,
ƒ inhalacje szczawami,
ƒ inhalacje siarkowe z zastosowaniem wody siarczkowo-siarkowodorowej i siarczanowej,
ƒ inhalacje radonowe w emanatoriach.
TERAPIA PUVA
PUVA (psoralen ultra-violet A) to terapia
z wykorzystaniem doustnych psoralenów
(8-metoksypsoralen czy 5-metoksypsoralen), podawanych celem uwrażliwienia skóry na działanie promieniultrafioletowych (UV)
1–2 godziny przed naświetlaniem promieniowaniem UVA (320–400 nm, szczyt naświetlania 365 nm). Odmianą tej terapii są
PUVA-bath, w której psoraleny podawane
są miejscowo podczas kąpieli, oraz PUVA-topical – psoraleny podawane są bezpośrednio na skórę w postaci preparatów zewnętrznych.
PODSUMOWANIE
Podczas stosowania leków w fizykoterapii można spotkać się z objawami ubocznymi ze strony skóry oraz odczynami ogólnoustrojowymi. Ultrafonoforeza i jonoforeza
są zabiegami dobrze tolerowanymi przez
pacjentów, ale mogą się zdarzyć miejscowe
reakcje skórne w postaci zaczerwienienia
skóry, świądu czy pieczenia. Ma to miejsce
niezwykle rzadko, ale należy również wziąć
pod uwagę, że uczulenia lub nadwrażliwość na daną substancję stanowią przeciwwskazanie do jej stosowania zewnętrznego w wyżej wymienionych zabiegach.
Niewątpliwą zaletą tych zabiegów jest ich
nieinwazyjność oraz fakt, że do uzyskania
pożądanych efektów wystarczają niewielkie stężenia leków. To przekłada się także
na obniżenia kosztów leczenia. W takiej
sytuacji należy przerwać zabieg i przemyć
okolicę zabiegową. Kolejny zabieg można
wykonać dopiero po ustąpieniu objawów.
Gdyby te nasilały się lub nie ustępowały,
konieczna jest konsultacja z lekarzem w celu ustalenia dalszego postępowania terapeutycznego. Zdarza się także, że reakcje
niepożądane mogą pojawić się przy niezachowaniu higieny skóry, po zabiegu kosmetycznym bezpośrednio przed zabiegiem
fizykoterapeutycznym (np. depilacja, peeling, fotoepilacja) lub po miejscowym stosowaniu środków zapachowych, balsamów
i kremów tuż przed zabiegiem. Ważnym
etapem jest także przeprowadzenie próby
uczuleniowej przy niektórych preparatach
(np. jonoforeza histaminowa) na przedramieniu lub płatku ucha w obecności lekarza. Niektóre jonoforezy mogą być przeprowadzone jedynie pod nadzorem lekarza
(np. z histaminy).
dr AGNIESZKA PISULA-LEWANDOWSKA
Zespół Fizykoterapii i Masażu, Wydział Fizjoterapii,
PIŚMIENNICTWO:
1. Prawo farmaceutyczne. Dz. U. z 2001 r. Nr 126 poz. 1381, art. 2 pkt 32.
Akademia Wychowania Fizycznego
2. Kasprzak W., Mańkowska A. Fizykoterapia, medycyna uzdrowiskowa i SPA. Wydawnictwo
we Wrocławiu
Lekarskie PZWL, Warszawa 2008.
3. Kahn J. Elektroterapia. Zasady i zastosowanie. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1996.
4. Szczegielniak B., Szczegielniak J. Leki w fizjoterapii. Wydawnictwo Politechniki Opolskiej, Opole 2000.
5. Bauer, Wiecheć 2005.
6. Pisula-Lewandowska A. Terapia skojarzona „dwa w jednym” w fizykoterapii. Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja 2010; 10, s. 12–4.
7. Woźniewski M., Kołodziej J. Rehabilitacja w chirurgii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.
8. Kochański W.J. Balneologia i hydroterapia. Wydawnictwo AWF we Wrocławiu, Wrocław 2002.
9. Fornalski J. Terapia fotodynamiczna – jej oddziaływanie i zastosowanie w dermatologii. Borgis – Nowa Medycyna 2006; 4, s. 71–4.
74
PRAKTYCZNA FIZJOTERAPIA
REHABILITACJA
SUPLEMENT
lipiec 2014
75
Download

fizykoterapia z wykorzystaniem preparatów farmakologicznych leków