Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska
Mapa rozwoju regionalnego
w Euroregionie Karpackim
Dokument analityczny
Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Polska
Ramy Strategiczne dla Współpracy Instytucji Rozwoju Regionalnego
w ramach Euroregionalnego Systemu Współpracy
Rzeszów 03.2011
SPIS TREŚCI
I.
WPROWADZENIE..........................................................................................................................9
II. ANALIZA, INTEGRACJA, SIECIOWANIE…...................................................................................11
2.1. ZMIANY OTOCZENIA EUROREGIONU...................................................................................11
2.2. ROZWÓJ REGIONALNY – OŚ WSPÓŁPRACY – GENEZA PROJEKTU....................................12
2.3. OPIS PROJEKTU...................................................................................................................14
2.3.1. Podstawowe dane projektu..........................................................................................14
2.3.2. Etap 1 „Analiza”...........................................................................................................14
2.3.3. Etap 2 „Integracja”.......................................................................................................17
2.3.4. Etap 3 „Sieciowanie”...................................................................................................19
III. EUROREGION KARPACKI.............................................................................................................21
3.1. ZWIĄZEK MIĘDZYREGIONALNY EUROREGION KARPACKI..................................................21
3.2. STOWARZYSZENIE EUROREGION KARPACKI POLSKA........................................................21
3.2.1. Działalność oraz usługi prowadzone przez Stowarzyszenie..........................................21
3.2.2. Struktura organizacyjna...............................................................................................22
3.2.3. Euroregion Karpacki – innowacyjne sieci współpracy..................................................24
IV. ROZWÓJ REGIONALNY W KRAJACH KARPACKICH - RZECZPOSPOLITA POLSKA....................27
4.1. POLITYKA REGIONALNA W RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ – CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA
SYTUACJI..............................................................................................................................28
4.1.1. Zarys tła.....................................................................................................................28
4.1.2. Warunki naturalne.......................................................................................................28
4.1.3. Rozwój polityki regionalnej..........................................................................................29
4.1.4. Polityka Rozwoju.........................................................................................................29
4.1.5. Podział administracyjno-terytorialny Polski.................................................................30
4.1.6. Obecna sytuacja w regionach......................................................................................31
4.2. PODSTAWOWE DOKUMENTY W ZAKRESIE ROZWOJU REGIONALNEGO............................31
4.3. ŹRÓDŁA FINANSOWANIA ROZWOJU REGIONALNEGO W POLSCE.....................................32
4.4. KOMPETENCJE ORGANÓW ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ W PRZEDMIOCIE WYKONYWANIA
ZADAŃ Z ZAKRESU ROZWOJU REGIONALNEGO. SYSTEM INSTYTUCJONALNY. ZAKRES
KOMPETENCJI ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ I SAMORZĄDU.................................................33
4.4.1. Ministerstwa................................................................................................................33
4.4.2. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego..........................................................................33
4.4.3. Minister właściwy ds. rozwoju regionalnego...............................................................34
4.4.4. Samorządy województw..............................................................................................34
4.4.5. Wojewoda....................................................................................................................35
4.4.6. Samorząd lokalny........................................................................................................35
5
4.5. KOMPETENCJE INSTYTUCJONALNE....................................................................................36
4.5.1. Komisja Europejska.....................................................................................................36
4.5.2. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej....................................................................................36
4.5.3. Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej (STR).................................37
4.5.4. Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi (RRW)...................................................................37
4.5.5. Rząd............................................................................................................................37
4.6. INNI PARTNERZY DZIAŁAJĄCY NA RZECZ ROZWOJU REGIONALNEGO.............................41
V. ROZWÓJ REGIONALNY W KRAJACH KARPACKICH – REPUBLIKA SŁOWACKA..........................43
5.1. POLITYKA REGIONALNA W REPUBLICE SŁOWACKIEJ – CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA
SYTUACJI..............................................................................................................................43
7.1.INSTYTUCJE ROZWOJU REGIONALNEGO W EUROREGIONIE KARPACKIM – STRONA
POLSKA.................................................................................................................................63
7.1.1. Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A........................................................64
7.1.2. Przemyska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A..........................................................66
7.1.3. Agencja Rozwoju Regionalnego MARR S.A.................................................................68
7.1.4. Tarnobrzeska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A......................................................71
7.1.5. Bieszczadzka Agencja Rozwoju Regionalnego Sp. z o.o..............................................72
7.1.6. Regionalne Towarzystwo Rolno-Przemysłowe „Dolina Strugu”...................................73
7.1.7. Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego Dolina Lotnicza..........75
7.1.8. Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”...............77
5.1.1. Zarys tła.......................................................................................................................43
7.1.9. Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna......................................................80
5.1.2. Warunki naturalne.......................................................................................................43
7.1.10. Bieszczadzkie Centrum Informacji i Promocji............................................................81
5.1.3. Rozwój polityki regionalnej po II wojnie światowej......................................................44
7.2.WSKAZÓWKI DLA OPTYMALIZACJI STRUKTURY INSTYTUCJONALNEJ ROZWOJU
REGIONALNEGO....................................................................................................................82
5.1.4. Podział administracyjno-terytorialny Słowacji.............................................................44
5.1.5. Obecna sytuacja w regionach......................................................................................46
5.2. KOMPETENCJE ORGANÓW ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ, WYŻSZYCH JEDNOSTEK
TERYTORIALNYCH I GMIN W ZAKRESIE WSPIERANIA ROZWOJU REGIONALNEGO..........46
VIII. PODSUMOWANIE.......................................................................................................................85
BIBLIOGRAFIA...................................................................................................................................87
SPIS TABEL.......................................................................................................................................88
5.2.1. Ministerstwo................................................................................................................46
SPIS RYCIN.......................................................................................................................................88
5.2.2. Wyższa jednostka terytorialna.....................................................................................47
SPIS FOTOGRAFII..............................................................................................................................88
5.2.3. Gmina..........................................................................................................................48
SPIS ZAŁĄCZNIKÓW.........................................................................................................................88
5.2.4. Podstawowe dokumenty dotyczące wspierania rozwoju regionalnego........................48
ZAŁĄCZNIKI.......................................................................................................................................89
5.2.5. Źródła finansowania rozwoju regionalnego..................................................................49
5.3. KOMPETENCJE INSTYTUCJONALNE....................................................................................49
5.3.1. Rada Narodowa Republiki Słowackiej..........................................................................49
5.3.2. Rząd............................................................................................................................50
5.3.3. Ministerstwa................................................................................................................52
VI. ZASOBY INSTYTUCJONALNE ROZWOJU REGIONALNEGO W EUROREGIONIE KARPACKIM –
KRAJ PRESZOWSKI.....................................................................................................................57
6.1. KRAJE SAMORZĄDOWE, MIASTA I GMINY..........................................................................57
6.1.1. Działy Rozwoju Regionalnego przy urzędach krajów samorządowych (Odbory
regionálneho rozvoja pri úradoch samosprávnych krajov)..........................................57
6.1.2. Komisje sejmiku kraju samorządowego.......................................................................60
6.1.3. Urzędy miast i gmin.....................................................................................................60
6.1.4. Agencje Rozwoju Regionalnego – ARR (Regionálne rozvojové agentúry - RRA)
- Zintegrowana Sieć Agencji Rozwoju Regionalnego – ZS ARR (Integrovaná sieť
regionálnych rozvojových agentúr - IS RRA)...............................................................60
6.1.5. Agencje rozwoju regionalnego WJT (VÚC)..................................................................61
6.1.6. Inne.............................................................................................................................61
VII.ZASOBY INSTYTUCJONALNE ROZWOJU REGIONALNEGO W EUROREGIONIE KARPACKIM –
WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE..............................................................................................63
6
7
I. WPROWADZENIE
Oddajemy do Państwa rąk publikację pod nazwą „Mapa rozwoju regionalnego w Euroregionie
Karpackim”, która jest jednym z wyników realizacji projektu „Analiza – integracja - sieciowanie
potencjałów regionalnych Województwa Podkarpackiego i Kraju Preszowskiego”. Projekt ten,
dofinansowany w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Polska – Republika Słowacka 2007
– 2013 odpowiada na potrzebę identyfikacji oraz mobilizacji zasobów instytucjonalnych polskiej
i słowackiej strony Euroregionu Karpackiego w zakresie rozwoju regionalnego. Zadanie to jest o tyle
utrudnione, że pomimo faktu, iż oba nasze kraje są członkami Unii Europejskiej a bliskość kulturowa
i łatwość komunikacyjna tworzą wrażenie przewagi podobieństw nad różnicami, to jednak konstrukcja
struktury organizacyjnej i zakres kompetencji instytucji rozwoju regionalnego zasadniczo różnią się po
obu stronach granicy.
W niniejszej publikacji znajdziecie Państwo informacje dotyczące projektu, w ramach którego
powstała niniejsza publikacja oraz podstawowe informacje dotyczące ogólnej wiedzy z zakresu rozwoju
regionalnego. Przybliżymy Państwu obraz Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Polska – partnera
wiodącego projektu, oraz zapoznamy z pozostałymi partnerami – Rzeszowską Agencją Rozwoju
Regionalnego S.A. i Agencjami Rozwoju Regionalnego w Svidniku i Humennem. Pokrótce przedstawimy
również informacje dotyczące pozostałych zidentyfikowanych instytucji rozwoju regionalnego
z obszaru objętego projektem. W skrócie omówimy także zakres Strategicznej Koncepcji „Karpacki
Horyzont 2020” – flagowej inicjatywie Euroregionu Karpackiego związanej z rozwojem regionalnym.
Jej istotą jest przygotowanie i uruchomienie w przyszłej perspektywie finansowej Unii Europejskiej
specjalnego wzorowanego na Alpine Space Programme programu operacyjnego wspierającego rozwój
regionalny oraz współpracę terytorialną w ramach Euroregionu Karpackiego.
Zaznaczyć należy fakt, iż z treści niniejszej publikacji wypływają rekomendacje i scenariusze na
temat przyszłych rozwiązań związanych z koordynacją współpracy między instytucjami rozwoju
regionalnego.
Zadanie, które stoi przed powołaną Siecią jest niezwykle ambitne – wymaga odpowiedzialnego
zaangażowania wszystkich partnerów, oraz stałego monitoringu procesów rozwojowych w ramach
Sieci. Cel, który przed nami stoi – czyli wsparcie rozwoju społeczno – gospodarczego Karpat w ramach
Euroregionu Karpackiego, jest w zasięgu naszych możliwości, wymaga jednak mobilizacji zasobów,
woli współpracy i profesjonalizmu. Wszystkie te zmienne zależą od ludzi, chciałbym zatem w tym
miejscu podziękować wszystkim osobom zaangażowanym w realizację tego przedsięwzięcia oraz
życzyć nam wszystkim powodzenia w realizacji tego ważnego dla Euroregionu zadania.
Dawid Lasek
Wiceprezes Zarządu SEKP
Koordynator Projektu
9
II. ANALIZA, INTEGRACJA, SIECIOWANIE…
W niniejszym rozdziale przedstawione zostaną podstawowe informacje dotyczące projektu
„Analiza – integracja - sieciowanie potencjałów regionalnych Województwa Podkarpackiego i Kraju
Preszowskiego”. Działania w ramach projektu dofinansowanego ze środków Programu Współpracy
Transgranicznej Rzeczpospolita Polska – Republika Słowacka 2007 – 2013, w ramach Celu
3 polityki spójności Unii Europejskiej Europejska Współpraca Terytorialna podzielone zostały na
3 sześciomiesięczne etapy. Podział ten wynikł z odrębnego charakteru każdego z etapów, a jednocześnie
ułatwiało zarządzanie projektem i osiąganie jego celów.
2.1. Zmiany otoczenia Euroregionu
Polsko – słowacka współpraca terytorialna, w tym transgraniczna w Euroregionie Karpackim
na granicy Województwa Podkarpackiego i Kraju Preszowskiego uzależniona była od kilku zmieniających
się na przestrzeni ostatnich kilku lat warunków i okoliczności. Wśród nich najistotniejsze to:
� ogólne europejskie i krajowe ramy prawne regulujące zasady współpracy terytorialnej, w tym
transgranicznej
� forma prawna, sposób organizacji oraz kompetencje i profesjonalizm struktur Euroregionu
Karpackiego po stronie polskiej i słowackiej
� kompetencje oraz stopień aktywności w zakresie współpracy transgranicznej samorządów
terytorialnych w tym samorządów regionalnych
� stopień współpracy pozostałych podmiotów sektora publicznego, prywatnego i pozarządowego
na polu współpracy terytorialnej, w tym transgranicznej
� dostępność programów UE wspierających współpracę, w szczególności ich adekwatność do
potrzeb i skuteczność na poziomie systemów wdrażania
� istnienie wspólnej strategii rozwoju w ramach transgranicznej przestrzeni
� istnienie i współpraca wyspecjalizowanych podmiotów w zakresie rozwoju współpracy
� istnienie systemu koordynacji współpracy
Najważniejszymi zmianami, które zdeterminowały ewolucję warunków współpracy terytorialnej w tym
transgranicznej na przywołanym obszarze, były:
� przystąpienie Rzeczpospolitej Polskiej i Republiki Słowackiej do Unii Europejskiej (01.05.2004)
� wejście w życie układu z Shengen (21.12.2007)
� powstanie Samorządowego Kraju Preszowskiego na podstawie Ustawy § 21 Ustawy Sejmu
Republiki Słowackiej numer 302/2001 Dz.U. w wyniku reformy administracyjnej na Słowacji
(01.01.2002)
� powstanie Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Polska i przejęcie funkcji strony polskiej
Euroregionu Karpackiego (01.03.2001)
10
11
� uruchomienie programów współpracy transgranicznej UE – PHARE CBC, INTERREG IIIA 2004 2006, EWT 2007 – 2013
– gospodarczy obszarów wchodzących w skład Euroregionu. W 2004 roku została opracowana
� decentralizacja i dostępność funduszy na projekty małej skali (małe projekty, mikroprojekty)
poprzez Euroregion Karpacki po stronie polskiej (od 2001)
stworzenia w perspektywie finansowej 2014 – 2020 specjalnego programu operacyjnego wspierającego
� powstanie Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Słowacja Północ (2008)
wymaga opracowania specjalnej „ścieżki dojścia”, która będzie uwzględniać wiele aspektów oraz
Strategiczna Koncepcja „Karpacki Horyzont 2020”, której zasadniczym elementem jest postulat
rozwój Karpat wzorowanego na programie Alpine Space Program. Tak zidentyfikowany cel strategiczny
mobilizować wielką ilość zasobów. W pierwszej kolejności ze względu na bezpośrednie powiązania
z kwestiami zawartymi w Strategicznej Koncepcji „Karpacki Horyzont 2020” zdecydowano na przegląd
oraz wypracowanie planu współdziałania dla instytucji związanych z rozwojem regionalnym na
obszarze Euroregionu Karpackiego.
Wykorzystując wieloletnie doświadczenie oraz znakomitą dotychczasową współpracę
z instytucjami rozwoju regionalnego ze strony polskiej i słowackiej zdecydowano się na przygotowanie
wspólnej propozycji projektu dotyczącego szeroko rozumianej polityki rozwoju. Powołano Zespół
Projektowy pod kierunkiem przedstawiciela Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Polska, w skład,
którego weszli ponadto przedstawiciele Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A., Agencji
Rozwoju Regionalnego w Svidniku i Agencji Rozwoju Regionalnego w Humennem. Już podczas
pierwszego spotkania, po przyjęciu zasad współpracy i uzgodnieniu metodologii pracy (PRINCE2)
wypracowano podstawowe założenia projektu, definiujące pola zainteresowania oraz określające inne
składowe przedsięwzięcia. Sformułowano tezy zadaniowe w postaci pytań roboczych:
� Jaki jest potencjał instytucji rozwoju regionalnego po stronie polskiej i słowackiej Euroregionu
Karpackiego?
� W jakim zakresie instytucje rozwoju regionalnego po stronie polskiej i słowackiej współpracują ze
sobą?
� Czy istnieje mechanizm koordynacji polityk rozwoju na poziomie obu państw i obu regionów?
Zmieniające się warunki powodowały konieczność podjęcia działań dostosowawczych przez
poszczególnych aktorów polsko – słowackiej współpracy terytorialnej. Szczególnie istotne było, w jaki
sposób zareaguje podstawowa struktura organizacyjna współpracy terytorialnej – Stowarzyszenie
Euroregion Karpacki Polska. Stowarzyszenie od lat prowadzi działalność na polu współpracy
� W jaki sposób zmobilizować głównych aktorów rozwoju regionalnego do współpracy na rzecz
rozwoju?
� Jaki przyjąć optymalny model współpracy instytucji rozwoju regionalnego dla wsparcia współpracy
w ramach Euroregionu Karpackiego?
transgranicznej w dwóch podstawowych zakresach – jako instytucja finansująca projekty transgraniczne
oraz jako instytucja koordynująca współpracę terytorialną instytucji pogranicza polsko – słowackiego.
Zdecydowano, iż zagadnieniem horyzontalnym i wyznacznikiem dla współpracy w zakresie
Wynikiem dostosowania do nowych warunków w Stowarzyszeniu jest wdrożenie kompleksowej
rozwoju regionalnego będą założenia Strategicznej Koncepcji Karpacki Horyzont 2020. Tak powstały
metodologii działań w ramach Euroregionu na rzecz rozwoju oraz opracowanie strategicznej Koncepcji
założenia pod projekt „Analiza – integracja - sieciowanie potencjałów regionalnych Województwa
„Karpacki Horyzont 2020”. Zagadnieniem horyzontalnym w działalności Stowarzyszenia stał się rozwój
Podkarpackiego i Kraju Preszowskiego”.
regionalny jako pojęcie funkcjonalnie powiązane z innymi polami aktywności Euroregionu.
2.2. Rozwój Regionalny – oś współpracy – geneza projektu
Pod wpływem wszystkich zmian podczas ostatniej dekady zaistniała potrzeba przedefiniowania
paradygmatów współpracy w ramach Euroregionu Karpackiego. Odpowiadając na nowe wyzwania
oraz działając w kierunku wykorzystania nowych możliwości, Stowarzyszenie Euroregion Karpacki
Polska zogniskowało swoje działania wokół strategicznego celu, jakim jest rozwój społeczno
12
13
2.3. Opis projektu
2.3.1. Podstawowe dane projektu
2.3.2. Etap 1 „Analiza”
W ramach I etapu realizowanego w okresie od sierpnia 2009 roku do stycznia 2010 roku pod
nazwą „Analiza”, przeprowadzone zostały prace o charakterze badawczo – analitycznym obejmujące
wieloaspektową analizę stanu rozwoju regionalnego, mającą na celu określenie potencjału rozwojowego
i instytucjonalnego związanego z rozwojem regionalnym na poziomie Województwa Podkarpackiego
i Kraju Preszowskiego.
Wszystkie działania realizowane były za pośrednictwem zatrudnionego
i wykwalifikowanego personelu.
Pierwszym krokiem było podpisanie „Umowy o dofinansowanie projektu” w dniu 09.09.2009
roku pomiędzy Stowarzyszeniem Euroregion Karpacki Polska – Partnerem Wiodącym, a Ministerstwem
Rozwoju Regionalnego – Instytucją Zarządzającą.
Zgodnie z założeniami wniosku projektowego w I etapie został powołany Zespół Projektowy
obejmujący dwa sześcioosobowe Zespoły Badawcze, po jednym po stronie polskiej i słowackiej,
których główną rolą było przeprowadzenie analizy porównawczej podstawowych dokumentów
strategicznych: unijnych, krajowych, regionalnych i lokalnych obu regionów dotyczących rozwoju
Województwa Podkarpackiego, Kraju Preszowskiego i innych regionów Euroregionu Karpackiego,
w tym strategii tematycznych, dokonanie szczegółowej analizy porównawczej powyższych dokumentów,
Oficjalne rozpoczęcie realizacji projektu przypieczętowała zorganizowana przez Rzeszowską
określenie wspólnych obszarów priorytetowych, zarówno na pograniczu polsko-słowackim jak i na
Agencję Rozwoju Regionalnego S.A. Konferencja otwierająca p.n. „Wspólny rozwój – wspólna sprawa
obszarze całego Euroregionu Karpackiego, identyfikacja priorytetów stanowiących silną potencjalną
– potencjał regionów karpackich”, podczas której zawarta została „Umowa Partnerska w ramach
podstawę rozwoju, przygotowanie założeń do audytów instytucji odpowiedzialnych za rozwój
Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska – Republika Słowacka 2007- 2013 na
regionalny Pogranicza, opracowanie metodologii do audytów. W wyniku analizy zidentyfikowano
realizację projektu” w dniu 18.09.2009 roku pomiędzy Partnerem Wiodącym a pozostałymi Partnerami
wspólne obszary priorytetowe, związane z rozwojem regionalnym, które zostały zamieszczone
Projektu, określająca zasady i procedury współpracy partnerów oraz wzajemne zobowiązania, w tym
w Raporcie z prac Zespołu Badawczego w ramach projektu.
zasady zarządzania środkami dofinansowania.
14
15
Zgodnie z harmonogramem, na podstawie opracowanych i przeanalizowanych przez Zespoły
Badawcze materiałów, przystąpiono do przeprowadzenia audytu instytucjonalnego, obejmującego
wskazane jeszcze na etapie przygotowania projektu instytucje mające wpływ na rozwój regionalny.
Określono potencjał kluczowych instytucji, zidentyfikowano transgraniczne procesy rozwojowe, które
wspierają i określają płaszczyzny współpracy na których mogą realizować swoje funkcje. Następnie
przeprowadzone zostały jeszcze dwa podobnego typu audyty, których realizacja umożliwiła stworzenie
2.3.3. Etap 2 „Integracja”
Dla podkreślenia spójności poszczególnych działań etap II realizowany pod hasłem „Integracja”
opierał się o wyniki i rezultaty pierwszego, kładąc szczególny nacisk na opracowanie, edycję oraz
rozpowszechnianie wyników badań prowadzonych w trakcie pierwszego etapu, przygotowanie
i wydanie materiałów informacyjnych oraz gadżetów promujących projekt.
kompleksowego i wieloaspektowego obrazu dotychczasowej współpracy z zakresu rozwoju
Weryfikację efektów działań przeprowadzonych w ramach I etapu realizacji projektu oraz
regionalnego, a także wyciągnięcie odpowiednich wniosków. Były to: audyt procesów przepływu
identyfikację potencjalnych pól współpracy na pograniczu PL-SK w zakresie rozwoju regionalnego
informacji związanej z rozwojem regionalnym, polegający na badaniu sposobu w jaki rozpowszechniana
przeprowadzono podczas spotkania Zespołów Tematycznych dla poszczególnych pól współpracy,
jest przez instytucje do tego powołane do odbiorców instytucjonalnych oraz audyt wykorzystania
które odbyło 4 marca 2010 roku.
środków UE przeznaczonych na wsparcie rozwoju regionalnego. Analiza obejmowała okres
przedakcesyjny jak i programy realizowane w ramach Funduszu Spójności w perspektywie 2004
– 2006.
Następnym działaniem podjętym w II etapie były opracowane i wydrukowane ulotki, materiały
informacyjne dotyczące projektu, gadżety reklamowe oraz Mapa rozwoju regionalnego - wydawnictwo
obrazujące dotychczasowe wykorzystanie środków UE wspierających rozwój regionalny na obszarze
objętym projektem. Za publikację powyższych materiałów odpowiedzialny był Partner projektu nr 3
– Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
W dniach 22 - 26.06.2010 odbyła się Wizyta studyjna, podczas której w Eupen (Belgia) miało
miejsce spotkanie z przedstawicielami EUROREGIONU MOZA-REN. Głównym celem wizyty było
zapoznanie się z podobnymi rozwiązaniami na pograniczu belgijsko – holendersko – niemieckim,
wymiana informacji, doświadczeń, wiedzy i dobrych praktyk oraz rekomendacje dla realizatorów
projektu.
16
17
Nie był to jedyny wyjazd, gdyż zgodnie z harmonogramem Partnerzy projektu:
Agencja
Rozwoju Regionalnego w Humennem, Agencja Rozwoju Regionalnego w Svidniku oraz Rzeszowska
Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. w Rzeszowie ponieśli koszty związane z organizacją dwóch
kolejnych wizyt studyjnych, jednej po stronie polskiej (16-18 września 2010), drugą po stronie
słowackiej (27-29 września 2011), których wynikiem było przedstawienie działań oraz wymiana
doświadczeń instytucji Województwa Podkarpackiego i Kraju Preszowskiego, działających w zakresie
rozwoju regionalnego, wzajemne relacje i próba skupienia się na wspólnych priorytetach m.in.
współpracy w zakresie tworzenia korzystnych warunków dla rozwoju innowacyjnych firm oraz
rozwijania współpracy między sektorem naukowo-badawczym a przemysłem.
Wyniki badań – audytów przeprowadzonych w ramach projektu „Analiza – integracja –
2.3.4. Etap 3 „Sieciowanie”
III etap projektu, zatytułowany „Sieciowanie” obejmuje działania kompensujące dwa poprzednie
etapy. Prace kontynuowały Zespoły Tematyczne, których rola rozszerzona została o konsultacje
wypracowanej przez Zespół Projektowy podczas poprzedniego etapu koncepcji powołania Sieci
Rozwoju Regionalnego, stworzenia optymalnej struktury, wyboru formy prawnej oraz opracowania
scenariuszy rozwoju dla planowanej Sieci Instytucji Rozwoju Regionalnego Euroregionu Karpackiego.
Na bazie uzyskanych podczas projektu wyników opracowana została niniejsza publikacja
z metodologią i rekomendacjami dla przygotowania wspólnych polsko – słowackich instytucji rozwoju
regionalnego.
sieciowanie potencjałów regionalnych Województwa Podkarpackiego i Kraju Preszowskiego” zawarto
Podczas tego etapu wydane zostały również materiały konferencyjne oraz zorganizowana była
w publikacji zatytułowanej „Analiza – Integracja – Sieciowanie Wyzwania dla Euroregionu Karpackiego
Konferencja podsumowująca projekt, podczas której powołana została Sieć Rozwoju Regionalnego
w zakresie rozwoju regionalnego” wydanej w trzech wersjach językowych: polskiej, słowackiej
Euroregionu Karpackiego. Sieć ta została utworzona w chwili podpisania deklaracji przez 14 podmiotów,
i angielskiej.
których przedstawiciele byli obecni na konferencji podsumowującej. Warunkiem efektywnego
Ostatnim działaniem podjętym w II etapie było przygotowanie i uruchomienie w języku polskim
i słowackim strony internetowej www.aisrr.eu dedykowanej tematyce rozwoju regionalnego na
obszarze objętym projektem. Strona zawiera szczegółowe informacje dotyczące projektu, opis
poszczególnych działań i partnerów odpowiedzialnych za ich realizację, dokumenty strategiczne
a także powstałe analizy i raporty. Strona na bieżąco jest aktualizowana i rozwijana.
funkcjonowania Sieci będzie stworzenie dzięki niej odpowiedniego produktu generującego narzędzia
i mechanizmy, które będą mogły być wykorzystywane przez instytucje i zachęci je do współpracy
i udziału w strukturach stowarzyszenia. Sieć powinna wykorzystywać istniejący potencjał instytucji dla
utworzenia platformy współpracy między nimi, bez powielania ich funkcji i konkurowania. Podstawą
określenia kompetencji Sieci będzie zidentyfikowanie procesów i zjawisk transgranicznych, które
wymagają poprawy i odpowiedniego zarządzania. Sieć będzie oparta o współpracę z samorządami
(wykorzystanie wspólnych pól współpracy).
18
19
III. EUROREGION KARPACKI
W niniejszym rozdziale przedstawione są podstawowe informacje dotyczące Stowarzyszenia
Euroregion Karpacki Polska – struktury organizacyjnej Euroregionu Karpackiego po stronie polskiej.
3.1. Związek Międzyregionalny Euroregion Karpacki
Związek Międzyregionalny Euroregion Karpacki jest nieformalną platformą współpracy na
obszarze Karpat Wschodnich. Powołany został porozumieniem zawartym 14 lutego 1993 roku
w Debreczynie na Węgrzech. Pomimo wielu lat, Związek jako całość nie przełamał barier organizacyjnych
i prawnych i nie stał się organizacją w rozumieniu prawa międzynarodowego. Każda ze stron Krajowych
przyjmuje rozwiązania prawno-formalne i organizacyjne dostosowane do jej potrzeb, możliwości
i systemów ustrojowych. Od 10 lat Strona Polska Euroregionu Karpackiego prowadzi intensywne
działania zmierzające do upodmiotowienia i profesjonalizacji Euroregionu – na bazie przyjętej w Polsce
formy prawnej – stowarzyszenia wspieranego przez samorządy terytorialne funkcjonują już strony
ukraińska i słowacka. Model stowarzyszeniowy zaproponowany przez stronę polską umożliwia
tworzenie realnych struktur współpracy i stał się podstawą do utworzenia KONSORCJUM KARPACKIEGO
– porozumienia trzech stowarzyszeń euroregionalnych oraz innych instytucji zaangażowanych
w procesy rozwoju regionalnego i współpracę terytorialną na obszarze Euroregionu Karpackiego.
Docelowo Euroregion Karpacki osiągnie formę federacji krajowych stowarzyszeń, reprezentujących
każdą z 5 stron krajowych.
Powierzchnia: 145 153,00 km2
Liczba mieszkańców: ok. 14 700 000
Liczba stron krajowych: 5 (Polska, Ukraińska, Słowacka, Rumuńska, Węgierska)
Liczba podmiotów krajowych: 3 (Polska, Ukraina, Słowacja)
3.2. Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska
Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska powstało w 2000 roku jako organizacja
reprezentująca stronę polską Euroregionu Karpackiego. Po 10 latach funkcjonowania skupia 62
samorządy członkowskie z obszaru Województwa Podkarpackiego i Województwa Małopolskiego.
Stowarzyszenie współpracuje z organizacjami na obszarze Euroregionu Karpackiego, w szczególności
z Ukrainy i ze Słowacji. Celem organizacji jest wsparcie rozwoju społeczno–gospodarczego obszarów
wchodzących w skład Euroregionu Karpackiego.
3.2.1. Działalność oraz usługi prowadzone przez Stowarzyszenie
Stowarzyszenie prowadzi wieloaspektową i wielodziedzinową międzynarodową działalność
zmierzającą do realizacji postawionych przed nim celów rozwojowych. Będąc podstawową
20
21
transgraniczną strukturą współpracy w Euroregionie Karpackim po stronie polskiej, koordynuje
działania swoich akcjonariuszy – samorządów terytorialnych oraz innych organizacji w zakresie
współpracy terytorialnej i rozwoju regionalnego. Stowarzyszenie jest również organizacją ekspercką
wspierającą i organizującą środowiska i osoby związane z rozwojem regionalnym i współpracą
gospodarczą. Stowarzyszenie jest również od 2001 roku instytucją wdrażającą programy Unii
Europejskiej.
Stowarzyszenie realizuje
swoją politykę poprzez prowadzenie usług skierowanych do
podmiotów sektora publicznego, prywatnego i pozarządowego. Podstawowym elementem
wpływającym na oferowane serwisy jest podejście projektowe oparte o metodykę BPM (Bussiness
Project Management) oraz podejście partnerskie na każdym etapie współpracy. Do najważniejszych
serwisów Stowarzyszenia należą:
� współfinansowanie za pośrednictwem środków UE projektów transgranicznych
� kompleksowa pomoc w wyszukiwaniu partnerów społecznych i gospodarczych na obszarze
Karpat
� pomoc w przygotowaniu projektów terytorialnych na obszarze Karpat
� obsługa inwestorów – kojarzenie partnerów gospodarczych
� prowadzenie zespołów projektowych oraz przygotowywanie gotowych strategii i dokumentów
planistycznych
� pośrednictwo w kontaktach z władzami publicznymi oraz instytucjami około biznesowymi na
obszarze Karpat
� prowadzenie kampanii medialnych, promocyjnych i marketingowych
3.2.2. Struktura organizacyjna
Za politykę rozwoju Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Polska odpowiada Zarząd
Stowarzyszenia. Dla realizacji wizji rozwoju organizacji powołana została profesjonalna struktura
organizacyjna. Struktura organizacyjna odzwierciedla zakresy funkcjonale organizacji. Odpowiadają
one trzem głównym płaszczyznom zadaniowym Euroregionu:
� obsługę organizacji i struktury organizacyjnej Stowarzyszenia
� wdrażanie programów UE
� prowadzenie polityki rozwoju Euroregionu
Poniżej przedstawiony jest schemat organizacyjny Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Polska:
W strukturze organizacyjnej wyodrębnione zostały trzy piony odpowiedzialne za realizowanie
zadań Euroregionu. Za koordynację prac każdego z pionów odpowiadają biura:
� Biuro Obsługi Stowarzyszenia - w zakresie organizacyjnej, prawnej i finansowej obsługi organizacji
� Biuro wdrażania programów UE – w zakresie wdrażania Priorytetu 3 Programu Współpracy
Transgranicznej Polska – Republika Słowacka 2007 – 2013
� Biuro Rozwoju i Projektów Strategicznych, w zakresie realizacji strategii rozwoju organizacji,
wdrażania inicjatyw strategicznych oraz opracowywania, koordynowani i implementacji projektów
rozwojowych
22
23
W ramach Biura Rozwoju i Projektów Strategicznych realizuje się działania rozwojowe
w ramach sekcji i biur tematycznych:
Karpacka Sieć Współpracy
Jest organizacją skupiającą ekspertów różnych dziedzin zaangażowanych w politykę rozwojową
� Sekcja Koordynacji Współpracy Młodzieży EK – odpowiada za koordynację krajowych
i międzynarodowych projektów skierowanych do młodzieży. Koordynuje również sieć EURODESK
w Województwie Podkarpackim
Euroregionu Karpackiego. Idea powołania Sieci wiąże się z potrzebą identyfikacji i mobilizacji zasobów
� Sekcja Sieci Miast Euroregionu Karpackiego – odpowiada za koordynację współpracy polskich
i słowackich miast w Euroregionie Karpackim w ramach utworzonej pod auspicjami stowarzyszenia
Sieci
specjalistów. Obsługę grup eksperckich zapewnia serwis w ramach Euroregionalnego Systemu
� Sekcja Rozwoju Regionalnego - odpowiada za współpracę z instytucjami rozwoju regionalnego
z obszaru Euroregionu oraz innymi partnerami zagranicznymi. Stanowi zaplecze dla strategicznych
prorozwojowych inicjatyw Stowarzyszenia oraz koordynuje pracę ekspertów i zespołów
projektowych dla Stowarzyszenia
� Sekcja Koordynacji Euroregionalnego Systemu Współpracy – odpowiada za politykę informacyjną
i koordynację współpracy członków Stowarzyszenia oraz partnerów zewnętrznych. Wdraża
rozwiązania IT w konkretnych dziedzinach współpracy terytorialnej
� Sekcja projektów wschodnich – odpowiada za kontakty oraz koordynuje współpracę z Ukrainą
i innymi państwami wschodniej Europy. Monitoruje Europejską Politykę Sąsiedztwa oraz inicjatywy
polityczne związane ze wschodnim wymiarem polityki europejskiej. Wyszukuje partnerów na
obszarze swojej działalności
� Sekcja projektów społeczno – gospodarczych – odpowiada za opracowywanie i wdrażanie
projektów społeczno – gospodarczych. Sekcja zajmuje się również obsługą zewnętrznych
kontrahentów, w tym inwestorów
ludzkich dla zadań realizowanych przez Euroregion. W ramach organizacji funkcjonują tematyczne
sekcje (np. turystyka, ochrona środowiska, przedsiębiorczość), które grupują ekspertów oraz
Współpracy.
Klaster Turystyczny Euroregionu Karpackiego
Platforma współpracy powołana z inicjatywy jednego z głównych partnerów Stowarzyszenia
Euroregion Karpacki Polska – Wyższej Szkoły Techniczno – Ekonomicznej im. ks. Bronisława
Markiewicza w Jarosławiu. Celem porozumienia inicjującego powstanie klastra jest optymalizacja
wykorzystania potencjału turystycznego Województwa Podkarpackiego oraz Euroregionu Karpackiego.
Do współpracy w ramach klastra zaproszone są samorządy terytorialne, instytucje okołobiznesowe
oraz podmioty gospodarcze i stowarzyszenia z dziedziny turystyki.
Kolegium Karpackie
Organizacja zarejestrowana w Preszowie (Słowacja) powstała z inicjatywy środowiska
naukowego Wyższej Szkoły Międzynarodowej Przedsiębiorczości ISMPO Slovakia. Ideą, która była
podwaliną powołania organizacji był pomysł na koordynację wielostronnej i wielotematycznej
współpracy naukowo – badawczej środowisk i instytucji akademickich Euroregionu Karpackiego.
Szkolnictwo Wyższe jest bowiem bardzo ważnym elementem wpływającym na przyszłość tej części
3.2.3. Euroregion Karpacki – innowacyjne sieci współpracy
Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska wspólnie ze swoimi odpowiednikami na Słowacji
i na Ukrainie prowadzi działania na rzecz mobilizacji i konsolidacji wokół idei Euroregionu środowiska
instytucjonalnego i eksperckiego gotowego współdziałać na rzecz rozwoju Karpat. Podejściem, które
badań do poziomu europejskiego jest podstawowym warunkiem stworzenia z Euroregionu Karpackiego
– obszaru rozwoju i współpracy.
Sieć Współpracy Instytucji Rozwoju Regionalnego
cechuje te wysiłki jest podejście systemowe i sieciowe. Networking jest sposobem na tematyczne
Potencjał instytucji rozwoju regionalnego w Euroregionie Karpackim ma charakter rozproszony
i zadaniowe powiązania aktywnych podmiotów w ramach Euroregionu oraz na politykę „euroregionu
i w dużej mierze asymetryczny. W pewnej mierze wynika to z odmiennych rozwiązań ustrojowych
dwóch prędkości” tj. dostosowanie struktur współpracy do interesów i oczekiwań najlepiej
i kompetencyjnych związanych z polityką rozwoju regionalnego poszczególnych państw karpackich.
przygotowanych aktorów współpracy terytorialnej. Powołane pod egidą Euroregionu Sieci Współpracy
Z drugiej strony wynika to z innych uwarunkowań regionalnych i rozwiązań organizacyjnych.
posiadają różny status prawno - organizacyjny.
Przykładowo na Słowacji istnieje polityka tworzenia licznych agencji rozwoju regionalnego o lokalnym
Sieć Miast Euroregionu Karpackiego
oddziaływaniu i niewielkiej skali możliwości, a w Polsce funkcjonują silne agencje spełniające istotną
rolę w polityce rozwoju województw. Istotą sieci, której liderami są oprócz Stowarzyszenia Euroregion
Wyspecjalizowana Sieć Współpracy, której członkami są miasta karpackie ze strony polskiej
Karpacki Polska, Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. (Polska) oraz Agencje Rozwoju
i słowackiej Euroregionu Karpackiego. Liderem Sieci jest miasto Jarosław (Polska), w którym mieści
Regionalnego w Svidniku i Humennem (Słowacja) jest integracja i sieciowanie zidentyfikowanych
się siedziba organizacji. Po stronie polskiej w Sieć zaangażowanych jest ponadto kilka miast: Przemyśl,
instytucji, oraz objęcie ich programem współpracy na rzecz rozwoju.
Przeworsk, Ustrzyki Dolne, Jasło, Lesko, Sokołów Małopolski. Po stronie słowackiej w Sieć
zaangażowane są Humenne, Snina i Svidnik.
Kolejne miasta wyrażają chęć włączenia się w inicjatywę, w tym miasta ukraińskie i węgierskie.
Celem Sieci jest współpraca na rzecz rozwoju miast, wymiana informacji oraz współdziałanie na rzecz
turystyki i inwestycji.
24
Europy. Dostosowanie oferty oraz jakości usług naszych uczelni oraz zakresu prowadzonych przez nie
Sieć Szkół Euroregionu Karpackiego
Organizacja mająca w założeniu zrzeszać szkoły średnie z przygranicznych terenów Euroregionu
Karpackiego. Celem utworzenia sieci jest rozwój i koordynacja współpracy szkół na obszarze
Euroregionu. Stowarzyszenie będzie realizować projekty edukacyjne oraz inne działania o charakterze
25
proedukacyjnym. Sieć Szkół Euroregionu Karpackiego dążyć będzie do utworzenia Parlamentu
IV. ROZWÓJ REGIONALNY
W KRAJACH KARPACKICH RZECZPOSPOLITA POLSKA
Euroregionu Karpackiego. Pierwszym krokiem do utworzenia sieci jest włączenie Euroregionu
Karpackiego do Europejskiej Sieci Informacji Młodzieżowej EURODESK POLSKA.
W niniejszym rozdziale przedstawione są podstawowe informacje dotyczące polityki rozwoju
regionalnego w Rzeczpospolitej Polskiej. Przedstawione są ramy prawne, układ instytucjonalny wraz
z kompetencjami poszczególnych instytucji w zakresie rozwoju regionalnego.
Problematyka rozwoju regionalnego to stosunkowo młoda dziedzina zainteresowania
naukowego, mimo tego że od dawna zdawano sobie sprawę z faktu, iż na gospodarkę kraju nie
składają się w równej części wszystkie regiony danego państwa. Za pomocą różnego typu danych
wykazać możemy zarówno istnienie bardziej zamożnych/rozwiniętych regionów jak i tych biedniejszych.
Powstają więc bardzo proste pytania: co sprawia, że proces który nazywamy rozwojem regionalnym
ma zależnie od miejsca różne tempo zmiany? Co ów proces warunkuje? Odpowiedź na to pytanie nie
jest prosta, ponieważ rozwój regionalny jest materią bardzo szeroką, dotykającą najróżniejszych
dziedzin od ekonomicznych po społeczno-polityczne. W tym opracowaniu więc uwaga autorów
zostanie skupiona na
instytucjach biorących udział w procesie rozwoju regionalnego oraz ich
kompetencjach w tym zakresie. Zaznaczyć jednak należy, że opracowanie to będzie w znacznej części
zbiorem dostępnych już informacji które mają status ogólnie dostępnych. Nie można snuć rozważań
na temat rozwoju regionalnego nie definiując wcześniej samego pojęcia regionu oraz rozwoju
regionalnego.
W literaturze przyjmuje się że region to charakterystyczny obszar danej całości terytorialnej
(państwa) na tyle różny i charakterystyczny, że można wydzielić go z danej całości. W Polsce rolę
regionów pełnią województwa. Rozwój regionalny natomiast to wzrost potencjału gospodarczego
regionów, trwała poprawa ich konkurencyjności i poziomu życia ich mieszkańców, przyczyniające się
do rozwoju społeczno-gospodarczego kraju.
Obecnie najczęściej wymienianymi czynnikami składającymi na rozwój regionalny, czyli na
wzrost potencjału gospodarczego danego regionu, poprawę jego konkurencyjności i poziomu życia
mieszkańców, skutkującego rozwojem społeczno-gospodarczym kraju, są determinanty, które
częściowo wywodzą się z ekonomii i dzielą się na:
� tradycyjne (zasoby {np. maszyny} ziemia {zasoby naturalne} praca {produkty i usługi, rynek pracy,
dochody, inwestycje itp.})
� nowoczesne (postęp naukowo-techniczny, polityka regionalna {stymulowanie rozwoju} zmiany
w organizacji zarządzania {systemy zarządzania rozwojem}
26
27
4.1. Polityka regionalna w Rzeczpospolitej Polskiej – charakterystyka
ogólna sytuacji
Polityka regionalna państwa to całokształt działań państwa oraz występujących w jego imieniu
władz centralnych i regionalnych w zakresie świadomego kształtowania procesu rozwoju społecznego
i ekonomicznego regionów kraju w ramach ogólnej polityki społeczno-ekonomicznej. Polityka
regionalna powinna być płaszczyzną szczególnej współpracy organów rządowych z organami
samorządowymi, regionalnymi i lokalnymi. Można wyróżnić, ze względu na podmiot prowadzący
4.1.3. Rozwój polityki regionalnej
Reformy ustrojowe podjęte w Polsce po roku 1989 wywarły istotny wpływ na regionalne
zróżnicowanie procesu rozwoju społeczno-ekonomicznego kraju. Pierwszym istotnym krokiem jaki
poczyniono w stronę polityki regionalnej była przeprowadzona w 1999 roku reforma samorządowa,
podczas której dokonano pełnej decentralizacji władzy, dając jednocześnie władzom samorządowym
możliwość prowadzenia tak zwanej aktywnej polityki regionalnej głównie poprzez stymulowanie
zachowań pro-rozwojowych.
politykę regionalną, dwa wymiary tej polityki: politykę interregionalną i intraregionalną. Polityka
W latach dziewięćdziesiątych zarejestrowano w Polsce generalny wzrost skali zróżnicowań
interregionalna czyli inaczej bezpośrednia lub międzyregionalna to usystematyzowane oddziaływanie
regionalnych oraz zmieniającą się hierarchię województw. Brak jest niestety wiarygodnych informacji
na obszary będące wyodrębnionymi ponadlokalnymi jednostkami terytorialnego podziału
dotyczących zmian produktu krajowego brutto w układzie regionalnym. Istniejące informacje dla tej
administracyjnego kraju (regiony), podejmowane przez rząd centralny oraz jego agendy. Polityka
kategorii ekonomicznej w układzie wojewódzkim pozwalają sądzić, że skala zróżnicowań regionalnych
intraregionalna (autonomiczna, wewnątrzregionalna) zaś to polityka prowadzona przez samorządowe
jest w Polsce podobna jak w krajach Unii Europejskiej. Dane dotyczące poszczególnych zjawisk
władze regionu, to usystematyzowane oddziaływanie na procesy rozwoju społeczno-gospodarczego
społeczno-ekonomicznych oraz wykonywane przez różne ośrodki analizy służące zestawieniu
zachodzące na obszarze regionu.
wskaźników syntetycznych pokazywały, iż zróżnicowania regionalne zwiększały się. Ważnym
Głównym priorytetem w Polskiej polityce rozwoju regionalnego jest zapewnienie spójności
zjawiskiem była zmieniająca się hierarchia województw. Liderami procesu transformacji ustrojowej
wewnętrznej kraju oraz niedopuszczenie do nadmiernych zróżnicowań przestrzennych. Ponadto duży
były zachodnie obszary przygraniczne oraz obszary związane z dużymi aglomeracjami miejskimi.
nacisk położony jest na zrównoważony rozwój mający zmniejszać różnice między najuboższymi
Transformacja w kierunku gospodarki rynkowej była szczególnie niekorzystna dla regionów
a najbogatszymi regionami Polski.
koncentracji uspołecznionego rolnictwa, obszarów koncentracji schyłkowych branż przemysłu oraz
terenów zacofanych w rozwoju społeczno-ekonomicznym.
Niebezpieczną tendencją której skutki widoczne są do dnia dzisiejszego był rysujący się model
4.1.1. Zarys tła
Polska jest krajem średnio zróżnicowanym regionalnie1. Znaczne dysproporcje obserwujemy
głównie miedzy biedniejszymi województwami wschodnimi (tzw. ściana wschodnia) a województwami
zachodnimi. Różnice pomiędzy
poszczególnymi regionami wynikają zarówno z uwarunkowań
geograficznych, historycznych, kulturowych, jak i z różnic w poziomie rozwoju gospodarczego
determinowanego miedzy innymi przez bliskość granic krajów różniących się od siebie poziomem
rozwoju gospodarczego. Większego wpływu na rozwój państwa nie mają zmiany geograficzne jako że
rozwoju regionalnego Polski; niewielu wysp sukcesu oraz zwartych i rozległych przestrzennie obszarów
problemowych. Ma to negatywne konsekwencje na płaszczyźnie społecznej, ekonomicznej, politycznej
i kulturowej. Ważnym zjawiskiem jest stopniowy wzrost znaczenia zróżnicowań wewnątrzregionalnych.
Kwalifikacja regionów nie miała i nie ma charakteru stałego. Regiony dziś charakteryzujące się
strukturami kryzysogennymi mogą stać się z czasem obszarami ekspansywnymi i odwrotnie.
Zadecydować o tym może innowacyjność środowisk lokalnych oraz aktywna polityka regionalna.
obecnie Polska jest krajem nieomalże jednolitym etnicznie. Wszystkie mniejszości narodowe łącznie
nie przekraczają 3% ludności. Przyrost naturalny jest zróżnicowany regionalnie. Przyczyniają się do
tego konteksty historyczne i społeczne.
4.1.2. Warunki naturalne
Położenie Polski w geometrycznym środku Europy, na styku Europy Zachodniej i Wschodniej,
wpływa na jej rozwój społeczny i gospodarczy. Przeważającą część obszaru kraju zajmują tereny
nizinne wschodniej części Niżu Środkowoeuropejskiego, a średnia wysokość wynosi 173 m n.p.m.
Krainy geograficzne w Polsce ułożone są równoleżnikowo (pasowo) przechodząc od terenów nizinnych
na północy i w Polsce centralnej do terenów wyżynnych i górskich na południu. Żegluga morska,
przybrzeżna i śródlądowa jest w Polsce stosunkowo dobrze rozwinięta, wpływ na to mają korzystne
warunki przyrodnicze i dostęp do wielu zbiorników wodnych (Morze Bałtyckie, żeglowne rzeki Wisła,
Odra, Warta i Noteć, Zalew Szczeciński, Zalew Wiślany i in.) umożliwiają dalszy rozwój żeglugi
i żeglarstwa.
1 R. Szul „UNIA EUROPESJKA A POLITYKA REGIONALNA POLSKI”, Centrum Europejskich Studiów Regionalnych i
Lokalnych.
28
4.1.4. Polityka Rozwoju
Polityka rozwoju (wg znowelizowanej ustawy z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia
polityki rozwoju) to zespół wzajemnie powiązanych działań podejmowanych i realizowanych w celu
zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju kraju, spójności społeczno-gospodarczej, regionalnej
i przestrzennej, podnoszenia konkurencyjności gospodarki oraz tworzenie nowych miejsc pracy
w skali krajowej, regionalnej i lokalnej. Polityka rozwoju obejmuje węzłowe obszary tematyczne,
zarówno te będące w zakresie odpowiedzialności poszczególnych resortów, jak i te, które są obszarami
ponadresortowymi. Na politykę rozwoju składają się więc polityki publiczne odnoszące się do
poszczególnych sektorów oraz dziedzin, regionów i przestrzeni. Istotne dla realizacji polityki rozwoju
jest zapewnienie, aby wszystkie polityki publiczne były spójne względem siebie, a ich zakresy się
uzupełniały. Politykę rozwoju prowadzi Rada Ministrów oraz jednostki samorządu terytorialnego
(w tym wojewódzkie, powiatowe, gminne) w ramach ich kompetencji na podstawie strategii rozwoju,
przy pomocy programów służących osiąganiu celów strategicznych z wykorzystaniem środków
publicznych.
29
4.1.5. Podział administracyjno-terytorialny Polski
4.1.6. Obecna sytuacja w regionach
Podział administracyjny podlegał w ciągu ostatnich kilkunastu lat wielu zmianom. Po II wojnie
światowej terytorium kraju podzielone było na: 17 województw, 330 powiatów, a na szczeblu
W całym okresie 1999-2008 Polska odnotowywała dodatnie tempo wzrostu gospodarczego,
podstawowym - na 704 miasta i 2993 gminy. Pierwsza zmiana podziału administracyjnego nastąpiła
szczególnie wysokie po akcesji do UE - wzrost PKB Polski w latach 2004-2007 był dwukrotnie wyższy
w 1955, zniesione zostały gminy, a w ich miejsce utworzono 8790 gromad. Stopniowo w latach 1955-
(5,4%) niż w latach 2000-2003 (2,7%). Proces konwergencji zewnętrznej tj. zmniejszania dystansu
1972 likwidowano gromady i tworzono nowe powiaty, tak że w końcu 1972 istniały 392 powiaty i 4315
w poziomie rozwoju gospodarczego w stosunku do średniej unijnej odbywał się także na poziomie
gromad. W 1973 w miejsce gromad utworzono 2365 gmin. Do 1975 w Polsce istniał trójstopniowy
województw, jakkolwiek skala zmian była zróżnicowana i wahała się od 0,8 pkt proc. (lubelskie) do
podział terytorialny (gminy, powiaty, województwa).
7,6 pkt proc. (mazowieckie). Zdecydowanym liderem wzrostu było województwo mazowieckie, które
1 czerwca 1975 wprowadzono dwustopniowy podział administracyjny państwa (obowiązujący
do 31 XII 1998); wydzielono jednostki stopnia podstawowego — gminy, miasta, dzielnice adm.
większych miast oraz jednostki stopnia wojewódzkiego — województwa i miasta stopnia
w 2006 r. osiągnęło 84% średniej unijnej; wskaźnik ten dla kolejnych czterech województw:
dolnośląskiego,
pomorskiego,
śląskiego
i
wielkopolskiego
znacznie
przekraczał
poziom
50%, natomiast żadne z województw Polski Wschodniej nie przekroczyło 40% powyższej średniej2.
wojewódzkiego; zniesiono powiaty, ustanowiono 49 województw (zamiast 17), miasta wydzielone:
Cechą charakterystyczną polskiej przestrzeni gospodarczej jest silna koncentracja potencjału
stołeczne Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław uzyskały status miast stopnia wojewódzkiego. W 1994
wytwórczego w kilku najsilniejszych ekonomicznie województwach. Przyjmując za miarę potencjału
było 2483 gmin (853 miasta). Podział adm. z 1975 przyczynił się do osłabienia, zwłaszcza w niektórych
gospodarczego województw poziom generowanego przez nie PKB, należy zauważyć, że w okresie od
regionach kraju, utrwalonych więzi społeczno gospodarczych i kulturowych; wystąpiły rozbieżności
1999 r. do 2006 r. (czyli wg najbardziej aktualnych danych) zróżnicowanie w zakresie wielkości
między nowym podziałem a układem ciążeń komunikacyjnych (ok. 15% gmin ciąży do woj. innych niż
potencjału gospodarczego utrwaliło się.
własne); po 1975 znacznie rozwinęły się młode miasta wojewódzkie, m.in.: Piła, Łomża, Ostrołęka,
Włocławek.
Na obszarach wiejskich w Polsce w dniu 31 grudnia 2007 r. mieszkało około 14,799 mln osób.
Odsetek ludności Polski mieszkającej na wsi nie zmienił się znacząco w ciągu ostatnich 10 lat choć
Od 1 stycznia 1999 obowiązuje nowy podział administracyjny państwa, wprowadzający trzy
systematycznie wzrastał od 38,1% w 2000 r. do około 39% w 2007 r. Wzrost tego wskaźnika
stopnie samorządu: 16 województw, 308 powiatów (tzw. powiaty ziemskie) i 65 miast wydzielonych
następował głównie poprzez tzw. rozlewanie się miast, czyli migrację ludności z dużych aglomeracji
na prawach powiatu (tzw. powiaty grodzkie), 2483 gminy (miejskie, miejsko-wiejskie, wiejskie oraz 11
miejskich do stref podmiejskich.
gmin warszawy). W roku 2002 utworzono 7 nowych powiatów ziemskich, zlikwidowano gminy
warszawy i powiat ziemski warszawa, wprowadzając w to miejsce gminę Warszawę na prawach
powiatu grodzkiego, podzieloną na 18 dzielnic. W 2003 w 16 województwach było 314 powiatów
ziemskich, 65 powiatów grodzkich i 2478 gmin.
Zgodnie z Klasyfikacją Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych wprowadzoną przez
Podstawowym wyzwaniem dla polskich regionów na początku XXI wieku jest optymalne
wykorzystanie potencjału rozwojowego w celu zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju,
zwiększenia konkurencyjności gospodarki i spójności społeczno–gospodarczej i przestrzennej, ale
także sprostanie wyzwaniom globalnym, takim jak starzenie się społeczeństwa, zmiany klimatyczne
i energetyczne oraz kryzys finansowy i gospodarczy, z jakim obecnie zmaga się gospodarka światowa.
EUROSTAT zostały wydzielone trzy szczeble regionalne i dwa szczeble lokalne.
4.2. Podstawowe dokumenty w zakresie rozwoju regionalnego
Współczesna polityka rozwoju regionalnego to nie tylko proces prowadzący do konkretnej
zmiany, ale również wyzwanie dla całego systemu instytucji publicznych i pozarządowych, by temu
wyzwaniu sprostać trzeba przejść z klasycznego modelu zarządzania do zarządzania strategicznego.
Wspieranie rozwoju regionalnego realizowane jest zgodnie z dokumentami powstałymi na dwojakim
szczeblu:
1. Dokumenty Unijne:
a) Strategiczne Wytyczne Wspólnoty (SWW) stanowią bardzo ważny dokument unijny
określający obszary, dla których – według Unii Europejskiej – powinny zostać przeznaczone
dotacje unijne. Na podstawie tych Wytycznych opracowywane są Narodowe Strategiczne
Ramy Odniesienia
2 Raport Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, „ Rozwój regionalny w Polsce”, 2009.
30
31
b) Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy
ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu
Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999
c) Rozporządzenie Rady (WE) nr 1084/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające Fundusz
Spójności
2. Dokumenty Polskie:
a) Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia (NSRO), znane również jako Narodowa Strategia
Spójności (NSS), to najważniejszy polski dokument dotyczący dotacji unijnych. Określa, na
co powinny zostać wydane pieniądze otrzymane przez Polskę z EFRR, EFS oraz FS. Narodowa
Strategia Spójności na lata 2007 - 2013 stawia sobie za cel tworzenie warunków dla wzrostu
konkurencyjności gospodarki polskiej opartej na wiedzy i przedsiębiorczości, zapewniającej
wzrost zatrudnienia oraz wzrost poziomu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej
b) Strategia Rozwoju Kraju 2007 - 2015
c) Programy Operacyjne
d) Szczegółowe opisy priorytetów programów
e) Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego (KSRR) 2010 - 2020
f) Dokument ten określa cele i priorytety rozwoju Polski w wymiarze terytorialnym, zasady
i instrumenty polityki regionalnej, nową rolę regionów w ramach polityki regionalnej oraz
zarys mechanizmu koordynacji działań podejmowanych przez poszczególne resorty
g) Strategie Rozwoju Województw (SRW)
h) Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju z dnia 6 grudnia 2006 roku
4.3. Źródła finansowania rozwoju regionalnego w Polsce
Do roku 2013 głównym źródłem finansowania polityki regionalnej pozostaną środki UE oraz
środki krajowe uruchomione na ich współfinansowanie w ramach realizacji polityki spójności.
Finansowanie rozwoju regionalnego realizowane jest z następujących źródeł:
� fundusze Unii Europejskiej
� wspólnotowe inicjatywy wykorzystujące instrumenty inżynierii finansowej
4.4. Kompetencje organów administracji publicznej w przedmiocie
wykonywania zadań z zakresu rozwoju regionalnego. System
instytucjonalny. Zakres kompetencji administracji rządowej
i samorządu.
4.4.1. Ministerstwa
Na poziomie ministerstw wzmocnione zostaje podejście strategiczne w planowanych
i realizowanych działaniach w ramach polityk rozwoju, dla zapewnienia na poziomie krajowym
zintegrowanego podejścia do realizacji polityk publicznych mających wpływ na terytorium. Ich rola
polega na aktywnym udziale w programowaniu i wdrażaniu polityki regionalnej przez:
� realizację interwencji krajowych polityk publicznych w ujęciu terytorialnym
� dostosowywanie krajowych polityk publicznych mających oddziaływanie terytorialne do
wyzwań rozwojowych kraju określonych w długookresowej strategii rozwoju kraju oraz celów
strategicznych wyznaczonych w średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz krajowej strategii
rozwoju regionalnego
� udział w procesie „terytorializacji” polityk sektorowych
� analizę skutków i efektów regionalnych zapisów właściwych dla poszczególnych resortów strategii
rozwoju we współpracy z MRR
� udział w opracowywaniu listy przedsięwzięć priorytetowych na poziomie krajowym oraz
negocjowaniu zapisów kontraktów terytorialnych po stronie rządowej, organizowanych przez
ministra ds. rozwoju regionalnego
� aktualizację obowiązujących strategii i programów rozwoju w oparciu o wnioski z raportu
o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym, przygotowywanego przez
ministra ds. rozwoju regionalnego
� ewaluację polityk sektorowych m.in. pod kątem ich oddziaływania na poszczególne obszary
� opracowanie we współpracy z MRR, minimalnych standardów dostępu dla poszczególnych
kategorii usług publicznych
� monitorowanie postępów w realizacji wyznaczonych w stosunku do terytorium celów rozwojowych
w danym obszarze
� środki finansowe pochodzące ze źródeł zagranicznych
� uczestniczenie w negocjacjach z KE dokumentów będących podstawą do pozyskiwania środków
rozwojowych z UE
� kredyty pochodzące z Europejskiego Banku Inwestycyjnego
� uczestniczenie w posiedzeniach komitetów monitorujących na poziomie krajowym i regionalnym
� środki pozyskiwane na podstawie umów międzynarodowych w sprawie przyznania grantów
zawartych między Rzeczpospolitą Polską a innymi państwami
� uczestniczenie w pracach Krajowego Forum Terytorialnego
� budżet państwa włącznie ze środkami finansowymi z części budżetowych ministerstw
4.4.2. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego
� budżet jednostek samorządów terytorialnych
� środki prywatne
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego powstało 31 października 2005 r. Urząd składa się
z komórek organizacyjnych, obsługujących sprawy działu: rozwój regionalny, wyodrębnionych
z dawnego Ministerstwa Gospodarki i Pracy. MRR powstało na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 31 października 2005 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Rozwoju Regionalnego (Dz. U. Nr
220, poz. 1882).
32
33
Do zadań Ministra Rozwoju Regionalnego wspomaganego przez Ministerstwo Rozwoju
Regionalnego należą sprawy:
� współpracy z organizacjami zrzeszającymi jednostki samorządu terytorialnego w zakresie spraw
społeczno-gospodarczego rozwoju kraju
� współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego w zakresie rozwoju regionalnego
on odpowiedzialny za szereg kluczowych w regionie działań takich jak opracowywanie i realizację
strategii rozwoju województwa oraz powiązanego z nią planu zagospodarowania przestrzennego
województwa, opiniowanie rozwiązań w zakresie polityki rozwoju, w tym regionalnej, udział
w opracowywaniu KSRR i konsultacjach jej zapisów przygotowywanych na poziomie rządowym
przez MRR czy w końcu udział w opracowywaniu dokumentów strategicznych niezbędnych do
wdrażania europejskiej polityki spójności w Polsce oraz pozyskiwania środków rozwojowych.
� opracowywania projektów narodowej strategii rozwoju regionalnego
� budowanie sieci współpracy na szczeblu regionalnym
� kontraktów wojewódzkich zawieranych w trybie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym
Planie Rozwoju (Dz.U. Nr 116, poz. 1206)
� koordynowanie działań rozwojowych realizowanych na terenie województwa
� monitorowania i oceny przebiegów realizacji kontraktów wojewódzkich oraz przedstawiania
Radzie Ministrów analiz, sprawozdań i wniosków dotyczących ich wykonania
� koordynacji w zakresie programowania i wykorzystania funduszy strukturalnych oraz Funduszu
Spójności
� opracowywania narodowego planu rozwoju będącego podstawą do zawarcia umowy pomiędzy
Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Komisją Europejską, określającej wykorzystanie przez Polskę
środków strukturalnych Unii Europejskiej
Samorządy województw zapewniają, w ramach swoich uprawnień, koordynację działań
podejmowanych w ramach instrumentów różnych polityk sektorowych na poziomie województwa
(np. w odniesieniu do wsparcia obszarów wiejskich), w tym również koordynację instrumentów
polityki spójności UE i polityki regionalnej prowadzonej przez państwo. Zaznaczyć tutaj należy
iż samorządy mają obowiązek uczestniczenia w pracach komitetów monitorujących programy
operacyjne na poziomie krajowym i regionalnym.
� czuwanie nad przebiegiem procesów realizacji polityki regionalnej na terenie województwa
4.4.5. Wojewoda
4.4.3. Minister właściwy ds. rozwoju regionalnego
Minister ds. rozwoju regionalnego oraz obsługujące go ministerstwo pełni rolę wiodącego
polityki regionalnej. Wspomaga koordynację działań administracji rządowej ukierunkowanych
ośrodka w obszarze polityki rozwoju, w tym polityk ukierunkowanych terytorialnie, stymulującego
terytorialnie na poziomie województwa. Wojewoda dysponuje informacjami nt. działań realizowanych
i monitorującego działania administracji na szczeblu krajowym i regionalnym, m. in. przez:
w województwie przez ministrów sektorowych, które mają regionalny charakter oddziaływania, a także
� tworzenie podstaw prawnych, metodologicznych i organizacyjnych oraz instytucjonalnych do
prowadzenia polityki regionalnej (meta-governance)
� programowanie i realizację na poziomie krajowym działań rozwojowych
� koordynowanie działań rozwojowych mających istotny wpływ terytorialny – w wymiarze krajowym
i europejskim, dla osiągnięcia celów wyznaczonych dla poszczególnych terytoriów
� czuwanie nad właściwym przebiegiem realizacji działań rozwojowych przez odpowiednie
mechanizmy monitorowania i ewaluacji
4.4.4. Samorządy województw
może pełnić funkcję doradczą wobec ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego w zakresie zadań
mogących być przedmiotem negocjacji kontraktu terytorialnego. W tym celu Wojewoda może udzielać
rekomendacji odnośnie kształtu stanowisk negocjacyjnych, uwzględniając specyfikę danego obszaru.
W przypadku przekazywania samorządowi województw środków finansowych na realizację zadań
wynikających z kontraktu, Wojewodzie, jako organowi pełniącemu funkcje kontrolno-nadzorcze
zgodnie z ustawowymi kompetencjami, może być powierzone zadanie przeprowadzania kontroli
w zakresie prawidłowego wykorzystania środków finansowych pochodzących z budżetu państwa.
4.4.6. Samorząd lokalny
Obok ministra właściwego ds. polityki regionalnej, kluczowymi podmiotami w realizacji polityki
Jednostki samorządu lokalnego, jako element sieci współpracy tworzonej na poziomie
regionalnej są odpowiednio: Zarząd Województwa oraz Marszałek, jako reprezentanci samorządu
regionalnym, są zaangażowane w szerszym niż dotychczasowym zakresie w system realizacji polityki
województwa. Samorząd pełni podstawową rolę w procesie programowania i zarządzania, jak
regionalnej, zarówno na etapie programowania, jak i wdrażania działań rozwojowych na terenie
i koordynowania działań rozwojowych na poziomie regionalnym. Do najważniejszych jego zadań
województwa. Udział samorządu lokalnego w procesach programowania polityki regionalnej jest
można zaliczyć:
istotny ze względu m.in. na konieczność właściwego określenia priorytetów, inwestycji oraz zespołów
� programowanie i zarządzanie procesami rozwoju na poziomie regionalnym
Samorząd województwa jest odpowiedzialny za szereg zadań związanych z programowaniem
i realizacją działań rozwojowych na terenie województwa. W tym zakresie bierze udział w opracowaniu
dokumentów o charakterze strategicznym oraz przygotowaniu programów i dokumentów
o charakterze operacyjno - wdrożeniowym we współpracy i z wykorzystaniem potencjału szerokiej
sieci partnerów. Z uwagi na znaczącą rolę w procesie rozwoju regionalnego jaką pełni samorząd jest
34
Wojewoda pełni rolę wspierającą ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego w zakresie
działań w odniesieniu do terytorium uzyskującego wsparcie w ramach kontraktu terytorialnego oraz
w celu zapewnienia spójności strategii rozwoju lokalnego przygotowywanych przez samorząd lokalny
z celami strategicznymi określanymi na poziomie regionalnym. Działania samorządu lokalnego mogą
również wspierać politykę rozwoju podejmowaną przez władze samorządu województwa przez
stymulowanie i wspieranie inicjatyw lokalnych nastawionych na realizację projektów rozwoju lokalnego,
jak i wdrażanie własnych projektów zgodnych z priorytetami określanymi na poziomie regionalnym,
w tym przez aktywne włączenie się w realizację przedsięwzięć priorytetowych określonych w kontrakcie
35
terytorialnym. Samorząd lokalny powinien również aktywnie uczestniczyć w wyznaczaniu wizji
zasięgniętej uprzednio opinii Konwentu Seniorów. Pierwsze posiedzenie komisji zwołuje i prowadzi
i kierunków rozwoju regionalnego oraz w ocenie efektów polityki regionalnej prowadzonej przez rząd
Marszałek Sejmu - na posiedzeniu tym komisja wybiera ze swego grona prezydium komisji w składzie:
i samorząd województwa m. in. przez włączenie jego reprezentantów w dyskusję strategiczną na temat
przewodniczący oraz zastępcy przewodniczącego. Członkowie prezydium są powoływani i odwoływani
rozwoju regionalnego prowadzoną na forum Krajowego Forum Terytorialnego oraz na forach
przez komisję w głosowaniu jawnym, zwykłą większością głosów.
podobnych ciał utworzonych na szczeblu regionalnym. Ponadto, ze względu na znaczenie ośrodków
miejskich dla rozwoju regionalnego niezbędne jest zapewnienie partnerskiej współpracy między
władzami miejskimi a samorządem województwa w celu właściwego zaprogramowania wsparcia dla
4.5.3. Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej (STR)
tych obszarów oraz efektywnego wdrażania działań prorozwojowych na obszarach miejskich.
Do zakresu działania Komisji należą sprawy organizacji i funkcjonowania struktur samorządu
W szczególności dotyczy to ścisłej współpracy zarówno na etapie przygotowań do negocjacji
terytorialnego, zarządu mieniem komunalnym, gospodarki komunalnej, zagospodarowania
i w trakcie samych negocjacji ze stroną rządową kontraktu terytorialnego w celu właściwego określenia
przestrzennego oraz rozwoju regionów i społeczności lokalnych; do zakresu działania Komisji należy
kierunków i zakresu wsparcia dla obszarów miejskich, jak i na etapie wdrażania przedsięwzięć
także rozpatrywanie założeń polityki regionalnej państwa.
priorytetowych określonych w kontrakcie.
4.5.4. Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi (RRW)
4.5. Kompetencje instytucjonalne
Do zakresu działania Komisji należą sprawy rolnictwa, ogrodnictwa, sadownictwa, skupu
płodów rolnych, hodowli, spółdzielczości rolniczej, gospodarki i ochrony gruntów rolnych i leśnych,
4.5.1. Komisja Europejska
zaopatrzenia wsi i rolnictwa w środki produkcji, w tym melioracji i zaopatrzenia wsi w wodę, przemysłu
spożywczego, rybactwa śródlądowego, rybołówstwa morskiego oraz przetwórstwa rybnego,
Komisja Europejska pełni rolę jednego z głównych podmiotów kreujących politykę regionalną,
wykonując zadania związane z programowaniem, zarządzaniem i kontrolą wdrażania środków
strukturalnych UE przeznaczonych na realizację polityki spójności, wraz z rządem, administracją
rządową szczebla krajowego oraz samorządem województwa. W szczególności odpowiada za:
� przygotowywanie, we współpracy z państwem członkowskim, dokumentów będących podstawą
do pozyskiwania środków rozwojowych z UE
� zatwierdzanie dokumentów strategicznych niezbędnych do wdrażania europejskiej polityki
spójności w Polsce
społeczno-zawodowych, organizacji rolników i sytuacji socjalno-bytowej ludności wiejskiej; do zakresu
działania Komisji należą również sprawy określania kierunków demonopolizacji organów i struktur
zajmujących się powyższą działalnością oraz rozwoju i modernizacji infrastruktury wsi oraz
problematyka związana z oświatą i doradztwem rolniczym.
4.5.5. Rząd
Prezes Rady Ministrów
Podejmowanie najważniejszych decyzji w zakresie zarządzania strategicznego oraz zatwierdzanie
Ze względu na spodziewane powiązanie krajowej polityki regionalnej z polityką spójności UE
celów strategicznych państwa należy do Rady Ministrów (RM). Bezpośredni nadzór nad zarządzaniem
również po roku 2013, niezwykle pożądane jest, aby KE wykorzystała istniejące instrumenty
rozwojem kraju, w tym polityką regionalną, i zapewnieniem koordynacji działań ukierunkowanych
koordynacyjne, aby zapewnić harmonizację realizacji wszystkich polityk UE o silnym oddziaływaniu
terytorialnie pełni Prezes RM, m.in. przez:
terytorialnym.
4.5.2. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
� kierowanie pracami Komitetu Koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju (KK PR), jako organu
opiniodawczo-doradczego usytuowanego w Kancelarii Prezesa RM
� koordynację przygotowania i uzgadniania projektu długookresowej strategii rozwoju kraju i innych
dokumentów o charakterze strategicznym
Przy sejmie Rzeczypospolitej Polskiej działają komisje sejmowe będące organami Sejmu
powołanymi miedzy innymi do rozpatrywania i przygotowywania spraw stanowiących przedmiot prac
Sejmu, wyrażania opinii w sprawach przekazanych pod ich obrady przez Sejm, Marszałka Sejmu lub
Prezydium Sejmu oraz kontroli sejmowej w zakresie określonym Konstytucją i ustawą: Zgodnie z
Art.110 Konstytucji można wyróżnić dwa rodzaje komisji sejmowych: komisje stałe i komisje
nadzwyczajne - czyli takie, które są powoływane przez Sejm i mają dokładnie określone: cel, zasady i
tryb działania. Specjalnym rodzajem komisji nadzwyczajnej jest sejmowa komisja śledcza. Skład
osobowy poszczególnych komisji jest wybierany przez Sejm na wniosek Prezydium Sejmu po
36
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów oraz Zespół Doradców Strategicznych Prezesa Rady
Ministrów, zapewniający obsługę Prezesa RM, realizuje następujące zadania w zakresie strategicznego
zarządzania rozwojem:
� określanie potrzeb oraz inicjowanie najważniejszych działań programowych, w szczególności
w perspektywie długookresowej
37
� ocena efektów powstałych w wyniku zastosowania standardów metodologicznych, merytorycznych
i procedur organizacyjnych procesu programowania rozwoju kraju
Komitety Monitorujące
Korzystając z pozytywnych doświadczeń wdrażania w Polsce europejskiej polityki spójności
� egzekwowanie zgodności wybranych inicjatyw regulacyjnych z celami strategicznego rozwoju
kraju sformułowanymi w dokumentach strategicznych
utrzymane zostaną komitety monitorujące programy operacyjne na poziomie krajowym, które czuwają
Rada Ministrów
one strategiczną i operacyjną koordynację na bieżąco, m.in. przez odpowiednie ustanawianie kryteriów
Rada Ministrów odpowiada w szczególności za:
� przyjęcie Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego oraz innych dokumentów o charakterze
strategicznym, takich jak długookresowa strategia rozwoju kraju
� akceptację raportu o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym oraz przestrzennym
zawierającym rekomendacje do realizacji przez ministrów właściwych oraz samorządy województw
� ustanawianie mandatu negocjacyjnego dla ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego, celem
rozpoczęcia przez niego, w imieniu całego rządu, negocjacji kontraktu terytorialnego
nad efektywnością zarządzania i realizacji instrumentów wdrażania polityki regionalnej. Zapewniają
wyboru
projektów/finansowanych
operacji,
zapewniających
realizację
celów
dokumentów
strategicznych i operacyjno-wdrożeniowych. Obradom KM przewodniczy każdorazowo przedstawiciel
ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego.
W skład Komitetów wchodzą:
� przedstawiciele ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego
� przedstawiciel Prezesa RM
� przedstawiciele innych ministrów właściwych
� przedstawiciel Konwentu Marszalków
Komitet Koordynacyjny ds. Polityki Rozwoju
Komitet koordynacyjny ds. Polityki Rozwoju jest organem opiniodawczo–doradczym Prezesa
Rady Ministrów. Głównym zadaniem KK PR jest wytyczanie kierunków rozwoju kraju, monitorowanie
oraz ocena realizowanych instrumentów polityki rozwoju. Szczegółowe zadania KK PR określa art. 35a
ust. 2 Ustawy o zasadach polityki rozwoju oraz Zarządzenie Nr 21 Prezesa RM z dnia 11 marca 2009 r.
w sprawie Komitetu Koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju.
Rola Komitetu zostaje wzmocniona przez stałe lub okresowe włączenie w jego prace
� przedstawiciele ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego
� przedstawiciele organizacji pracowników i pracodawców
� przedstawiciel/przedstawiciele organizacji pozarządowych
� przedstawiciele środowiska akademicko–naukowego
Dodatkowo w posiedzeniach mogą uczestniczyć przedstawiciele innych instytucji w charakterze
obserwatorów. Skład, zadania oraz tryb działania Komitetów są szczegółowo określone w wytycznych
ministra ds. rozwoju regionalnego.
przedstawicieli samorządów województw oraz innych (poza ministerstwami) głównych twórców
i uczestników polityki regionalnej.
Do zadań komitetu w odniesieniu do polityki regionalnej należy w szczególności:
� prowadzenie stałego monitoringu realizacji działań rozwojowych kraju, w tym polityki regionalnej
� dokonywanie okresowej oceny skuteczności i efektywności polityk rozwoju, w tym polityki
regionalnej oraz formułowanie i przyjmowanie rekomendacji w oparciu o tę ocenę
� wypracowywanie i decydowanie o zmianach w funkcjonowaniu mechanizmów zapewniających
realizację polityki regionalnej (w tym polityk publicznych o wymiarze terytorialnym) dla pełnej
integracji instrumentów, które temu służą
� uzgadnianie zakresu rzeczowego i finansowego kontraktów terytorialnych po stronie rządowej
� monitorowanie realizacji kontraktów terytorialnych w ramach powołanego w tym celu Podkomitetu
ds. realizacji kontraktów terytorialnych
� opiniowanie projektów tzw. strategii kompleksowych rozwoju kraju oraz innych strategii
i programów rozwoju
38
Kontrakt wojewódzki
Jednym z instrumentów rozwoju regionalnego pozostaje kontrakt wojewódzki, będący formą
oddziaływania na rozwój w regionie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach
prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. Nr 227, poz.1658 i z 2007 r. Nr 140, poz 984) kontrakt wojewódzki
jest umową o dofinansowanie programu operacyjnego środkami pochodzącymi z budżetu państwa,
państwowych funduszy celowych lub ze źródeł zagranicznych, zawieraną przez ministra właściwego
ds. rozwoju regionalnego z zarządem województwa, w zakresie i na warunkach określonych w uchwale
przez Radę Ministrów. Funkcjonuje on od 2001 roku. Jego celem jest harmonizowanie rozwoju
województwa poprzez skonkretyzowanie współpracy samorządu z władzami centralnymi. Kontrakty
uznano za najważniejszy instrument dynamizowania rozwoju regionów oraz wyrównywania różnic
pomiędzy nimi.
Kontrakt wojewódzki zawiera przede wszystkim zasady udzielania, przekazywania i rozliczania
dotacji rozwojowej – środków na realizację regionalnych programów operacyjnych, a także zobowiązania
� przygotowywanie i uzgadnianie propozycji w zakresie koordynacji polityk sektorowych, w tym
m.in. szybkie reagowanie na bieżące kwestie pojawiające się w trakcie wdrażania polityk mających
wpływ terytorialny oraz wypracowywanie rozwiązań systemowych mających na celu likwidację
pojawiających się problemów
finansowe strony rządowej oraz strony samorządowej.
� rozwiązywanie kwestii o charakterze szczegółowym za pośrednictwem grup roboczych
dotyczące zadań Ministra Rozwoju Regionalnego w zakresie koordynacji regionalnych programów
Ponadto w Kontrakcie zawarte są postanowienia w zakresie nadzoru Ministra Rozwoju
Regionalnego nad prawidłowością wykorzystania środków przez samorząd oraz postanowienia
39
operacyjnych. Podpisanie Kontraktu Wojewódzkiego jest podstawą do rozpoczęcia procedury
przekazywania samorządom województw środków finansowych na realizację regionalnych programów
operacyjnych.
Rada Rozwoju Nauki i Technologii
Do zadań rady należy opracowywanie ocen i opinii o projektach i dokumentach rządowych,
w tym programach i aktach normatywnych zawierających rozstrzygnięcia w zakresie rozwoju
społeczeństwa informacyjnego i gospodarki opartej na wiedzy, rozwiązań prawnych i organizacyjnych
Komitet ds. Kontroli i Audytu Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności
Komitet ten jest organem opiniodawczo-doradczym ministra właściwego ds. rozwoju
dotyczących rozwoju nauki i technologii. Rada ma także wpływ na wysokość środków przeznaczanych
z budżetu państwa na naukę.
regionalnego w zakresie zapewnienia kontroli wykorzystania środków przeznaczonych na ze źródeł
zagranicznych w tym z budżetu Unii Europejskiej, przeznaczonych na dofinansowanie programów
operacyjnych. Komitetowi przewodniczy minister rozwoju regionalnego, pozostały skład rady tworzy:
dwóch przedstawicieli ministra, przedstawiciele instytucji zarządzających, instytucji audytowej oraz
4.6. Inni partnerzy działający na rzecz rozwoju regionalnego
W sieci współpracy, tworzone na szczeblu krajowym i regionalnym, na rzecz realizacji celów
certyfikującej. Szczegółową obsadę oraz porządek prac ustala się w regulaminie komitetu.
polityki regionalnej, zaangażowane są na zasadzie partnerstwa podmioty o różnym statusie tj.:
Komitet do Spraw Europejskich
� przedstawiciele partnerów społeczno-gospodarczych
Komitet służący współpracy członków Rady Ministrów oraz innych organów administracji
rządowej w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej.
Utworzony 1 stycznia 2010 roku na mocy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Komitecie do Spraw
Europejskich (Dz. U. z 2009 r. Nr 161, poz. 1277). Zastąpił Komitet Integracji Europejskiej.
W skład Komitetu wchodzą:
� Przewodniczący Komitetu – Minister Spraw Zagranicznych, który bierze udział w posiedzeniach
Komitetu osobiście lub reprezentowany jest przez Sekretarza do Spraw Europejskich
� Członkowie Rady Ministrów lub wyznaczeni przez nich sekretarze lub podsekretarze stanu
� Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów lub wyznaczony przez niego sekretarz lub podsekretarz
stanu w KPRM
� W posiedzeniu Komitetu może brać udział Prezes Rady Ministrów – przewodniczy on wtedy
posiedzeniu. Mogą brać w nim udział również inne zaproszone osoby, jednak bez prawa udziału
w podejmowaniu rozstrzygnięć
� przedstawiciele stowarzyszeń i organizacji pozarządowych
� przedstawiciele środowiska akademickiego (uczelni, instytutów badawczych i naukowych)
� podmioty prywatne
Udział tych podmiotów na wszystkich etapach procesów związanych z planowaniem
i realizowaniem działań rozwojowych zapewnia ich skuteczność i efektywność przez budowanie
szerokiego wsparcia społecznego i zaufania między podmiotami publicznymi i ich partnerami dla
osiągania celów rozwoju regionalnego. Partnerzy włączani są zarówno w dyskusję strategiczną
prowadzoną na poziomie krajowym i regionalnym na temat zasad, celów oraz przyszłych kierunków
rozwoju, jak i w procesy programowania wsparcia dla rozwoju regionalnego przez możliwość
aktywnego udziału w konsultacjach dokumentów strategicznych i operacyjno-wdrożeniowych,
przyczyniając się w ten sposób do właściwego wyznaczenia celów oraz priorytetów rozwojowych na
danych obszarach. W szczególności dotyczy to możliwości udziału w procesie przygotowań do
negocjacji kontraktu terytorialnego na poziomie regionalnym przez uczestnictwo w konsultacjach listy
przedsięwzięć priorytetowych przygotowanej przez zarząd województwa. Ponadto partnerzy wpływają znacząco na efekty polityki rozwoju osiągane na poziomie
Zakres działań, do jakich Rada Ministrów może upoważnić Komitet, określa art. 3 ustawy
regionalnym przez zaangażowanie w przebieg procesów związanych z realizacją polityki regionalnej
ustanawiającej Komitet. Może on podejmować samodzielnie rozstrzygnięcia w niektórych zagadnieniach
tj. monitorowania, ewaluacji, komunikowania i promocji oraz przez bezpośredni udział we wdrażaniu
lub brać udział w uzgadnianiu projektów dokumentów rządowych związanych z sprawami europejskimi.
projektów nastawionych na osiąganie celów rozwoju regionalnego zapisanych w strategiach rozwoju
Upoważnienia komitetu są określone szczegółowo przez uchwałę Rady Ministrów z dnia 26 stycznia
województw i w KSRR. W celu realizacji zasady partnerstwa poprawie ulegają procesy informowania
2010 roku (M.P. z 2010 r. Nr 6, poz. 53).
o postępach realizacji strategicznych celów rozwoju regionalnego, umożliwiając partnerom działającym
Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju
na rzecz rozwoju regionalnego własną ocenę skuteczności, gospodarności i legalności działania
głównych podmiotów publicznych, odpowiedzialnych za rozwój regionalny.
Komitet został powołany w 1958 r. prowadzi badania nad strukturą przestrzenną życia
społecznego i gospodarki narodowej studia w zakresie teorii i metodologii badań regionalnych,
osadnictwa regionalizacji oraz planowania przestrzennego. Zajmuję się opracowywaniem prognoz
przestrzennych oraz ekspertyz na temat analiz, programów i planów przestrzennego rozwoju kraju
i jego regionów. Komitet koordynuje współpracę z Europejskim Stowarzyszeniem Nauk Regionalnych.
40
41
V. ROZWÓJ REGIONALNY
W KRAJACH KARPACKICH –
REPUBLIKA SŁOWACKA
5.1. Polityka regionalna w Republice Słowackiej – charakterystyka
ogólna sytuacji
Usuwanie olbrzymich dysproporcji pomiędzy regionami stanowi priorytet niemal każdego
polistopadowego rządu Republiki Słowackiej. Oznacza odpowiedzialność wynikającą z
traktatu
akcesyjnego zawierającego rozdział pt. „polityka regionalna”.
5.1.1. Zarys tła
Słowacja jest krajem silnie zróżnicowanym regionalnie. Znaczne różnice
(dysproporcje)
pomiędzy poszczególnymi regionami wynikają zarówno z uwarunkowań geograficznych, historycznych
i kulturowych, z różnic w poziomie rozwoju gospodarczego i w składzie etnicznym oraz wyznaniowym,
jak i z usytuowania niegdysiejszych ośrodków kultury i administracji. Istotne znaczenie miały także
zewnętrzne wpływy kulturowe, celowe ingerowanie państwa w życie regionów (zwłaszcza przed 1989
rokiem) oraz stopień urbanizacji oraz industrializacji. Napotykamy duże różnice w zakresie geografii
zaludnienia, np. dla północy i wschodu Słowacji typowa jest wysoka dynamika liczebności populacji,
natomiast na południu i południowym zachodzie sytuacja jest odwrotna. Istnieją także duże różnice
w poziomie wykształcenia, efektywności gospodarczej oraz sytuacji społecznej.
Do ich eliminacji i redukcji służą w chwili obecnej zwłaszcza instrumenty unijnej polityki
spójności (fundusze strukturalne) oraz Europejski Fundusz Rozwoju Wsi. Kolejne instrumenty to
granty rządowe oraz wsparcie dla inwestorów krajowych i zagranicznych na nowe inwestycje
w produkcję, szczególnie w regionach o wysokim bezrobociu.
Celem polityki regionalnej UE jest zmniejszanie dysproporcji w poziomach rozwoju różnych
regionów oraz zacofania regionów opóźnionych w rozwoju zgodnie z postanowieniami art. 158 i 160
Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Jedną z podstawowych zasad funkcjonowania UE
jest zasada solidarności, w myśl której silniejsze gospodarczo kraje wspierają słabsze. Podobna zasada
powinna zostać przeniesiona z poziomu europejskiego na poziom krajowy.
5.1.2. Warunki naturalne
Większą część powierzchni Słowacji zajmują liczne pasma łuku Karpat. Tereny nizinne zajmują
zaledwie jedną trzecią powierzchni kraju. Słowacja nie ma oprócz Dunaju żadnego ważniejszego
cieku wodnego umożliwiającego dostęp do morza drogą wodną. Warunki naturalne wraz z rozwojem
historycznym wywarły znaczny wpływ na wyznaczanie kierunków głównych osi komunikacyjnych,
powstawanie i formowanie się dużych miast, jak również na powstawanie tradycyjnych i nowych gałęzi
przemysłu.
42
43
5.1.3. Rozwój polityki regionalnej po II wojnie światowej
Czechosłowacja prowadziła w latach 1948-1989 prawdopodobnie najbardziej stanowczą
politykę w zakresie wyrównywania różnic międzyregionalnych w całym regionie Europy Środkowej
i Wschodniej. Początkowe problemy „sprzed lutego“ odzwierciedlały wysoki poziom rozwoju Czech
i zacofanie Słowacji. Głównym priorytetem w ramach rozwoju państwa w latach 50-tych i 60-tych
była industrializacja (postrzegana jako główny instrument wyrównywania różnic w rozwoju
gospodarczym oraz w poziomie życia pomiędzy Słowacją i regionami czeskimi) oraz związana z nią
urbanizacja – wzrost wielkości miast. Rozwój regionalny stanowił do 1960 r. część spójnego
narodowego planu rozwoju gospodarczego, od początku lat 60-tych zostały ujęte w projektach rozwoju
regionalnego zadania narodowego planu rozwoju społeczno-gospodarczego, a do narodowego planu
dołączono także plany wybranych aglomeracji miejskich oraz obszarów przygranicznych. W ramach
planu regionalnego kładziono nacisk – pod względem lokalizacji inwestycji - na miasta średniej
wielkości (20–100 tysięcy mieszkańców) będące ośrodkami regionów. Wdrażanie długoterminowej
koncepcji ogólnokrajowej sieci osiedleńczej doprowadziło do podziału miast i głównych miejscowości
wiejskich na kategorie hierarchiczne. Każda kategoria miejscowości pełniła określone funkcje.
Szczególną rolę pod względem dystrybucji siły roboczej pełniło w ramach planu rozwoju Słowacji
Organy regionalne – wojewódzkie (słow. krajské orgány) zostały ponownie powołane do
życia 6 lat później na mocy ustawy nr 221/1996 Dz. U. o podziale administracyjno-terytorialnym
Republiki Słowackiej, na podstawie której podzielono republikę na 8 tzw. krajów (odpowiednik
województw, słow. Kraje), i 79 powiatów (słow. okresy). Powyższa ustawa postrzegana była jako
bardzo kontrowersyjna, zwłaszcza przez przedstawicieli ówczesnej opozycji oraz polityków z szeregów
mniejszości węgierskiej. Wykonywanie administracji rządowej zgodnie z podziałem na ww. jednostki
terytorialne trwało do 2001r., w którym to roku na mocy ustawy nr 302/2001 Dz. U. o wyższych
jednostkach samorządu terytorialnego (Ustawa o krajach samorządowych) wprowadzono podział na 8
tzw. krajów samorządowych (WJT – wyższe jednostki terytorialne) stanowiących drugi szczebel
samorządu – tym razem regionalnego. Na te jednostki samorządowe oraz na gminy przeniesiono
stopniowo w latach 2002 – 2004 zasadniczą część kompetencji lokalnych organów administracji
rządowej na mocy ustawy nr 416/2001 Dz. U. O przeniesieniu niektórych kompetencji organów
administracji rządowej na gminy i wyższe jednostki terytorialne. Próby zreorganizowania 8 krajów
samorządowych według modelu 12 żup lub według innego modelu podziału terytorialnego w ramach
reformy administracji publicznej nie uzyskały wsparcia politycznego partii należących do koalicji
rządowej 1998 – 2002, ani też opozycji.
budownictwo mieszkaniowe – budowa mieszkań spółdzielczych i państwowych. Owa tzw. polityka
Liczba, siedziby i nazwy własne krajów samorządowych i krajów jako jednostek lokalnej
makrolokalizacyjna doprowadziła po pewnym czasie do tworzenia się nienaturalnej, sztywnej struktury
administracji państwowej są identyczne (układ symetryczny). W zasadzie pokrywają się także ich
ekonomicznej bazy miast oraz centrów regionów i przyczyniła się pośrednio także do powstawania
granice, z nieznacznym odchyleniem dotyczącym okręgów wojskowych stanowiących część terytorium
problemów strukturalnych i gospodarczych.
krajów.
Od lat 70-tych (okres procesu normalizacyjnego) podejmowano działania zgodnie z projektem
Na dzień 1 stycznia 2004r. wprowadzono na mocy kilku ustaw rozległe zmiany układu oraz
urbanizacji Słowacji za pośrednictwem 13 regionów miejskich – metropolitalnych (3 – bratysławski,
organizacji administracji rządowej terenowej. Przeniesienie ponad 400 kompetencji administracji
bańskobystrzycki, koszycki), wielkomiejskich (4 – nitrzański, trnawski. żyliński i preszowski) oraz
rządowej na gminy i wyższe jednostki terenowe miało na celu poprawę efektywności i jakości
podstawowych (6 – trenczański, dolnonitrzański, turczański, podtatrzański, zempliński i nowohradzki).
zarządzania w administracji rządowej. Na mocy ustawy nr 515/2003 Dz. U. o urzędach wojewódzkich
Centra wymienionych regionów zostały połączone tzw. osiami urbanizacyjnymi. W celu poprawy
(słow. krajský úrad) i urzędach rejonowych
poziomu życia zaczęto w latach 80-tych opracowywać plany rozwoju regionalnego, których realizacja
administracja rządowa, zanikły starostwa powiatowe (okresné úrady) i powstały tzw. krajské úrady –
została jednak wstrzymana z powodu zmian ustroju państwowego.
urzędy wojewódzkie oraz obvodné úrady – urzędy rejonowe kompetencyjnie podlegające resortowi
(słow. obvodný úrad) została zniesiona zintegrowana
spraw wewnętrznych. Jednocześnie ustanowiono na mocy kilku ustaw samodzielne organy
5.1.4. Podział administracyjno-terytorialny Słowacji
Podział administracyjno–terytorialny Słowacji uległ w ciągu ubiegłych 100 lat kilkakrotnym
wyspecjalizowanej administracji rządowej terytorialnej kompetencyjnie podlegające pod inne resorty
(ministerstwa) o specyficznych nazwach oraz specyficznych zakresach kompetencji terytorialnych.
zmianom. Istniały tzw. żupy, tzw. krajinské zriadenie (podział na większe jednostki terytorialne – tzw.
Zgodnie z Klasyfikacją Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych wprowadzoną przez
ziemie/kraje), tzw. veľžupy (nad-żupy – większe jednostki terytorialne obejmujące kilka żup), kraje
EUROSTAT zostały wydzielone dwa szczeble regionalne i dwa szczeble lokalne. Całe terytorium
samorządowe (słow. Kraje, odpowiednik województw) i duże powiaty.
Republiki Słowackiej zostało zdefiniowane jako jednostka NUTS 1, regiony NUTS 2 tworzą dwie lub
Momentem przełomowym umożliwiającym powstanie nowoczesnego samorządu terytorialnego
(lokalnego) było wejście w życie ustawy nr 369/1990 Dz. U. o samorządzie gminnym oraz Ustawy nr
517/1990 Dz. U. o podziale administracyjno-terytorialnym Republiki Słowackiej, na mocy których
trzy jednostki NUTS 3. Jednostki NUTS 3 to kraje samorządowe. Szczeble lokalne to LAU 1 obejmujący
powiaty oraz LAU 2 obejmujący gminy (czasami używa się także określenia NUTS 4 i NUTS 5). Na
terenie Słowacji było na dzień 31 grudnia 2004r. 2920 gmin, w tym 137 miast.
przyznano gminom status jednostek terytorialnych obowiązujący do dnia dzisiejszego. W tym czasie
zanikły na Słowacji organy regionalne i została wzmocniona sieć 36 tzw. wielkich powiatów (słow.
veľkookresy), na poziomie których wykonywano zadania administracji państwowej. Samorządy
stanowiły pewien rodzaj organów doradczych, wykonujących jednocześnie niektóre przeniesione
kompetencje organów władzy państwowej na szczeblu lokalnym.
44
45
� regularnie monitoruje i corocznie przeprowadza ocenę wykonania strategii narodowej, raz w roku
przedstawia rządowi sprawozdanie z realizacji strategii
� prowadzi analizę i monitoruje sytuację gospodarczą i społeczną w poszczególnych regionach
� współpracuje z partnerami społecznymi i gospodarczymi, wyznacza metody działań partnerów
społecznych i gospodarczych i zdobywa niezbędne informacje od partnerów społecznych
i gospodarczych
� prowadzi współpracę z organami Unii Europejskiej
� opowiada za efektywność, skuteczność oraz poprawność zarządzania i realizacji działań
pomocniczych na rzecz wspierania rozwoju regionalnego zgodnie ze strategią narodową
� wspiera finansowo działania słowackich części euroregionów oraz Agencji Rozwoju Regionalnego
w ramach Zintegrowanej Sieci Agencji Rozwoju Regionalnego
5.1.5. Obecna sytuacja w regionach
Struktura osiedleńcza Słowacji jest mocno rozdrobniona - obejmuje ponad 2900 miast,
Ministerstwa i pozostałe centralne urzędy administracji rządowej w zakresie
swoich kompetencji:
z czego małe miasta (do 1000 mieszkańców) stanowią 67 % i mieszka w nich 16 % ludności. Ogółem
44 % ludności mieszka w dużych miejscowościach. Z drugiej strony znajdują się tu ośrodki osiedleńcze
� współpracują przy realizacji głównych celów programu wspierania rozwoju regionalnego
pełniące role biegunów wzrostu. Chodzi o większe średnie i duże miasta
� współpracują z ministerstwem przy opracowaniu oraz realizacji strategii narodowej
(ponad 50 tysięcy
mieszkańców) zamieszkiwane przez prawie 25% ludności Słowacji. Powyższe ośrodki wspierają
powiązania pomiędzy poszczególnymi regionami zapewniając transfer efektów wzrostu.
Specyfiką Słowacji jest korzystna lokalizacja umożliwiająca włączenie się do naturalnych
aglomeracji transgranicznych. Dotyczy to obszaru Wiedeń – Bratysława - Györ w południowozachodniej części Słowacji, obszaru Śląsk – Region Ostrawski – Żylina – Martin na północy oraz
Koszyce – Preszów na wschodzie kraju, graniczący z zachodnimi terenami Ukrainy i północnowschodnimi terenami Węgier.
Wśród największych terenów zurbanizowanych należy wymienić stolicę Słowacji– Bratysławę
(aglomeracja bratysławsko – trnawska), Koszyce (235 006, 2004 r.) i Preszów (aglomeracja
preszowsko-koszycka) na wschodzie oraz region Horné Považie. Ważne miejsce w strukturze
osiedleńczej zajmuje 6 miast wojewódzkich (słow. krajské mestá) – Bańska Bystrzyca, Nitra, Trnawa,
Treńczyn, Preszów i Żylina oraz miasta Martin i Poprad.
5.2. Kompetencje organów administracji rządowej, wyższych
jednostek terytorialnych i gmin w zakresie wspierania rozwoju
regionalnego
5.2.1. Ministerstwo
46
� zgodnie ze strategią narodową współpracują przy opracowaniu programu rozwoju społeczno–
gospodarczego wyższej jednostki terytorialnej oraz programów robót publicznych na terenie
wyższej jednostki terytorialnej
5.2.2. Wyższa jednostka terytorialna
Do zakresu kompetencji wyższej jednostki terytorialnej w ramach wspierania rozwoju
regionalnego należy:
� opracowanie i dokonanie oceny analiz rozwoju kraju samorządowego i jego części, odpowiada za
zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny i terytorialny kraju
� opracowanie i koordynacja realizacji programu rozwoju społeczno-gospodarczego wyższej
jednostki terytorialnej, regularne monitorowanie i coroczne dokonywanie oceny jego
wykonania, odpowiada za zgodność programu rozwoju społeczno-gospodarczego wyższej
jednostki terytorialnej z priorytetami i celami określonymi w narodowej strategii oraz z planem
zagospodarowania przestrzennego
� uczestniczenie w przygotowaniach narodowej strategii, dokonywaniu oceny jej realizacji,
corocznie w terminie do 31 marca przesyła do ministerstwa sprawozdanie z realizacji priorytetów
i celów narodowej strategii
� współpraca z właściwymi organami administracji rządowej przy harmonizowaniu programu
rozwoju społeczno-gospodarczego wyższej jednostki terytorialnej oraz programów robót
publicznych dotyczących obszaru wyższej jednostki terytorialnej
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego:
� opracowanie projektów regionalnej strategii innowacji oraz regionalnej polityki innowacji oraz
innych strategii i polityk branżowych
� odpowiada za opracowanie strategii narodowej oraz jej aktualizację, odpowiada za realizację
narodowej strategii pod względem instytucjonalnym i organizacyjnym, koordynuje działania
partnerów społecznych i gospodarczych w ramach realizacji strategii narodowej
� udział w wykonywaniu zadań związanych z ukierunkowaniem wsparcia rozwoju regionalnego
we współpracy z ministerstwem oraz pozostałymi partnerami gospodarczymi i społecznymi na
obszarze wyższej jednostki terytorialnej
47
� stwarzanie warunków do nawiązywania i rozwoju współpracy terytorialnej i partnerstw
5.2.5. Źródła finansowania rozwoju regionalnego
� współpraca z regionami i jednostkami terytorialnymi lub z organami innych państw wykonujących
funkcje samorządu terytorialnego
1. Finansowanie rozwoju regionalnego realizowane jest z następujących źródeł:
� prowadzenie ewidencji elektronicznej programów rozwoju społeczno-gospodarczego gmin
znajdujących się na terenie wyższej jednostki terytorialnej
a) budżet państwa włącznie ze środkami finansowymi z części budżetowych ministerstw
� może powoływać Agencje Rozwoju Regionalnego w celu wspierania rozwoju regionalnego
wyższej jednostki terytorialnej
c) budżety wyższych jednostek terytorialnych
� wspieranie rozwoju przedsiębiorczości potrzebnej dla rozwoju jednostki terytorialnej
e) środki pochodzące od osób fizycznych
b) państwowe fundusze celowe
d) budżety gmin
f) środki pochodzące od osób prawnych
5.2.3. Gmina
Do zakresu kompetencji gminy w dziedzinie wspierania rozwoju regionalnego należy:
� przeprowadzanie analiz i dokonywanie oceny poziomu rozwoju na terenie gminy i jej części,
odpowiada za zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny i terytorialny gminy
� opracowanie i koordynacja realizacji programu rozwoju społeczno-gospodarczego gminy,
regularne monitorowanie i coroczne dokonywanie oceny jego wykonania, odpowiada za
zgodność programu rozwoju społeczno-gospodarczego gminy z priorytetami i celami określonymi
w narodowej strategii oraz z planem zagospodarowania przestrzennego, o ile jego wypracowanie
wymagane jest zgodnie z odrębnym przepisem
� współpraca z wyższą jednostką terytorialną, na terenie której znajduje się gmina, przy
przygotowaniu i realizacji programu rozwoju społeczno-gospodarczego wyższej jednostki
terytorialnej oraz udostępnianie wyższej jednostce terytorialnej programu rozwoju społecznogospodarczego gminy do celów ewidencyjnych
g) kredyty i dotacje otrzymane od organizacji międzynarodowych
h) środki pozyskiwane na podstawie umów międzynarodowych w sprawie przyznania grantów
zawartych między Republiką Słowacką i innymi państwami
i) z innych środków zgodnie z odrębnymi przepisami
2. Dodatkowe źródło finansowania wspierania rozwoju regionalnego stanowią środki finansowe
z Unii Europejskiej, przeznaczone dla:
a) regionów zacofanych gospodarczo, których wskaźniki rozwoju społeczno-gospodarczego
wskazują na niższy stopień rozwoju niż unijna średnia
b) regionów o niekorzystnej strukturze zatrudnienia i środowiska biznesowego
5.3. Kompetencje instytucjonalne
� uczestniczenie w realizacji zadań związanych z ukierunkowaniem wsparcia rozwoju regionalnego
we współpracy z ministerstwem oraz z pozostałymi partnerami gospodarczymi i społecznymi na
terenie gminy
5.3.1. Rada Narodowa Republiki Słowackiej
� stwarzanie warunków do nawiązywania i rozwoju współpracy terytorialnej i partnerstw
i kontrolnych Rady Narodowej. Ich głównym zadaniem jest szczegółowe przedyskutowanie projektu
� współpraca z innymi gminami, regionami i jednostkami terytorialnymi lub z organami innych
państw wykonujących funkcje samorządu terytorialnego
ustawy przydzielonego im przez Radę Narodową.
� wspieranie rozwoju przedsiębiorczości potrzebnej dla rozwoju gminy
projektów ustaw), mogą zapraszać na swoje zebrania przedstawicieli rządu, przewodniczących innych
5.2.4. Podstawowe dokumenty dotyczące wspierania rozwoju regionalnego
Wspieranie rozwoju regionalnego realizowane jest zgodnie z:
� Narodową strategią rozwoju regionalnego Republiki Słowackiej (zwaną w dalszej części „narodową
strategią“)
� programem rozwoju społeczno-gospodarczego wyższej jednostki terytorialnej
� programem rozwoju społeczno-gospodarczego gminy
W ramach parlamentu narodowego działają komitety pełniące funkcję organów inicjatywnych
Komitetom przysługuje prawo inicjatywy ustawodawczej (uprawnienie do przedkładania
organów administracji rządowej oraz prokuratora generalnego i żądać od nich przedstawienia
sprawozdań, wyjaśnień i potrzebnych dokumentów.
Członkami komitetów mogą być wyłącznie posłowie do Rady Narodowej. W skład jednego
komitetu wchodzi przeciętnie 12 członków, przy czym posłowie mogą być członkami najwyżej dwóch
komitetów. Skład komitetów odzwierciedla reprezentację partii w parlamencie. Organami właściwymi
do spraw polityki regionalnej i rozwoju są: Komitet Rady Narodowej Republiki Słowackiej ds.
Administracji Publicznej i Rozwoju Regionalnego
(Výbor NR SR pre verejnú správu a regionálny
rozvoj) oraz Komitet Rady Narodowej Republiki Słowackiej ds. Rolnictwa, Środowiska i Ochrony
Przyrody (Výbor NR SR pre pôdohospodárstvo, životné prostredie a ochranu prírody).
48
49
Komitet Rady Narodowej Republiki Słowackiej ds. Administracji Publicznej
i Rozwoju Regionalnego
Działalność komitetu skierowana jest na poszerzanie zakresu i poprawę jakości działań
administracji terytorialnej (gminy, wyższe jednostki terytorialne), administracji rządowej na wszystkich
szczeblach zarządzania państwem i aktów publicznoprawnych oraz na rozwój regionalny.
Komitet Rady Narodowej Republiki Słowackiej ds. Rolnictwa
i Ochrony Przyrody
Środowiska
Komitet jest organem koordynacyjnym, doradczym i inicjatywnym rządu Republiki Słowackiej
do spraw z zakresu polityki regionalnej, pomocy przedakcesyjnej w ramach programów PHARE, ISPA
i SAPARD, korzystania z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójnościowego oraz Inicjatyw
Wspólnotowych INTERREG III i EQUAL. Wykonuje nadzór nad programowaniem, wdrażaniem,
monitorowaniem oraz dokonywaniem oceny pomocy z funduszy unijnych. W przypadku stwierdzenia
nieprawidłowości przedstawia ministerstwom oraz rządowi RS propozycję podjęcia odpowiednich
działań.
Do głównych zadań Komitetu należy nadzorowanie działalności wszystkich zainteresowanych
Zakres kompetencji Komitetu obejmuje rolnictwo, gospodarkę leśną i wodną, geodezję,
ministerstw i innych centralnych organów administracji rządowej oraz pozostałych organizacji
kartografię i ewidencję gruntów i budynków, rozwój wsi, środowisko i ochronę przyrody. Działalność
i instytucji z dziedziny polityki regionalnej, pomocy przedakcesyjnej oraz operacji strukturalnych. Dla
legislacyjna Komitetu skierowana jest przede wszystkim na harmonizację prawa polskiego z prawem
celów niniejszego opracowania ”Operacje strukturalne” oznaczają działania związane z korzystaniem ze
Unii Europejskiej oraz dobudowanie mechanizmu transferu środków unijnych pod względem
środków z funduszy strukturalnych oraz Funduszu Spójności oraz Inicjatywy Wspólnotowe. Komitet
legislacyjnym i instytucjonalnym. Wspiera trwały i zrównoważony pod względem gospodarczym
we współpracy z właściwymi organami i instytucjami bierze udział w przygotowaniach na okres
i regionalnym rozwój rolnictwa, włącznie z uregulowaniem praw własności gruntów oraz z rozwojem
2007-2013 oraz w opracowaniu polityki spójności na wymieniony okres.
rynku gruntów. Podejmuje działania mające na celu poprawę stanu środowiska, ochronę składników
środowiska oraz racjonalne wykorzystywanie zasobów uwzględniające ochronę przyrody i kształtowanie
krajobrazu.
Komitetu jest pierwszy wicepremier i minister transportu, budownictwa i rozwoju regionalnego.
Członkami są wszyscy ministrowie ds. ekonomicznych. Na posiedzenia Komitetu zapraszani są oprócz
innych ministrów np. przewodniczący lub przedstawiciele krajów samorządowych, Stowarzyszenia
5.3.2. Rząd
Rząd Republiki Słowackiej (Vláda SR) zamierza zgodnie z deklaracją programową niwelować
utrzymujące się dysproporcje międzyregionalne poprzez połączenie
Przewodniczącym Komitetu jest premier Republiki Słowackiej a wiceprzewodniczącym
centralnych impulsów
Miast i Gmin Słowacji, Słowackiej Izby Przemysłowo Handlowej i Słowackiej Izby Rolnictwa i Przemysłu
Spożywczego. rozwojowych oraz polityk poszczególnych krajów samorządowych, pogłębiać kompetencje krajów
Komitet nadzoruje dostosowanie dokumentów programowych w zakresie wspierania rozwoju
samorządowych, których zakres odpowiedzialności powinien zostać rozszerzony i jednocześnie
regionalnego współfinansowanego z funduszy Europejskiego Obszaru Gospodarczego do innych
powinny uzyskać odpowiednią ilość środków finansowych na realizację polityk rozwojowych na
strategii i programów narodowych i resortowych. swoim terenie. Rząd zamierza również opracować spójną wizję rozwoju regionalnego Słowacji na
okres następnych dwudziestu lat i wyznaczyć powiązane z nią cele „Narodowej Strategicznej Ramy
Odniesienia (NSRO)“ oraz dokonać nowelizacji ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego
poprzez wprowadzenie zmian dotyczących zakresu kompetencji organów administracji rządowej,
krajów samorządowych i gmin, przez co zostanie zapewnione poszanowanie zasad spójności
i pomocniczości poprzez wzmocnienie wpływu samorządów regionalnych na lokalizację inwestycji ze
środków UE.
Komitet we współpracy z właściwymi organami i instytucjami bierze czynny udział w przygotowaniach
okresu programowania 2014–2020 oraz w przygotowaniach polityki spójności na tenże okres.
Komitet koordynuje działania na poziomie narodowym związane z przygotowaniem i wdrażaniem
Strategii Dunajskiej. Komitet Rządu ds. Zrównoważonego Rozwoju
Komitet Rządu Republiki Słowackiej ds. Polityki Regionalnej (Rada vlády SR pre
regionálnu politiku)
Już w początkowym okresie nowego procesu akcesji autonomicznej Słowacji po 1993r.
powstawał stopniowo urząd wiceprzewodniczącego rządu ds. integracji europejskiej oraz do spraw
europejskich.
W 1999r. został powołany Komitet Rządu ds. koordynacji funduszy przedakcesyjnych, polityki
i rozwoju jako samodzielny organ doradczy rządu. Statut Komitetu został ostatnio zmieniony 24 marca
2004r. i od tej pory nosi nazwę Komitet Rządu ds. Polityki Regionalnej i Nadzoru nad Operacjami
Strukturalnymi (Rada vlády Slovenskej republiky pre regionálnu politiku a dohľad nad štrukturálnymi
operáciami).
50
51
Komitet Rządu ds. Zrównoważonego Rozwoju RS (Rada vlády pre trvalo udržateľný rozvoj SR)
i Rozwoju Regionalnego RS na poziomie administracji rządowej centralnej jest koordynacja
jest organem doradczym i koordynacyjnym rządu Republiki Słowackiej do spraw stosowania zasad
i opracowanie wytycznych metodologicznych podmiotów zaangażowanych we wdrażanie funduszy
zrównoważonego rozwoju. Członków Komitetu powołuje Rząd na podstawie wniosku przewodniczącego
strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania 2007 – 2013 oraz informowanie
rady.
o nich.
Kancelaria Rządu Republiki Słowackiej Sekcja do Spraw Europejskich (Úrad vlády Slovenskej
Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Rozwoju Regionalnego Republiki Słowackiej stało się
republiky Sekcia pre európske záležitosti) zapewnia obsługę techniczno-organizacyjną prac Komitetu
z dniem 1 stycznia 2011r. w związku z poszerzeniem zakresu kompetencji także Organem Zarządzającym
ds. zrównoważonego rozwoju RS. Dział do Spraw Europejskich zapewnia obsługę techniczno-
Programem Operacyjnym Pomoc Techniczna w okresie programowania 2007 - 2013, Organem
organizacyjną prac Zespołu Roboczego ds. Zrównoważonego Rozwoju Republiki Słowackiej.
Zarządzającym Funduszem Spójności w okresie programowania 2004 - 2006 oraz Organem
Zespół Roboczy ds. Zrównoważonego Rozwoju RS składa się z ekspertów resortowych, przedstawicieli
samorządów i organizacji pozarządowych. Członków zespołu roboczego powołuje wiceprzewodniczący
rządu na podstawie wniosku ministrów resortu i przedstawicieli statutowych.
Kancelaria Rządu Republiki (Úrad vlády SR)
Zarządzającym Programem Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko w okresie programowania 2004
- 2006. Przeniesione kompetencje obejmują także wykonywanie zadań wynikających z ustawodawstwa
UE z zakresu Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej.
Kompetencje ministerstwa w zakresie rozwoju regionalnego
Departament Polityki Europejskiej i Społeczeństwa Opartego na Wiedzy – Dział Polityki
Regionalnej (Sekcia európskej politiky a vedomostnej spoločnosti - Odbor regionálnej politiky)
Główne zadania Działu wynikają z jego statusu koordynatora w dziedzinie polityki rozwoju
Zgodnie z ustawą nr 575/2001 Dz. U. o organizowaniu działalności rządu oraz administracji rządowej
centralnej z późniejszymi zmianami, Ministerstwo jest centralnym organem administracji rządowej ds.
tworzenia i realizacji polityki rozwoju miast.
regionów oraz przygotowań, wdrażania, monitorowania oraz dokonywania oceny funduszy
strukturalnych, Funduszu Spójności, INTERREG i innych wybranych inicjatyw Wspólnoty. Dział
� Ministerstwo koordynuje wykorzystanie środków finansowych z funduszy unijnych
Polityki Regionalnej wykonuje zadania sekretariatu Kancelarii Rządu RS do spraw polityki regionalnej
� Ministerstwo koordynuje przygotowanie polityk rozwoju regionalnego
i nadzoru nad operacjami strukturalnymi.
� Ministerstwo wykonuje zadania administracji rządowej i prowadzi sprawy państwowe bierze
udział w tworzeniu spójnej polityki krajowej w poszczególnych dziedzinach i realizuje ją
5.3.3. Ministerstwa
Struktura organizacyjna Ministerstwa
Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Rozwoju Regionalnego Republiki Słowackiej
(Ministerstvo dopravy, výstavby a regionálneho rozvoja Slovenskej republiky)
Z dniem 1 stycznia 2011r. został poszerzony zakres kompetencji Ministerstwa Transportu,
Budownictwa i Rozwoju Regionalnego Republiki Słowackiej
o zadania
Centralnego Organu
W skład Ministerstwa wchodzą m. in. następujące komórki organizacyjne:
� Instytut Strategii
� Wydział Koordynacji Podmiotów Rozwoju Regionalnego
Koordynacyjnego (Centrálny koordinačný orgán - CKO) ds. funduszy strukturalnych oraz Funduszu
� Dział Kontroli i Nadzoru Państwowego
Spójności na okres programowania 2007 - 2013 oraz Organu Zarządzającego ds. Wspólnotowych
� Wydział Audytu Wewnętrznego i Audytu Systemowego Funduszy Unijnych
Ram Wsparcia (Riadiaci orgán pre Rámec podpory Spoločenstva - RO pre CSF). Zmiana została
� Departament Spraw Europejskich i Stosunków Międzynarodowych
wprowadzona zgodnie z ustawą nr 403/2010 Dz. U. Z 13 października 2010r. Na mocy ww. ustawy
� Departament Zarządzania Projektami
nastąpiło z przyczyn racjonalizacji administracji rządowej przeniesienie kompetencji w zakresie
� Departament Budownictwa i Polityki Mieszkaniowej
korzystania ze środków finansowych w ramach realizacji polityki spójności UE w Republice Słowackiej
� Departament Turystyki
z Kancelarii Rządu na Ministerstwo Transportu.
� Departament Koordynacji Wdrażania Funduszy UE
CKO, względnie RO CSF zajmują strategiczną pozycję w zakresie stosowania instrumentów
polityki spójności UE w Republice Słowackiej i odpowiadają za proces negocjacji Republiki Słowackiej
w sprawie projektów właściwego ustawodawstwa europejskiego oraz przygotowania dokumentów
strategicznych, koncepcyjnych i programowych dotyczących polityki regionalnej UE i Republiki
Słowackiej. Z uwagi na powyższe priorytetowym zadaniem Ministerstwa Transportu, Budownictwa
52
53
Wydział koordynacji podmiotów rozwoju regionalnego
Agencja ds. Wspierania Rozwoju Regionalnego (Agentúra na podporu regionálneho rozvoja)
(zwana dalej ,,ARR“) pełni przede wszystkim następujące zadania:
Zasięg oddziaływania i właściwość:
� koordynuje, wykonuje nadzór metodologiczny i dokonuje oceny działalności agencji rozwoju
regionalnego (ARR) włączonych do Zintegrowanej Sieci Agencji Rozwoju Regionalnego (ZS ARR)
� koordynuje, wykonuje nadzór metodologiczny i dokonuje oceny działalności stowarzyszeń
euroregionalnych (ERS)
� przygotowuje ustawodawcze, koncepcyjne, strategiczne oraz programowe dokumenty potrzebne
do zarządzania agencjami rozwoju regionalnego ARR i ERS
� stwarza warunki do nawiązywania partnerskich stosunków oraz do rozwijania współpracy ARR
i ERS na szczeblu międzynarodowym, krajowym, regionalnym i lokalnym
� monitorowanie i dokonywanie oceny programów pomocowych WE
� realizacja programów operacyjnych w ramach okresu programowania w zakresie
� rozwoju regionalnego
� zarządzanie pomocą dla Bratysławskiego kraju
� realizacja programów operacyjnych współpracy transgranicznej
� koordynacja działań podmiotów rozwoju regionalnego
Agencja ds. Wspierania Rozwoju Regionalnego wewnętrznie dzieli się na:
1. Dział monitorowania i koordynacji programów rozwoju regionalnego
� monitoruje zakończone projekty Wspólnot Europejskich (WE) oraz współpracuje przy ich ocenie
1.1. Wydział monitorowania programów pomocowych WE
� stwarza bazę informacyjną do celów zarządzania oraz wdrażania programów pomocowych WE
1.2. Wydział koordynacji podmiotów rozwoju regionalnego
� proponuje i stwarza warunki współpracy z organizacjami międzynarodowymi oraz ugrupowaniami
w zakresie korzystania ze środków pomocowych WE oraz kontroluje ich wdrażanie
� z pomocą ARR zarządza i dokonuje oceny gromadzenia danych, dokonuje analizy i wydaje
zalecenia dotyczące infrastruktury, transportu oraz turystyki
� współpracuje z pozostałymi podmiotami regionalnymi, takimi jak: okręgowe i krajowe (krajské)
organizacje turystyczne, biura informacji turystycznej, regionalne centra informacji oraz ośrodki
doradztwa itp. w zakresie gromadzenia danych, dokonywania analiz oraz planów tworzenia miejsc
pracy
� współpracuje z Urzędem Statystycznym Republiki Słowackiej oraz Społeczną agencją
ds. implementacji (Sociálnou implementačnou agentúrou) w zakresie propozycji odpowiedzi na
wyzwania Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – zatrudnienie i spójność społeczna
� bierze udział w naradach grup roboczych oraz komitetów roboczych na szczeblu krajowym
i międzynarodowym oraz resortowych grup koordynacyjnych w centralnych organach władzy
państwowej“
2. Dział realizacji programów rozwoju regionalnego
2.1. Wydział zarządzania programami
2.2. Wydział wdrażania projektów infrastruktury społecznej
2.3. Wydział wdrażania projektów uzbrojenia terenu
2.4. Wydział finansowania projektów infrastruktury regionalnej
2.5. Wydział kontroli realizacji programów rozwoju regionalnego
3. Dział zarządzania pomocą dla Bratysławskiego Kraju
3.1. Wydział zarządzania programami pomocowymi dla Bratysławskiego Kraju
3.2. Wydział wdrażania programów pomocowych dla Bratysławskiego Kraju
3.3. Wydział zarządzania finansami programów pomocowych dla Bratysławskiego Kraju
3.4. Wydział kontroli programów pomocowych dla Bratysławskiego Kraju
4. Dział współpracy transgranicznej
4.1. Wydział zarządzania i wdrażania programów współpracy transgranicznej
4.2. Wydział wspólnego sekretariatu technicznego
Ministerstwa Gospodarki Ziemią i Rozwoju Obszarów Wiejskich (Ministerstvo
pôdohospodárstva a rozwoja vidieka)
Agencja ds. Wspierania Rozwoju Regionalnego (Agentúra na podporu regionálneho
rozvoja)
Agencja ds. Wspierania Rozwoju Regionalnego jako jeden z departamentów Ministerstwa
4.3. Wydział kontroli współpracy transgranicznej
5. Dział zarządzania finansami
5.1. Wydział kontroli finansowej programów unijnych
5.2. Wydział realizacji płatności programów unijnych
5.3. Wydział księgowości dla programów unijnych
Gospodarki Ziemią i Rozwoju Obszarów Wiejskich (Ministerstvo pôdohospodárstva a rozwoja vidieka)
w okresie programowania 2007 – 2013 wdraża i zarządza trzema programami operacyjnymi
współfinansowanymi ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego:
� Regionalny Program Operacyjny (Regionálny operačný program - www.ropka.sk)
� Program operacyjny Bratysławski Kraj (Operačný program Bratislavský kraj - www.opbk.sk)
� Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Słowacka – Republika Czeska na lata
2007 – 2013 (www.sk-cz.eu)
54
55
VI. ZASOBY INSTYTUCJONALNE
ROZWOJU REGIONALNEGO
W EUROREGIONIE KARPACKIM
– KRAJ PRESZOWSKI
6.1. Kraje samorządowe, miasta i gminy
6.1.1. Działy Rozwoju Regionalnego przy urzędach krajów samorządowych
(Odbory regionálneho rozvoja pri úradoch samosprávnych krajov)
W zakresie rozwoju regionalnego kraje samorządowe koordynują działania na terenie kraju,
współpracują z właściwymi ministerstwami (w szczególności z Ministerstwem Transportu,
Budownictwa i Rozwoju Regionalnego RS - MDVRR, Ministerstwem Rolnictwa RS), z gminami oraz
dalszymi podmiotami. Przygotowują kraj samorządowy do korzystania ze środków finansowych
pochodzących z funduszy strukturalnych UE, zarządzają przygotowaniem projektów modernizacji,
remontów obiektów oraz podwyższeniem jakości usług świadczonych w ramach infrastruktury
szkolnej, medycznej, społecznej i kulturalnej w kraju samorządowym. Programy rozwoju społeczno gospodarczego stanowią podstawowy dokument rozwoju regionalnego krajów. Często działy te są
również zintegrowane z działami ds turystyki i planów zagospodarowania przestrzennego. Opracowują
one i podsumowują analizy rozwoju kraju i jego części, organizują i koordynują opracowanie programu
rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. Program Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Preszowskiego
Kraju Samorządowego na lata 2008 – 2015 został zatwierdzony uchwałą Sejmiku PKS (Zastupiteľstva
PSK) nr 378 / 2008.
Kompetencje Działu Rozwoju Regionalnego - działalność Działu
Dział Rozwoju Regionalnego, Zagospodarowania Przestrzennego i Środowiska (Odbor
regionálneho rozvoja, územného plánu a životného prostredia), w szczególności:
� opracowuje i podsumowuje analizy rozwoju kraju samorządowego i jego części
� organizuje i koordynuje opracowanie i realizację programu rozwoju społeczno-gospodarczego
kraju samorządowego, regularnie go monitoruje oraz dokonuje corocznej oceny jego realizacji
� koordynuje opracowanie i realizację branżowych i sektorowych strategii i koncepcji rozwoju kraju
� opracowuje i dokonuje oceny programu rozwoju robót publicznych w kraju samorządowym
� współpracuje z właściwymi organami administracji państwowej, z samorządami gmin i miast,
z ich stowarzyszeniami, z dalszymi krajami samorządowymi, z pozostałymi partnerami działającymi
w zakresie rozwoju regionalnego
� wykonuje czynności związane z dostarczeniem, przedyskutowaniem i zatwierdzeniem podstaw
planów zagospodarowania przestrzennego kraju samorządowego
56
57
� wykonuje czynności związane z tworzeniem warunków rozwoju turystyki oraz koordynuje jej
rozwój na terytorium kraju samorządowego
� współpracuje z ministerstwami oraz pozostałymi centralnymi organami administracji państwowej
w ramach systemu zarządzania pomocą udzielaną z funduszy Wspólnoty Europejskiej
Działalność Działu Rozwoju Regionalnego
� analizuje założenia, definiuje kluczowe formy rozwoju regionalnego terenu oraz wyznacza jego
priorytety na szczeblu kraju samorządowego
� bierze udział we wdrażaniu programów finansowanych przez UE
� koordynuje czynności związane z działaniami skierowanymi na rozwój regionu w dziedzinie
gospodarki
� w ramach partnerstwa współpracuje z przedstawicielami administracji państwowej, samorządem
oraz sektorem prywatnym przy przygotowaniu oraz wdrażaniu projektów, programów oraz
istotnych zabezpieczeń finansowanych z funduszy UE
W zakresie monitorowania
� w zakresie swojej kompetencji przedkłada propozycje pozyskania środków na niwelowanie
dysproporcji na terenie kraju samorządowego
� monitoruje i dokonuje oceny rozwoju terytorialnego kraju samorządowego oraz opracowuje
raporty o rozwoju społeczno-gospodarczym kraju samorządowego
� przedkłada propozycje powstania osoby prawnej zorientowanej na wspieranie rozwoju
regionalnego na terenie kraju samorządowego, w szczególności na powstanie terenowej agencji
rozwoju regionalnego
� monitoruje możliwości pozyskiwania źródeł finansowania rozwoju regionalnego
W zakresie koordynowania, współpracy oraz przygotowywania dokumentów strategicznych:
� opracowuje program społeczno–gospodarczego rozwoju na terenie kraju samorządowego,
nadzoruje, ocenia jego realizację i aktualizację
� opracowuje regionalny program operacyjny we współpracy z dalszymi krajami samorządowymi,
które tworzą statystyczną jednostkę terytorialną na poziomie NUTS II, bierze udział w jego realizacji
oraz ocenia jego realizację
� opracowuje regionalną innowacyjną strategię kraju samorządowego, nadzoruje, ocenia jego
realizację i zapewnia jego aktualizację
� współpracuje z Ministerstwem budownictwa oraz pozostałymi organami administracji państwowej
przy przygotowaniu krajowego planu, sektorowych programów operacyjnych, współpracuje
z właściwym centralnym organem administracji państwowej oraz bierze udział w ocenie
wymienionych dokumentów
� organizuje powstawanie instytucjonalnych powiązań kooperacyjnych z dalszymi instytucjami
partnerskimi i ich regionalnymi przedstawicielstwami
� uwzględnia zadania i plany z dokumentów na poziomie ogólnokrajowym w dokumentach
rozwojowych na szczeblu kraju samorządowego
� wraz z organami administracji państwowej oraz dalszymi organami samorządu terytorialnego
koordynuje realizację zadań w zakresie rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, w szczególności
przy realizacji koncepcji rozwoju poszczególnych dziedzin życia w kraju
� organizuje wzajemną współpracę z dalszymi krajami samorządowymi oraz rozwój współpracy
z jednostkami terytorialnymi lub organami innych państw pełniącymi regionalne funkcje przy
sprawowaniu władzy samorządowej
� na podstawie umowy z organem zarządzającym monitoruje realizację projektów finansowanych
z UE
� wyszukuje i identyfikuje odpowiednie projekty, aktualizuje przegląd przygotowywanych
i realizowanych projektów w ramach Urzędu Preszowskiego Kraju Samorządowego (Úradu PSK)
� w ramach PKS opracowuje banki projektów, wspierających rozwój regionalny
W zakresie doradztwa, konsultacji oraz wydawania opinii
� wypowiada się w sprawie dokumentacji zagospodarowania przestrzennego dużej jednostki
terytorialnej oraz w sprawie zagospodarowania przestrzennego miast i gmin PKS z punktu
widzenia rozwoju społeczno-gospodarczego
� wypowiada się w sprawie projektów rozwoju regionalnego
� świadczy usługi doradcze względem dokumentów programowych na szczeblu krajowym
i regionalnym
� ogłasza wyzwania i świadczy usługi doradcze przy wdrażaniu środków zabezpieczających
finansowanie projektów z funduszy UE, na podstawie umowy z organem zarządzającym
W zakresie ewidencjonowania i przygotowywania danych
� ewidencjonuje programy rozwoju społeczno-gospodarczego kraju i gmin
� opracowuje i aktualizuje bazy danych i analiz związanych z działaniami rozwoju regionalnego
� tworzy i aktualizuje informacyjne bazy danych z dziedziny ekonomii
� przygotowuje a opracowuje materiały do działalności stałej komisji ds rozwoju regionalnego
i turystyki utworzonej przy sejmiku kraju samorządowego
� ewidencjonuje wnioski projektowe, osoby ubiegające się o wsparcie finansowe z UE, na podstawie
umowy z organem zarządzającym
� stwarza warunki do tworzenia projektów rozwoju o charakterze regionalnym
� współpracuje z biurem PKS w Brukseli przy pozyskiwaniu i udzielaniu informacji w zakresie
rozwoju regionalnego
� realizuje działalność koncepcyjną i koordynacyjną w stosunku do miast, gmin oraz mikroregionów
� koordynuje działalność przy przygotowaniu i realizacji właściwych merytorycznie projektów
wspierających rozwój regionalny
58
W zakresie marketingu terytorialnego
� koordynuje planowanie i realizację działań marketingowych wspierających terytorialny rozwój
społeczny i gospodarczy
� stwarza warunki sprzyjające napływowi bezpośrednich inwestycji zagranicznych przez zapraszanie
potencjalnych inwestorów zagranicznych w zakresie rozwoju regionalnego a turystyki
59
� kreowanie pozytywnego wizerunku i promocji PKS
� administracja publiczna (samorządy, administracja państwowa)
� przygotowywanie krajowych i zagranicznych wystaw i prezentacji o regionie w zakresie rozwoju
regionalnego
� sfera przedsiębiorczości
� trzeci sektor, społeczeństwo
� przygotowywanie materiałów promocyjnych
Do działań priorytetowych agencji należy:
6.1.2. Komisje sejmiku kraju samorządowego
Większość wyższych jednostek terytorialnych (VÚC) posiada samodzielną komisję, ustanowioną
przy swoim sejmiku, która zajmuje się problemami rozwoju regionalnego na szczeblu kraju
samorządowego. W wielu krajach istnieją jeszcze samodzielne komisje ds turystyki i współpracy
transgranicznej, jak też zagospodarowania przestrzennego i środowiska. Komisja składa się z członków
wybranych spośród posłów i specjalistów z regionu, wyłonionych przez partie polityczne. Komisje
przedyskutowują dokumenty, mające charakter ogólnie obowiązujących zarządzeń (VZN).
6.1.3. Urzędy miast i gmin
Wydziały i działy z zakresem działalności dotyczącym rozwoju regionalnego i lokalnego.
6.1.4. Agencje Rozwoju Regionalnego – ARR (Regionálne rozvojové agentúry
- RRA) - Zintegrowana Sieć Agencji Rozwoju Regionalnego – ZS ARR
(Integrovaná sieť regionálnych rozvojových agentúr - IS RRA)
ZS ARR tworzą agencje rozwoju regionalnego (zwane dalej „agencje“), w sensie Ustawy
Narodowej Rady RS nr 539/2008 Dz. U. o wspieraniu rozwoju regionalnego zrzesza 52 wspierane
agencje, pracuje w niej ponad 150 pracowników internistycznych i ponad 200 eksternistycznych.
Pierwsze agencje zaczęły powstawać na Słowacji na początku lat 90 jako zrzeszenia osób
prawnych (do ich powstania przyczyniły się samorządy lokalne, administracja państwowa i sektor
prywatny) zajmujące się działalnością doradczą i projektową w regionach. Są to instytucje regionalne,
które mają na celu aktywizację rozwoju społeczno-gospodarczego w miejscach swojej działalności.
W chwili obecnej tworzą zintegrowaną sieć, którą można traktować jako strukturę wspierającą rozwój
regionów Słowacji. Wszystkie agencje, które chcą być w zintegrowanej sieci, muszą być zrzeszeniami
osób prawnych.
Agencje mają do dyspozycji zestawienia nt. potencjału regionu, w którym działają oraz
przekrojowo wpływają na wszystkie gałęzie gospodarki. Potwierdza to ich uniwersalny charakter
i zapewnia im to wyjątkową pozycję wśród podmiotów działających w dziedzinie rozwoju regionalnego.
� organizowanie bezpłatnego informowania i publikacji we współdziałaniu z Centralnym organem
ds. koordynacji programów operacyjnych w Narodowych strategicznych ramach odniesienia
Republiki Słowackiej (Národnom strategickom referenčnom rámci Slovenskej republiky) na lata
2007 – 2013
� organizowanie bezpłatnego świadczenia usług doradczych podmiotom trzecim nt możliwości
korzystania z pomocy z funduszy strukturalnych UE oraz innych źródeł finansowania
� organizowanie bezpłatnego świadczenia usług o charakterze informacyjno-doradczym podmiotom
trzecim przy przygotowywaniu dokumentów strategicznych i programowych na szczeblu
regionalnym i lokalnym
� tworzenie partnerstwa oraz rozwijanie współpracy z partnerami zagranicznymi; promowanie
działań na szczeblu międzynarodowym, regionalnym i lokalnym i inne
6.1.5. Agencje rozwoju regionalnego WJT (VÚC)
Są to przeważnie instytucje zorientowane na realizację projektów, założone przez poszczególne
kraje samorządowe. Niektóre wyższe jednostki terytorialne założyły agencje z konkretnym
ukierunkowaniem tematycznym.
6.1.6. Inne
Regionalne stowarzyszenia, agencje lub podobne struktury założone przez miasta
i gminy
Stowarzyszenia euroregionalne
Stowarzyszenia osób prawnych wyspecjalizowane w zakresie rozwoju współpracy
transgranicznej w słowackim pograniczu.
Prywatne agencje i spółki świadczące usługi w zakresie udzielania konsultacji
Działalność tych organizacji skierowana jest na przygotowanie, opracowywanie i wdrażanie
projektów rozwoju regionalnego.
Za pośrednictwem ministerstwa odpowiedzialnego za rozwój regionalny państwo, zgodnie z Ustawą
Narodowej Rady RS nr 539/2008 Dz. U. o wspieraniu rozwoju regionalnego wspiera agencje włączone
do ZS ARR jako „przedłużenie swoich rąk” w regionach i udostępnia im środki finansowe na realizację
zadań określonych w umowie.
Agencje należą do samodzielnych zrzeszeń osób prawnych, które działają na rzecz interesu
publicznego na zasadzie organizacji pozarządowych. Zadania agencji w regionach wynikają z ich
statutów oraz planów działalności na poszczególne lata. Do klientów agencji należą przeważnie
uczestnicy rozwoju regionalnego, pochodzący z trzech segmentów:
60
61
VII. ZASOBY INSTYTUCJONALNE
ROZWOJU REGIONALNEGO
W EUROREGIONIE KARPACKIM –
WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE
W niniejszym rozdziale przedstawione są pozostałe, zidentyfikowane podczas projektu
instytucje, związane z rozwojem regionalnym po polskiej i słowackiej stronie Euroregionu Karpackiego,
na obszarze województwa podkarpackiego.
7.1. Instytucje rozwoju regionalnego w Euroregionie Karpackim –
strona polska
Struktura instytucjonalna, tworząca zaplecze i posiadająca instrumenty do wdrażania polityki
regionalnej obejmuje zarówno instytucje zarządzające i decyzyjne o charakterze samorządowym jak
i instytucje tworzące tak zwany układ wsparcia (m.in. agencje rozwoju regionalnego).
W pierwszej grupie, na obszarze polskiej części Euroregionu Karpackiego, jako samorządowe
ciało wykonawcze występuje Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego. Wydzielony
w strukturze organizacyjnej Urzędu Departament Rozwoju Regionalnego odpowiedzialny jest za
realizację Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego, Regionalnego Programu Operacyjnego
Województwa Podkarpackiego oraz rozliczanie środków finansowych. Jako ogniwo samorządowego
układu instytucjonalnego pozostaje w stosunku władczym do zadań realizowanych na poziomie
regionu w zakresie mocy władczej rozwoju regionalnego.
Drugą grupę stanowi struktura pozbawiona mocy władczej. Samorząd województwa ma
możliwość tworzenia lub współtworzenia tego typu instytucji, tworzących strukturę wspierającą rozwój
regionalny. Można tu wymienić m.in. agencje i fundacje rozwoju regionalnego lub różnego rodzaju
fundusze wsparcia.
Struktura agencji rozwoju regionalnego jest znacznie zróżnicowana, co wynika z wielu
uwarunkowań. Wpływ na to ma m.in. brak regulacji prawnych co do tworzenia tego typu instytucji,
a co za tym idzie, powstawanie agencji pod postacią wielu dostępnych ram instytucjonalno-prawnych,
od spółek akcyjnych o pokaźnym kapitale po niewielkie fundacje i stowarzyszenia. Istnieje także
zauważalne powiązanie sposobu funkcjonowania agencji rozwoju regionalnego z kadencyjnością
wyborów regionalnych. Mimo pewnego braku formalnego usystematyzowania, agencje rozwoju
regionalnego odgrywają znaczną rolę w polityce regionalnej. Łączą w sobie zalety sektora biznesu
z cechami sektora publicznego, stając się ogniwem łączącym władzę publiczną i sektor prywatny.
Zakres działalności agencji rozwoju regionalnego jest bardzo zróżnicowany. Wszystkie
62
63
instytucje łączy jednak wspólny cel, który sprowadza się do prowadzenia działalności służącej
� Centrum Zarządzania Podkarpackim Parkiem Naukowo-Technologicznym
wszechstronnemu rozwojowi regionów poprzez skoncentrowanie i mobilizację potencjału środowisk
� Centrum Projektowe MIASTO PROJEKT
lokalnych oraz działalność doradczą i usługową, wspieranie procesu restrukturyzacji ekonomicznej
� Centrum Ekonomii Społecznej, wspierające i promujące podmioty ekonomii społecznej, działające
na terenie województwa podkarpackiego
województw, otwieranie i wspomaganie przedsięwzięć gospodarczych, promocję regionu oraz
opracowywanie i realizację projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych3.
Wśród podstawowych działań podejmowanych przez agencje znajduje się tworzenie jak
najlepszych warunków dla zapewnienia rozwoju współpracy transgranicznej, międzyregionalnej
i międzynarodowej. Agencje współpracują w tym zakresie z jednostkami samorządu terytorialnego,
m.in. poprzez wspólne opracowywanie strategii rozwoju, programów operacyjnych, realizację
projektów transgranicznych i poszukiwanie możliwości sięgnięcia po środki z dostępnych programów
pomocowych a także wspólną promocję regionu. Często też tworzą w swojej strukturze wyspecjalizowane
komórki – Centra Współpracy Transgranicznej, mające na celu zapewnienie wsparcia dla rozwoju
gospodarczego Euroregionów.
Wśród największych agencji rozwoju regionalnego, funkcjonujących na terenie polskiej części
Euroregionu Karpackiego można wyróżnić następujące instytucje:
� Biuro Terenowe w Przeworsku – Centrum Współpracy Transgranicznej, powstałe w celu
zacieśniania współpracy transgranicznej poprzez pomoc w tworzeniu i rozwoju małych i średnich
przedsiębiorstw w krajach Euroregionu Karpackiego
� Biuro Terenowe w Krośnie, prowadzące m.in. działalność informacyjną i doradczą dla podmiotów
z obszaru Euroregionu Karpackiego zainteresowanych pozyskaniem wsparcia z funduszy unijnych
Agencja jest zarejestrowana w Centralnym Rejestrze Konsultantów PHARE/TACIS w Brukseli,
uprawniającym do realizacji kontraktów z Funduszy Komisji Europejskiej. Jest również członkiem
Krajowego Stowarzyszenia Agencji i Fundacji Rozwoju Regionalnego NARDA, skupiającego agencje
z całej Polski. Jako jedyna z krajów Europy Środkowo-Wschodniej Rzeszowska Agencja Rozwoju
Regionalnego została nagrodzona przez Komisję Europejską Nagrodą GRAND PRIX - „Partnerzy
w działaniu” za realizację Programów PHARE.
RARR aktywnie współpracuje z innymi agencjami rozwoju regionalnego działającymi na terenie
7.1.1. Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
województwa podkarpackiego. Dla wzmocnienia pozycji rynkowej agencji powołano w maju 2001 roku
Podkarpacką Radę Agencji Rozwoju Regionalnego (PRARR). Celem PRARR jest integracja i jednolita
reprezentacja agencji, wzmocnienie ich pozycji i zdolności absorpcyjnej środków pomocowych,
Ogólne informacje:
Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. istnieje od roku 1993. Jej celem jest
prowadzenie działalności służącej wszechstronnemu rozwojowi regionu Podkarpacia poprzez
skoncentrowanie i mobilizację potencjału środowisk lokalnych oraz działalność doradczo-usługową
w procesach restrukturyzacji, otwierania i wspomagania przedsięwzięć gospodarczych, promocji
wspierających rozwój regionalny, inicjowanie programów i podejmowanie wspólnych inicjatyw
ważnych dla rozwoju województwa. Do zadań rady należy wspólna reprezentacja agencji, wzajemne
wspieranie się w inicjatywach lokalnych i regionalnych, wspólna realizacja projektów dot. rozwoju
województwa, pełniejsze wykorzystanie potencjału zasobów ludzkich oraz występowanie jako partner
dla władz samorządowych.
regionu oraz pozyskania zagranicznych środków pomocowych. Cele te realizowane są poprzez
wyspecjalizowane centra organizacyjne funkcjonujące w ramach Agencji, tj.:
� Centrum Organizacyjno-Szkoleniowe i Współpracy Międzynarodowej, prowadzące działalność
w zakresie organizacji szkoleń z zakresu funduszy europejskich; zarządzania projektami finansowanymi
z funduszy Unii Europejskiej, koordynacji działań służących promocji regionu, zapewnienia sprawnego
funkcjonowania organizacyjnego Agencji i utrzymywania kontaktów z instytucjami partnerskimi
w kraju i zagranicą
RARR realizuje liczne projekty krajowe i europejskie, których celem jest rozwój regionu, firm,
instytucji wspierających oraz samorządów.
Wieloletnie doświadczenie w definiowaniu, przygotowywaniu, realizacji i rozliczaniu projektów
spowodowało, iż RARR jako Regionalna Instytucja Finansująca wyznaczona została do obsługi części
� Centrum Współpracy Gospodarczej, mające na celu zapewnienie wsparcia podmiotom
gospodarczym w dążeniu do pozyskania środków unijnych
działań w ramach programu PHARE 2000 oraz Działania 2.5 Promocja przedsiębiorczości
� Centrum Transferu Technologii, Innowacji i Informatyzacji, zapewniające wsparcie sektora MŚP,
aktywnych na polu innowacyjności i transferu technologii
(ZPORR).
� Centrum Obsługi Inwestora, mające na celu zapewnienie wsparcia rozwoju województwa
podkarpackiego poprzez stymulację napływu inwestycji zewnętrznych
� Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości, wspierające przede wszystkim osoby planujące rozpoczęcie
działalności gospodarczej, mikroprzedsiębiorców oraz małe i średnie przedsiębiorstwa
3 Raport o stanie agencji, fundacji rozwoju regionalnego, lokalnego w Polsce, Krajowe Stowarzyszenie Agencji Rozwoju
Regionalnego, Rzeszów 2006.
64
Zrealizowane projekty:
i 3.4 Mikroprzędsiębiorstwa w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego
RARR S.A. realizuje duży i nowatorski projekt w ramach Inicjatywy wspólnotowej EQUAL pod
nazwą „Partnerstwo na rzecz aktywizacji zawodowej „Animator”. W działaniu tym oprócz RARR
uczestniczy 17 innych podkarpackich organizacji pozarządowych, firm, urzędów pracy, szkół średnich
i wyższych, ośrodków pomocy społecznej, a jego celem jest walka z bezrobociem.
Jako instytucja pomocnicza Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego zaangażowana jest
w projekt INTERREG III C, realizowany przez Samorząd Województwa Podkarpackiego. Głównym
65
Cele Przemyskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A., wynikające ze statutu Agencji to m.in.:
celem tego projektu jest poprawa efektywności polityk i instrumentów rozwoju regionalnego, przepływ
i wymiana informacji, wiedzy i dobrych praktyk 7 regionów partnerskich tj. województwa
Podkarpackiego, województwa Kujawsko-Pomorskiego, regionów Midi-Pyrenees (Francja), Toskania
(Włochy), Nawarra (Hiszpania), Pohjois Suomi (Finlandia), Border, Midland and Western (Irlandia).
Od października 2000 roku RARR S.A. jest członkiem sieci IRC i na mocy umowy z Unią
� wspieranie rozwoju społeczno-gospodarczego miasta Przemyśla i regionu przemyskiego
� inicjowanie i promowanie przedsiębiorczości
� wspieranie sektora małych i średnich przedsiębiorstw, w szczególności mikroprzedsiębiorstw
� udział i współpraca w realizacji projektów finansowanych ze środków UE
Europejską prowadzi Ośrodek Przekazu Innowacji Polska Południowa, wspierający ponadgraniczny
� wspieranie postępu technologicznego
transfer technologii pomiędzy państwami będącymi członkami sieci.
� organizowanie i wspieranie przedsięwzięć na rzecz tworzenia nowych miejsc pracy
Niedawno, wraz z sześcioma partnerami Agencja powołała do życia Podkarpacki Fundusz
� prowadzenie działalności promocyjno-informacyjnej dotyczącej lokalnego rynku gospodarczego
Ekonomii Społecznej, i ogłosiła konkurs na wsparcie nowo tworzonych spółdzielni socjalnych.
� promocja walorów turystycznych miasta Przemyśla i powiatu przemyskiego
Spółdzielnie socjalne to nowy twór w polskiej rzeczywistości gospodarczej, który ma pomóc osobom
� prowadzenie działalności wydawniczej
długotrwale bezrobotnym, niepełnosprawnym, bezdomnym, zwolnionym z zakładów karnych, chorym
PARR S.A. realizuje swoje zadania statutowe głównie poprzez realizację projektów
psychicznie na wyrwanie się z niemocy i znalezienie miejsca pracy.
Zgodnie z decyzją Samorządu Województwa Podkarpackiego RARR jest jednostką zarządzającą
Podkarpackim Parkiem Naukowo-Technologicznym, którego celem jest stymulowanie rozwoju
województwa podkarpackiego w oparciu o idee innowacyjności i transferu technologii. Przyjęte do
finansowanych ze środków zewnętrznych, w tym Unii Europejskiej. Agencja zrealizowała wiele
projektów finansowanych z funduszy UE, w tym przede wszystkim dotyczących rozwoju i promocji
przedsiębiorczości, wspierania zasobów ludzkich a także współpracy transgranicznej.
realizacji w pierwszym etapie działania obejmują uzbrojenie w infrastrukturę techniczną kilkudziesięciu
W ramach prowadzonej działalności PARR S.A. oferuje usługi zarówno przedsiębiorcom,
hektarów gruntów w okolicach lotniska w Jasionce i budowę inkubatora przedsiębiorczości przy
jednostkom samorządu terytorialnego, jak i organizacjom pozarządowym. Wśród oferowanych przez
Politechnice Rzeszowskiej.
PARR S.A. serwisów można wyróżnić m.in. udzielanie kompleksowych informacji z zakresu aktualnych
programów finansowanych z funduszy UE oraz pomoc w przygotowaniu wniosków o dotacje,
DANE KONTAKTOWE:
Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
ul. Szopena 51
35-959 Rzeszów
tel.: +48 17 852 06 00
fax.: +48 17 852 06 11
e-mail: [email protected]
www.rarr.rzeszow.pl
biznesplanów, studiów wykonalności inwestycji, a także opracowywanie Strategii Rozwoju, Planów
Rozwoju Lokalnego oraz Lokalnych Programów Rewitalizacji. Z myślą o dotarciu do organizacji
pozarządowych Spółka rozpoczęła prowadzenie Regionalnego Ośrodka EFS obejmującego swoim
działaniem powiat przemyski /grodzki i ziemski/, oraz powiaty jarosławski, przeworski i lubaczowski.
Ośrodek świadczy bezpłatne usługi informacyjne nt. możliwości dofinansowania projektów
z programów finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz doradztwo
w zakresie przygotowywania, wdrażania i zarządzania projektami współfinansowanymi z EFS.
Zrealizowane projekty:
7.1.2. Przemyska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
Przemyska Agencja Rozwoju Regionalnego posiada bogate doświadczenie w realizacji
projektów dofinansowanych ze źródeł unijnych, mających na celu rozwój przedsiębiorczości.
Ogólne informacje:
W latach 2006 – 2007 Agencja realizowała projekt pod nazwą „Po prostu ... na swoim”
Przemyska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. jest najmłodszą agencja rozwoju regionalnego
dofinansowany w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego 2004-
w województwie podkarpackim. Została zawiązana aktem notarialnym w dniu 9 lipca 2004 r., w formie
2006, Działanie 2.5 „Promocja przedsiębiorczości”. Projekt miał na celu zapewnienie aktywnego
spółki akcyjnej i działa jako instytucja non for profit. PARR S.A. prowadzi szeroką działalność mającą
wsparcia zatrudnienia poprzez stymulowanie powstawania nowych mikroprzedsiębiorstw oraz
na celu rozwój regionu, w szczególności miasta Przemyśla i regionu przemyskiego. W skład akcjonariatu
zapewnienie nowo zarejestrowanym mikroprzedsiębiorcom pomocy w wykorzystaniu dostępnych
PARR S.A. wchodzi Gmina Miejska Przemyśl oraz pięć przemyskich spółek komunalnych.
instrumentów wsparcia. Dzięki jego realizacji beneficjenci mieli możliwość wzięcia udziału
w bezpłatnych szkoleniach, skorzystania z usług doradczych a także otrzymania jednorazowej dotacji
na
rozpoczęcie
działalności
gospodarczej.
W
rezultacie
realizacji
projektu
powstało
12 mikroprzedsiębiorstw.
66
67
Dzięki realizacji projektu „Pomysł na biznes” w latach 2009 – 2010, dofinansowanemu
w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja
i rozwoju ekonomicznego województwa podkarpackiego poprzez integrację ludzi i instytucji na rzecz
tych działań.
przedsiębiorczości i samozatrudnienia, utworzono kolejne 92 mikroprzedsiębiorstwa. W ramach tego
Główne zadania MARR S.A. koncentrują się na:
samego działania, działając w partnerstwie w ramach projektu pod nazwą „Kapitał dla
przedsiębiorczych, utworzono jeszcze 107 mikroprzedsiębiorstw.
Agencja zrealizowała też wiele projektów w ramach rozwoju zasobów ludzkich. Dzięki temu
podniesiono kwalifikacje zawodowe osób już pracujących, dostosowując je do wymogów regionalnego
rynku pracy w warunkach członkostwa w Unii Europejskiej oraz osób zagrożonych utratą zatrudnienia
i osób które utraciły zatrudnienie. Wśród zrealizowanych w tym zakresie projektów można wymienić
projekt pod nazwą ”Pakiet biurowy podstawowym narzędziem pracy pracownika administracji”
dofinansowany w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego 20042006, Działanie 2.1 „Rozwój umiejętności powiązany z potrzebami regionalnego rynku pracy
i możliwości kształcenia ustawicznego w regionie”. W latach 2005 – 2006, dzięki realizacji projektu
przeszkolono 100 osób pracujących z zakresu obsługi komputera, obsługi Internetu oraz pakietu
biurowego. Kolejnym projektem zrealizowanym w ramach tego samego działania programu ZPORR
2004 – 2006 jest projekt pod nazwą ”Pakiet Język obcy kluczem do podniesienia atrakcyjności
pracownik na rynku Unii Europejskiej”. W efekcie jego realizacji zorganizowano dla 390 osób
pracujących kursy języka angielskiego na trzech poziomach zaawansowania. Z kolei dzięki realizacji
projektu ”Twoja kariera zawodowa - naszym priorytetem” (źródło dofinansowania: ZPORR
� świadczeniu usług doradczych, szkoleniowych, informacyjnych i finansowych –udzielanie
pożyczek dla MŚP i osób podejmujących działalność gospodarczą (w tym dla bezrobotnych)
� współpracy z władzami regionalnymi i lokalnymi samorządu terytorialnego w zakresie
opracowywania strategii rozwoju regionów, w tym pozyskiwania środków na rozwój gospodarczy
powiatów i województwa
� udostępnianiu mikro, małym i średnim firmom powierzchni produkcyjnej wraz z niezbędną
infrastrukturą w ramach Inkubatora Przedsiębiorczości IN-MARR oraz Mieleckiego Parku
Przemysłowego do prowadzenia własnej działalności gospodarczej a w przyszłości w ramach
tworzonego Inkubatora Nowych Technologii
� prowadzeniu Regionalnego Punktu Konsultacyjnego
� promocji firm regionu poprzez organizację targów, wystaw
� wspieraniu rozwoju lokalnego handlu wspólnie z Mieleckim Towarzystwem Kupieckim - obsługa
organizacyjno – finansowa akcji BONY – MARR
� zarządzaniu Mieleckim Parkiem Przemysłowym - infrastrukturą techniczno-przemysłową na
potrzeby inwestorów, szczególnie małych i średnich
2004-2006, Działanie 2.4 „Reorientacja zawodowa osób zagrożonych procesami restrukturyzacyjnymi)
przeszkolono 85 osób pracujących, osób zagrożonych utratą zatrudnienia i tych, którzy stracili
zatrudnienie w wyniku procesów restrukturyzacyjnych.
bezrobociu, rozwój zasobów ludzkich, a przede wszystkim na rozwój gospodarki opartej na wiedzy
w tym inspirowanie działalności innowacyjnej firm.
Realizacja działań statutowych Agencji, w szczególności z zakresu rozwoju regionalnego
DANE KONTAKTOWE:
realizowana jest poprzez zapewnienie najwyższej jakości usług informacyjnych, finansowych –
Przemyska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
udzielanie pożyczek, szkoleniowych, oraz doradczych zgodnie ze standardem Krajowego Systemu
ul. ks. Piotra Skargi 7/1
37-700 Przemyśl
tel.: + 48 16 676 09 85
fax.: +48 16 676 09 86
e-mail: [email protected]
www.parr.pl
7.1.3. Agencja Rozwoju Regionalnego MARR S.A
Ogólne informacje:
Misją Agencji jest tworzenie równych szans dostępu do ekonomicznych możliwości powiatu
mieleckiego i województwa podkarpackiego dla każdego mieszkańca, firmy i instytucji.
Głównym celem Agencji jest inicjowanie, organizowanie oraz wspieranie restrukturyzacji
68
Realizacja powyższych zadań wpływa na tworzenie nowych miejsc pracy, przeciwdziałanie
Usług:
� Usługi informacyjne - świadczone przez ARR „MARR” S.A. od 19.12.2000 r., skierowane
do przedsiębiorców z sektora MŚP jak i osób zamierzających uruchomić własną działalność
gospodarczą. Pakiet usług informacyjnych obejmuję m. in. zagadnienia związane z możliwościami
pozyskania wsparcia z UE w ramach działań krajowych jak i regionalnych. Ponadto Agencja Rozwoju
Regionalnego MARR S.A. jest koordynatorem Regionalnej Sieci Punktów Konsultacyjnych woj.
podkarpackiego i odpowiada za koordynację działań promocyjno-informacyjnych związanych
z funkcjonowaniem Sieci PK w całym województwie.
� Usługi finansowe – udzielanie pożyczek. To usługi realizowane przez Agencję od 2003 r. Są one
skierowane do mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, które realizują inwestycję na terenie
administracyjnym województwa podkarpackiego i posiadają siedzibę na terytorium RP. Pożyczki
przeznaczone są na cele inwestycyjne jak i cele obrotowe. Z oferty może skorzystać przedsiębiorca
zarówno w początkowej fazie rozwoju firmy, jak i już od lat działający na rynku. Od 2003 roku do
końca czerwca 2010 roku udzielono 103 pożyczek na łączna kwotę 6 257 000,00 złotych.
� Usługi doradcze o charakterze ogólnym - świadczone przez Agencję od początku jej istnienia
i kierowane do MŚP, osób rozpoczynających działalność gospodarczą, jak również do jednostek
samorządu terytorialnego. W przypadku osób rozpoczynających działalność gospodarczą
69
obejmują podstawowe doradztwo w zakresie: rachunkowości, zarządzania, marketingu, prawa,
zasobów ludzkich, źródeł finansowania działalności gospodarczej oraz procedur administracyjnoprawnych przy rozpoczynaniu działalności gospodarczej w Polsce. Usług doradcze dla sektora
MŚP obejmują także przygotowanie dokumentacji aplikacyjnej – wnioski, biznes plany do
programów pomocowych finansowanych z UE w ramach działań krajowych i regionalnych.
Natomiast oferta usług dla jednostek samorządu terytorialnego obejmuje opracowanie ekspertyz
oraz dokumentacji aplikacyjnej do programów pomocowych, mających na celu ograniczenie
bezrobocia i rozwój przedsiębiorczości w regionie.
gospodarcze działające w sektorze rolno-spożywczym oraz rolnicy, co także poprawiło koniunkturę
gospodarczą w województwie podkarpackim.
Podsumowując doświadczenie projektowe Agencji Rozwoju Regionalnego „MARR” S.A. pod
względem finansowym, w latach od 1992-2000 Agencja zrealizowała projekty na łączną wartość
ok. 47 648 760,00 PLN, w latach 2001-2007 była to już kwota rzędu ok. 54 175 017,40 PLN, a w latach
2008-2010 wartość zrealizowanych projektów osiągnęła poziom ok. 280 253 099,40 PLN.
� Usługi doradcze o charakterze proinnowacyjnym - świadczone przez Agencję od 2007 r. Skierowane
są do mikro, małych, średnich i dużych przedsiębiorstw głównie z obszaru województwa
podkarpackiego, zainteresowanych wzrostem konkurencyjności na rynku oraz podniesieniem
atrakcyjności swoich wyrobów. Usługi obejmują: przeprowadzenie audytów technologicznych
polegających na ocenie potencjału i potrzeb technologicznych przedsiębiorców, w zakresie
wytwarzanych produktów lub usług oraz przeprowadzenia procesu transferu technologii.
� Usługi szkoleniowe - realizowane w ramach projektów szkoleniowych otwartych i zamkniętych.
Najczęściej współfinansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego. Oferta usług skierowana
jest do pracowników sektora MŚP a także do osób bezrobotnych i nieaktywnych zawodowo.
Obejmuje zarówno szkolenia ogólne jak i specjalistyczne dostosowane do potrzeb rynku lokalnego
i regionalnego. Szkolenia te mają na celu dostarczenie potrzebnej wiedzy do podniesienia
kwalifikacji zawodowych uczestników.
Ponadto Agencja świadczy usługi w zakresie: wynajmu powierzchni produkcyjnych i biurowych
DANE KONTAKTOWE:
Agencja Rozwoju Regionalnego „MARR” S.A.
ul. Chopina 18
39-300 Mielec
tel.: +48 17 788 18 50
fax.: +48 17 788 18 64
e-mail: [email protected]
www.marr.com.pl
7.1.4. Tarnobrzeska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
w Inkubatorze Przedsiębiorczości In-MARR, udostępniania atrakcyjnych terenów inwestycyjnych
w ramach Mieleckiego Parku Przemysłowego oraz w zakresie Inkubatora Nowych Technologii In-Tech,
zadaniem, którego jest kompleksowa pomoc nowo powstałym innowacyjnym firmom w osiągnięciu
dojrzałości i zdolności do samodzielnego funkcjonowania na rynku.
Zrealizowane projekty:
Na przestrzeni minionych lat Agencja zrealizowała wiele projektów z zakresu wspierania rozwoju
przedsiębiorczości (we wszystkich jej aspektach: dotacje inwestycyjne, szkolenia doradztwo, pożyczki
Tarnobrzeska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. powstała w 1993 roku. Jej Misją jest
wspieranie rozwoju gospodarczego regionu poprzez inicjowanie, współudział, samodzielną realizację
przedsięwzięć nastawionych na długoterminowe efekty ekonomiczne i społeczne oraz prowadzenie
działalności gospodarczej w celu zapewnienia środków finansowych na realizację przedsięwzięć
i działalności bieżącej Agencji.
na rozwój firm, inkubator przedsiębiorczości itp.) z funduszy pomocowych pochodzących głównie ze
Jednym z ważniejszych przedsięwzięć wspierających sektor MŚP jest Tarnobrzeski Inkubator
środków Unii Europejskiej ale również z bezzwrotnej pomocy Rządu Japonii, USA czy środków budżetu
Przedsiębiorczości, który Tarnobrzeska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. we współpracy z Urzędem
państwa. Doświadczenia nabyte przez personel Agencji przy wdrażaniu m.in. Funduszu Japońskiego
Miasta uruchomiła w 1999 roku. Aktualnie w Inkubatorze działa 8 firm. Środki na uruchomienie
(1,4mln USD), programu Phare – STRUDER (10 mln ECU) oraz potencjał techniczny Agencji (m.in.
Inkubatora TARR S.A. pozyskała w ramach grantu ze środków Unii Europejskiej oraz w ramach
3 nieruchomości o powierzchni biurowej ponad 1000 m. kw. z pełną infrastrukturą teletechniczną)
finansowego wsparcia ze strony samorządu Miasta Tarnobrzega. Cele działania Agencji to przede
wykorzystane zostały przy administrowaniu Programami Phare oraz funduszami strukturalnymi w
wszystkim: przeciwdziałanie bezrobociu na terenie miasta i gminy Tarnobrzeg oraz gmin z regionu
perspektywie finansowej lat 2000-2006 jako Regionalna Instytucja Finansująca (umowa na RIF od
miasta Tarnobrzega przez promowanie przedsiębiorczości; pomoc dla firm z sektora MŚP
2001r.) – we współpracy z Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości w Warszawie. Na przestrzeni
w rozpoczęciu i rozwoju działalności oraz współudział w działaniach Tarnobrzeskiej Agencji Rozwoju
lat 2003-2006 do małych i średnich firm w województwie podkarpackim za pośrednictwem PARP
Regionalnego S.A. na rzecz pobudzania i rozwoju przedsiębiorczości, wymiany myśli technicznej oraz
i MARR SA trafiło ponad 23 mln EURO z funduszy przedakcesyjnych oraz ponad 100 mln zł z funduszy
szkolenia i prezentowania osiągnięć regionu.
strukturalnych. Ponad 90% tych środków wsparło przedsięwzięcia inwestycyjne podkarpackich firm.
Mniej niż 10% wsparcia trafiło do firm na realizację „miękkich” projektów szkoleniowo-doradczych,
które również znacząco podniosły ich poziom konkurencyjności na rynkach światowych, głównie
poprzez wdrożenia systemów zarządzania jakością, udział w targach zagranicznych czy analizy rynków.
Należy tu także wspomnieć, że dodatkowe, potężne wsparcie finansowe otrzymały podmioty
70
Ogólne informacje:
Tarnobrzeska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. prowadzi działalność mającą na celu
doradztwo i pomoc dla rozwoju lokalnego środowiska biznesu. Jednym z jej podstawowych działań
jest pomoc świadczona przedsiębiorcom i samorządom w planowaniu i zdobywaniu środków
z funduszy Unii Europejskiej. Mając na względzie dotychczasowe doświadczenie Agencja oferuje
71
szeroki wachlarz usług związanych z rozwojem lokalnym i promocją regionu. Wśród najważniejszych
województwa podkarpackiego. W ramach swojej działalności oferuje m. in. usługi finansowe (fundusz
usług oferowanych przez Agencję znajdują się: opracowania strategii rozwoju dla gmin i powiatów,
pożyczkowy dla mieszkańców powiatu bieszczadzkiego, leskiego i sanockiego, w wysokości do 30
opracowania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego dla gmin oraz
tys., o który mogą ubiegać się osoby podejmujące i prowadzące działalność gospodarczą) doradcze
opracowania Planów Rozwoju Lokalnego.
(doradztwo w zakresie uruchamiania i prawnych aspektów prowadzenia działalności gospodarczej
Jedną z priorytetowych działalności TARR S.A. jest pomoc samorządom w pozyskiwaniu
funduszy ze środków Unii Europejskiej, Banku Światowego i innych na realizację różnorodnych
przedsięwzięć. Powyższy cel realizowany jest m.in. poprzez przygotowywanie wniosków i aplikacji do
tych programów, a także opracowywanie Studium wykonalności projektów, jako jednego
a także marketingu, finansów, planowania i zarządzania, zasobów ludzkich, ) i informacyjne (informacje
teleadresowe, informacje o targach, wystawach i innych wydarzeniach gospodarczych w kraju
i zagranicą, informacje prawne i ekonomiczne na temat programów pomocowych, kojarzenie partnerów
w celach gospodarczych).
z podstawowych dokumentów określających możliwości realizacji oraz korzyści płynące z danego
W strukturze Bieszczadzkiej Agencji Rozwoju Regionalnego w Ustrzykach Dolnych znajduje się
projektu. Bardzo dobrą i efektywną współpracę w tej dziedzinie TARR S.A. prowadzi m.in. z gminami:
Biuro Turystyczne „Karpaty”, które przez pewien czas specjalizowało się w organizacji wypoczynku na
Tarnobrzeg, Nisko, Majdan Królewski, Pysznica, Padew Narodowa, Radomyśl nad Sanem, Baranów
terenie Bieszczadów.
Sandomierski, Nowa Dęba, Bojanów, Grębów, Kolbuszowa, Koprzywnica.
Zrealizowane projekty:
DANE KONTAKTOWE:
W celu zapewnienia aktywnego wsparcia osobom chcącym założyć działalność gospodarczą
ul. M. Dąbrowskiej 15
39-400 Tarnobrzeg
tel.: + 48 15 822 61 87
fax.: + 48 15 823 19 52
e-mail: [email protected]
BARR zrealizowała dwa projekty w ramach działania 2.5. Promocja przedsiębiorczości współfinansowane
z Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, tj. „Aktywizacja przedsiębiorczości
na terenie powiatu bieszczadzkiego i leskiego” oraz „Załóż z nami własną firmę”. W ramach projektów
zapewniono bezpłatne usługi doradczo-szkoleniowe, dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej,
wsparcie pomostowe oraz jednorazowe dotacje.
www.tarr.pl
DANE KONTAKTOWE:
7.1.5. Bieszczadzka Agencja Rozwoju Regionalnego Sp. z o.o.
Bieszczadzka Agencja Rozwoju Regionalnego Sp. z o.o.
Rynek 17
Ogólne informacje
38-700 Ustrzyki Dolne
tel.: +48 13 461 29 98
Idea powstania Bieszczadzkiej Agencji Rozwoju Regionalnego zrodziła się z konieczności
fax.: +48 13 461 21 47
pobudzenia rozwoju regionu, a w szczególności aktywnego włączenia się tego obszaru, w proces
e-mail: [email protected]
przemian gospodarki polskiej, z wykorzystaniem jego naturalnych funkcji społeczno-gospodarczych.
www.barr-ustrzyki.pl
Bieszczadzka Agencja Rozwoju Regionalnego w Ustrzykach Dolnych powstała 6 marca 1994 roku jako
efekt działalności komitetu inicjatyw lokalnych oraz samorządów terytorialnych związku bieszczadzkich
gmin pogranicza.
Główne zadania Bieszczadzkiej Agencji Rozwoju Regionalnego to:
� restrukturyzacja i rozwój gospodarczy regionu bieszczadzkiego
� promowanie rozwoju indywidualnej przedsiębiorczości
7.1.6. Regionalne Towarzystwo Rolno-Przemysłowe „Dolina Strugu”
Ogólne informacje:
� wdrażanie i koordynowanie programów rozwoju gospodarczego regionu bieszczadzkiego
� usługi dla sektorów MSP w ramach Krajowego Systemu Usług
� współpraca z samorządami lokalnymi
w 1994 roku. Obejmuje on obszar czterech gmin rolniczych usytuowanych nad brzegami wzgórz
� współpraca z rejonami pogranicza w ramach Euroregionu Karpackiego
rzeczki Strug, od której wywodzi swoją nazwę. Integracja mikroregionu wokół programu rozwoju
� promocja regionu bieszczadzkiego w wydawnictwach i publikacjach
� rozwój i promocja turystyki
BARR aktywnie współpracuje z innymi agencjami rozwoju regionalnego działającymi na terenie
72
Mikroregion „Dolina Strugu”, położony w centralnej części Podkarpacia, został utworzony
„Sami sobie”, pozwoliła na pokonanie wielu ograniczeń wynikających z uwarunkowań lokalnych
i profilu gospodarczego. Nastąpił istotny rozwój infrastruktury technicznej, szczególnie
telekomunikacyjnej, mimo trudności powodowanych ukształtowaniem terenu. Wykorzystuje się
73
lokalne zasoby - źródła wód mineralnych. Podjęto udaną próbę organizacji rynku zbytu dla drobnych
W ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet VII Promocja integracji społecznej,
producentów rolnych. Zahamowano negatywne tendencje migracyjne. Mikroregion ma rolniczy
Działanie 7.2. Przeciwdziałanie wykluczeniu i wzmocnienie sektora ekonomii społecznej, Poddziałanie
charakter gospodarczy. Rolnictwo tego obszaru, podobnie jak na całym Podkarpaciu, dostarcza
7.2.2. Wsparcie ekonomii społecznej, instytucja zrealizowała projekt pod nazwą „Access to Success
żywność wytwarzaną metodami tradycyjnymi, o dużych walorach ekologicznych. Dość dobrze
– dostęp do sukcesu”. Głównym celem projektu było utworzenie i pomoc w prowadzeniu stowarzyszeń
rozwinięta jest również infrastruktura techniczna. W ostatnich latach wybudowano liczne oczyszczalnie
i spółdzielni socjalnych, połączonych siecią współpracy w ramach Podkarpackiego Centrum Ekonomii
ścieków, sieci wodociągowe i kanalizacyjne. Samorządy gmin, w ramach skromnych budżetów, dbają
Społecznej na terenie obszaru województwa podkarpackiego.
o jej niezbędną dalszą rozbudowę, przeznaczając na ten cel także fundusze europejskie.
W roku 2005 mikroregion „Dolina Strugu” został przyjęty do programu działań pilotażowych
mających na celu wdrożenie inicjatywy wspólnotowej Leader, która wzmocniła realizację działań
lokalnych. Projekty typu Leader pomogły w opracowywaniu kolejnych inicjatyw w celu wymuszenia
DANE KONTAKTOWE:
Regionalne Towarzystwo Rolno-Przemysłowe „Dolina Strugu”
ul. Myśliwska 16
regionalnego rozwoju gospodarczego.
36-030 Błażowa
tel./fax.: +48 17 230 12 10
Zrealizowane projekty:
e-mail: [email protected]
W latach 2006 – 2008 Regionalne Towarzystwo Rolno-Przemysłowe „Dolina Strugu”
www.dolinastrugu.pl
zrealizowało projekt współfinansowany w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju
Regionalnego, Działanie 2.5 „Promocja przedsiębiorczości” pod nazwą „Bądź przedsiębiorczy”.
W ramach projektu oferowane było wsparcie związane z procesem rozpoczęcia działalności
gospodarczej zarówno w postaci usług informacyjnych, doradczych i szkoleniowych jak i bezzwrotnych
dotacji
7.1.7. Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego Dolina
Lotnicza
W ramach Działania 2.1 „Wyrównać szanse - program podwyższania kwalifikacji zawodowych
mieszkańców terenów wiejskich poprzez naukę języka angielskiego, odpowiedzią na potrzeby
regionalnego rynku pracy” programu ZPORR w latach 2006 - 2008 instytucja zrealizowała projekt,
którego celem była poprawa dostępu do nauki oraz zwiększenie szans edukacyjnych pracujących osób
dorosłych, zamieszkujących tereny wiejskie powiatu rzeszowskiego i sąsiednich. Przedsięwzięcie
skierowane było do osób, które w oparciu o indywidualne potrzeby, zgodnie z własną inicjatywą,
pragnęły rozwinąć swoje umiejętności w zakresie praktycznej znajomości języka angielskiego.
Dolina Lotnicza zlokalizowana jest w południowo-wschodniej Polsce, znanej z rozwiniętego
przemysłu lotniczego oraz ośrodków szkolenia pilotów. Dnia 11 kwietnia 2003 r. zostało powołane do
życia Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego Dolina Lotnicza. Głównym celem
Doliny Lotniczej jest przekształcenie Polski południowo-wschodniej w jeden z wiodących w Europie
regionów lotniczych, który będzie dostarczał różnorodne produkty i usługi z zakresu przemysłu
W latach 2008 – 2009 instytucja zaangażowana była w realizację projektu pod nazwą „Właściwe
lotniczego dla najbardziej wymagających klientów. Skutkiem tego byłby dynamiczny rozwój regionu,
kwalifikacje drogą do zatrudnienia” dofinansowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał
zwiększenie liczby miejsc pracy oraz poprawa warunków życia mieszkańców. Dla osiągnięcia tego
Ludzki. Celem ogólnym projektu było wsparcie osób pozostających długotrwale bez pracy,
założenia, określono takie cele Stowarzyszenia jak:
mieszkających na terenach wiejskich powiatu rzeszowskiego poprzez podniesienie poziomu ich
aktywności zawodowej i możliwości utrzymania się na otwartym rynku pracy, podniesienie lub nabycie
nowych kwalifikacji zawodowych oraz przekazywanie informacji o ofertach pracy.
Na terenie Mikroregionu „Dolina Strugu” realizowany był w ramach projektu pn. „Sami Sobie
– kreowanie programu zrównoważonego rozwoju Doliny Strugu przy wykorzystaniu lokalnych
potencjałów i rezultatów dotychczasowych działań” Program Leader+. Projekt obejmował swoim
zasięgiem cały obszar Mikroregionu „Dolina Strugu” a zakres działań składał się z faz: informacyjnej,
szkoleniowej i promocyjnej, które składały się na proces tworzenia partnerstwa (osoby prywatne,
samorządy, sektor biznesu, organizacje pozarządowe), oraz fazę opracowania zrównoważonej strategii
rozwoju gmin „Doliny Strugu”. Jednym z zadań finalizujących ten projekt było sformalizowanie
powstałego partnerstwa poprzez zarejestrowanie Lokalnej Grupy Działania w Krajowym Rejestrze
Sądowym i nadanie jej osobowości prawnej.
74
Ogólne informacje:
� organizacja i rozwijanie efektywnego kosztowo łańcucha dostawców
� stworzenie dogodnych warunków do rozwoju przedsiębiorstw przemysłu lotniczego w regionie
� dalszy rozwój badań, umiejętności i kwalifikacji w zakresie lotnictwa
� współpraca i rozwój przemysłu lotniczego i uczelni wyższych, które będą promować nowe
koncepcje oraz rozwijać sektor badawczo-rozwojowy w przemyśle lotniczym
� promocja polskiego przemysłu lotniczego
� wspieranie przedsiębiorstw z przemysłu lotniczego
� wpływanie na politykę gospodarczą polskiego rządu w kwestiach związanych z przemysłem
lotniczym
W skład Stowarzyszenia Dolina Lotnicza wchodzi obecnie 80 członków z regionu, jednak
w ciągu najbliższych kilku lat instytucja planuje zwiększenie tej wartości do 100.
75
Zrealizowane projekty:
7.1.8. Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”
W ramach środków Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, Działanie
2.6 Regionalne Strategie Innowacyjne i transfer wiedzy, Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców
Przemysłu Lotniczego Dolina Lotnicza zrealizowało projekt pod nazwą „Wspólne niebo - rozwój
i integracja innowacyjnego klastra Dolina Lotnicza”.
Dzięki środkom Programu Sąsiedztwa Polska - Białoruś - Ukraina INTERREG III A / Tacis CBC
Stowarzyszenie w partnerstwie z Politechniką Lwowską zrealizowało projekt „Rozwój i promocja
transgranicznego polsko-ukraińskiego klastra lotniczego”, którego celem było stworzenie sprawnego,
opartego na technologiach informatycznych, systemu wymiany informacji - bazy danych o ofertach
i zapotrzebowania polskich i ukraińskich firm w branży lotniczej, zainicjowanie współpracy z ukraińskimi
ośrodkami badawczymi oraz promocja klastra lotniczego.
W 2008 r. Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego „Dolina Lotnicza”
Ogólne informacje:
Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia” zostało założone
w styczniu 2004 r. Jako główne cele działalności stowarzyszenia przyjmuje się:
� budowanie świadomości mieszkańców Podkarpacia w celu integracji gospodarczej i kulturalnej
regionu
� tworzenie lobbingu na rzecz rozwoju i promocji woj. Podkarpackiego
� działalność edukacyjna, badawcza, wydawnicza, gospodarcza
� wspieranie procesu rozwoju i promocji regionu
� działania promocyjne związane z Karpatami, ich kulturą, etnografią, wizerunkiem i rozwojem
turystyki
� promowanie Karpat jako euroregionu łączącego kulturowo położone na jego terenie państwa
zakończyło realizację projektu typu foresight, pod nazwą „Kierunki rozwoju technologii materiałowych
� ochrona środowiska naturalnego
na potrzeby klastra lotniczego Dolina Lotnicza” dofinansowanego ze środków pochodzi z Europejskiego
najbliższych lat w zakresie przewidywanych kierunków rozwoju technologii materiałowych, które są
� stworzenie ośrodka pierwszego kontaktu i informacji o możliwościach współpracy z jednostkami
samorządowymi, organizacjami pozarządowymi i podmiotami gospodarczymi z województwa
podkarpackiego dla potencjalnych partnerów z krajów Unii Europejskiej
najbardziej istotne z punktu widzenia planów wytwórczych polskiego przemysłu lotniczego.
� wspieranie rozwoju zawodowego członków Stowarzyszenia
Funduszu Rozwoju Regionalnego. Celem projektu było określenie prognozy na około piętnaście
W ramach Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska – Republika Słowacka
� działanie na rzecz rozwoju obszarów wiejskich
2007- 2013, Dolina Lotnicza wraz z Uniwersytetem Żylińskim zaangażowała się w realizację projektu
pod nazwą „Rozwój i promocja transgranicznego polsko-słowackiego klastra lotniczego”, którego
głównym celem był rozwój i promocja transgranicznego, polsko-słowackiego klastra lotniczego,
integrującego działania firm i instytucji zlokalizowanych na terenie obszaru kwalifikowanego EWT.
Osiągnięciu celu służyć ma inicjowanie współpracy pomiędzy polskimi i słowackimi firmami oraz
instytucjami naukowo-badawczymi, wymiana doświadczeń w zakresie tworzenia powiązań
kooperacyjnych oraz promocja idei innowacyjnych klastrów przemysłowych.
Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez:
� wspieranie powstających projektów na poziomie lokalnym
� organizowanie szkoleń, spotkań konsultacyjnych, warsztatów, konferencji i targów
� współpraca z organizacjami pozarządowymi oraz instytucjami państwowymi i samorządowymi
w zakresie rozwoju i promocji Podkarpacia
� działania na rzecz tworzenia sieci współpracujących ze sobą lokalnych liderów
� prowadzenie monitoringu sytuacji ekonomiczno – społeczno - kulturalnej Podkarpacia
DANE KONTAKTOWE
Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego Dolina Lotnicza
ul. Szopena 51
35-959 Rzeszów
� prowadzenie działalności gospodarczej
� promocję produktów regionalnych
Projekty zrealizowane:
tel.: +48 17 850 19 35
fax.: +48 17 850 19 36
e-mail: [email protected]
www.dolinalotnicza.pl
� „Turystyka bez granic – wzmocnienie współpracy transgranicznej w turystyce w oparciu
o zrównoważony rozwój środowiska”
Projekt realizowany w okresie od lipca 2009 roku do września 2011, w ramach Europejskiego
Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska – Republika Słowacka. Przedmiotem
projektu jest popularyzacja potencjału pogranicza polsko– słowackiego w oparciu o turystykę
zrównoważoną, rozwijaną poprzez transgranicze partnerstwo. Celem głównym projektu jest zwiększenie
możliwości wykorzystania atrakcyjności turystycznej pogranicza. Cel ten będzie realizowany poprzez:
(1) poprawę jakości usług turystycznych (system certyfikacji usług turystycznych, szkolenia kadry; (2)
76
77
promocję zasobów przyrodniczych i kulturowych obszaru pogranicza; (3) poprawę przepływu
informacji na temat ofert turystycznych. Działania przewidziane w ramach projektu mają wzmocnić
również samą branżę turystyczną.
Wartość projektu: 1 035 tys. EUR, w tym budżet Stowarzyszenia Pro Carpathia: 400 tys. EUR.
� „Podkarpacki Biznesmen”
Projekt realizowany od grudnia 2009 roku do lipca 2010 roku w ramach Programu Operacyjnego
Kapitał Ludzki, poddziałanie: 8.1.2 Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie
podkarpackie. W ramach projektu przewidziane jest udzielenie wsparcia finansowego (jednorazowe
dotacje inwestycyjne – 40 tys. złotych, wsparcia pomostowego i przedłużonego wsparcia pomostowego)
dla osób zakładających własną działalność gospodarczą. Projekt adresowany był do osób, które
utraciły pracę z przyczyn nie dotyczących pracowników. Kwota na jednorazowe dotacje inwestycyjne
na rozwój działalności: 1 206 tys. złotych oraz 366 tys. złotych na wsparcie pomostowe.
Wartość projektu: 1 886 940,03 zł (łącznie z pulą na dotację).
� „Zielone Podkarpacie”
� „Transgraniczne narzędzia promocji polsko – ukraińskiego obszaru przygranicznego“
Projekt realizowany w okresie od listopada 2007 roku do czerwca 2008 roku, w ramach
Programu Sąsiedztwa Polska-Białoruś-Ukraina INTERREG IIIA/TACIS CBC przy współpracy
5 partnerów.
Projekt zakładał opracowanie wspólnej, wieloaspektowej strategii promocji obszaru
przygranicznego (województwa podkarpackiego, obwodu lwowskiego oraz obwodu zakarpackiego) ze
szczególnym uwzględnieniem różnych form turystyki. Opracowanie strategii uzupełnione zostało
przygotowaniem odpowiednich narzędzi do jej realizacji, tj. szkoleniami z zakresu narzędzi
marketingowych,
budowania
zintegrowanego
produktu
turystycznego,
zarządzania
marką
(skierowanymi do polsko – ukraińskiej grupy osób, które będą uczestniczyć w późniejszym okresie
w realizacji strategii) oraz opracowaniem kampanii informacyjnej, wydaniem publikacji (w tym
czasopisma gospodarczego i „Skarbów Podkarpackich).
Strategia pozwoliła na rozwój transgranicznych relacji gospodarczych w sektorach handlu
i turystyki, planowanie wspólnych inicjatyw z zakresu komunikowania się i promocji.
Wartość projektu: 512 tys. złotych.
Projekt realizowany od stycznia 2008 r. do sierpnia 2009 roku ze środków Mechanizmu
Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego,
a także ze środków budżetu Rzeczpospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych
Komponent II – Ochrona środowiska i zrównoważony rozwój.
Celem projektu była popularyzacja i uświadomienie roli i znaczenia terenów chronionych
Projekt realizowany w ramach Działania 2.5 Promocja przedsiębiorczości, ZPORR, w okresie
od października 2006 roku do marca 2008.
(parków krajobrazowych, rezerwatów przyrody, obszarów chronionego krajobrazu oraz w szczególności
Projekt miał na celu aktywne wsparcie zatrudnienia poprzez uruchamianie nowych,
ogrodów i parków podworskich). Projekt ma na celu również pobudzenie i aktywizację lokalnych
mikroprzedsiebiorstw oraz pomoc w prowadzeniu i rozwijaniu działalności gospodarczej w pierwszych
społeczności do działań na rzecz ochrony zasobów przyrodniczych, kulturowych i ich wykorzystania
ich miesiącach funkcjonowania.
dla zrównoważonego rozwoju miejscowości, na terenie których są zlokalizowane.
Celem projektu było przeszkolenie 80 osób z zakresu podstawowych zagadnień związanych
Działania przewidziane w ramach projektu: inwentaryzacja zasobów (mapa zasobów - Księga
z prowadzeniem działalności gospodarczej (m.in. prawo pracy, rozliczenia z Urzędem Skarbowym,
Dziedzictwa Przyrodniczego), szkolenia i seminaria skierowane do lokalnych liderów, środowisk
ZUS, itp.), związanych z przygotowaniem biznes planu przedsięwzięcia, zarządzania finansami w firmie
zainteresowanych ochroną i popularyzacją lokalnych walorów przyrodniczych (m.in. z zakresu
oraz marketingu i promocji przedsięwzięcia.
wskazania granic działań prawnie dopuszczalnych, źródeł finansowania przedsięwzięć tego typu,
przygotowania przyrodniczych programów edukacyjnych), uruchomienie portalu internetowego Zielone Podkarpacie, poświeconego obszarom chronionym, opracowanie wzorcowej ścieżki
przyrodniczej. Ponadto w ramach projektu przygotowane są wydawnictwa i filmy poświęcone
problematyce obszarów chronionych Realizacją projektu objęte jest całe województwo podkarpackie.
Projekt „Zielone Podkarpacie” realizowany w partnerstwie z: Arboretum i Zakładem Fizjografii
w Bolestraszycach, Regionalną Dyrekcją Lasów Państwowych, z siedzibą w Krośnie; Magurskim
Parkiem Narodowym, z siedzibą w Krempnej.
Wartość projektu: 780 tys. złotych.
78
� „Zatrudnij siebie”
Osoby biorące udział w projekcie mogły ubiegać się o:
� Jednorazowe Dotacje Inwestycyjne na sfinansowanie pierwszych wydatków inwestycyjnych
umożliwiających funkcjonowanie nowopowstałego mikroprzedsiebiorstwa w wysokości do
20 000 PLN
� Podstawowe i Przedłużone Wsparcie Pomostowe na pokrycie obowiązkowych składek na
ubezpieczenia
� W ramach projektu udzielone zostały dotacje dla 31 nowopowstałych firm.
Wartość projektu: 650 tys. złotych + 600 tys. zł dotacje dla mikroprzedsiębiorstw.
79
DANE KONTAKTOWE:
Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”
ul. Gałęzowskiego 6/319
35-074 Rzeszów
tel./fax.: +48 17 852 85 26
e-mail: [email protected]
www.procarpathia.pl
� projekt pod nazwą „Transgraniczne narzędzia promocji polsko–ukraińskiego obszaru
przygranicznego” zrealizowany w ramach Programu Sąsiedztwa Polska-Białoruś-Ukraina
INTERREG III A /Tacis CBC 2004-2006 , Działanie 2.1 Wzmocnienie instytucjonalnej współpracy
transgranicznej oraz podniesienie jakości kapitału ludzkiego
� projekt pod nazwą „Proekologiczne zarządzanie przestrzenią turystyczną na terenie województwa
podkarpackiego” zrealizowany w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru
Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego w ramach Funduszu dla Organizacji
Pozarządowych, Komponent 2 – Ochrona środowiska i zrównoważony rozwój
� projekt pod nazwą „Turystyka transgraniczna – wspólnym szlakiem do sukcesu” zrealizowany
w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska – Republika Słowacka
2007-2013
7.1.9. Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna
Ogólne informacje:
� projekt pod nazwą „Udział Podkarpackiej Regionalnej Organizacji Turystycznej jako wystawcy
w międzynarodowych targach turystycznych w Polsce 2010/2011” zrealizowany w ramach
Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2007 – 2013
Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna (PROT) istnieje od 2002 roku. Jest
Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna posiada również doświadczenie w realizacji
związkiem stowarzyszeń posiadającym osobowość prawną o charakterze non-profit, zrzeszającym
zadań wspieranych ze środków publicznych: w 2002 roku znakowała w Województwie Podkarpackim,
samorządy, stowarzyszenia turystyczne, instytucje kultury oraz podmioty gospodarcze branży
największy jak do tej pory ponadregionalny samochodowy: „Szlak Architektury Drewnianej”. W 2005
turystycznej z województwa podkarpackiego. Celem statutowym organizacji jest rozwój turystyki
roku PROT wytyczyła i oznakowała „Szlak wodny – Błękitny San”. W 2006 roku PROT oznakowała
w województwie podkarpackim, promocja turystyczna regionu oraz rozwijanie służącej temu
turystycznymi znakami drogowymi /E-22a, E-22b i E-22c/ Szlak Gniazd Rodowych Lubomirskich.
współpracy samorządu terytorialnego województwa, powiatów, gmin, organizacji zrzeszających
W 2010r. PROT otrzymała dofinansowanie na Konserwację Szlaku Architektury Drewnianej.
przedsiębiorców turystycznych, stowarzyszeń turystycznych, a także innych podmiotów działających
W realizacji wszystkich tych działań PROT współpracuje z samorządem województwa oraz samorządami
w dziedzinie turystyki.
lokalnymi.
PROT jest jedną z 16 regionalnych organizacji turystycznych działających w Polsce. Prowadzi
wszechstronne działania na rzecz promocji regionu i rozwoju turystyki. Głównym zadaniem PROT jest
DANE KONTAKTOWE:
wzmocnienie wizerunku województwa jako miejsca atrakcyjnego turystycznie, odkrywanie i rozwój
Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna
nowych produktów turystycznych, rozbudowa systemu informacji turystycznej, integracja środowisk
ul. Szopena 51/302
turystycznych przez współpracę sektora publicznego z niepublicznym sektorem gospodarki
35-959 Rzeszów
turystycznej, stowarzyszeniami, organizacjami i przedsiębiorcami, koordynowanie działań w zakresie
tel.: +48 17 852 00 09
planowania imprez turystycznych, inicjowanie, opiniowanie i wspomaganie planów rozwoju
tel.: +48 17 867 62 30
i modernizacji infrastruktury turystycznej, podnoszenie kwalifikacji zawodowych kadr turystycznych,
fax.: +48 17 867 62 30
prowadzenie badań marketingowych, analiz i monitoringu.
e-mail: [email protected]
www.prot.rzeszow.pl
Zrealizowane projekty:
Wśród projektów zrealizowanych przez Podkarpacką Regionalną Organizację Turystyczną
7.1.10. Bieszczadzkie Centrum Informacji i Promocji
można wymienić m.in.:
� projekt pod nazwą „Inicjowanie Podkarpackiego Regionalnego Systemu Informacji i Promocji
Turystyki” zrealizowany w ramach Phare 2000 SSG
� projekt pod nazwą „Powołanie Centrum Wspierania Turystyki Transgranicznej” zrealizowany
w ramach Programu Sąsiedztwa Polska-Białoruś-Ukraina INTERREG III A /Tacis CBC 2004-2006
- Działanie 2. Wsparcie inicjatyw społeczności lokalnych (wsparcie Mikroprojektów)
80
Ogólne informacje:
BCIiP zostało powołane uchwałą Rady Miejskiej w Ustrzykach Dolnych dnia 8 lipca 1999 r.
Podstawowym zadaniem jednostki jest promocja Bieszczadów, a szczególnie walorów krajobrazowych
i atrakcji Gminy Ustrzyki Dolne.
81
Realizując statutowe założenia BCIiP wydaje Informator Turystyczny Gminy Ustrzyki Dolne,
który zawiera praktyczne informacje dotyczące tego regionu. Promocja Bieszczadów prowadzona jest
również przez gromadzenie i udostępnianie informacji dotyczących infrastruktury turystycznej,
wydawanie innych wydawnictw i publikatorów, udział w targach turystycznych w kraju i za granicą.
Jednym z głównych zadań Bieszczadzkiego Centrum Informacji i Promocji w Ustrzykach Dolnych jest
pomoc i organizacja imprez turystycznych.
Osobną kwestię stanowi konieczność wyrównania poziomu rozwoju instytucji rozwoju
regionalnego po polskiej i słowackiej stronie Euroregionu Karpackiego.
Wyniki przeprowadzonych w ramach projektu „Analiza – integracja – sieciowanie potencjałów
regionalnych Województwa Podkarpackiego i Kraju Preszowskiego” badań wskazały na znaczną
różnicę pomiędzy silnymi organizacjami po polskiej stronie i słabo rozwiniętymi instytucjami po stronie
słowackiej Euroregionu Karpackiego. Organizacje polskie są większe: mają znacznie większy majątek
W siedzibie BCIiP znajduje się galeria, gdzie można kupić obrazy i rzeźby lokalnych
i o wiele wyższe przychody podczas gdy instytucje słowackie zaliczono do organizacji małych (poziom
artystów, pamiątki regionalne. Tutaj można także nabyć mapy, informatory i przewodniki dotyczące
przychodów rocznych poniżej 150 tys. EUR). Ma to daleko idące konsekwencje dla funkcjonowania
Bieszczadów oraz bilety autokarowe i lotnicze.
w/w. instytucji. W instytucjach małych, słabo rozwiniętych pojawia się problem braku stałego personelu
zajmującego się zadaniami merytorycznymi, opisu procedur i struktury organizacyjnej. Co za tym idzie,
Zrealizowane projekty:
brak też stanowisk do pozyskiwania i zarządzania środkami zewnętrznymi – tworzone są one do
W roku 2004 instytucja zrealizowała projekt pn. „II Euroregionalny Jarmark Turystyczny”.
poszczególnych projektów. Z kolei zamożniejsze organizacje, głównie po polskiej stronie Euroregionu,
Dzięki realizacji projektu zainicjowana została współpraca transgraniczna z partnerem słowackim.
posiadają liczniejszą i lepiej wykorzystywaną kadrę oraz odpowiednią strukturę organizacyjną, często
Partner przedstawił swoją ofertę turystyczną, bazę noclegową. Projekt umożliwił integrację lokalnego
z wydzielonymi jednostkami odpowiedzialnymi za realizację projektów ze środków zewnętrznych.
środowiska turystycznego i kulturalnego. Pozwolił wymienić doświadczenia i uwagi związane
z promocją regionu
i organizacją imprez. Dzięki organizacji „II
Euroregionalnego Jarmarku
Turystycznego” turyści mieli okazję do poznania walorów i atrakcji turystycznych Bieszczadów oraz
lokalnych produktów turystycznych. W ramach realizacji projektu odbył się konkurs fotograficzny,
wystawa pokonkursowa, został wydany przewodnik po kuchni regionalnej regionów przygranicznych,
odbyły się liczne szkolenia i konferencje.
Widoczne są istotne różnice pomiędzy instytucjami dużymi z terenu Podkarpacia, mającymi
lepsze systemy motywacyjne i szkoleniowe, a małymi, głównie z terenu Kraju Preszowskiego, które
takich systemów nie posiadają. Instytucje ze strony polskiej Euroregionu mają również bogatsze
doświadczenie z zakresu realizacji projektów ze środków Unii Europejskiej i innych zewnętrznych
źródeł finansowania.
Istotne różnice pomiędzy polską a słowacką stroną EK pokazała także przeprowadzona ocena
DANE KONTAKTOWE
Bieszczadzkie Centrum Informacji i Promocji
ul.Rynek 16
38-700 Ustrzyki Dolne
tel.: +13 471 11 30
fax.: +13 471 16 69
e-mail: [email protected]
www.cit.ustrzyki-dolne.pl
stanu infrastruktury instytucji rozwoju regionalnego. Po stronie polskiej sytuacja w tym względzie jest
bardzo dobra – większość instytucji posiada własne dobrze wyposażone biuro i odpowiednie
stanowiska pracy. W przypadku organizacji słowackich – oceny są niskie.
Aby opisane rozbieżności w sposobie funkcjonowania i oddziaływania organizacji wsparcia
rozwoju regionalnego z polskiej i słowackiej części Euroregionu Karpackiego nie stały się barierą
w rozwoju współpracy transgranicznej, należy wzmocnić strukturę instytucjonalną słowackiej części
EK. Można tego dokonać poprzez wprowadzenie działań naprawczych w kluczowych problemowych
obszarach organizacji lub utworzenie nowych instytucji stanowiących zaplecze wsparcia rozwoju
regionalnego.
7.2. Wskazówki dla optymalizacji struktury instytucjonalnej rozwoju regionalnego
Słabość istniejących instytucji rozwoju regionalnego na obszarze pogranicza polskosłowackiego skłania także do rozwiązań integracyjnych. Liderami wspólnych przedsięwzięć o takim
Z prezentowanych przez organizacje specjalizujące się w analizowaniu poziomu rozwoju
terytorialnego (m.in. Komitet Polityki Rozwoju Terytorialnego OECD) badań wynika potrzeba
charakterze powinny być instytucje posiadające największy potencjał, tj. największe, z najlepszym
systemem zarządzania – w tym przypadku ze strony polskiej Euroregionu Karpackiego5.
reorientacji sposobu funkcjonowania dotychczasowych agencji rozwoju regionalnego a nawet
utworzenia zadaniowych podmiotów wsparcia. Komisja wskazuje tu na konieczność uformowania
efektywnych struktur, opartych o trwałe podstawy organizacyjne i finansowe, podając za przykład
regionalne agencje partnerstwa. Organizacje te, finansowane ze środków publicznych i działające
w formie non-profit, miałyby wspierać rozwój regionalny poprzez tworzenie partnerstw dla rozwoju,
stanowiąc asystę techniczną dla władz regionalnych4.
4 T. Parteka, „Rola instytucji wspierających rozwój regionalny (w tym agencji rozwoju regionalnego) w systemie wdrażania
nowej polityki regionalnej”, ekspertyza dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, 2009.
82
5 „Analiza – Integracja – Sieciowanie. Wyzwania dla Euroregionu Karpackiego w zakresie rozwoju regionalnego“,
Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska, Rzeszów 2010.
83
VIII. PODSUMOWANIE
Realizacja projektu umożliwiła zdefiniowanie dwóch podstawowych i niezwykle ważnych dla
przyszłej współpracy w zakresie rozwoju regionalnego w ramach Euroregionu Karpackiego kwestii. Po
pierwsze dokonano analizy porównawczej potencjału instytucji rozwoju regionalnego. Po drugie
wskazano konkretne kierunki i pola rozwoju współpracy w zakresie rozwoju regionalnego. Efektem
przyjęcia planu pracy w tym zakresie jest zawarcie Porozumienia o powołaniu Sieci Współpracy
Instytucji Rozwoju Regionalnego.
Przeprowadzona analiza potencjału instytucjonalnego organizacji wsparcia rozwoju
regionalnego Województwa Podkarpackiego i Kraju Preszowskiego pozwala na wyciągnięcie
następujących ogólnych wniosków:
� Badane instytucje są w przeważającej większości małe, mają niewielki majątek (niska suma
bilansowa) i dochody. Znaczące różnice występują tu po stronie polskiej i słowackiej – po stronie
polskiej działają instytucje wyróżniające się na tle pozostałych pod względem wielkości, majątku
i skali działania: agencje rozwoju regionalnego (w szczególności RARR i MARR) oraz Stowarzyszenie
Euroregion Karpacki Polska. Po stronie słowackiej brak instytucji o porównywalnej wielkości.
� System zarządzania w większości jednostek uzyskuje wartości średnie i niskie. Przeprowadzona
ocena wykazała istotne niedoskonałości w tym względzie. Najczęściej brak jest szczegółowego
opisu procedur funkcjonowania wraz ze sprawnym systemem kontroli. Badane instytucje
dysponują kompetentną kadrą, jednak brak im sprawnych systemów motywacyjnych
i szkoleniowych. Większość instytucji nie posiada dokumentów o charakterze strategicznym,
a dokumenty opisujące misję mają najczęściej charakter ogólny (statuty). W większości brak
jest systemu zarządzania wiedzą. Stosunkowo dobrze wypada ocena podejścia do interesariuszy
i otoczenia. Wskazuje to na duże możliwości współpracy badanych instytucji z innymi organizacjami.
W badaniu lepsze oceny uzyskują instytucje większe (wymienione w pkt. 1), bardzo duża jest też
różnica między stroną polską a słowacką, na korzyść strony polskiej.
� Badanie mikrootoczenia wskazało na istotną prawidłowość: dla wszystkich badanych organizacji
najważniejszymi partnerami były samorząd regionalny i samorządy lokalne. Z tego względu
instytucje z mikrootoczenia mają stosunkowo duże oddziaływanie na badane organizacje, zaś
same nie są od nich uzależnione. Nisko oceniono zagrożenie konkurencją, wysoko – możliwości
współpracy.
� W makrootoczeniu szczególnie duże znaczenie i siłę wpływu mają czynniki polityczno-prawne.
Ocena tych czynników przez poszczególne instytucje cechowała się też znaczną rozpiętością (od
bardzo pozytywnych ocen, do przewagi ocen negatywnych). Słabsze oddziaływanie przypisano
czynnikom technicznym i ekonomicznym a najmniejsze – czynnikom społecznym. Czynniki
makrootoczenia oceniono w zasadniczej większości pozytywnie (brak lub niewielki wpływ
negatywny rozpoznanych faktorów).
84
85
Wyniki analizy potencjału instytucji wsparcia rozwoju regionalnego Województwa Podkarpackiego
i Kraju Preszowskiego dają się podsumować w następujących generalnych konkluzjach:
Bibliografia
� Potencjał wewnętrzny badanych organizacji jest niewielki, z kilkoma wyjątkami po stronie polskiej
(RARR, Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska).
� Otoczenie badanych instytucji oceniono jako bardzo sprzyjające ich rozwojowi. Wpływ czynników
zewnętrznych (polityczno-prawnych, ekonomicznych, technicznych i społecznych) jest pozytywny.
W otoczeniu instytucji brak jest konkurentów, istnieją potencjalne duże możliwości współpracy,
w szczególności z samorządami regionalnymi i lokalnymi.
Wyniki analizy pozwalają na sformułowanie następujących rekomendacji:
� Instytucje rozwoju regionalnego na terenie obu regionów powinny stosować strategie
konkurencyjne (typu mini-maxi), charakterystyczne dla słabych organizacji działających na rynku,
na którym szanse przeważają nad zagrożeniami. Powinny skoncentrować się na wzmacnianiu
swojego potencjału, aby maksymalnie wykorzystać szanse rozwoju. Powinny też w znacznie
większym stopniu współpracować z innymi podmiotami działającymi w tym obszarze (niewielkie
zagrożenie konkurencją).
� Słabość istniejących instytucji rozwoju regionalnego na obszarze pogranicza polsko-słowackiego
skłania do rozwiązań integracyjnych. Liderami wspólnych przedsięwzięć o takim charakterze
powinny być instytucje posiadające największy potencjał, tj. największe, z najlepszym systemem
zarządzania. Warunki te spełniają przede wszystkim Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska
oraz Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego.
� Brak silnych instytucji rozwoju regionalnego po stronie słowackiej może stać się barierą dla
rozwoju współpracy transgranicznej i znacznie utrudnić skoordynowanie rozwoju regionalnego
obszaru pogranicza. Dlatego niezbędne jest zasadnicze wzmocnienie struktur instytucjonalnych po
stronie słowackiej. Może to się dokonać dwojako: poprzez rozwój i działania naprawcze (wskazane
w rozdz. 3) organizacji istniejących lub wręcz powołanie nowych instytucji rozwoju regionalnego.
1. „Analiza – Integracja – Sieciowanie. Wyzwania dla Euroregionu Karpackiego w zakresie
rozwoju regionalnego”, Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska, Rzeszów 2010.
2. B. Woś, „Rozwój Regionów i polityka regionalna w Unii Europejskiej oraz w Polsce”, Wrocław
2005.
3. D. Wyszkowska, „Polityka regionalna jako instrument podwyższania konkurencyjności
polskich regionów”.
4. I. Sagan, „Prezentacja Teorie rozwoju regionalnego i ich praktyczne zastosowanie”.
5. K. Wlaźlak, „Rozwój regionalny jako zadanie administracji publicznej”, Warszawa 2010.
6. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, „Raport od transformacji do modernizacji w regionach”.
7. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, „Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski”.
8. Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010 – 2020:
Regiony, miasta, obszary wiejskie.
9. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego – Polityka Regionalna – Refleksje do dyskusji, 04.2008 r.
10. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007 – 2013 - wspierające wzrost gospodarczy
i zatrudnienie.
11. R. Szul „UNIA EUROPEJSKA A POLITYKA REGIONALNA POLSKI”, Centrum Europejskich
Studiów Regionalnych i Lokalnych.
12. Rozwój regionalny w Polsce. Raport 2009 – Ministerstwo Rozwoju Regionalnego.
13. Raport o stanie agencji, fundacji rozwoju regionalnego, lokalnego w Polsce, Krajowe
Stowarzyszenie Agencji Rozwoju Regionalnego, Rzeszów 2006.
14. Raport Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, „Rozwój regionalny w Polsce”, 2009.
15. T. Parteka, „Rola instytucji wspierających rozwój regionalny (w tym agencji rozwoju
regionalnego) w systemie wdrażania nowej polityki regionalnej”, ekspertyza dla Ministerstwa
Rozwoju Regionalnego, 2009.
16. T. Grosse, „Cele i zasady polityki regionalnej państwa” - Ekspertyza dla Ministerstwa Rozwoju
Regionalnego na temat Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego, Instytut Spraw Publicznych.
17. Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
18. W. Misiak, J. Siemiński, „Koncepcje rozwoju regionalnego Polski w świetle doświadczeń
integracyjnych Europy”.
19. Zarządzenie Nr 21 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie Komitetu
koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju.
86
87
Spis tabel
Tabela 1. Nomenklatura Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych w Polsce......................30
załącznikI
POROZUMIENIE
Tabela 2. Obowiązujący układ terytorialny Republiki Słowackiej........................................................46
Zawarte w dniu 28 stycznia 2011 roku, w Medzilaborcach (Republika Słowacka), pomiędzy:
Spis rycin
1. Stowarzyszeniem Euroregion Karpacki Polska z siedzibą w Rzeszowie, które reprezentują
Józef Jodłowski – Prezes Zarządu
Ryc.1. Oddziaływanie czynników zewnętrznych na ewolucję polsko – słowackiej współpracy
transgranicznej w Euroregionie Karpackim............................................................................12
Ryc.2. Zadania Zespołu Projektowego podczas I Etapu realizacji projektu........................................15
Ryc.3. Zakresy audytów zrealizowanych w ramach projektu............................................................16
Dawid Lasek – Wiceprezes Zarządu
2.Stowarzyszeniem Euroregion Karpacki Słowacja Północ z siedzibą w Preszowie, które reprezentują:
Jozef Polacko – Prezes Zarządu
Miron Mikita – Członek Zarządu
Ryc.4. Oś czasu I Etapu realizacji projektu........................................................................................16
3. Zrzeszeniem Samorządów „Euroregion Karpaty – Ukraina”, które reprezentują:
Spis fotografii
Volodymyr Horbovyy – Prezes Zarządu
Halyna Lytvyn – Dyrektor wykonawczy
4. Agencją Rozwoju Regionalnego w Swidniku, którą reprezentuje:
Fot. 1. Konferencja otwierająca projekt pn. „Wspólny rozwój – wspólna sprawa – potencjał regionów
karpackich”, 17-18.09.2009, Świlcza k. Rzeszowa................................................................15
Fot. 2. Spotkanie w siedzibie Euroregionu Moza – Ren w Eupen......................................................17
Fot. 3. Strona www.aisrr.eu .............................................................................................................18
Fot. 4. Konferencja zamykająca projekt pn. „Analiza – integracja – sieciowanie potencjałów
regionalnych Województwa Podkarpackiego i Kraju Preszowskiego”, 27 – 28.01.2011 r.
Medzilaborce, Słowacja.........................................................................................................19
Miron Mikita – Dyrektor
5. Agencją Rozwoju Regionalnego w Humennem, którą reprezentuje:
Peter Pichonsky – Dyrektor
6. Rzeszowską Agencję Rozwoju Regionalnego S.A., którą reprezentują:
Waldemar Pijar – Prezes Zarządu
Janusz Ramski – Wiceprezes Zarządu
Spis załączników
7. Przemyską Agencją Rozwoju Regionalnego S.A., którą reprezentują:
Piotr Słaby – Prezes Zarządu
Wiesław Jurkiewicz – Wiceprezes Zarządu
Załącznik 1. Treść porozumienia tworzącego Sieć Rozwoju Regionalnego Euroregionu Karpackiego.......89
8. Stowarzyszeniem Północny Wschód z siedzibą w Bardejowie, które reprezentuje:
Marian Varholak – Prezes Zarządu
9. Państwową Wyższą Szkołą Techniczno – Ekonomiczną im. księdza Bronisława Markiewicza
w Jarosławiu, którą reprezentuje:
Zbigniew Makieła – JM Rektor
88
89
10. Małopolskim Instytutem Gospodarczym z siedzibą w Rzeszowie, które reprezentuje:
Krzysztof Kaszuba – Prezes Zarządu
11. Podkarpacką Regionalną Organizacją Turystyczną z siedzibą w Rzeszowie, którą reprezentuje:
Jan Sołek – Prezes Zarządu
12. Stowarzyszeniem na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia” z siedzibą
w Rzeszowie, które reprezentuje:
Krzysztof Staszewski – Prezes Zarządu
3. Współpraca w zakresie doskonalenia metod i narzędzi zarządzania informacją dotyczącą rozwoju
regionalnego na poziomie regionalnym, międzyregionalnym i międzynarodowym, w tym
prowadzenie wspólnej promocji oraz realizacja strategii informacyjnej związanej z realizowaną
działalnością.
4. Współpraca w zakresie wsparcia środowiska okołobiznesowego na obszarze Związku
Międzyregionalnego Euroregion Karpacki oraz w zakresie identyfikacji i wsparcia prorozwojowych
procesów gospodarczych w wymiarze transgranicznym, ponadnarodowym i międzyregionalnym,
ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Europy Środkowej i Wschodniej.
5. Współpraca w zakresie pozyskiwania zewnętrznych środków finansowych na realizację programów
i projektów związanych z prowadzoną działalnością.
13. Przeworskim Stowarzyszeniem Wspierania Inicjatyw Gospodarczych, które reprezentują:
Leszek Kurasz – Prezes Zarządu
§3
Leszek Kisiel - Wiceprezes Zarządu
Ogólne Zasady funkcjonowania Sieci Rozwoju Regionalnego Euroregionu Karpackiego
14. Stowarzyszeniem Karpacka Sieć Współpracy z siedzibą w Rzeszowie, które reprezentuje:
Renata Pelc – Prezes Zarządu
1. Sieć Rozwoju Regionalnego Euroregionu Karpackiego nie posiada osobowości prawnej.
Wojciech Mandzyn – Sekretarz
w sprawie utworzenia Sieci Rozwoju Regionalnego Euroregionu Karpackiego
§1
Cel strategiczny Sieci Rozwoju Regionalnego Euroregionu Karpackiego
Celem niniejszego Porozumienia jest współdziałanie w ramach Sieci instytucji i organizacji w zakresie
wsparcia rozwoju regionalnego na obszarze Związku Międzyregionalnego Euroregion Karpacki
oraz wsparcia procesów współpracy terytorialnej w wymiarze transgranicznym, ponadnarodowym
i międzyregionalnym, ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Europy Środkowej i Wschodniej.
2. Dla realizacji niniejszego Porozumienia utworzona zostaje Sekcja: Rozwój Regionalny wchodzący
w skład Zespołu Koordynacyjnego odpowiedzialnego za realizację koncepcji „Karpacki Horyzont
2020”.
3. Każdy z partnerów Sieci wyznacza osobę kontaktową oraz deleguje eksperta, lub ekspertów do
prac Sekcji Rozwój Regionalny.
4. Szczegółowe rozwiązania, metodologia pracy, propozycje działań oraz zadania do realizacji
znajdą się w Dokumencie Programowym Sieci, który przygotowany będzie przez Sekcję Rozwój
Regionalny.
5. Koordynację Sieci Rozwoju Regionalnego Euroregionu Karpackiego oraz organizację pracy Sekcji
Rozwój Regionalny powierza się Stowarzyszeniu Euroregion Karpacki Polska i Stowarzyszeniu
Euroregion Karpacki Słowacja Północ.
§2
Cele szczegółowe Sieci Rozwoju Regionalnego Euroregionu Karpackiego
1. Współpraca przy realizacji koncepcji „Karpacki Horyzont 2020”, szczególnie w zakresie prac
Zespołu Koordynacyjnego oraz na etapie przygotowania założeń do Programu Operacyjnego dla
Karpat Wschodnich w perspektywie finansowej 2014 – 2020.
§4
Czas trwania Porozumienia
1. Porozumienie chodzi w życie z dniem podpisania
2. Porozumienie zawarte jest na okres: 5 lat
2. Współpraca przy tworzeniu i profesjonalizacji międzynarodowej, instytucjonalnej struktury
organizacyjnej dla wsparcia rozwoju regionalnego i współpracy terytorialnej na obszarze Związku
Międzyregionalnego Euroregion Karpacki.
90
91
Podpisy sygnatariuszy porozumienia:
92
...................................................
Józef Jodłowski
Prezes Zarządu Stowarzyszenia Euroregion
Karpacki Polska
...................................................
Jozef Polacko
Prezes Zarządu Stowarzyszenia Euroregion
Karpacki Słowacja Północ
...................................................
...................................................
Dawid Lasek
Wiceprezes Zarządu Stowarzyszenia
Euroregion Karpacki Polska
Miron Mikita
Wiceprezes Zarządu Stowarzyszenia
Euroregion Karpacki Słowacja Północ
...................................................
Volodymyr Horbovyy
Prezes Zrzeszenia Samorządów „Euroregion
Karpaty – Ukraina”
...................................................
Miron Mikita
Dyrektor Agencji Rozwoju Regionalnego
w Swidniku
...................................................
Halyna Lytvyn
Dyrektor wykonawczy Zrzeszenia
Samorządów „Euroregion Karpaty –
Ukraina”
...................................................
Peter Pichonsky
Dyrektor Agencji Rozwoju Regionalnego
w Humennem
...................................................
Waldemar Pijar
Prezes Zarządu Rzeszowskiej Agencji
Rozwoju Regionalnego S.A.
...................................................
Piotr Słaby
Prezes Zarządu Przemyskiej Agencji
Rozwoju regionalnego S.A.
...................................................
Janusz Ramski
Wiceprezes Zarządu Rzeszowskiej Agencji
Rozwoju Regionalnego S.A.
...................................................
Wiesław Jurkiewicz
Wiceprezes Zarządu Przemyskiej Agencji
Rozwoju regionalnego S.A.
...................................................
Marian Varholak
Prezes Zarządu Stowarzyszenia Północny
Wschód
...................................................
Zbigniew Makieła
Rektor Państwowej Wyższej Szkoły
Techniczno – Ekonomicznej im. księdza
Bronisława Markiewicza w Jarosławiu
...................................................
Krzysztof Kaszuba
Prezes Zarządu Małopolskiego Instytutu
Gospodarczego w Rzeszowie
...................................................
Jan Sołek
Prezes Zarządu Podkarpackiej Regionalnej
Organizacji Turystycznej
...................................................
Leszek Kurasz
Prezes Zarządu Przeworskiego
Stowarzyszenia Wspierania Inicjatyw
Gospodarczych
...................................................
Renata Pelc
Prezes Zarządu Stowarzyszenia Karpacka
Sieć Współpracy
...................................................
Leszek Kisiel
Wiceprezes Zarządu Przeworskiego
Stowarzyszenia Wspierania Inicjatyw
Gospodarczych
...................................................
Wojciech Mandzyn
Sekretarz Stowarzyszenia Karpacka Sieć
Współpracy
...................................................
Krzysztof Staszewski
Prezes Zarządu Stowarzyszenia na Rzecz
Rozwoju i Promocji Pro Carpathia
93
Združenie Euroregión Karpaty Poľsko
Mapa regionálneho rozvoja
v Karpatskom Euroregióne
Analytický dokument
Združenie Euroregión Karpaty Poľsko
Strategické rámce pre spoluprácu inštitúcií pre regionálny rozvoj
v rámci systému spolupráce euroregiónov
Rzeszów 03.2011
94
95
OBSAH:
I. ÚVOD............................................................................................................................................101
II. ANALÝZA, INTEGRÁCIA, SIEŤOVANIE….....................................................................................103
2.1. Zmeny okolia Euroregiónu.........................................................................................103
2.2. Regionálny rozvoj – os spolupráce – genéza projektu....................................104
2.3. Popis projektu...............................................................................................................105
2.3.1. Základné údaje projektu.............................................................................................105
2.3.2. 1. etapa „Analýza”....................................................................................................106
2.3.3. 2. etapa „Integrácia”.................................................................................................108
2.3.4. 3. etapa „Sieťovanie”................................................................................................110
III. Karpatský Euroregión........................................................................................................113
3.1. Medziregionálne združenie Karpatský Euroregión...........................................113
3.2. Združenie Euroregión Karpaty Poľsko...................................................................113
3.2.1. Činnosť a služby poskytované združením..................................................................114
3.2.2. Organizačná štruktúra................................................................................................114
3.2.3. Karpatský Euroregión – inovatívne Siete spolupráce.................................................116
IV. REGIONÁLNY ROZVOJ V KARPATSKÝCH KRAJINÁCH - POĽSKÁ REPUBLIKA.........................119
4.1.Regionálna politika v Poľskej republike – všeobecná charakteristika
situácie.............................................................................................................................120
4.1.1. Pozadie.....................................................................................................................120
4.1.2. Prírodné podmienky..................................................................................................120
4.1.3. Vývoj regionálnej politiky...........................................................................................121
4.1.4. Rozvojová politika.....................................................................................................121
4.1.5. Územnosprávne členenie Poľska...............................................................................122
4.1.6. Súčasná situácia v regiónoch....................................................................................123
4.2. Základné dokumenty v oblasti regionálneho rozvoja.....................................123
4.3. Zdroje financovania regionálneho rozvoja v Poľsku.......................................124
4.4.Kompetencie orgánov verejnej správy v rámci plnenia úloh z oblasti
regionálneho rozvoja. Inštitucionálny systém. Pôsobnosť štátnej správy
a samosprávy.................................................................................................................125
4.4.1. Ministerstvá...............................................................................................................125
4.4.2. Ministerstvo regionálneho rozvoja.............................................................................125
4.4.3. Príslušný minister pre regionálny rozvoj.................................................................126
4.4.4. Vojvodské samosprávy..............................................................................................126
4.4.5. Vojvoda.....................................................................................................................127
4.4.6. Miestna samospráva..................................................................................................127
96
97
4.5. Inštitucionálne kompetencie.....................................................................................128
7.1.3. Agentúra regionálneho rozvoja MARR S.A................................................................158
4.5.1. Európska komisia......................................................................................................128
7.1.4. Tarnobrzeská agentúra regionálneho rozvoja, a.s......................................................161
4.5.2. Snem Poľskej republiky............................................................................................128
7.1.5. Bieščadská agentúra regionálneho rozvoja, sp. s r.o..............................................162
4.5.3. Komisia pre územnú samosprávu a regionálnu politiku (ÚSR)..................................128
7.1.6. Regionálny poľnohospodárske a priemyselne združenie „Dolina Strugu”.................164
4.5.4. Komisia pre poľnohospodárstvo a rozvoj vidieka (PRV)............................................129
7.1.7. Združenie skupiny podnikateľov v leteckom priemysle Letecká dolina......................165
4.5.5. Vláda.........................................................................................................................129
7.1.8. Združenie pre rozvoj a podporu Podkarpatska „Pro Carpathia”.................................167
4.6. Iní partneri vykonávajúci činnosť v prospech regionálneho rozvoja.......132
7.1.9. Podkarpatská regionálna organizácia cestovného ruchu...........................................170
V. REGIONÁLNY ROZVOJ V KARPATSKÝCH KRAJINÁCH - SLOVENSKÁ REPUBLIKA.................135
7.1.10. Bieščadské centrum informácie a propagácie..........................................................171
5.1. Regionálna politika v SR – všeobecná situácia....................................................135
7.2.Pokyny pre optimalizáciu inštitucionálnej štruktúry regionálneho
rozvoja............................................................................................................................172
5.1.1. Pozadie......................................................................................................................135
5.1.2. Prírodné podmienky..................................................................................................135
5.1.3. Vývoj regionálnej politiky po II. svetovej vojne..........................................................136
5.1.4. Územné a správne členenie Slovenska......................................................................136
5.1.5. Súčasná situácia v regiónoch....................................................................................137
5.2. Pôsobnosť orgánov štátnej správy, vyšších územných celkov a obcí pri
podpore regionálneho rozvoja................................................................................138
5.2.1. Ministerstvo...............................................................................................................138
VIII. SUMARIZÁCIA..........................................................................................................................175
Bibliografia.................................................................................................................................177
Zoznam tabuliek.........................................................................................................................178
Zoznam obrázkov.......................................................................................................................178
Zoznam fotografií......................................................................................................................178
Zoznam príloh.............................................................................................................................178
Prílohy..........................................................................................................................................179
5.2.2. Vyšší územný celok...................................................................................................139
5.2.3. Obec..........................................................................................................................139
5.2.4. Základné dokumenty podpory regionálneho rozvoja..................................................140
5.2.5. Zdroje financovania regionálneho rozvoja..................................................................140
5.3. Inštitucionálne kompetencie.....................................................................................141
5.3.1. Národná rada Slovenskej republiky............................................................................141
5.3.2. Vláda.........................................................................................................................141
5.3.3. Ministerstvá...............................................................................................................143
VI.INšTITUCIONÁLNE ZDROJE REGIONÁLNEHO ROZVOJA V KARPATSKOM EUROREGIÓNE –
PREšOVSKÉ KRAJA...................................................................................................................147
6.1. Samosprávne kraje, mestá a obce............................................................................147
6.1.1. Odbory regionálneho rozvoja pri úradoch samosprávnych krajov.............................147
6.1.2. Komisie zastupiteľstva samosprávneho kraja............................................................150
6.1.3. Mestské a obecné úrady............................................................................................150
6.1.4. RRA Integrovaná sieť regionálnych rozvojových agentúr (IS RRA)............................150
6.1.5. Agentúry regionálneho rozvoja VÚC..........................................................................151
6.1.6. Iné.............................................................................................................................151
VII.INšTITUCIONÁLNE ZDROJE REGIONÁLNEHO ROZVOJA V KARPATSKOM EUROREGIÓNE PODKARPATSKÉ VOJVODSTVO................................................................................................153
7.1.Inštitúcie regionálneho rozvoja v Karpatskom Euroregióne – poľská
strana..............................................................................................................................153
7.1.1. Rzeszowská Agentúra regionálneho rozvoja, a.s.......................................................154
7.1.2. Przemyská Agentúra regionálneho rozvoja, a.s........................................................156
98
99
I. ÚVOD
Odovzdávame Vám do rúk publikáciu s názvom „Mapa regionálneho rozvoja v Karpatskom
Euroregióne”, ktorá je jedným z výsledkov realizácie projektu „Analýza – integrácia - sieťovanie
regionálnych potenciálov Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja”. Tento projekt, finančne
podporovaný v rámci Programu cezhraničnej spolupráce Poľsko – Slovenská republika 2007 – 2013,
je odpoveďou na potrebu identifikovať a mobilizovať inštitucionálne zdroje na poľskej aj slovenskej
strane Karpatského euroregiónu v rozsahu regionálneho rozvoja. Táto úloha je o to náročnejšia, že
napriek skutočnosti, že obidve naše krajiny sú členmi Európskej únie a ich kultúrna blízkosť ako aj
jednoduché dorozumievanie sa vyvolávajú dojem, že podobností medzi nimi je viac ako rozdielov,
predsa len stavba organizačnej štruktúry a pôsobnosť inštitúcií regionálneho rozvoja sa na oboch
stranách strane zásadne líšia.
V tejto publikácii nájdete informácie o projekte, v rámci ktorého vznikla a základné všeobecné
poznatky z oblasti regionálneho rozvoja. Priblížime Vám združenie Euroregión Karpaty Poľsko –
vedúceho partnera projektu a zoznámime Vás s ostatnými partnermi – Rzeszowskou Agentúrou
regionálneho rozvoja, a.s. a Regionálnymi rozvojovými agentúrami vo Svidníku a v Humennom.
V krátkosti predstavíme aj informácie o ostatných identifikovaných inštitúciách regionálneho rozvoja
v oblasti zahrnutej do projektu. V krátkosti bude prediskutovaný aj rozsah strategickej koncepcie
„Karpatský horizont 2020” – vlajkovej iniciatívy Karpatského Euroregiónu spojenej s regionálnym
rozvojom. Jej podstatou je pripraviť a spustiť v období budúcej finančnej perspektívy Európskej únie
špeciálny operačný program podľa vzoru Alpine Space Programme pre podporu regionálneho rozvoja
a územnej spolupráce v rámci Karpatského Euroregiónu.
Je potrebné zdrôrazniť fakt, že z obsahu tejto publikácie vyplývajú odporúčania a scenáre
týkajúce sa budúcich riešení spojených s koordináciou spolupráce medzi inštitúciami regionálneho
rozvoja.
Úloha, ktorú má pred sebou menovaná sieť, je mimoriadne ambiciózna
– vyžaduje si
zodpovednú angažovanosť všetkých partnerov a neustále sledovanie rozvojových procesov v rámci
siete. Vytýčený cieľ – čiže podpora sociálneho a ekonomického rozvoja Karpát v rámci Karpatského
Euroregiónu, je pre nás dosiahnuteľný, vyžaduje si však mobilizáciu zdrojov, vôľu spolupracovať
a profesionalitu. Všetky tieto premenné veličiny závisia na ľuďoch, preto by som sa na tomto mieste
rád poďakoval všetkým, ktorí sa zapojili do realizácie tohto projektu a všetkým nám chcem popriať veľa
úspechov pri plnení tejto úlohy, dôležitej pre Euroregión.
Dawid Lasek
Podpredseda predstavenstva ZEKP
Koordinátor projektu
100
101
II.ANALÝZA, INTEGRÁCIA,
SIEŤOVANIE…
V tejto kapitole sú prezentované základné informácie o projekte „Analýza – integrácia sieťovanie regionálnych potenciálov Podkarpatského Vojvodstva a Prešovského kraja”. Aktivity
v rámci projektu spolufinancovaného z prostriedkov Programu cezhraničnej spolupráce Poľsko –
Slovenská republika 2007 – 2013, v rámci Cieľa 3 kohéznej politiky Európskej únie: Európska územná
spolupráca, boli rozdelené na 3 šesťmesačné etapy. Toto rozdelenie vyplynulo z odlišnej povahy každej
z týchto etáp a súčasne umožnilo jednoduchšie riadenie projektu a dosahovanie jeho cieľov.
2.1. Zmeny okolia Euroregiónu
Poľsko – slovenská územná spolupráca, vrátane cezhraničnej, v Karpatskom Euroregióne na
hranici Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja závisela od viacerých podmienok a okolností,
ktoré sa menili v období posledných rokov. Najdôležitejšie z nich sú:
� všeobecné európske a národné právne rámce, ktoré upravujú pravidlá územnej spolupráce,
vrátane cezhraničnej spolupráce
� právna forma, spôsob organizovania a kompetencie a profesionalita štruktúr Karpatského
Euroregiónu na poľskej aj slovenskej strane
� kompetencie a úroveň aktivity územných samospráv, vrátane regionálnych samospráv, v oblasti
cezhraničnej spolupráce
� úroveň spolupráce ostatných subjektov verejného, súkromného a mimovládneho sektora v oblasti
územnej spolupráce, vrátane cezhraničnej spolupráce
� dostupnosť programov EÚ pre podporu spolupráce, najmä ich adekvátnosť k potrebám
a efektívnosť na úrovni systémov implementácie
� existencia spoločnej rozvojovej stratégie v rámci cezhraničného priestoru
� existencia a spolupráca špecializovaných subjektov v oblasti rozvoja spolupráce
� existencia systému koordinácie spolupráce
Najdôležitejšími zmenami, ktoré podmienili vývoj podmienok územnej spolupráce, vrátane
cezhraničnej spolupráce, boli:
� vstup Poľskej republiky a Slovenskej republiky do Európskej únie (01.05.2004)
� nadobudnutie účinnosti Shengenského dohovoru (21.12.2007)
� vznik Prešovského samosprávneho kraja na základe § 21 zákona NR SR č. 302/2001
Z. z. v dôsledku reformy verejnej správy na Slovensku (01.01.2002)
� vznik Združenia Euroregión Karpaty Poľsko (Združenie Euroregión Karpaty Poľsko) a prevzatie
funkcie poľskej strany Karpatského Euroregiónu (01.03. 2001)
102
103
� spustenie programov cezhraničnej spolupráce EÚ – PHARE CBC, INTERREG IIIA 2004 - 2006,
EWT 2007 – 2013
vytvoriť v období finančnej perspektívy 2014 – 2020 špeciálny operačný program na podporu rozvoja
� decentralizácia a dostupnosť fondov na aktivity malého rozsahu (malé projekty, mikroprojekty)
prostredníctvom Karpatského Euroregiónu na poľskej strane (2001 - )
špeciálnu „prístupovú cestu”, ktorá bude zohľadňovať viaceré aspekty a mobilizovať veľké množstvo
� vznik Združenia Karpatský Euroregión Slovensko – Sever (2008)
Koncepcia „Karpatský Horizont 2020”, sa rozhodlo o prehľade a vypracovaní plánu spolupráce pre
Karpát podľa vzoru Alpine Space Program. Takto identifikovaný strategický cieľ si vyžaduje vypracovať
zdrojov. V prvom rade, vzhľadom na priame prepojenie s otázkami, ktoré obsahuje Strategická
inštitúcie, ktorých činnosť súvisí s regionálnym rozvojom v oblasti Karpatského Euroregiónu.
Pri využití mnohoročných skúseností a skvelej doterajšej spolupráce s inštitúciami pre
regionálny rozvoj na poľskej aj slovenskej strane sa rozhodlo, že sa pripraví spoločný návrh projektu,
týkajúceho sa široko chápanej rozvojovej politiky. Bola menovaná projektová skupina pod vedením
predstaviteľa Združenia Euroregión Karpaty Poľsko, ktorej členmi boli aj predstavitelia Rzeszowskej
Agentúry regionálneho rozvoja a.s. Regionálnej rozvojovej agentúry vo Svidníku a Regionálnej
rozvojovej agentúry v Humennom. Už počas prvého stretnutia, po prijatí princípov spolupráce a určení
metodiky (PRINCE2) boli vypracované základné rámce projektu, ktoré definujú oblasti záujmu a iné
zložky projektu. Boli takisto formulované tézy v podobe pracovných otázok:
� Aký je potenciál inštitúcií regionálneho rozvoja na poľskej a slovenskej strane Karpatského
Euroregiónu?
� V akom rozsahu spolupracujú inštitúcie regionálneho rozvoja na poľskej a slovenskej strane?
� Existuje mechanizmus koordinácie rozvojových politík na úrovni oboch štátov a oboch regiónov?
� Ako mobilizovať hlavných aktérov regionálneho rozvoja k spolupráci pre podporu rozvoja?
� Ako zvoliť optimálny model spolupráce inštitúcií regionálneho rozvoja pre podporu spolupráce
v rámci Karpatského Euroregiónu?
Rozhodlo sa, že horizontálnou problematikou a determinantou v oblasti regionálneho rozvoja
Následkom meniacich sa podmienok boli jednotliví aktéri poľsko – slovenskej územnej
budú usmernenia Strategickej koncepcie Karpatský horizont 2020. Tak vznikli rámce projektu „Analýza
spolupráce nútení podniknúť adaptačné opatrenia. Mimoriadne dôležité bolo to, ako zareaguje základná
– integrácia - sieťovanie regionálnych potenciálov Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja”.
organizačná jednotka územnej spolupráce – Združenie Euroregión Karpaty Poľsko. Združenie už
niekoľko rokov pôsobí v oblasti cezhraničnej spolupráce, a to v dvoch základných rozsahoch – ako
inštitúcia, ktorá financuje cezhraničné projekty a ako inštitúcia, ktorá koordinuje územnú spoluprácu
2.3. Popis projektu
poľsko – slovenského pohraničia. Výsledkom prispôsobenia sa novým podmienkam v združení je
zavedenie komplexnej metodiky aktivít v rámci Euroregiónu pre rozvoj a vypracovanie strategickej
koncepcie „Karpatský horizont 2020”. Horizontálnou problematikou činnosti združenia sa stal
2.3.1. Základné údaje projektu
regionálny rozvoj ako funkčný pojem prepojený s inými oblasťami aktivít Euroregiónu.
2.2. Regionálny rozvoj – os spolupráce – genéza projektu
Pod vplyvom všetkých zmien počas poslednej dekády vyvstala potreba predefinovať modely
spolupráce w rámci Karpatského Euroregiónu. Reagujúc na nové výzvy a zameriavajúc sa na využitie
nových možností, sústredilo Združenie Euroregión Karpaty Poľsko svoje aktivity na strategický cieľ,
ktorým je sociálny a ekonomický rozvoj oblastí patriacich do Euroregiónu. V roku 2004 bola
vypracovaná Strategická koncepcia „Karpatský Horizont 2020”, ktorej základným prvkom je postulát
104
105
2.3.2. 1. etapa „Analýza”
Prešovského kraja a iných regiónov, vrátane tematických stratégií, podrobnej porovnávacej analýzy
V rámci I. etapy realizovanej v období od augusta 2009 do januára 2010 pod názvom „Analýza”,
sa realizovali výskumné a analytické práce, ktoré zahŕňali viachľadiskovú analýzu stavu regionálneho
rozvoja, ktorá má za účel určiť rozvojový a inštitucionálny potenciál spojený s regionálnym rozvojom
na úrovni Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja.
Všetky aktivity boli realizované
prostredníctvom zamestnaného a odborne spôsobilého personálu.
uvedených dokumentov, definovať spoločné prioritné oblasti rovnako pre
poľsko - slovenské
pohraničie, ako aj pre celú oblasť Karpatského Euroregiónu, identifikovať priority, ktoré predstavujú
silný potenciálny základ pre rozvoj, pripraviť východiská k auditom inštitúcií zodpovedných za
regionálny rozvoj pohraničia, vypracovať metodiku k auditom. Na základe analýzy sa boli identifikované
spoločné prioritné oblasti, spojené s regionálnym rozvojom, ktoré boli uvedené v Správe o činnosti
výskumnej skupiny v rámci projektu.
Prvým krokom bolo podpísanie „Zmluvy o poskytnutí finančného príspevku” dňa 09.09.2009
medzi Združením Euroregión Karpaty Poľsko – Vedúcim partnerom, a Ministerstvom regionálneho
rozvoja – Riadiacou inštitúciou.
Realizáciu projektu oficiálne zahájila Úvodná konferencia, usporiadaná Rzeszowskou Agentúrou
regionálneho rozvoja a.s., s názvom „Spoločný rozvoj – spoločná záležitosť – potenciál karpatských
regiónov”, počas ktorej bola dňa 18.09.2009 uzavretá „Partnerská zmluva v rámci
programu
cezhraničnej spolupráce Poľská republika – Slovenská republika 2007- 2013 na realizáciu projektu”
medzi vedúcim partnerom a ostatnými partnermi projektu, ktorá definuje pravidlá a postupy pre
spoluprácu partnerov a vzájomné záväzky, vrátane pravidiel riadenia prostriedkov z finančného
príspevku.
V súlade s harmonogramom, na základe
podkladov vypracovaných a analyzovaných
projektovými skupinami, sa pristúpilo k inštitucionálnemu auditu, ktorý zahŕňal inštitúcie, ovplyvňujúce
regionálny rozvoj, určené ešte počas prípravnej etapy projektu. Bol definovaný potenciál kľúčových
inštitúcií, identifikovali sa cezhraničné rozvojové procesy, ktoré podporujú a definujú roviny spolupráce,
v ktorých môžu plniť svoje funkcie. Následne sa uskutočnili ešte dva audity podobného typu, ktorých
realizácia umožnila vytvoriť komplexný a viachľadiskový obraz doterajšej spolupráce v rozsahu
regionálneho rozvoja a taktiež vyvodiť patričné závery. Boli to: audit procesov výmeny informácií
spojených s regionálnym rozvojom, spočívajúci v preskúmaní spôsobu, akým inštitúcie, zriadené za
týmto účelom, odovzdávajú informácie ich príjemcom a audit využívania prostriedkov EÚ určených na
podporu regionálneho rozvoja. Analýza zahŕňala predvstupové obdobie ako aj programy realizované
v rámci Kohézneho fondu v perspektíve 2004 – 2006.
V súlade s rámcami projektovej žiadosti bola v I etape zriadená Projektová skupina zložená
z dvoch šesťčlenných Výskumných skupín, po jednej na poľskej a slovenskej strane, ktorých hlavných
úlohou bolo vykonať porovnávaciu analýzu
základných strategických dokumentov: európskych,
národných, regionálnych a miestnych pre obidva regióny, ktoré sa týkajú Podkarpatského vojvodstva,
106
107
Ďalšou aktivitou, uskutočnenou v rámci II. Etapy, bolo vypracovanie a tlač letákov, informačných
materiálov týkajúcich sa projektu, reklamných predmetov a Mapy regionálneho rozvoja – publikácie,
ktorá znázorňuje doterajšie využitie prostriedkov EÚ na podporu regionálneho rozvoja v oblasti
zahrnutej do projektu. Za vydanie uvedených materiálov bol zodpovedný partner projektu
č. 3 – Rzeszowská Agentúra regionálneho rozvoja a.s.
V dňoch 22 - 26.06.2010 sa konala Študijná návšteva, počas ktorej sa v Eupen (Belgicko)
konalo stretnutie s predstaviteľmi EUROREGIÓNU MOZA-REN. Hlavným cieľom tejto návštevy bolo
oboznámiť sa s podobnými riešeniami na belgicko – holandsko – nemeckom pohraničí, výmena
informácií, skúseností, poznatkov a dobrej praxe a odporúčania pre realizátorov projektu.
Nebola to jediná takáto cesta, nakoľko v súlade s harmonogramom partneri projektu:
Regionálna rozvojová agentúra w Humennom, Regionálna rozvojová agentúra vo Svidníku
a Rzeszowská Agentúra regionálneho rozvoja S.A v Rzeszowe znášali náklady spojené s organizáciou
2.3.3. 2. etapa „Integrácia”
108
dvoch ďalších študijných návštev, jednej na poľskej strane (16.-18.septembra), druhej na slovenskej
strane (27.-29. septembra), ktorých výsledkom bola prezentácia aktivít a výmena skúseností medzi
S cieľom zdôrazniť jednotnosť jednotlivých aktivít vychádzala II. etapa realizovaná pod heslom
inštitúciami Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja, pôsobiacimi v oblasti regionálneho
„Integrácia” z výsledkov a výstupov prvej etapy, s osobitným dôrazom na vypracovanie, úpravu
rozvoja, vzájomné referovanie poznatkov a snaha sústrediť sa na spoločné priority, okrem iného na
a šírenie výsledkov prieskumu, ktorý sa uskutočnil v rámci prvej etapy, prípravu a vydanie informačných
spoluprácu v oblasti vytvárania výhodných podmienok pre rozvoj inovatívnych podnikov a rozvoj
materiálov a predmetov na propagáciu projektu.
spolupráce medzi vedecko-výskumným a priemyselným sektorom.
Overenie výsledkov aktivít, podniknutých v rámci I. etapy realizácie projektu a identifikácia
Výsledky prieskumov – auditov uskutočnených v rámci projektu „Analýza – integrácia -
potenciálneho priestoru na spoluprácu na pohraničí PL-SK v rozsahu regionálneho rozvoja, sa
sieťovanie regionálnych potenciálov Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja” boli zhrnuté
uskutočnili počas stretnutia tematických skupín pre jednotlivé priestory na spoluprácu, ktoré sa
v publikácii s názvom „Analýza – integrácia - sieťovanie Výzvy pre Karpatský Euroregión v oblasti
konalo 4 .marca 2010.
regionálneho rozvoja” vydanej v troch jazykových verziách: poľskej, slovenskej a anglickej.
109
Poslednou aktivitou uskutočnenou v rámci II. Etapy bola príprava a spustenie webovej stránky
súčasný potenciál inštitúcií pre vytvorenie roviny spolupráce medzi nimi, bez znásobovania ich funkcií
www.aisrr.eu v poľskom a slovenskom jazyku, venovanej tematike regionálneho rozvoja v oblasti
a súťaženia. Základom pre vymedzenie kompetencií v rámci siete bude identifikácia cezhraničnych
zahrnutej do projektu. Stránka obsahuje podrobné informácie o projekte, popis jednotlivých aktivít
procesov a javov, ktoré si vyžadujú úpravu a patričné riadenie. Sieť bude založená na spolupráci so
a partnerov zodpovedných za ich realizáciu, strategické dokumenty a takisto vypracované analýzy
samosprávami (využitie spoločného priestoru spolupráce).
a správy. Stránka sa priebežne aktualizuje a rozvíja.
2.3.4. 3. etapa „Sieťovanie”
III. etapa projektu s názvom „Sieťovanie” zahŕňa aktivity, ktoré predstavujú kompletizáciu
dvoch predošlých
etáp. V práci pokračovali Tematické skupiny, ktorých úloha sa rozšírila
o konzultovanie koncepcie zriadenia Siete regionálneho rozvoja, vypracovanej projektovou skupinou
počas predošlej etapy, vytvorenie optimálnej štruktúry, výberu právnej formy a vypracovania scenárov
rozvoja pre plánovanú Sieť inštitúcií regionálneho rozvoja Karpatského Euroregiónu.
Na základe výsledkov získaných počas projektu bola vypracovaná tejto publikácie s metodikou
a odporúčaniami pre prípravu spoločných poľsko - slovenských inštitúcií regionálneho rozvoja.
Počas tejto etapy boli vydané aj konferenčné materiály a bola usporiadaná Konferencia
zameraná na vyhodnotenie projektu, počas ktorej bude zriadená Sieť regionálneho rozvoja Karpatského
Euroregiónu. Sieť regionálneho rozvoja bola vytvorená podpísaním vyhlásenia 14 subjektmi počas
konferencie zameranej na vyhodnotenie projektu. Podmienkou efektívneho fungovania siete bude, aby
sa vďaka nej vytvoril príslušný výstup, ktorý zabezpečí nástroje a mechanizmy, ktoré budú môcť
inštitúcie využívať a povzbudí ich k spolupráci a účasti v štruktúrach združenia. Sieť bude využívať
110
111
III. Karpatský Euroregión
V tejto kapitole sú uvedené základné informácie týkajúce sa Združenia
Euroregión Karpaty
Poľsko – organizačnej štruktúry Karpatského Euroregiónu na poľskej strane.
3.1. Medziregionálne združenie Karpatský Euroregión
Medziregionálne združenie Karpatský Euroregión, ako neformálna platforma pre spoluprácu
v oblasti Východných Karpát, bolo zriadené na základe dohovoru uzatvoreného 14. februára 1993
roku v Debrecíne v Maďarsku. Napriek tomu, že uplynulo veľa rokov, združenie ako celok neprekonalo
organizačné a právne prekážky a nestalo sa organizáciou v zmysle medzinárodného práva. Každá
z národných strán uplatňuje právne a formálne riešenia prispôsobené jej potrebám, možnostiam
a modelu štátneho usporiadania. Už 10 rokov podniká poľská strana Karpatského Euroregiónu
intenzívne opatrenia, zamerané na rozšírenie kompetencií a profesionalizáciu Euroregiónu. Na základe
právnej formy zaužívanej v Poľsku – združenia podporovaného územnými samosprávami fungujú už
aj ukrajinská a slovenská strana. Model združenia, navrhnutý poľskou stranou, umožňuje tvorbu
reálnych štruktúr spolupráce a stal sa základom pre vytvorenie KARPATSKÉHO KONZORCIA –
dohovoru troch euroregionálnych združení a iných inštitúcií angažovaných do procesov regionálneho
rozvoja a územnej spolupráce v oblasti Karpatského Euroregiónu. V konečnom dôsledku dosiahne
Karpatský Euroregión formu federácie národných združení, zastupujúcich každú z 5 národných strán.
Rozloha: 145 153,00 km2
Počet obyvateľov: cca 14 700 000
Počet národných strán: 5 (Poľská, Ukrajinská, Slovenská, Rumunská, Maďarská)
Počet národných subjektov: 3 (Poľsko, Ukrajina, Slovensko)
3.2. Združenie Euroregión Karpaty Poľsko
Združenie Euroregión Karpaty Poľsko vzniklo v roku 2000 ako organizácia, zastupujúca poľskú
stranu Karpatského Euroregiónu. Po 10 rokoch pôsobenia zoskupuje 62 členských samospráv
z oblasti Podkarpatského vojvodstva
s organizáciami z oblasti
a Malopoľského vojvodstva. Združenie spolupracuje
Karpatského Euroregiónu, najmä z Ukrajiny a zo Slovenska. Cieľom
organizácie je podporovať sociálno-hospodársky rozvoj oblastí, ktoré patria do Karpatského
Euroregiónu.
112
113
3.2.1. Činnosť a služby poskytované združením
Nižšie je znázornená organizačná schéma Združenia Euroregión Karpaty Poľsko:
Združenie vykonáva medzinárodnú činnosť so širokým zameraním a vo viacerých oblastiach,
zameranú na realizáciu vytýčených rozvojových cieľov. Ako základná cezhraničná štruktúra spolupráce
v Karpatskom Euroregióne na poľskej strane koordinuje činnosť svojich akcionárov – územných
samospráv a iných organizácií v oblasti územnej spolupráce a regionálneho rozvoja. Združenie je
takisto expertnou organizáciou, ktorá podporuje a organizuje prostredia a osoby, spojené
s regionálnym rozvojom a hospodárskou spoluprácou. Združenie je takisto od roku 2001 inštitúciou,
ktorá implementuje programy Európskej únie.
Združenie uplatňuje svoju politiku prostredníctvom poskytovania služieb zameraných na
subjekty verejného, súkromného a mimovládneho sektora. Základným prvkom, ktorý ovplyvňuje
ponúkaný servis, je projektový prístup založený na BPM metodike (Bussines Project Management)
a partnerský prístup v každej etape spolupráce. K najdôležitejším službám Združenia patria:
� spolufinancovanie cezhraničných projektov z prostriedkov EÚ
� komplexná pomoc pri vyhľadávaní sociálnych a hospodárskych partnerov v oblasti Karpát
� pomoc pri príprave územných projektov v oblasti Karpát
� poskytovanie služieb investorom – spájanie hospodárskych partnerov
� vedenie projektových skupín a príprava hotových plánovacích stratégií a dokumentov
� sprostredkovanie kontaktov s verejnými orgánmi a inštitúciami podpory podnikania v oblasti
Karpát
� vedenie mediálnych, propagačných a marketingových kampaní
3.2.2. Organizačná štruktúra
Za rozvojovú politiku Združenia Euroregión Karpaty Poľsko zodpovedá predstavenstvo
združenia. Na účely realizácie rozvojovej vízie organizácie bola vytvorená profesionálna organizačná
štruktúra. Organizačná štruktúra odzrkadľuje rozsahy pôsobenia organizácie. Zodpovedajú trom
hlavným rovinám úloh Euroregiónu:
� zabezpečovanie organizácie a organizačnej štruktúry združenia
� implementácia programov EÚ
� riadenie rozvojovej politiky Euroregiónu
114
115
V rámci organizačnej štruktúry boli vymedzené tri úseky zodpovedné za plnenie úloh
Euroregiónu. Za koordináciu činnosti každého úseku zodpovedajú kancelárie:
Sieť miest Karpatského Euroregiónu
Špecializovaná sieť spolupráce, ktorej členmi sú karpatské mestá na poľskej a slovenskej
� Kancelária združenia – v oblasti zabezpečenia organizácie po organizačnej, právnej a finančnej
stránke
strane Karpatského Euroregiónu. Lídrom siete je mesto Jarosław (Poľsko), v ktorom organizácia sídli.
� Kancelária implementácie programov EÚ – v oblasti implementácie Priority 3 Programu
cezhraničnej spolupráce Poľsko – Slovenská republika 2007 – 2013
Dolne, Jasło, Lesko, Sokołów Małopoľský. Na slovenskej strane sú do siete zapojené Humenné, Snina
� Kancelária rozvoja a strategických projektov v rozsahu realizácie rozvojovej stratégie organizácie,
implementácie strategických iniciatív a vypracovania, koordinovania a implementácie rozvojových
projektov
a maďarských miest. Cieľom Siete je spolupráca v prospech rozvoja miest, výmena informácií,
V rámci Kancelárie rozvoja a strategických projektov sa realizujú rozvojové aktivity v rámci
tematických sekcií oddelení:
Na poľskej strane je okrem toho do siete zapojených niekoľko miest: Przemyśl, Przeworsk, Ustrzyki
a Svidník. Ďalšie mestá prejavujú záujem zapojiť sa do tejto iniciatívny, vrátane ukrajinských
spolupráca v prospech cestovného ruchu a investícií.
Karpatská sieť spolupráce
Je organizáciou združujúcou expertov z rôznych oblastí, angažovaných do rozvojovej politiky
Karpatského Euroregiónu. Myšlienka vytvorenia siete súvisí s potrebou identifikácie a mobilizácie
ľudských zdrojov pre plnenie úloh Euroregiónu. V rámci organizácie pôsobia tematické sekcie (napr.
� Sekcia koordinácie spolupráce mládeže KE – zodpovedá za koordináciu národných a medzinárodných
projektov venovaných mládeži. Koordinuje takisto sieť EURODESK v Podkarpatskom vojvodstve
� Sekcia Siete miest Karpatského Euroregiónu – zodpovedá za koordináciu spolupráce poľských
i slovenských miest v Karpatskom Euroregióne v rámci siete vytvorenej pod záštitou združenia
� Sekcia regionálneho rozvoja - zodpovedá za spoluprácu s inštitúciami regionálneho rozvoja
z oblasti Euroregiónu a inými zahraničnými partnermi. Predstavuje zázemie pre strategické
iniciatívy na podporu rozvoja a koordinuje prácu expertov a projektových tímov pre združenie
� Sekcia koordinácie systému spolupráce euroregiónov– zodpovedá za informačnú politiku
a koordináciu spolupráce členov združenia a externých partnerov. Implementuje IT riešenia
v konkrétnych oblastiach územnej spolupráce
� Sekcia východných projektov – zodpovedá za kontakty a koordinuje spoluprácu s Ukrajinou
a inými východoeurópskymi štátmi. Monitoruje Európsku susedskú politiku a politické iniciatívy
spojené s východnou dimenziou európskej politiky. Vyhľadáva partnerov v oblasti svojej činnosti
� Sekcia sociálno – hospodárskych projektov – zodpovedá za vypracovanie a implementovanie
sociálno – hospodárskych projektov. Sekcia sa zaoberá takisto starostlivosťou o externých
zmluvných partnerov, vrátane investorov
cestovný ruch, ochrana životného prostredia, podnikanie), ktoré združujú expertov a odborníkov.
Servis expertných skupín je zabezpečený v rámci Systému spolupráce euroregiónov.
Klaster cestovného ruchu Karpatského Euroregiónu
Platforma spolupráce vytvorená na podnet jedného z hlavných partnerov. Zduženia Euroregión
Karpaty Poľsko – Vysokej školy technicko – ekonomickej v Jarosławi. Cieľom dohovoru, ktorý inicioval
vznik klastra, je optimalizovať využitie potenciálu cestovného ruchu Podkarpatského vojvodstva
a Karpatského Euroregiónu. K spolupráci v rámci klastra boli pozvané územné samosprávy, inštitúcie
pre podporu podnikania a hospodárske subjekty a združenia z oblasti cestovného ruchu.
Karpatské kolégium
Organizácia registrovaná v Prešove (Slovensko) vznikla na podnet vedeckej obce
Vysokej
školy medzinárodného podnikania ISMPO Slovakia. Myšlienkou, ktorá bola základom zriadenia
organizácie, bol nápad koordinovať všestrannú a multitematickú vedecko- výskumnú spoluprácu
akademických obcí a inštitúcií Karpatského Euroregiónu. Vysokoškolské vzdelávanie je totižto veľmi
dôležitým prvkom, ktorý ovplyvňuje budúcnosť tejto časti Európy. Prispôsobenie ponuky a kvality
služieb našich vysokých škôl a rozsahu výskumov, ktoré realizujú, európskej úrovni je základnou
podmienkou vytvorenia Karpatského Euroregiónu ako oblasti rozvoja a spoluprácu.
3.2.3. Karpatský Euroregión – inovatívne Siete spolupráce
Sieť spolupráce Inštitúcií regionálneho rozvoja
Potenciál inštitúcií regionálneho rozvoja v Karpatskom Euroregióne má rozptýlený a do značnej
Združenie Euroregión Karpaty Poľsko spoločne so svojimi ekvivaletnými organizáciami na
miery asymetrický charakter. Do určitej miery to vyplýva z odlišných riešení systémového usporiadania
Slovensku a na Ukrajine podniká aktivity pre mobilizáciu a konsolidáciu v rámci myšlienky Euroregiónu
a pôsobností spojených s regionálnou rozvojovou politikou jednotlivých karpatských štátov. Na
ako inštitucionálneho a expertného prostredia, pripraveného spolupracovať v prospech rozvoja Karpát.
druhej strane to vyplýva z iných regionálnych určujúcich faktorov a organizačných riešení. Na príklad
Prístupom, ktorý charakterizuje toto úsilie, je systémový a sieťový prístup. Networking je metóda
na Slovensku existuje politika zriaďovania početných Regionálnych rozvojových agentúr, s miestnou
tematického prepojenia a prepojenia úloh
aktívnych subjektov v rámci Euroregiónu a politiky
pôsobnosťou a neveľkou škálou možností, a v Poľsku fungujú silné agentúry, ktoré zohrávajú dôležitú
„dvojrýchlostného euroregiónu” t. j. prispôsobenia štruktúr spolupráce záujmom a očakávaniam
úlohu v rozvojovej politike vojvodstiev. Základným cieľom siete, ktorej lídrami sú okrem Euroregionu
najlepšie pripravených aktérov územnej spolupráce. Siete spolupráce zriadené pod záštitou Euroregiónu
Rzeszowská Regionálna rozvojová agentúra a.s. (Polska) a Agentúry regionálneho rozvoja v Svidníku
majú rozdielne právno – organizačné postavenie.
i Humennom (Slovensko) je integrovanie a sieťovanie identifikovaných inštitúcií a ich zahrnutie do
programu spolupráce v prospech rozvoja.
116
117
Sieť škôl Karpatského Euroregiónu
IV.REGIONÁLNY ROZVOJ V
KARPATSKÝCH KRAJINÁCH
- POĽSKÁ REPUBLIKA
Organizácia, ktorej cieľom je združovať stredné školy z prihraničných regiónov Karpatského
Euroregiónu. Cieľom vytvorenia siete je rozvoj a koordinácia spolupráce škôl v oblasti Euroregiónu.
Združenie bude realizovať edukačné projekty a iné aktivity pro-edukačného charakteru. Sieť Škôl
Karpatského Euroregiónu bude smerovaťk vytvoreniu Parlamentu Karpatského Euroregiónu. Prvým
krokom vytvorenia siete je zapojenie sa Euroregiónu Karpaty do Európskej siete informácií pre mládež
EURODESK POĽSKO.
Táto kapitola obsahuje základné informácie, týkajúce sa politiky regionálneho rozvoja v Poľskej
republike. Sú v nej prezentované právne rámce, inštitucionálne usporiadanie, vrátane kompetencií
jednotlivých inštitúcií v oblasti regionálneho rozvoja.
Problematika regionálneho rozvoja je pomerne mladá oblasť vedeckého záujmu, napriek tomu,
že už dávno si uvedomujeme skutočnosť, že na hospodárstve danej krajiny sa nepodieľajú všetky jej
regióny rovným dielom. Pomocou údajov rôzneho typu môžeme preukázať existenciu rovnako
bohatších/ rozvinutých regiónov, ako aj chudobnejších. Vyvstávajú teda jednoduché otázky: čo
spôsobuje, že proces, ktorý nazývame regionálnym rozvojom, má v závislosti na mieste rôzne tempo
premeny? Čím je podmienený tento proces? Odpoveď na túto otázku nie je jednoduchá, nakoľko
regionálny rozvoj je veľmi obšírna látka, ktorá sa dotýka najrozličnejších oblastí, od ekonomických po
sociálno-politické. Autori tejto publikácie sa teda sústredili na inštitúcie, ktoré sa zúčastňujú na procese
regionálneho rozvoja a na ich kompetencie v tomto rozsahu. Treba však poznamenať, že táto práca
bude do značnej miery predstavovať súbor informácií, ktoré sú už k dispozícii a majú povahu všeobecne
dostupných. Nemôžeme rozvíjať úvahy na tému regionálneho rozvoja bez toho, aby sme predtým
definovali samotné pojmy región a regionálny rozvoj.
V literatúre sa región definuje ako špecifickú oblasť daného územného celku (štátu) natoľko
odlišný a charakteristický, že je možné ho vyčleniť z daného celku. V Poľsku plnia úlohu regiónov
vojvodstvá. Regionálny rozvoj je zas rast hospodárskeho potenciálu regiónov, trvalé zvýšenie jeho
konkurencieschopnosti a životnej úrovne ich obyvateľov, ktorý vedie k sociálno-hospodárskemu
rozvoju krajiny.
V súčasnosti najčastejšie uvádzané faktory, z ktorých pozostáva regionálny rozvoj, čiže rast
hospodárskeho
potenciálu
daného
regiónu,
zvýšenie
jeho
konkurencieschopnosti
a životnej úrovne obyvateľov, ktorý vedie k sociálno-hospodárskemu rozvoju krajiny, sú determinanty,
ktoré sa čiastočne vyvodzujú z ekonómie a delia sa na: � tradičné ( zdroje {napr. stroje} pôda {prírodné zdroje} práca {výrobky a služby, trh práce, príjmy,
investície a pod.})
� moderné (vedecko-technický pokrok, regionálna politika {stimulovanie rozvoja} zmeny organizácie
riadenia {systémy manažmentu rozvoja}
118
119
4.1. Regionálna politika v Poľskej republike – všeobecná charakteristika
situácie
4.1.3. Vývoj regionálnej politiky
Systémové reformy, ktoré sa uskutočnili v Poľsku po roku 1989, zásadne ovplyvnili regionálnu
Regionálna politika štátu je činnosť štátu a ústredných aj regionálnych orgánov, ktoré konajú
diferenciáciu sociálno-ekonomického rozvoja krajiny. Prvým dôležitým krokom, podniknutým smerom
v jeho mene, v oblasti vedomého formovania procesu sociálneho a hospodárskeho rozvoja regiónov
k regionálnej politike, bola reforma samosprávy uskutočnená v roku 1999, počas ktorej bola úplne
krajiny v rámci celkovej sociálnej a hospodárskej politiky. Regionálna politika by mala byť rovinou
decentralizovaná moc a samosprávne orgány súčasne získali možnosť uskutočňovať tzv. aktívnu
špecifickej spolupráce orgánov štátnej správy so samosprávnymi regionálnymi a miestnymi orgánmi.
regionálnu politiku, najmä stimulovaním aktivít na podporu rozvoja.
Podľa subjektu, ktorý uskutočňuje regionálnu politiku, môžeme rozlíšiť dve dimenzie tejto politiky:
interregionálnu politiku a intraregionálnu politiku. Interregionálna alebo inak priama či medzinárodná
politika je systematické pôsobenie na oblasti, ktoré predstavujú vymedzené nadmiestne územné
jednotky administratívneho členenia krajiny (regióny), uskutočňované prostredníctvom ústrednej
štátnej správy alebo jej agend. Intraregionálna politika (samostatná, vnútroregionálna politika) je
politika, uskutočňovaná samosprávnymi orgánmi regiónu, je to systematizované pôsobenie na procesy
sociálno-hospodárskeho rozvoja, ktoré prebiehajú na území regiónu.
V deväťdesiatych rokoch
zaznamenávame v Poľsku celkový nárast miery regionálnej
diferenciácie a zmeny hierarchie vojvodstiev. Chýbajú bohužiaľ dôveryhodné informácie, týkajúce sa
zmien hrubého domáceho produktu v usporiadaní podľa regiónov. Dostupné informácie o tejto
ekonomickej kategórii podľa vojvodstiev nám dovoľujú vyvodiť záver, že
miera regionálnej
diferencovanosti je v Poľsku podobná ako v krajinách Európskej únie. Údaje, týkajúce sa jednotlivých
sociálno-ekonomických javov a analýzy, uskutočňované rôznymi analytickými strediskami, ktoré
slúžia na zostavenie prehľadu syntetických ukazovateľov, poukazovali, že regionálna diferenciácia sa
Hlavnou prioritou poľského regionálneho rozvoja je zabezpečiť vnútornú súdržnosť krajiny
zväčšuje. Dôležitým javom bola meniaca sa hierarchia vojvodstiev. Lídrami transformačného procesu
a zabrániť vzniku nadmerných územných rozdielov. Okrem toho kladie veľký dôraz na trvalo udržateľný
boli západné prihraničné oblasti a oblasti, prepojené s veľkými mestskými aglomeráciami.
rozvoj, ktorý má vyrovnávať rozdiely medzi najchudobnejšími a najbohatšími regiónmi Poľska.
Transformácia smerujúca k trhovému hospodárstvu bola mimoriadne nepriaznivá pre regióny,
4.1.1. Pozadie
v ktorých sa koncentrovalo socializované poľnohospodárstvo, oblastí, v ktorých sa koncentrovali
zanikajúce priemyselné odvetvia a rozvojovo zaostalé oblasti.
Poľsko je stredne regionálne diferencovaná krajina1. Výrazný nepomer pozorujeme najmä
Nebezpečnou tendenciou, ktorej dôsledky sú dodnes viditeľné, bol črtajúci sa model
medzi chudobnejšími východnými vojvodstvami (tzv. východná stena) a západnými vojvodstvami.
regionálneho rozvoja Poľska; málopočetných ostrovov úspechu a kompaktných a priestorovo
Rozdiely medzi jednotlivými regiónmi vyplývajú rovnako z geografických, historických, kultúrnych
rozľahlých problémových oblastí. Má to negatívne dôsledky v sociálnej, ekonomickej, politickej
faktorov ako aj z rozdielov v úrovni hospodárskeho rozvoja, podmieneného okrem iného blízkosťu
a kultúrnej úrovni. Dôležitým javom je postupný rast významu diferencovanosti vo vnútri regiónov.
krajín, ktoré sa líšia úrovňou hospodárskeho rozvoja. Geografické zmeny výraznejšie neovplyvňujú
Kvalifikácia regiónov nemala a nemá trvalú povahu. Regióny, ktoré sa dnes vyznačujú krízotvornými
rozvoj štátu, nakoľko Poľsko je v súčasnosti krajina etnicky takmer jednotvárna. Všetky národnostné
štruktúrami, sa časom môžu premeniť na expanzívne a naopak. Rozhodnúť o tom môže inovatívnosť
menšiny celkove nepredstavujú viac ako 3% obyvateľstva. Prirodzený prírastok obyvateľstva je
miestnych prostredí a aktívna regionálna politika.
regionálne diferencovaný. Prispievajú k tomu historické a sociálne faktory.
4.1.2. Prírodné podmienky
4.1.4. Rozvojová politika
Rozvojová politika (podľa novelizovaného zákona zo dňa 6. decembra 2006 o zásadách
Poloha Poľska v geometrickom strede Európy, na styku západnej a východnej Európy,
uskutočňovania rozvojovej politiky) je súbor vzájomne prepojených aktivít, podnikaných
ovplyvňuje jej sociálny a hospodársky vývoj. Prevažnú časť územia krajiny zaberajú nížinaté oblasti
a uskutočňovaných s cieľom zabezpečiť trvalo udržateľný rozvoj krajiny, sociálno- hospodársku,
východnej časti Stredoeurópskej nížiny, a priemerná výška predstavuje 173 m n. m. Krajinná sféra
regionálnu a miestnu súdržnosť, zvyšovanie konkurencieschopnosti hospodárstva a vytváranie nových
Poľska má rovnobežkové (pásmové) usporiadanie, prechádzajúc od nížinatých terénov na severe
pracovných miest v celoštátnom, regionálnom aj miestnom meradle. Rozvojová politika zahŕňa kľúčové
a v strednom Poľsku k vyvýšeninám a hornatým oblastiam na juhu. Námorná, pobrežná a vnútrozemská
tematické okruhy, rovnako v rozsahu zodpovednosti jednotlivých rezortov, ako aj tých nadrezortných.
vodná doprava je v Poľsku pomerne dobre rozvinutá, čo vyplýva z priaznivých prírodných podmienok
Rozvojovú politiku teda tvoria verejné politiky, ktoré sa vzťahujú na jednotlivé sektory a oblasti, regióny
a prístupu k viacerým vodným zdrojom (Baltické more, rieky prispôsobené na lodnú dopravu - Visla,
a priestory. Pre uskutočňovanie rozvojovej politiky je dôležité zabezpečiť, aby boli všetky verejné
Odra, Varta a Noteć, Štetínsky záliv, Visliansky záliv a iné) umožňujúcim ďalší rozvoj lodnej dopravy
politiky vzájomne súdržné a aby sa ich rozsahy doplňovali, rozvojovú politiku uskutočňuje vláda (Rada
a rekreačnej plavby.
Ministrów) a jednotky územnej samosprávy (vrátane vojvodských, okresných a obecných) v rámci ich
kompetencií na základe rozvojovej stratégie, prostredníctvom programov, ktoré slúžia na dosahovanie
strategických cieľov s využitím verejných prostriedkov.
1 R. Szul, „UNIA EUROPEJSKA A POLITYKA REGIONALNA POLSKI“, Centrum Europejskich Studiów Regionalnych
i Lokalnych.
120
121
4.1.5. Územnosprávne členenie Poľska
4.1.6. Súčasná situácia v regiónoch
Administratívne členenie bolo počas niekoľkých posledných rokov podrobené mnohým
Počas celého obdobia 1999-2008 Poľsko zaznamenávalo kladné tempo hospodárskeho rastu,
zmenám. Po 2. svetovej vojne bolo územie krajiny rozdelené na: 17 vojvodstiev, 330 okresov, a na
mimoriadne vysoké po vstupe do EÚ - nárast HDP v Poľsku v rokoch 2004-2007 bol dvojnásobne
základnej úrovni - na 704 miest a 2993 obcí. Prvá zmena administratívneho členenia nastala v roku
vyšší (5,4%) než v rokoch 2000-2003 (2,7%). Proces externej konvergencie, tzn. zbližovania úrovne
1955, boli zrušené obce a namiesto nich sa vytvorilo 8790 menších obci (tzv. gromady). V rokoch
hospodárskeho rozvoja oproti európskemu priemeru, prebiehal aj na úrovní vojvodstiev, hoci rozsah
1955-1972 sa menšie obce postupne rušili a tvorili sa nové okresy, takže koncom roka 1972 existovalo
zmien bol rozdielny a pohyboval sa od 0,8 percent. bodov . (lubelské vojvodstvo) do 7,6 percent.
392 okresov a 4315 menších obcí. V roku 1973 vzniklo namiesto menších obcí 2365 obcí. Do roku
bodov (mazovské). Jednoznačným lídrom rastu bolo mazovské vojvodstvo, ktoré v roku 2006 dosiahlo
1975 existovalo v Poľsku trojúrovňové územnosprávne členenie (obce, okresy, vojvodstvá).
84% európskeho priemeru; tento ukazovateľ u ďalších štyroch vojvodstiev: dolnosliezskeho,
1. júna 1975 bolo zavedené dvojúrovňové administratívne členenie štátu (platné do 31.12.
1998); boli vymedzené jednotky základnej úrovne — obce, mestá, mestské časti väčších miest
pomoranského, sliezskeho a veľkopoľského
významne presiahol úroveň
50%, avšak žiadne
z vojvodstiev východného Poľska nepresiahlo 40% nad priemer .
2
a jednotky vojvodskej úrovne — vojvodstvá a mestá vojvodskej úrovne; zrušili sa okresy, zriadilo sa
Charakteristickou vlastnosťou poľského hospodárskeho priestoru je silná koncentrácia
49 vojvodstiev (namiesto 17), vymedzené mestá: hlavné mestá Varšava, Krakov, Lodž, Vroclav získali
výrobného potenciálu v niekoľkých ekonomicky najsilnejších vojvodstvách. Ak použijeme ako meradlo
postavenie miest vojvodskej úrovne. V roku 1994 jestvovalo 2483 obcí (853 miest). Adm. členenie
hospodárskeho potenciálu vojvodstiev úroveň HDP, ktorý vytvárajú, je potrebné poznamenať, že
z roku 1975 prispelo k oslabeniu, najmä v niektorých regiónoch krajiny, upevnených sociálno-
v období od 1999 do 2006 (čiže podľa najaktuálnejších údajov) sa diferencovanosť v rozsahu
hospodárskych a kultúrnych väzieb; vznikala nesúrodnosť medzi novým členením a systémom
hospodárskeho potenciálu upevnila.
komunikačných ťahov (cca 15% obcí má ťahy smerujúce do iných vojvodstiev než vlastné); po roku
1975 sa významne rozvinuli mladé vojvodské mestá, okrem iného: Piła, Łomża, Ostrołęka, Włocławek.
Vidiecke oblasti v Poľsku ku dňu 31. decembra 2007 obývalo cca 14,799 mil. obyvateľov.
Percento obyvateľstva Poľska, ktoré obývalo vidiek, sa v priebehu posledných 10 rokov výrazne
Od 1. januára 1999 platí nové územnosprávne členenie štátu, ktorým boli zavedené tri úrovne
nezmenilo, hoci sa systematicky zvyšovalo od 38,1% v r. 2000 do približne 39% v r. 2007. K nárastu
samosprávy: 16 vojvodstiev, 308 okresov (tzv. krajinské okresy, poľ. powiaty ziemskie) a 65 miest
tohto ukazovateľa dochádzalo najmä prostredníctvom tzv. roztekania miest, čiže migrácie obyvateľstva
s postavením okresu (tzv. mestské okresy, poľ. powiaty grodzkie), 2483 obcí (mestské, mestsko -
z veľkých mestských aglomerácií do prímestských oblastí.
vidiecke, vidiecke a 11 varšavských obcí); V roku 2002 bolo vytvorených 7 nových krajinských okresov,
zrušili sa varšavské obce a krajinský okres Varšava, namiesto neho vznikla obec Varšava s postavením
mestského okresu, rozdelená na 18 mestských častí. V 2003 bolo v 16 vojvodstvách 314 krajinských
okresov, 65 mestských okresov a 2478 obcí.
Podľa Nomenklatúry územných štatistických jednotiek zavedenej
Základnou výzvou pre poľské regióny na začiatku 21. storočia je optimálne využitie rozvojového
potenciálu s cieľom zabezpečiť trvalo udržateľný rozvoj, zvýšiť konkurencieschopnosť hospodárstva
a sociálno-hospodársku a územnú súdržnosť, ale takisto čeliť globálnym výzvam, akými sú starnutie
obyvateľstva, klimatické a energetické zmeny a finančná a hospodárska kríza, ktorá v súčasnosti
Štatistickým úradom
postihuje svetové hospodárstvo.
Európskej komisie (EUROSTAT) bolo vyčlenené tri regionálne úrovne a dve miestne úrovne.
4.2. Základné dokumenty v oblasti regionálneho rozvoja
Súčasná politika regionálneho rozvoja nie je len proces, ktorý vedie ku konkrétnym zmenám,
ale aj výzva pre celý systém verejných a mimovládnych inštitúcií a aby bolo možné túto výzvu zvládnuť,
treba prejsť z klasického modelu riadenia k strategickému riadeniu.
Podporovanie regionálneho rozvoja sa uskutočňuje v súlade s dokumentmi vzniknutými na
dvojakej úrovni:
1. Dokumenty Európskej únie:
a) Strategické usmernenia spoločenstva (SUS) predstavujú veľmi dôležitý dokument, ktorý
definuje oblasti, pre ktoré – podľa Európskej únie – majú byť určené dotácie z fondov EÚ. Na
základe týchto usmernení sa vypracúvajú Národné strategické referenčné rámce.
2 Raport Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, „ Rozwój regionalny w Polsce”, 2009.
122
123
b) Nariadenie Rady (ES) č. 1083/2006 z 11. júla 2006, ktorým sa ustanovujú všeobecné
ustanovenia o Európskom fonde regionálneho rozvoja, Európskom sociálnom fonde
a Kohéznom fonde a ktorým sa zrušuje nariadenie (ES) č. 1260/1999
4.4. Kompetencie orgánov verejnej správy v rámci plnenia úloh
z oblasti regionálneho rozvoja. Inštitucionálny systém. Pôsobnosť
štátnej správy a samosprávy.
C) Nariadenie Rady (ES) č. 1084/2006 z 11. júla 2006, ktorým sa zriaďuje Kohézny fond
2. Poľské dokumenty:
a) Národné strategické referenčné rámce (NSRR), známe aj ako Národná stratégia pre kohézny
fond (NSKF), je najdôležitejší poľský dokument týkajúci sa dotácií z fondov EÚ. Definuje, na čo
sa majú použiť peniaze, ktoré Poľsko získa z EFRR, KF a ŠF. Národný strategický referenčný
rámec 2007-2013 si kladie za cieľ vytvoriť podmienky pre zvyšovanie konkurencieschopnosti
poľského hospodárstva založeného na vedomostiach a podnikavosti, ktoré zabezpečí
zvyšovanie zamestnanosti a úrovne sociálnej, hospodárskej a územnej súdržnosti.
b) Rozvojová stratégia štátu 2007-2015
C) Operačné programy
d) Podrobné popisy priorít programov
e) Národná stratégia regionálneho rozvoja 2010-2020
Tento dokument definuje ciele a priority rozvoja Poľska v územnom rozmere, princípy
a nástroje regionálnej politiky, novú rolu regiónov v rámci regionálnej politiky a náčrt
mechanizmu koordinácie aktivít jednotlivých rezortov.
f) Stratégie rozvoja vojvodstiev (SRV)
g) Zákon o zásadách uskutočňovania rozvojovej politiky zo dňa 6. decembra 2006
4.4.1. Ministerstvá
Na úrovni ministerstiev je posilnený strategický prístup pri plánovaných a uskutočňovaných
aktivitách v rámci rozvojovej politiky, aby sa na národnej úrovni zabezpečil integrovaný prístup
k uskutočňovaniu verejných politík, ovplyvňujúcich územie. Ich úloha spočíva v aktívnej účasti na
programovaní a implementovaní regionálnej politiky prostredníctvom:
� uskutočňovania intervencie národných verejných politík v územnom usporiadaní
� prispôsobenia národných verejných politík s územným dopadom rozvojovým výzvam krajiny
definovaným v dlhodobej rozvojovej stratégii krajiny a strategickým cieľom vytýčeným
v strednodobej rozvojovej stratégii krajiny a národnej stratégii regionálneho rozvoja
� účasti na procese „teritorializácie” sektorových politík
� analýzy regionálnych následkov a účinkov príslušných ustanovení rozvojovej stratégie pre
jednotlivé rezorty v spolupráci s MRR
� účasti na vypracovaní zoznamu prioritných projektov na národnej úrovni a prerokovanie ustanovení
územných kontraktov na strane vlády, organizovaných prostredníctvom ministra regionálneho
rozvoja
� aktualizácie záväzných rozvojových stratégií a programov na základe záverov zo správy o sociálno
hospodárskom regionálnom a územnom rozvoji, vypracovanej ministrom regionálneho rozvoja
� evaluácie sektorových politík o. i. z hľadiska ich dopadu na jednotlivé oblasti
� vypracovania v spolupráci s MRR minimálnych štandardov dostupnosti jednotlivých kategórií
verejných služieb
� monitorovania pokrokov pri realizácii rozvojových cieľov vytýčených pre územie v danej oblasti
4.3. Zdroje financovania regionálneho rozvoja v Poľsku
Do roku 2013 zostanú hlavným zdrojom financovania regionálnej politiky prostriedky z fondov
EÚ a z domácich zdrojov, vyčlenené na ich financovanie v rámci uskutočňovania kohéznej politiky.
� účasť na rokovaní s KE k dokumentom, na základe ktorých sa získavajú prostriedky z rozvojových
fondov EÚ
� účasť na zasadnutiach monitorovacích výborov na národnej aj regionálnej úrovni,
� účasť na činnosti Národného územného fóra (Krajowe Forum Terytorialne)
Financovanie regionálneho rozvoja sa realizuje z nasledovných zdrojov:
� fondy Európskej únie
� iniciatívy spoločenstva, využívajúce nástroje finančného inžinierstva
Ministerstvo regionálneho rozvoja vzniklo 31. októbra 2005. Úrad sa skladá z organizačných
� finančné prostriedky pochádzajúce zo zahraničných zdrojov
útvarov, ktoré zabezpečujú záležitosti regionálneho rozvoja, vyčlenených z pôvodného Ministerstva
� úvery pochádzajúce z Európskej investičnej banky
hospodárstva a práce. MRR vzniklo na základe Nariadenia vlády zo dňa 3. októbra 2005 o zriadení
� prostriedky, získavané na základe medzinárodných zmlúv o poskytnutí grantov, uzavretých medzi
Poľskou Republikou a inými štátmi
Ministerstva regionálneho rozvoja (Z z. č. 220, pol. 1882)
� štátny rozpočet vrátane finančných prostriedkov z rozpočtových kapitol ministerstiev
124
4.4.2. Ministerstvo regionálneho rozvoja
Medzi úlohy ministra regionálneho rozvoja, podporovaného Ministerstvom regionálneho
� rozpočet územných samosprávnych jednotiek
rozvoja, patrí:
� súkromné zdroje
� spolupracovať s organizáciami, ktoré zoskupujú územné samosprávne jednotky v rozsahu
záležitostí sociálno – hospodárskeho rozvoja krajiny
125
� spolupracovať s územnými samosprávnymi jednotkami v rozsahu regionálneho rozvoja
� tvorba siete spolupráce na regionálnej úrovni
� vypracovať návrhy národnej stratégie regionálneho rozvoja
� koordinovanie rozvojových aktivít realizovaných na území vojvodstva
� zabezpečovať vojvodské kontrakty uzatvárané v zmysle zákona zo dňa 20. apríla 2004 o národnom
rozvojovom pláne (Z. z. č. 116, pol. 1206)
� monitorovať a vyhodnocovať priebeh plnenia vojvodských kontraktov a predkladať vláde analýzy,
správy a závery z ich plnení
� zabezpečovať koordináciu v rozsahu programovania a využitia štrukturálnych fondov a kohézneho
fondu
� vypracovať národný rozvojový plán, ktorý je základom pre uzatvorenie zmluvy medzi Vládou
poľskej republiky a Európskou komisiou, ktorá upravuje využitie prostriedkov zo štrukturálnych
fondov EÚ Poľskou republikou
Vojvodské samosprávy zabezpečujú, v rámci svojich oprávnení, koordináciu aktivít podnikaných
v rámci nástrojov rôznych sektorových politík na úrovni vojvodstva (napr. v rozsahu
k podporovania vidieckych oblastí), vrátane koordinácie nástrojov kohéznej politiky EÚ a regionálnej
politiky realizovanej štátom. Tu je potrebné poznamenať, že samosprávy sú povinné zúčastňovať
sa na činnosti výborov, ktoré monitorujú operačné programy na národnej a regionálnej úrovni.
� dohliadanie na priebeh procesov uskutočňovania regionálnej politiky na území vojvodstva
4.4.5. Vojvoda
Úlohou vojvodu je podpora príslušného ministra pre regionálny rozvoj v rozsahu regionálnej
4.4.3. Príslušný minister pre regionálny rozvoj
Minister regionálneho rozvoja a ministerstvo, ktoré zabezpečuje jeho činnosť, plní úlohu
hlavného strediska v oblasti rozvojovej politiky, vrátane politík s územným zameraním, ktorý stimuluje
a monitoruje činnosť verejnej správy na národnej a regionálnej úrovni, o. i. prostredníctvom:
politiky. Podporuje koordináciu aktivít štátnej správy územne zameraných na úroveň vojvodstva.
Vojvoda disponuje informáciami o aktivitách sektorových ministrov, realizovaných vo vojvodstve,
ktoré majú regionálny dopad, a takisto môže plniť poradenskú funkciu vo vzťahu príslušnému ministrovi
pre regionálny rozvoj v rozsahu úloh, ktoré môžu byť predmetom rokovania o územnom kontrakte. Na
� tvorby právnych, metodických, inštitucionálnych a organizačných základov pre uskutočňovanie
regionálnej politiky (meta-governance)
tento účel môže vojvoda poskytovať odporúčania ohľadom formy rokovacej pozície pri zohľadnení
� programovania a realizácie rozvojových aktivít na národnej úrovni
plnenie úloh vyplývajúcich z kontraktu, vojvoda, ako orgán plniaci kontrolno-dozorné funkcie v súlade
� koordinovanie rozvojových aktivít so zásadným územným dopadom – v národnom aj európskom
rozmere, pre dosiahnutie cieľov vytýčených pre jednotlivé územia
správneho využívania finančných prostriedkov zo štátneho rozpočtu.
� dohliadania na správny priebeh realizácie rozvojových aktivít prostredníctvom príslušných
špecifík danej oblasti. V prípade, ak sa vojvodskej samospráve odovzdávajú finančné prostriedky na
s kompetenciami vyplývajúcimi zo zákona, môže byť poverený úlohou vykonávať kontrolu v rozsahu
4.4.6. Miestna samospráva
� monitorovacích a evaluačných mechanizmov monitorovania
Jednotky miestnej samosprávy, ako súčasť siete spolupráce, vytváranej na miestnej úrovni, sú
4.4.4. Vojvodské samosprávy
v širšom rozsahu ako doposiaľ zapojené do systému uskutočňovania regionálnej politiky, rovnako vo
Okrem príslušného ministra pre regionálnu politiku sú kľúčovými subjektmi pre uskutočňovanie
regionálnej politiky príslušne: Vojvodská správa (Zarząd vojvodstva) a
a predseda vojvodstva
(Marszałek) ako zástupcovia vojvodskej samosprávy. Samospráva zohráva základnú rolu v procese
programovania a riadenia, ako aj koordinovania rozvojových aktivít na regionálnej úrovni. K jeho
najdôležitejším úlohám môžeme zaradiť:
� programovanie a riadenie rozvojových procesov na regionálnej úrovni
Vojvodská samospráva je zodpovedná za rad úloh, súvisiacich s programovaním a uskutočňovaním
rozvojových aktivít na území vojvodstva. V tomto rozsahu sa zúčastňuje na vypracovaní dokumentov
strategickej povahy a príprave programov a dokumentov operačno-implementačného charakteru
v spolupráci a pri využití potenciálu širokej siete partnerov. Vzhľadom na významnú úlohu v procese
regionálneho rozvoja, ktorú plní, zodpovedá samospráva za rad kľúčových aktivít v regióne, ako
sú vypracovanie a realizovanie stratégie rozvoja vojvodstva a s ňou súvisiaceho územného plánu
vojvodstva, vyjadrovanie sa k riešeniam v rozsahu rozvojovej politiky, vrátane regionálnej, účasť
na vypracovaní NSRR a konzultovaní jej ustanovení vypracovaných MRR na úrovni vlády, či
nakoniec účasť na vypracovaní strategických dokumentov nevyhnutných pre implementovanie
európskej kohéznej politiky v Poľsku a získavanie prostriedkov na podporu rozvoja.
126
fáze programovania, ako aj implementácie rozvojových aktivít na území vojvodstva. Účasť miestnej
samosprávy na procesoch programovania regionálnej politiky je dôležitá o.i. Z ohľadu na nutnosť
definovať priority, investície a súbory aktivít vo vzťahu k územiu, ktoré získava podporu v rámci
územného kontraktu a za účelom zabezpečiť súdržnosť miestnych rozvojových stratégií, pripravovaných
miestnymi samosprávami a strategických cieľov definovaných na regionálnej úrovni. Aktivity miestnej
samosprávy môžu podporovať aj rozvojovú politiku uskutočňovanú orgánmi vojvodskej samosprávy
prostredníctvom stimulácie a podpory miestnych iniciatív zameraných na realizáciu projektov
miestneho rozvoja, ako aj implementáciu vlastných projektov v súlade s prioritami definovanými na
regionálnej úrovni, vrátane aktívneho zapojenia sa do realizácie prioritných projektov definovaných
v územnom kontrakte. Miestna samospráva sa musí takisto aktívne zúčastňovať na vytyčovaní vízie
a smerovania regionálneho rozvoja a hodnotení účinkov regionálnej politiky vojvodskej správy
a samospráv, okrem iného prostredníctvom zapojenia jej predstaviteľov do strategickej diskusie na
tému regionálneho rozvoja na fóre Národného územného fóra ako aj na fórach podobných orgánov
vytvorených na regionálnej úrovni. Navyše, vzhľadom na význam mestských centier pre regionálny
rozvoj, je nevyhnutné zabezpečiť partnerskú spoliprácu medzi mestskými orgánmi a vojvodskou
samosprávou s cieľom správne naprogramovať podporu pre tieto oblasti a efektívne implementovať
aktivity na podporu rozvoja v mestských oblastiach. Týka sa to najmä úzkej spolupráce rovnako vo fáze
127
príprav na rokovanie ako aj počas samotného rokovania s vládnou stranou územného kontraktu
s cieľom správne definovať smery a rozsahy podpory pre mestské oblasti, ako aj v etape implementácie
prioritných projektov definovaných v kontrakte.
4.5.4. Komisia pre poľnohospodárstvo a rozvoj vidieka (PRV)
Do pôsobnosti komisie patria záležitosti z oblasti poľnohospodárstva, záhradníctva, sadovníctva,
vykupovania poľnohospodárskych plodín, chovateľstva, poľnohospodárskej družstevnej činnosti,
hospodárstva a ochrany poľnohospodárskych a lesných pozemkov,
4.5. Inštitucionálne kompetencie
zásobovania vidieka
a poľnohospodárstva výrobnými prostriedkami, vrátane meliorácie a zásobovania vidieka vodou,
potravinárskeho priemyslu, vnútrozemského rybolovu, morského rybolovu a spracovania rýb,
sociálno-odborných organizácií poľnohospodárov a sociálnych a životných podmienok vidieckeho
4.5.1. Európska komisia
obyvateľstva; do pôsobnosti komisie patria aj záležitosti z rozsahu definovania smerov demonopolizácie
Európska komisia zohráva svoju rolu jedného z hlavných subjektov, tvoriacich regionálnu
politiku, plniac úlohy spojené s programovaním, riadením a kontrolou implementácie štrukturálnych
orgánov a štruktúr, ktoré sa zaoberajú vyššie uvedenými činnosťami ako aj rozvoja a modernizácie
infraštruktúry vidieka a problematika spojená s poľnohospodárskou osvetou a poradenstvom.
fondov EÚ určených na realizáciu kohéznej politiky, spolu s vládou, štátnou správou na národnej
úrovni a vojvodskými samosprávamia. Zodpovedá najmä za:
4.5.5. Vláda
� prípravu, v spolupráci s členským štátom, dokumentov, na základe ktorých sú získavané
prostriedky na podporu rozvoju z EÚ
Predseda vlády
Prijímanie najdôležitejších rozhodnutí v rozsahu strategického riadenia a schvaľovanie
� schvaľovanie strategických dokumentov nevyhnutných pre implementáciu Európskej kohéznej
politiky v Poľsku
strategických cieľov štátu patrí do pôsobnosti vlády (Rada Ministrów - RM). Priamy dohľad nad
Vzhľadom na očakávané prepojenie národnej regionálnej politiky s kohéznou politikou EÚ
riadením rozvoja krajiny, vrátane regionálnej politiky, a zabezpečením koordinácie územne zameraných
takisto po roku 2013, je mimoriadne vhodné, aby EK využila existujúce koordinačné dokumenty a tak
zabezpečila zosúladenie všetkých politík EÚ so silným územným dopadom.
4.5.2. Snem Poľskej republiky
Pri sneme Poľskej republiky pôsobia snemové komisie, ktoré sú orgánmi snemu zriadenými
okrem iného na skúmanie a
prípravu záležitostí, ktoré predstavujú predmet činnosti snemu,
predkladanie vyjadrení vo veciach, ktoré im boli zadané na prerokovanie snemom, predsedom snemu
(Marszałek Sejmu) alebo Prezídiom snemu (Prezydium Sejmu) a výkon snemovej kontroly v rozsahu
definovanom Ústavou a zákonom: V súlade s čl.110 Ústavy je možné rozlíšiť dva druhy snemových
komisií: stále komisie a mimoriadne komisie - také, ktoré zvoláva snem a majú presne definované:
cieľ, zásady a spôsob výkonu činnosti. Špeciálnym druhom mimoriadnej komisie je snemová
vyšetrovacia komisia. Personálne zloženie jednotlivých komisií volí snem na žiadosť prezídia snemu
po predchádzajúcom vyjadrení Konventu seniorov. Prvé zasadnutie komisie zvoláva a vedie predseda
snemu - na tomto zasadnutí komisia volí spomedzi svojich členov prezídium komisie v zostave:
predseda a zástupca predsedu. Členov prezídia menuje a odvoláva komisia vo verejnom hlasovaní
jednoduchou väčšinou hlasov.
4.5.3. Komisia pre územnú samosprávu a regionálnu politiku (ÚSR)
Do pôsobnosti komisie patria záležitosti z oblasti organizovania a fungovania územnej
samosprávy, správy komunálneho majetku, komunálneho hospodárstva, územného plánovania
aktivít vykonáva predseda vlády, o. i. prostredníctvom:
� riadenia činnosti Koordinačného výboru pre rozvojovú politiku 120 (KV RP), ako orgánu pre
poradenstvo a vydávanie stanovísk, situovaného v Kancelárii predsedu vlády
� koordinácie prípravy a zjednotenia dlhodobej rozvojovej stratégie a iných strategických
dokumentov
Úrad predsedu vlády
Úrad predsedu vlády a Skupina strategických poradcov predsedu vlády, ktoré zabezpečujú
činnosť predsedu vlády, plní nasledovné úlohy v rozsahu strategického riadenia rozvoja:
� definovanie potrieb a iniciovanie najdôležitejších programových
perspektíve
aktivít, najmä v dlhodobej
� hodnotenie výsledkov uplatnenia metodických a obsahových štandardov a organizačných
postupov procesu programovania rozvoja krajiny
� vymáhanie zhodnosti vybraných iniciatív v oblasti regulácií so strategickými cieľmi rozvoja krajiny
formulovanými v strategických dokumentoch
Vláda (Rada Ministrów)
Vláda zodpovedá najmä za:
a rozvoja regiónov a miestnych spoločenstiev; do pôsobnosti komisie patrí aj posudzovanie rámcov
� prijatie Národnej stratégie regionálneho rozvoja a iných strategických dokumentov, ako sú
dlhodobá stratégia rozvoja krajiny
regionálnej politiky štátu.
� schválenie správy o sociálno-hospodárskom, regionálnom a územnom rozvoji
� ktorá obsahuje odporúčania k realizácii pre príslušných ministrov a vojvodské samosprávy
128
129
� zriadenie rokovacieho mandátu pre príslušného ministra pre regionálny rozvoj, ktorým sa
poveruje k zahájeniu procesu prerokovania územného kontraktu v mene celej vlády
� zástupca predsedu vlády
� zástupcovia iných príslušných ministrov
� zástupca Konventu predsedov vojvodstiev (Konwent Marszalków)
Koordinačný výbor pre rozvojovú politiku
Koordinačný výbor pre rozvojovú politiku je poradný orgán predsedu vlády s vyjadrovacou
právomocou. Hlavnou úlohou KV RR je vytyčovanie smerov rozvoja krajiny, monitorovanie
a hodnotenie uplatňovaných nástrojov rozvojovej politiky. Špecifické úlohy KV RR definuje čl. 35a
ods. 2 Zákona o zásadách rozvojovej politiky a Vyhláška č. 21 predsedu vlády z 11. marca 2009
o Koordinačnom výbore pre rozvojovú politiku140. Rola výboru je posilnená trvalým alebo periodickým zapájaním predstaviteľov vojvodských
samospráv a iných hlavných tvorcov a účastníkov regionálnej politiky (okrem ministerstiev) do jeho
činnosti.
Medzi úlohy výboru z rozsahu regionálnej politiky patrí najmä:
� zástupcovia celoštátnych organizácií územných samosprávnych jednotiek
� zástupcovia zamestnaneckých a zamestnávateľských organizácií
� zástupca/zástupcovia mimovládnych organizácií
� zástupcovia vedeckej a akademickej obce
Zasadnutí sa môžu ako pozorovatelia zúčastňovať takisto zástupcovia iných inštitúcií. Zloženie,
úlohy a spôsob vykonávania činnosti výborov podrobne definujú usmernenia ministra regionálneho
rozvoja.
Vojvodský kontrakt
Jedným z nástrojov regionálneho rozvoja je vojvodský kontrakt, ktorý predstavuje jednu
z foriem ovplyvňovania rozvoja v regióne. V súlade s čl. 5 ods. 1 zákona zo dňa 6. decembra 2006
� nepretržité monitorovanie realizácie rozvojových aktivít štátu, vrátane regionálnej politiky
o zásadách uskutočňovania rozvojovej politiky (Z. z. č. 227, čiastka1658 a z r. 2007 č. 140, čiastka
� pravidelné hodnotenie účinnosti a efektívnosti rozvojových politík, vrátane regionálnej politiky
a formulovanie a prijímanie odporúčaní na základe tohto hodnotenia
programu z prostriedkov zo štátneho rozpočtu, štátnych účelových fondov alebo zo zahraničných
� vypracovanie a rozhodovanie o zmenách fungovania mechanizmov, ktoré zabezpečujú
uskutočňovanie regionálnej politiky (vrátane verejných politík v územnom rozmere) pre úplnú
integráciu nástrojov, ktoré sú na to určené
984) vojvodský kontrakt je zmluva o poskytnutí finančného príspevku na realizáciu operačného
zdrojov, ktorú uzatvára príslušný minister regionálneho rozvoja so vojvodskou správou, v rozsahu
a za podmienok definovaných v uznesení vlády. Funguje od roku 2001. Jeho účelom je zosúladiť
rozvoj vojvodstva prostredníctvom konkretizovania spolupráce samosprávy s ústrednými orgánmi.
� prerokovanie obsahového a finančného rozsahu územných kontraktov na strane vlády,
Kontrakty sa pokladajú za najdôležitejší nástroj dynamizovania rozvoja regiónov a vyrovnávania
� monitorovanie plnenia územných kontraktov v rámci Podvýboru pre plnenie územných kontraktov
zriadeného na tento účel
rozdielov medzi nimi.
� predkladanie vyjadrení k návrhom tzv. komplexných stratégií rozvoja krajiny a iných rozvojových
stratégií a programov
dotácie na podporu rozvoja – prostriedkov na realizáciu regionálnych operačných programov a taktiež
� príprava a prerokovanie návrhov v rozsahu koordinácie sektorových politík, vrátane o. i. rýchleho
reagovania na záležitosti, ktoré sa objavujú priebežne počas implementácie politík s územným
dopadom a vypracovanie systémových riešení na odstránenie vzniknutých problémov
dohľadu Ministra regionálneho rozvoja nad správnosťou využívania prostriedkov samosprávami
� riešenie špecifických záležitostí prostredníctvom pracovných skupín
Monitorovacie výbory
Využívajúc pozitívne skúsenosti z implementácie Európskej kohéznej politiky v Poľsku, pôsobia
výbory, ktoré monitorujú operačné programy na národnej úrovni, dohliadajú na efektivitu riadenia
Vojvodský kontrakt obsahuje predovšetkým zásady poskytovania, odovzdávania a zúčtovania
finančné záväzky na strane vlády i samosprávy. Kontrakt takisto obsahuje ustanovenia v rozsahu
a ustanovenia, ktoré sa týkajú úloh Ministra regionálneho rozvoja v rozsahu koordinácie regionálnych
operačných programov. Podpísanie vojvodského kontraktu predstavuje základ pre zahájenie postupu
na prideľovanie finančných prostriedkov na realizáciu regionálnych operačných programov vojvodským
samosprávam.
Výbor pre kontrolu a audit štrukturálnych fondov a Kohézneho fondu
Tento
ten je poradný orgán príslušného ministra pre regionálny rozvoj s vyjadrovacou
a uplatňovania nástrojov implementácie regionálnej politiky. Priebežne zabezpečujú strategickú
právomocou v rozsahu zabezpečenia kontroly využívania prostriedkov zo zahraničných zdrojov,
a operačnú koordináciu, o. i. prostredníctvom stanovenia adekvátnych kritérií pre výber projektov/
vrátane rozpočtu EÚ, určených na financovanie operačných programov. Výboru predsedá minister
financovaných operácií, zaisťujúcich plnenie cieľov strategických a implementačných dokumentov
regionálneho rozvoja, zvyšné personálne zloženie rady tvoria: dvaja zástupcovia ministra, zástupcovia
a dokumentov k operačným programom. Rokovanie MV vedie zakaždým zástupca príslušného ministra
riadiacich inštitúcií, inštitúcie, ktorá vykonáva audit a certifikáciu. Podrobné obsadenie a program
pre regionálny rozvoj.
činnosti sú stanovené v rokovacom poriadku výboru.
Výbory tvoria:
� zástupcovia príslušného ministra pre regionálny rozvoj
130
131
Výbor pre európske záležitosti
Účasť týchto subjektov na všetkých etapách procesov spojených s plánovaním a uskutočňovaním
Výbor zriadený na účely spolupráce členov vlády a iných orgánov štátnej správy vo veciach,
ktoré súvisia s členstvom Poľskej republiky v Európskej únii. Vznikol 1. januára 2010 na základe
zákona zo dňa 27. augusta 2009 o Výbore pre európske záležitosti (Z. z. z 2009 č. 161, čiastka 1277).
Nahradil Výbor pre európsku integráciu.
rozvojových aktivít zabezpečuje ich účinnosť a efektívnosť budovaním širokej sociálnej podpory
a dôvery medzi verejnými subjektmi a ich partnermi pre dosahovania cieľov regionálneho rozvoja.
Partneri sa zapájajú rovnako do strategickej diskusie na národnej i regionálnej úrovni na tému zásad,
cieľov a budúceho smerovania rozvoja, ako aj do procesov programovania podpory regionálneho
rozvoja prostredníctvom možnosti aktívne sa zúčastňovať na konzultáciách strategických
a implementačných dokumentov a dokumentov k operačným programom, a prispievať tak k správnemu
Výbor tvoria:
vytyčovaniu cieľov a priorít rozvoja pre danú oblasť. Týka sa to najmä možnosti zúčastňovať sa na
� Predseda výboru – minister zahraničných vecí, ktorý sa zúčastňuje zasadnutí výboru osobne
alebo v zastúpení tajomníka pre európske záležitosti
� Členovia vlády alebo nimi poverení štátny tajomníci alebo podtajomníci
� Vedúci Úradu predsedu vlády alebo ním poverený štátny tajomník alebo podtajomník ÚPV
� Zasadnutia výboru sa môže zúčastniť predseda vlády – v takom prípade predsedá zasadnutiu.
Môžu sa ho zúčastniť aj iné pozvané osoby, avšak bez oprávnenia zúčastňovať sa na rozhodovaní
procese príprav na prerokovanie územného kontraktu na regionálnej úrovni prostredníctvom účasti na
konzultovaní zoznamu prioritných projektov, pripraveného vojvodskou správou.
Partneri navyše významne ovplyvňujú účinky rozvojovej politiky, dosahované na regionálnej
úrovni, angažovaním sa do priebehu procesov spojených s uskutočňovaním regionálnej politiky,
t. j. monitorovania, evaluácie, komunikovania a propagovania a priamou účasťou na implementácii
projektov zameraných na dosahovanie cieľov regionálneho rozvoja uvedených v rozvojových stratégiách
vojvodstiev a v NSRR. Aby sa realizoval princíp partnerstva, vylepšujú sa procesy informovania
Rozsah aktivít, ktorými môže vláda poveriť výbor, definuje čl. 3 zákona o zriadení výboru. Môže
samostatne rozhodovať o niektorých záležitostiach alebo sa zúčastňovať
prerokovania návrhov
vládnych dokumentov súvisiacich s európskymi záležitosťami. Oprávnenia výboru sú podrobne
o napredovaní pri realizácii strategických cieľov regionálneho rozvoja, umožňujúc partnerom, ktorí
svojou činnosťou prispievajú k regionálnemu rozvoju, vlastné hodnotenie účinnosti, hospodárnosti
a legálnosti činnosti hlavných verejných subjektov, zodpovedných za regionálny rozvoj.
definované uznesením vlády z 26. januára 2010 (M.P. z 2010 č. 6, čiastka 53).
Výbor pre plánovanie funkčného využitia územia štátu
Výbor bol zriadený v roku 1958 a zaoberá sa výskumom územnej štruktúry sociálneho života
a národného hospodárstva, štúdiami v rozsahu teórie a metodiky regionálnych prieskumov, osídlenia,
regionalizácie a územného plánovania. Zaoberá sa vypracovaním územných prognóz a odborných
posudkov k analýzam, programom a plánom územného rozvoja krajiny a jej regiónov. Výbor koordinuje
spoluprácu s Európskou asociáciou regionálnych vied
Rada pre rozvoj vedy a techniky
Medzi úlohy rady patrí vypracovanie hodnotení a vyjadrení k projektom a vládnym dokumentom,
vrátane programov a normatívnych aktov, obsahujúcich rozhodnutia v rozsahu rozvoja informačnej
spoločnosti a vedomostnej ekonomiky, právne a organizačné riešenia týkajúce sa rozvoja vedy
a techniky. Rada má takisto vplyv na výšku prostriedkov zo štátneho rozpočtu, určovaných na vedu.
4.6. Iní partneri vykonávajúci činnosť v prospech regionálneho rozvoja
Do sietí spolupráce, tvorených na národnej a regionálnej úrovni za účelom plnenia cieľov
regionálnej politiky, sú na princípe partnerstva zapojené subjekty s rôznym postavením, t. j.:
� zástupcovia sociálno-hospodárskych partnerov
� zástupcovia združení a mimovládnych organizácií
� zástupcovia vedeckej obce (vysokých škôl, výskumných a vedeckých ústavov)
� súkromné subjekty
132
133
V. REGIONÁLNY ROZVOJ V
KARPATSKÝCH KRAJINÁCH SLOVENSKÁ REPUBLIKA
5.1. Regionálna politika v SR – všeobecná situácia
Odstraňovanie obrovských regionálnymi rozdielov je prioritou takmer každej ponovembrovej
vlády SR. Zároveň je to aj zodpovednosť voči prístupovej zmluve, kde sa nachádza kapitola „regionálna
politika“.
5.1.1. Pozadie
Slovensko sa vyznačuje výraznými regionálnymi rozdielmi (disparitami) medzi jednotlivými
regiónmi. Veľká regionálna diferencovanosť je daná geograficky, historicky, kultúrne, ekonomickým
rozvojom, etnickým zložením, vierovyznaním, dávnymi kultúrnymi a administratívnymi centrami. Je
ovplyvnená externými kultúrnymi vplyvmi, zámernými zásahmi štátu do regiónov (najmä pred rokom
1989), mierou urbanizácie a industrializácie. Veľké rozdiely sú v geografii obyvateľstva napr. sever
a východ Slovenska je typický vysokou populačnou dynamikou a naopak územie juhu a juhozápadu sú
na tom opačne. Veľké rozdiely sú tiež vo vzdelanostnej úrovni, v ekonomickej výkonnosti a tiež
v sociálnej oblasti.
K ich odstraňovaniu a zmierňovaniu sa v súčasnosti využívajú najmä európske nástroje
kohéznej politiky (štrukturálne fondy) a Európsky fond pre rozvoj vidieka. Ďalšími nástrojmi sú vládne
granty a podpora zahraničným a domácim investorom pri nových investíciách do výroby, zvlášť
v regiónoch s vysokou nezamestnanosťou. Cieľom regionálnej politiky EÚ je znižovanie rozdielov medzi úrovňami rozvoja jednotlivých
regiónov a zmierňovanie zaostávania menej rozvinutých regiónov podľa článkov 158 a 160 Zmluvy
o Európskych spoločenstvách. Jedným zo základných princípov fungovania EÚ je princíp solidarity,
v zmysle ktorého ekonomicky silnejší prispievajú slabším. Podobná situácia by sa mala preniesť
z európskej na národnú úroveň.
5.1.2. Prírodné podmienky
Väčšina územia SR je súčasťou horského systému Karpát, menej ako tretinu jeho rozlohy
Slovenska tvoria nížiny. Okrem Dunaja Slovensko nemá významnejší vodný tok, ktorý by mu umožňoval
lodné spojenie s morom. Prírodné podmienky spolu s historickým vývojom územia ovplyvnili z veľkej
miery smerovanie hlavných komunikačných osí, vznik a formovanie veľkých miest, či vznik tradičných
a nových priemyselných odvetví.
134
135
5.1.3. Vývoj regionálnej politiky po II. svetovej vojne
Česko-Slovensko bolo v rokoch 1948-1989 pravdepodobne krajinou s najrazantnejšou politikou
vyrovnávania regionálnych rozdielov v regióne strednej a východnej Európy. „Predfebruárové“
východiskové problémy charakterizovali rozvinuté Čechy a zaostalé Slovensko. Hlavnou prioritou pre
rozvoj štátu v 50. a 60. rokov bola industrializácia Slovenska (považovaná za hlavný nástroj vyrovnávania
samosprávne celky a na obce postupne v rokoch 2002 – 2004 prešla podstatná časť pôsobnosti
miestnej štátnej správy zákonom č. 416/2001 Z.z. o prechode niektorých pôsobností z orgánov štátnej
správy na obce a na vyššie územné celky. Pokusy o reorganizáciu 8 krajov na model 12 žúp, alebo iný
model v rámci reformy verejnej správy nakoniec nezískal politickú podporu strán vládnej koalície 1998
- 2002 a ani opozície.
hospodárskeho rozvoja a životnej úrovne Slovenska s českými oblasťami) a na ňu nadväzujúca
Počet, sídla a vlastné mená samosprávnych krajov a krajov ako celkov miestnej štátnej správy
urbanizácia – rast miest. Regionálny vývoj bol do roku 1960 súčasťou jednotného štátneho plánu sú navzájom totožné (symetrické usporiadanie). V zásade sú zhodné aj ich hranice, s tou odchýlkou,
ekonomického vývoja, od začiatku 60. rokov štátny plán hospodárskeho a sociálneho rozvoja zahrňovali
že vojenské obvody sú súčasťami území krajov.
projekty regionálneho vývoja a k štátnemu plánu sa pričlenili aj plány vybraných mestských aglomerácií
a prihraničných oblastí. V regionálnom pláne sa dôraz z hľadiska umiestňovania investičných zdrojov
kládol na mestá strednej veľkosti (20 – 100 tisíc obyvateľov), ktoré predstavovali jadrá regiónov.
K 1. januáru 2004 sa viacerými zákonmi uskutočnili rozsiahle zmeny usporiadania a organizácie
miestnej štátnej správy. Dôvodom bol presun viac ako 400 kompetencií zo štátnej správy na obce
a vyššie územné celky a zámer zvýšiť efektívnosť a kvalitu riadenia v štátnej správe. Zákonom
Dlhodobý koncept celoštátnej sídelnej siete rozdelil mestá a vidiecke strediskové obce do
č. 515/2003 Z. z. o krajských úradoch a obvodných úradoch sa integrovaná miestna štátna správa
hierarchických kategórií. Každá kategória obce poskytovala svojmu zázemiu určité funkcie. Zvláštne
zrušila, úplne zanikli okresné úrady a ustanovili sa krajské úrady a obvodné úrady v rezortnej pôsobnosti
poslanie v pláne rozvoja sídelnej siete plnila na Slovensku bytová výstavba družstevných a štátnych
ministerstva vnútra. Súčasne sa viacerými zákonmi zriadili v rezortnej pôsobnosti ostatných
bytov z hľadiska distribúcie pracovných síl. Táto tzv. makrolokalizačná politika si vyžiadala po čase daň
ministerstiev samostatné orgány špecializovanej miestnej štátnej správy so špecifickými názvami
– vytváranie neprirodzenej, rigidnej ekonomickej štruktúry bázy miest , centier regiónov a nepriamo sa
a špecifickými územnými obvodmi pôsobnosti.
v mestách podpísala na štruktúrnych a ekologických problémoch.
Podľa klasifikačného systému štatistických územných jednotiek zavedených Eurostatom sa
Od 70-tych rokov (obdobie normalizačného procesu) sa na Slovensku postupovalo podľa
vyčlenili tri regionálne a dve lokálne úrovne. Celé územie SR je definované ako jednotka NUTS 1,
projektu urbanizácie Slovenska prostredníctvom 13 mestských regiónov – metropolitných (3 –
regióny NUTS 2 sú tvorené dvoma až tromi jednotkami NUTS 3. Jednotkami NUTS 3 sú kraje.
bratislavský, banskobystrický, košický), veľkomestských (4 – nitriansky, trnavský, žilinský a prešovský)
Lokálnymi úrovňami sú LAU 1, ktorú tvoria okresy a LAU 2, ktorú tvoria obce. (niekedy sa používa aj
a základných (6 – trenčiansky, dolnonitriansky, turčiansky, podtatranský, zemplínsky a novohradský).
NUTS 4 a NUTS 5). Slovensko malo k 31. decembru 2004 2920 obcí, z toho bolo 137 miest.
Centrá týchto regiónov sa pospájali tzv. urbanizačnými osami. V 80-tych rokoch sa v záujme zvyšovania
životnej úrovne začali spracovávať plány regionálneho rozvoja, ktorých vykonávanie však zastavila
zmena režimu.
5.1.4. Územné a správne členenie Slovenska
Územné a správne členenie Slovenska prešlo za posledných 100 rokov viacerými zmenami.
Mali sme župy, krajinské zriadenie, veľžupy, kraje i veľké okresy.
Významný medzník pre vznik modernej miestnej samosprávy bol Zákon č. 369/1990 Zb.
o obecnom zriadení a Zákon č. 517/1990 Zb. o územnom a správnom usporiadaní SR, v ktorom sa
definovalo postavenie obcí ako samosprávnych celkov, čo platí dodnes. V tom čase zanikli na Slovensku
regionálne orgány a posilnila sa sieť 36 „veľkookresov“, na ktorých úrovni sa vykonávala štátna správa
a samosprávy tvorili istý druh poradného orgánu a zároveň vykonávali niektoré prenesené kompetencie
štátu na miestnej úrovni.
Regionálne – krajské orgány sa obnovili o 6 rokov Zákonom č. 221/1996 Z. z. o územnom
a správnom usporiadaní SR, ktorý republiku rozdelil na 8 krajov a 79 okresov. Tento zákon sa stal
veľmi kontroverzným najmä vo vnímaní vtedajšou opozíciou a politikmi z radov maďarskej menšiny.
V členení podľa týchto celkov sa vykonávala miestna štátna správa až do roku 2001, keď zákon
č. 302/2001 Z. z. o samospráve vyšších územných celkov (zákon o samosprávnych krajoch) ustanovil
8 samosprávnych krajov (VÚC) ako druhú úroveň, tentoraz regionálnej samosprávy. Na tieto
136
5.1.5. Súčasná situácia v regiónoch
Pre štruktúru osídlenia Slovenska je charakteristická vysoká miera rozdrobenosti (viac ako
2900), z ktorých malé (do 1000 obyvateľov) tvoria 67 % a žije v nich 16 % obyvateľstva. Celkovo vo
vidieckych sídlach žije 44 % obyvateľov. Na druhej strane sú tu centrá osídlenia, ktoré plnia úlohu
pólov rastu. Ide o väčšie stredné a veľké mestá (nad 50 tisíc obyv.), kde býva skoro 25% obyvateľov
Slovenska. Tieto centrá podporujú väzby medzi jednotlivými regiónmi a zabezpečujú prenášanie
rastových efektov medzi nimi.
137
Špecifikom SR je priaznivá poloha pre začlenenie sa do prirodzených cezhraničných aglomerácií.
5.2.2. Vyšší územný celok
V juhozápadnej časti SR ide o oblasť Viedeň – Bratislava - Györ, na severe je to Sliezsko – Ostravsko
– Žilina – Martin, na východe Košice – Prešov s nadväznosťou na západ Ukrajiny a severovýchod
Vyšší územný celok vo svojej pôsobnosti na účely podpory regionálneho rozvoja:
Maďarska.
Najväčšími urbanizovanými oblasťami sú hlavné mesto SR (bratislavsko-trnavská aglomerácia),
Košice (235 006, r. 2004) a Prešov (košicko-prešovská aglomerácia) na východe a Horné Považie.
Významné mestá v sídelnej štruktúre predstavuje zvyšných 6 krajských miest (Banská Bystrica, Nitra,
Trnava, Trenčín, Prešov a Žilina) a mestá Martin a Poprad.
5.2. Pôsobnosť orgánov štátnej správy, vyšších územných celkov
a obcí pri podpore regionálneho rozvoja
� vypracúva a vyhodnocuje analýzy rozvoja kraja a jeho častí, zabezpečuje jeho trvalo udržateľný
hospodársky rozvoj, sociálny rozvoj a územný rozvoj
� zabezpečuje a koordinuje vypracovanie a realizáciu programu hospodárskeho rozvoja a sociálneho
rozvoja vyššieho územného celku, pravidelne ho monitoruje a každoročne vyhodnocuje jeho
plnenie, zabezpečuje súlad programu hospodárskeho rozvoja a sociálneho rozvoja vyššieho
územného celku s prioritami a cieľmi ustanovenými v národnej stratégii a s územnoplánovacou
dokumentáciou
� podieľa sa na príprave národnej stratégie, na vyhodnocovaní jej realizácie a každoročne do
31. marca zasiela ministerstvu správu o napĺňaní priorít a cieľov národnej stratégie
5.2.1. Ministerstvo
� spolupracuje s príslušnými orgánmi štátnej správy pri zosúlaďovaní programu hospodárskeho
rozvoja a sociálneho rozvoja vyššieho územného celku a rozvojových programov verejných prác
dotýkajúcich sa územia vyššieho územného celku
Ministerstvo v oblasti regionálneho rozvoja:
� vypracúva návrhy regionálnej inovačnej stratégie a regionálnej inovačnej politiky a ďalších
odvetvových stratégií a politík
� zabezpečuje vypracovanie národnej stratégie a jej aktualizáciu, inštitucionálne a organizačne
zabezpečuje realizáciu národnej stratégie, koordinuje činnosť sociálno-ekonomických partnerov
pri uskutočňovaní národnej stratégie
� pravidelne monitoruje a každoročne vyhodnocuje plnenie národnej stratégie, raz ročne predkladá
vláde správu o jej realizácii
� analyzuje a monitoruje hospodársku situáciu a sociálnu situáciu v jednotlivých regiónoch
� spolupracuje so sociálno-ekonomickými partnermi, metodicky usmerňuje činnosti sociálnoekonomických partnerov a zabezpečuje potrebné informácie od sociálno-ekonomických partnerov
� zabezpečuje spoluprácu s orgánmi Európskej únie
� zabezpečuje efektívnosť, účinnosť a správnosť riadenia a realizácie pomoci na podporu
regionálneho rozvoja podľa národnej stratégie
� poskytuje finančný príspevok slovenským častiam euroregiónov a regionálnym rozvojovým
agentúram v rámci Integrovanej siete regionálnych rozvojových agentúr
Ministerstvá a ostatné ústredné orgány štátnej správy v rozsahu svojej pôsobnosti:
spolupracujú pri napĺňaní hlavných cieľov podpory regionálneho rozvoja
� spolupracujú s ministerstvom pri vypracúvaní a realizácii národnej stratégie
� spolupracujú podľa národnej stratégie pri vypracúvaní programu hospodárskeho rozvoja
a sociálneho rozvoja vyššieho územného celku a rozvojových programov verejných prác na území
vyššieho územného celku
� podieľa sa na plnení úloh, ktoré súvisia so zameraním podpory regionálneho rozvoja v spolupráci
s ministerstvom a ostatnými sociálno-ekonomickými partnermi na území vyššieho územného
celku
� vytvára podmienky na vznik a rozvoj územnej spolupráce a partnerstiev
� spolupracuje s regiónmi a územnými celkami alebo s orgánmi iných štátov, ktoré plnia funkcie
územnej samosprávy
� vedie elektronickú evidenciu programov hospodárskeho rozvoja a sociálneho rozvoja obcí, ktoré
sa nachádzajú na jeho území
� na podporu regionálneho rozvoja územia vyššieho územného celku môže zriaďovať regionálne
rozvojové agentúry
� podporuje rozvoj podnikateľských aktivít potrebných na rozvoj regiónu
5.2.3. Obec
Obec vo svojej pôsobnosti na účely podpory regionálneho rozvoja:
� analyzuje a hodnotí úroveň rozvoja svojho územia a jeho častí, zabezpečuje jeho trvalo udržateľný
hospodársky rozvoj, sociálny rozvoj a územný rozvoj
� zabezpečuje a koordinuje vypracovanie a realizáciu programu hospodárskeho rozvoja a sociálneho
rozvoja obce, pravidelne ho monitoruje a každoročne vyhodnocuje jeho plnenie, zabezpečuje
súlad programu hospodárskeho rozvoja a sociálneho rozvoja obce s územnoplánovacou
dokumentáciou, ak jej spracovanie vyžaduje osobitný predpis
� spolupracuje s vyšším územným celkom, na území ktorého sa obec nachádza, na príprave
a realizácii programu hospodárskeho rozvoja a sociálneho rozvoja vyššieho územného celku
a na účely evidencie poskytuje vyššiemu územnému celku program hospodárskeho rozvoja
a sociálneho rozvoja obce
138
139
� podieľa sa na plnení úloh, ktoré súvisia so zameraním podpory regionálneho rozvoja , v spolupráci
s ministerstvom a ostatnými sociálno-ekonomickými partnermi, ktorí sa nachádzajú na území
obce
5.3. Inštitucionálne kompetencie
� vytvára podmienky na vznik a rozvoj územnej spolupráce a partnerstiev
5.3.1. Národná rada Slovenskej republiky
� spolupracuje s ďalšími obcami, regiónmi a územnými celkami alebo s orgánmi iných štátov, ktoré
plnia funkcie územnej samosprávy
� podporuje rozvoj podnikateľských aktivít potrebných
� na rozvoj obce
V rámci národného parlamentu pracujú výbory ako iniciatívne a kontrolné orgány národnej
rady. Ich hlavnou úlohou je podrobne prerokovať návrh zákona, ktorý im národná rada pridelila.
Výbory majú právo zákonodarnej iniciatívy (oprávnene predkladať návrhy zákonov), na svoje
schôdze môžu pozývať členov vlády, vedúcich iných orgánov štátnej správy a generálneho prokurátora
5.2.4. Základné dokumenty podpory regionálneho rozvoja
a vyžadovať od nich správy, vysvetlenia a potrebné podklady.
Členmi výborov môžu byť výlučne poslanci národnej rady. V priemere má jeden výbor
Podpora regionálneho rozvoja sa vykonáva podľa:
12 členov, pričom poslanci sú zaradení najviac do dvoch výborov. Zloženie výborov odráža zastúpenie
strán v parlamente. Pre otázky regionálnej politiky a rozvoja sú najviac relevantné Výbor NR SR pre
� Národnej stratégie regionálneho rozvoja Slovenskej republiky (ďalej len „národná stratégia“)
verejnú správu a regionálny rozvoj a Výbor NR SR pre pôdohospodárstvo, životné prostredie a ochranu
� programu hospodárskeho rozvoja a sociálneho rozvoja vyššieho územného celku
prírody.
� programu hospodárskeho rozvoja a sociálneho rozvoja obce
Výbor NR SR pre verejnú správu a regionálny rozvoj
5.2.5. Zdroje financovania regionálneho rozvoja
1. Regionálny rozvoj sa financuje:
� zo štátneho rozpočtu vrátane finančných prostriedkov z rozpočtových kapitol ministerstiev
� zo štátnych účelových fondov
� z rozpočtov vyšších územných celkov
� z rozpočtov obcí
� z prostriedkov fyzických osôb
� z prostriedkov právnických osôb
� z úverov a príspevkov medzinárodných organizácií
� z prostriedkov vyplývajúcich z medzinárodných zmlúv o poskytnutí grantu uzatvorených medzi
Slovenskou republikou a inými štátmi
� z iných prostriedkov, ak to ustanoví osobitný predpis
2. Doplnkovým zdrojom finančného zabezpečenia podpory regionálneho rozvoja sú finančné
prostriedky z Európskej únie určené:
� hospodársky zaostalým regiónom, ktoré podľa ukazovateľov hospodárskeho rozvoja a sociálneho
rozvoja vykazujú nižšiu úroveň rozvoja, ako je priemerná úroveň Európskej únie
� regiónom s nepriaznivou štruktúrou zamestnanosti a podnikateľského prostredia
Výbor svoju činnosť zameriava najmä na rozšírenie a skvalitnenie činnosti územnej samosprávy
(obce, vyššie územné celky), štátnej správy na všetkých úrovniach riadenia štátu i verejnoprávnych
ustanovení a na regionálny rozvoj.
Výbor NR SR pre pôdohospodárstvo, Životné Prostredie a Ochranu Prírody
Do jeho pôsobnosti patrí poľnohospodárstvo, oblasť lesného a vodného hospodárstva, oblasť
geodézie, kartografie a katastra, rozvoj vidieka, životného prostredia a ochrany prírody. Svoju
legislatívnu činnosť zameriava predovšetkým na prispôsobovanie nášho právneho poriadku s právom
Európskej únie a tiež na legislatívne, inštitucionálne a administratívne dobudovanie kapacít na transfer
finančných zdrojov z fondov EÚ. Podporuje trvalo udržateľný, ekonomicky a regionálne vyvážený
rozvoj pôdohospodárstva, vrátane doriešenia vlastníckych vzťahov k pôde a rozvoja trhu s pôdou.
Ďalej tiež úsilie o zveľaďovanie životného prostredia, ochranu zložiek životného prostredia a racionálne
využívanie zdrojov, vrátane ochrany prírody a tvorby krajiny.
5.3.2. Vláda
Vláda SR sa v programovom vyhlásení chce v rámci regionálnej politiky zastaviť pokračujúci
trend regionálnych disparít kombináciou centrálnych rozvojových impulzov a jednotlivých politík
samosprávnych krajov, prehlbovať kompetencie samosprávnych krajov, ktoré by mali získať viac
zodpovedností a zároveň aj patričné finančné zdroje pre výkon rozvojových politík na svojom území.
Rovnako chce spracovať ucelenú víziu regionálneho rozvoja Slovenska na obdobie nasledujúcich
dvadsať rokov a na ňu naviazať ciele „Národného strategického referenčného rámca (NSRR)“
a novelizovať zákon na podporu regionálneho rozvoja, kde sa upraví pôsobnosť orgánov štátnej správy,
samosprávnych krajov a obcí, čím sa budú rešpektovať princípy kohézie a subsidiarity posilnením
vplyvu regionálnych samospráv na umiestňovanie zdrojov EÚ. 140
141
Rada vlády SR pre regionálnu politiku
Od začiatkov nového prístupového procesu samostatného Slovenska po roku 1993 sa na
úrovni vlády vytvorila postupne pozícia podpredsedu vlády pre európsku integráciu a záležitostí EÚ.
V roku 1999 bola ustanovená pre koordinačné funkcie ohľadne predvstupových fondov
a regionálnej politiky a rozvoja ako samostatný poradný orgán vlády Radu vlády. Jej štatút sa posledne
modifikoval 24. marca 2004 a odvtedy sa volá „Rada vlády Slovenskej republiky pre regionálnu politiku
a dohľad nad štrukturálnymi operáciami“.
Rada je koordinačný, poradný a iniciatívny orgán vlády SR pre otázky týkajúce sa regionálnej
politiky, predvstupovej pomoci z programu PHARE, ISPA a SAPARD, využívania štrukturálnych
fondov, Kohézneho fondu a Iniciatív Spoločenstva INTERREG III a EQUAL. Zabezpečuje dohľad nad
programovaním, implementáciou, monitorovaním a hodnotením pomoci z fondov EÚ. V prípade
zistenia nedostatkov navrhuje ministerstvám a vláde SR prijatie príslušných opatrení.
Rada vlády pre trvalo udržateľný rozvoj SR je poradným a koordinačným orgánom vlády
Slovenskej republiky pre uplatňovanie zásad trvalo udržateľného rozvoja. Členov rady schvaľuje vláda
SR na návrh predsedu rady.
Úrad vlády Slovenskej republiky Sekcia pre európske záležitosti zabezpečuje organizačnotechnické činnosti Rady vlády pre trvalo udržateľný rozvoj SR Odbor európskych záležitosti zabezpečuje
organizačno-technické činnosti pracovnej skupiny pre trvalo udržateľný rozvoj Slovenskej republiky.
Pracovná skupina pre trvalo udržateľný rozvoj Slovenskej republiky sa skladá z rezortných
expertov, zástupcov samosprávy a mimovládnych organizácií. Členov pracovnej skupiny schvaľuje
podpredseda vlády na návrh rezortných ministrov a štatutárnych zástupcov
Úrad vlády SR
Sekcia európskej politiky a vedomostnej spoločnosti - Odbor regionálnej politiky
Medzi jej hlavné úlohy patrí dohľad na činnosť všetkých zainteresovaných ministerstiev
Hlavné úlohy odboru vyplývajú z postavenia odboru ako koordinátora v oblasti politiky rozvoja
a ostatných ústredných orgánov štátnej správy a ďalších organizácií a inštitúcií v oblasti regionálnej
regiónov a prípravy, implementácie, monitorovaní a vyhodnocovaní štrukturálnych fondov, Kohézneho
politiky, predvstupovej pomoci a štrukturálnych operácií. Štrukturálnymi operáciami sa pre účely tohto
fondu, INTERREG a ďalších vybraných iniciatív Spoločenstva. Odbor regionálnej politiky vykonáva
štatútu rozumejú činnosti spojené s využívaním štrukturálnych fondov a Kohézneho fondu a Iniciatívy
úlohu sekretariátu Rady vlády SR pre regionálnu politiku a dohľad nad štrukturálnymi operáciami.
Spoločenstva a v spolupráci s relevantnými orgánmi a inštitúciami sa podieľa na príprave obdobia
2007-2013 a na príprave politiky súdržnosti na uvedené obdobie.
Predsedom rady je predsedníčka vlády Slovenskej republiky a podpredsedom rady je
5.3.3. Ministerstvá
1. podpredseda vlády a minister dopravy , výstavby a regionálneho rozvoja. Členmi sú všetci ekonomickí
ministri. Medzi prizývaných na zasadnutia patria okrem ďalších ministrov napr. aj predsedovia alebo
zástupcovia samosprávnych krajov, ZMOS, SOPK a SPPK. Rada dohliada nad tým, aby programové dokumenty podpory regionálneho rozvoja
spolufinancované z prostriedkov Európskeho hospodárskeho priestoru boli zosúladené s ostatnými
národnými a rezortnými stratégiami a programami. Rada v spolupráci s relevantnými orgánmi a inštitúciami sa aktívne podieľa na príprave
programového obdobia na roky 2014–2020 a na príprave politiky súdržnosti na uvedené obdobie.
Rada koordinuje aktivity na národnej úrovni súvisiace s prípravou a implementáciou Dunajskej
stratégie. Rada vlády pre trvalo udržateľný rozvoj
Ministerstvo dopravy, výstavby a regionálneho rozvoja Slovenskej republiky
S platnosťou od 1. januára 2011 sa rozšírili kompetencie Ministerstva dopravy, výstavby
a regionálneho rozvoja Slovenskej republiky o úlohy Centrálneho koordinačného orgánu (CKO) pre
štrukturálne fondy a Kohézny fond na programové obdobie 2007 - 2013 a Riadiacim orgánom pre
Rámec podpory Spoločenstva (RO pre CSF). K zmene došlo v súlade so zákonom č. 403/2010
Z. z. z 13. októbra 2010. Týmto zákonom došlo z dôvodu racionalizácie štátnej správy k prechodu
kompetencií v oblasti využívania finančných prostriedkov v rámci realizácie kohéznej politiky EÚ
v Slovenskej republike z Úradu vlády SR na Ministerstvo dopravy.
CKO, resp. RO CSF zastávajú v oblasti realizácie nástrojov kohéznej politiky EÚ v Slovenskej
republike strategickú pozíciu a zodpovedajú za proces negociácií SR k návrhom relevantnej legislatívy
EÚ a prípravu strategických, koncepčných a programových dokumentov dotýkajúcich sa regionálnej
politiky EÚ a SR. Na úrovni ústrednej štátnej správy je z tohto pohľadu primárnou úlohou MDVRR SR
koordinácia a metodické usmerňovanie subjektov zapojených do implementácie štrukturálnych fondov
a Kohézneho fondu v programovom období 2007 – 2013, resp. štrukturálnych a informovanie o nich.
Ministerstvo dopravy, výstavby a regionálneho rozvoja Slovenskej republiky sa 1. januárom
2011 v nadväznosti na prenesené kompetencie stalo taktiež Riadiacim orgánom pre Operačný program
Technická pomoc v programovom období 2007 - 2013, Riadiacim orgánom pre Kohézny fond
v programovacom období 2004 - 2006 a Riadiacim orgánom pre Operačný program Základná
infraštruktúra v programovacom období 2004 - 2006. Súčasťou prenesených kompetencií je
vykonávanie úloh vyplývajúcich z legislatívy EÚ v oblasti európskeho zoskupenia územnej spolupráce.
142
143
Pôsobnosť ministerstva v oblasti regionálneho rozvoja
Podľa zákona č. 575/2001 Z. z. o organizácii činnosti vlády a organizácii ústrednej štátnej
správy v znení neskorších predpisov je ministerstvo ústredným orgánom štátnej správy pre tvorbu
a uskutočňovanie politiky mestského rozvoja.
� spolupracuje so Štatistickým úradom SR a Sociálnou implementačnou agentúrou pri návrhoch na
výzvy operačného programu Zamestnanosť a sociálna inklúzia
� zúčastňuje sa na zasadnutiach pracovných skupín a pracovných výborov na národnej
a medzinárodnej úrovni a rezortných koordinačných skupín na ústredných orgánoch štátnej
správy“
� Ministerstvo koordinuje využívanie finančných prostriedkov z fondov Európskej únie
� Ministerstvo koordinuje prípravu politík regionálneho rozvoja
� Ministerstvo vykonáva v rozsahu svojej pôsobnosti štátnu správu a štátne záležitosti, podieľa sa
na tvorbe jednotnej štátnej politiky v jednotlivých oblastiach a uskutočňuje túto politiku
Organizačné členenie ministerstva
Ministerstvo pôdohospodárstva a rozvoja vidieka
Agentúra na podporu regionálneho rozvoja
Agentúra na podporu regionálneho rozvoja ako jedna zo sekcií Ministerstva pôdohospodárstva,
životného prostredia a regionálneho rozvoja Slovenskej republiky v programovom období 2007–2013
� Ministerstvo sa člení okrem iného na:
implementuje a riadi tri operačné programy spolufinancované zo zdrojov Európskeho fondu
� inštitút stratégie
regionálneho rozvoja:
� oddelenie koordinácie subjektov regionálneho rozvoja
� odbor kontroly, štátneho dozoru a dohľadu
� oddelenie vnútorného auditu a systémového auditu prostriedkov EÚ
� sekciu záležitostí EÚ a medzinárodných vzťahov
� sekciu riadenia projektov
� Regionálny operačný program (www.ropka.sk)
� Operačný program Bratislavský kraj (www.opbk.sk)
� Operačný program cezhraničnej spolupráce Slovenská republika – Česká republika 2007–2013
(www.sk-cz.eu)
� sekciu výstavby a bytovej politiky
� sekciu cestovného ruchu
Agentúra na podporu regionálneho rozvoja plní hlavne tieto úlohy (ďalej len ,,APRR“):
� sekciu koordinácie fondov EÚ
� monitorovanie a vyhodnocovanie programov pomoci ES
� realizácia operačných programov v rámci programovacieho obdobia v oblasti
Oddelenie koordinácie subjektov regionálneho rozvoja
� regionálneho rozvoja
� riadenie pomoci pre Bratislavský kraj
Pôsobnosť a príslušnosť:
� koordinuje, metodicky riadi a vyhodnocuje činnosť regionálnych rozvojových agentúr (RRA)
zaradených do Integrovanej siete regionálnych rozvojových agentúr (IS RRA)
� koordinuje, metodicky riadi a vyhodnocuje činnosť euroregionálnych zdruţení (ERZ)
� pripravuje legislatívne, koncepčné, strategické a programové dokumenty pre riadenie regionálnych
rozvojových agentúr RRA a ERZ
� zabezpečuje podmienky pre vytváranie partnerstiev a rozvíjanie spolupráce RRA a ERZ na
medzinárodnej, národnej, regionálnej a miestnej úrovni
� monitoruje ukončené projekty Európskych spoločenstiev (ES) a spolupracuje pri ich vyhodnocovaní
� koordinácia subjektov regionálneho rozvoja
Agentúra na podporu regionálneho rozvoja sa vnútorne člení na:
1. odbor monitorovania a koordinácie programov regionálneho rozvoja
1.1. oddelenie monitorovania programov pomoci ES
1.2. oddelenie koordinácie subjektov regionálneho rozvoja
2. odbor realizácie programov regionálneho rozvoja
� zabezpečuje informačnú databázu na účely riadenia a implementácie programov pomoci ES
2.1. oddelenie riadenia programov
� navrhuje a vytvára podmienky pre spoluprácu s medzinárodnými organizáciami a zoskupeniami v
oblasti využívania prostriedkov ES a kontroluje ich uplatňovanie
2.2. oddelenie implementácie projektov občianskej infraštruktúry
� riadi a vyhodnocuje zber údajov pomocou RRA, robí analýzy a odporúčania v oblasti infraštruktúry,
dopravy a CR
2.4. oddelenie financovania projektov regionálnej infraštruktúry
� spolupracuje s ostatnými regionálnymi subjektmi ako sú oblastné a krajské organizácie CR,
turistické informačné a kancelárie, regionálne informačné a poradenské centrá a pod. na zbere
údajov, tvorbe analýz a návrhoch na tvorbu pracovných miest
144
� realizácia operačných programov cezhraničnej spolupráce
2.3. oddelenie implementácie projektov vybavenosti územia
2.5. oddelenie kontroly realizácie programov regionálneho rozvoja
3. odbor riadenia pomoci pre Bratislavský kraj
3.1. oddelenie riadenia programov pomoci pre Bratislavský kraj
145
3.2. oddelenie implementácie programov pomoci pre Bratislavský kraj
3.3. oddelenie finančného riadenia programov pomoci pre Bratislavský kraj
3.4. oddelenie kontroly programov pomoci pre Bratislavský kraj
4. odbor cezhraničnej spolupráce
4.1. oddelenie riadenia a implementácie programov cezhraničnej spolupráce
4.2. oddelenie spoločného technického sekretariátu
4.3. oddelenie kontroly cezhraničnej spolupráce
VI. INŠTITUCIONÁLNE ZDROJE
REGIONÁLNEHO ROZVOJA
V KARPATSKOM EUROREGIÓNE
– PREŠOVSKÉ KRAJA
5. odbor finančného riadenia
5.1. oddelenie finančnej kontroly programov EÚ
5.2. oddelenie výkonu platieb programov EÚ
5.3. oddelenie účtovníctva pre programy EÚ
6.1. Samosprávne kraje, mestá a obce
6.1.1. Odbory regionálneho rozvoja pri úradoch samosprávnych krajov
V oblasti regionálneho rozvoja samosprávny kraj koordinuje aktivity na území kraja, spolupracujú
s príslušnými ministerskými rezortmi (najmä MDVRR, MP SR), s obcami a ďalšími subjektmi.
Pripravujú kraj na čerpanie prostriedkov zo štrukturálnych fondov EÚ, riadia prípravu projektov
zameraných na modernizáciu, rekonštrukciu zariadení a zvýšenie kvality poskytovaných služieb
v rámci školskej, zdravotnej, sociálnej a kultúrnej infraštruktúry v kraji. Základným dokumentom
regionálneho rozvoja v krajoch sú ich programy hospodárskeho a sociálneho rozvoja. Často sú tieto
odbory integrované aj s cestovným ruchom a územným plánovaním. Vypracovávajú a vyhodnocujú
analýzy rozvoja kraja a jeho častí, zabezpečujú a koordinujú vypracovanie programu hospodárskeho
a sociálneho rozvoja kraja. Program hospodárskeho a sociálneho rozvoja Prešovského samosprávneho
kraja na obdobie 2008 – 2015 bol schválený uznesením Zastupiteľstva PSK č. 378 / 2008.
Kompetencie odboru regionálneho rozvoja - činnosť odboru
Odbor regionálneho rozvoja, územného plánu a životného prostredia najmä:
� vypracováva a vyhodnocuje analýzy rozvoja kraja a jeho častí
� zabezpečuje a koordinuje vypracovanie a realizáciu programu hospodárskeho rozvoja a sociálneho
rozvoja samosprávneho kraja, pravidelne ho monitoruje a každoročne vyhodnocuje jeho plnenie
� koordinuje vypracovanie a plnenie sektorových a odvetvových stratégií a koncepcií rozvoja kraja
� vypracováva a vyhodnocuje rozvojový program verejných prác samosprávneho kraja,
� spolupracuje s príslušnými orgánmi štátnej správy, so samosprávou obcí a miest, ich združeniami,
s ďalšími samosprávnymi krajmi, s ostatnými partnermi pôsobiacimi v oblasti regionálneho
rozvoja
� vykonáva činnosti súvisiace s obstarávaním, prerokovávaním a schvaľovaním územnoplánovacích
podkladov samosprávneho kraja
� vykonáva činnosti súvisiace s utváraním podmienok na rozvoj cestovného ruchu a koordinuje
jeho rozvoj na území samosprávneho kraja
� spolupracuje s ministerstvami a ostatnými ústrednými orgánmi štátnej správy v rámci systému
riadenia a kontroly pomoci poskytovanej z fondov Európskeho spoločenstva
146
147
Činnosť oddelenia regionálneho rozvoja:
V oblasti monitoringu:
� analyzuje východiská, definuje ťažiskové formy regionálneho rozvoja územia a stanovuje jeho
priority na úrovni samosprávneho kraja
� monitoruje a hodnotí rozvoj územia samosprávneho kraja a spracováva správy o hospodárskom
rozvoji a sociálnom rozvoji samosprávneho kraja
� predkladá návrhy na zabezpečenie prostriedkov v rozsahu svojej pôsobnosti na odstraňovanie
nežiaducich rozdielov na území samosprávneho kraja
� monitoruje možnosti získania finančných zdrojov pre regionálny rozvoj
� predkladá návrhy na zriadenie právnickej osoby zameranej na podporu regionálneho rozvoja
územia samosprávneho kraja, najmä územnej agentúry na podporu regionálneho rozvoja
� vyhľadáva a identifikuje vhodné projekty, aktualizuje prehľad pripravovaných, realizovaných
projektov v rámci Úradu PSK
� monitoruje realizáciu projektov financovaných z EÚ, na základe zmluvy s riadiacim orgánom
� vypracováva zásobníky projektov v rámci PSK, podporujúcich regionálny rozvoj
V oblasti koordinácie, spolupráce a prípravy strategických dokumentov:
� vypracováva program hospodárskeho a sociálneho rozvoja územia samosprávneho kraja, sleduje,
hodnotí jeho realizáciu a zabezpečuje jeho aktualizáciu
� vypracováva regionálny operačný program v spolupráci s ďalšími samosprávnymi krajmi
vytvárajúcimi štatistickú jednotku na úrovni NUTS II, podieľa sa na jeho uskutočňovaní
a vyhodnocuje jeho plnenie
� vypracováva regionálnu inovačnú stratégiu samosprávneho kraja, sleduje, hodnotí jeho realizáciu
a zabezpečuje jeho aktualizáciu
� spolupracuje s Ministerstvom výstavby a ostatnými orgánmi štátnej správy pri príprave národného
plánu, sektorových operačných programov, spolupracuje s príslušným ústredným orgánom
štátnej správy a podieľa sa na vyhodnocovaní uvedených dokumentov
V oblasti poradenstva, konzultácií a poskytovania vyjadrení
� vyjadruje sa k územno-plánovacej dokumentácii veľkého územného celku a k územným plánom
miest a obcí PSK z hľadiska hospodárskeho a sociálneho rozvoja
� vyjadruje sa k projektom podporujúcim regionálny rozvoj
� poskytuje poradenstvo vo vzťahu k programovým dokumentom na národnej a regionálnej úrovni
� zverejňuje výzvy a poskytuje poradenstvo pri implementácii opatrení zameraných na financovanie
projektov z fondov EÚ, na základe zmluvy s riadiacim orgánom
V oblasti evidencie a prípravy údajov:
� eviduje programy hospodárskeho a sociálneho rozvoja kraja a obcí
� zabezpečuje vytváranie inštitucionálnych kooperačných väzieb s ďalšími partnerskými inštitúciami
a ich regionálnymi zastúpeniami
� spracováva a aktualizuje databáz údajov a analýz súvisiacich s činnosťou regionálneho rozvoja
� zabezpečuje zohľadnenie úloh a zámerov z dokumentov na národnej úrovni v rozvojových
dokumentoch na úrovni kraja
� pripravuje a spracováva podklady pre činnosť stálej komisie pre regionálny rozvoj a cestovný ruch
zriadenej pri zastupiteľstve samosprávneho kraja
� koordinuje s orgánmi štátnej správy a s ďalšími orgánmi územnej samosprávy plnenie úloh pri
zabezpečovaní ekonomického a sociálneho rozvoja kraja, najmä pri uskutočňovaní koncepcií
rozvoja jednotlivých oblastí života v kraji
� eviduje žiadosti projektov, uchádzačov o finančný príspevok z EÚ, na základe zmluvy s riadiacim
orgánom
� tvorba a aktualizácia informačných ekonomických databáz
V oblasti marketingu územia
� zabezpečuje vzájomnú spoluprácu s ďalšími samosprávnymi krajmi a rozvoj spolupráce
s územnými celkami alebo orgánmi iných štátov vykonávajúcimi regionálne funkcie pri výkone
samosprávy
� koordinuje plánovanie a realizáciu marketingových aktivít podporujúcich sociálny a ekonomický
rozvoj územia
� obstaráva podmienky pre tvorbu rozvojových projektov regionálneho charakteru
� vytvára podmienky pre prílev priamych zahraničných investícií formou
� spolupráce s kanceláriou PSK v Bruseli pri získavaní a poskytovaní informácií v oblasti regionálneho
rozvoja
� pozývania potenciálnych zahraničných investorov v oblasti regionálneho rozvoja a cestovného
ruchu
� realizuje koncepčnú a koordinačnú činnosť vo vzťahu k mestám, obciam a mikroregiónom
� koordinuje činnosť pri príprave a realizácii vecne príslušných projektov podporujúcich regionálny
rozvoj
� budovania pozitívneho obrazu a propagácie PSK
� prípravy domácich a zahraničných výstav a prezentácií regiónu v oblasti regionálneho rozvoja
� prípravy propagačných materiálov
� podieľa sa na implementácii programov financovaných z EÚ
� koordinuje činnosti súvisiace s aktivitami zameranými na rozvoj regiónu v oblasti hospodárstva
� spolupracuje v rámci partnerstiev so zástupcami štátnej správy samosprávy a súkromným
sektorom pri príprave a impelmentácii projektov, programov a relevantných opatrení financovaných
z fondov EÚ
148
149
6.1.2. Komisie zastupiteľstva samosprávneho kraja
Väčšina VÚC má ustanovenú pri svojom zastupiteľstve samostatnú komisiu, ktorá sa venuje
otázkam regionálneho rozvoja na úrovni kraja. Vo viacerých krajoch majú ešte samostatne pôsobiacu
komisiu pre cestovný ruch a cezhraničnú spoluprácu, ako aj územného plánovania a životného
prostredia. Komisia má volených členov z radov poslancov a odborníkov z regiónu, ktorých navrhujú
� zabezpečovanie bezplatného poskytovania poradenských služieb tretím subjektom o možnostiach
využívania pomoci zo štrukturálnych fondov EÚ a iných zdrojov financovania
� zabezpečovanie bezplatného poskytovania informačno-poradenských služieb tretím subjektom
pri príprave strategických a programových dokumentov na regionálnej a miestnej úrovni
� vytváranie partnerstiev a rozvíjanie spolupráce so zahraničnými partnermi; propagácia aktivít na
medzinárodnej, regionálnej a miestnej úrovni a iné
politické strany. V komisiách sa prerokovávajú dokumenty, ktoré nadobúdajú VZN.
6.1.5. Agentúry regionálneho rozvoja VÚC
6.1.3. Mestské a obecné úrady
Sú to prevažne projektovo orientované inštitúcie zriadené jednotlivými samosprávnymi krajmi.
Niektoré vyššie územné celky ich zriadili aj tematicky orientované.
Oddelenia a odbory s agendou regionálneho a miestneho rozvoja.
6.1.4. RRA Integrovaná sieť regionálnych rozvojových agentúr (IS RRA)
6.1.6. Iné
Regionálne združenia, agentúry alebo podobné štruktúry zriadené mestami a obcami
Euroregionálne združenia
IS RRA je tvorená regionálnymi rozvojovými agentúrami (ďalej len „agentúry“), v zmysle zákona
NR SR č. 539/2008 Z. z. o podpore regionálneho rozvoja. Združuje 52 agentúr podporovaných, pričom
v nej pracuje viac ako 150 zamestnancov interne a vyše 200 externe.
Prvé agentúry začali vznikať na Slovensku začiatkom 90. rokov ako združenia právnických osôb
(za ich vznikom stála miestna samospráva, štátna správa a súkromný sektor) zamerané na poradenskú
a projektovú činnosť v regiónoch. Sú to regionálne inštitúcie, ktorých cieľom je aktivizácia
Združenia právnických osôb špecializované na rozvoj cezhraničnej spolupráce v slovenských
prihraničných oblastiach.
Súkromné agentúry a konzultačné spoločnosti
Zamerané na prípravu, spracovanie a implementáciu projektov regionálneho rozvoja.
hospodárskeho a sociálneho rozvoja v miestach ich pôsobenia. V súčasnosti vytvárajú integrovanú
sieť, ktorú možno považovať za podpornú štruktúru pre rozvoj regiónov Slovenska. Všetky agentúry,
ktoré chcú byť v integrovanej sieti musia byť združeniami právnických osôb.
Agentúry disponujú prehľadom o potenciáli regiónu, v ktorom pôsobia a prierezovo zasahujú
do všetkých odvetví hospodárstva. To potvrdzuje ich univerzálnosť a zabezpečuje im jedinečné
postavenie medzi subjektmi pôsobiacimi v oblasti regionálneho rozvoja. Štát prostredníctvom
ministerstva zodpovedného za regionálny rozvoj, v súlade so zákonom NR SR č. 539/2008
Z. z. o podpore regionálneho rozvoja podporuje agentúry zaradené do IS RRA ako svoje „predĺžené
ruky“ v regiónoch a poskytuje im finančný príspevok na plnenie zmluvou určených úloh.
Agentúry sú samostatné záujmové združenia právnických osôb, ktoré pracujú na neziskovom
princípe. Úlohy agentúr v regiónoch vyplývajú z ich štatútov a z plánov činnosti na jednotlivé roky.
Klientmi agentúr sú prevažne aktéri regionálneho rozvoja a pochádzajú z troch segmentov:
� verejná správa (samospráva, štátna správa)
� podnikateľská sféra
� tretí sektor, verejnosť
Medzi prioritné činnosti agentúr patrí:
� zabezpečovanie bezplatnej informovanosti a publicity v súčinnosti s Centrálnym koordinačným
orgánom pre operačné programy v Národnom strategickom referenčnom rámci Slovenskej
republiky na roky 2007 – 2013
150
151
VII. INŠTITUCIONÁLNE ZDROJE
REGIONÁLNEHO ROZVOJA
V KARPATSKOM EUROREGIÓNE
- PODKARPATSKÉ VOJVODSTVO
V tejto kapitole sú prezentované ostatné inštitúcie, identifikované počas projektu, spojené
s regionálnym rozvojom na poľskej a slovenskej strane Karpatského Euroregiónu, na území
podkarpatského vojvodstva.
7.1. Inštitúcie regionálneho rozvoja v Karpatskom Euroregióne –
poľská strana
Inštitucionálna štruktúra, ktorá tvorí pozadie a disponuje nástrojmi na implementáciu
regionálnej politiky, zahŕňa rovnako riadiace a rozhodovacie inštitúcie samosprávnej povahy ako aj
inštitúcie tvoriace tzv. systém podpory (o. i. regionálne rozvojové agentúry).
V prvej skupine, na území poľskej časti Karpatského Euroregiónu, pôsobí ako samosprávny
výkonný útvar Samosprávny úrad podkarpatského vojvodstava (Urząd Marszałkowski Województwa
Podkarpackiego). Odbor regionálneho rozvoja, vyčlenený v rámci organizačnej štruktúry úradu, je
zodpovedný za realizáciu Rozvojovej stratégie Podkarpatského vojvodstva, Regionálneho operačného
programu podkarpatského vojvodstva a zúčtovanie finančných prostriedkov. Nakoľko je článkom
samosprávneho inštitucionálneho systému, jeho pôsobnosť sa vzťahuje na plnenie úloh na úrovni
regiónu v rozsahu právomoci na úseku regionálneho rozvoja.
Druhú skupinu predstavuje štruktúra, ktorá nemá vládnu právomoc. Vojvodská samospráva
má možnosť tvoriť alebo spoluvytvárať inštitúcie tohto typu, ktoré tvoria štruktúry na podporu
regionálneho rozvoja. Môžeme tu vymenovať o. i. regionálne rozvojové agentúry a nadácie, alebo rôzne
podporné fondy.
Štruktúra regionálnej rozvojovej agentúry je výrazne diferencovaná, čo vyplýva z mnohých
faktorov. Vplyv na to má okrem iného absencia právnych úprav, týkajúcich sa zriadenia inštitúcií tohto
typu, čo následne vedie k vzniku agentúr vo forme mnohých dostupných inštitucionálnych a právnych
rámcov, od akciových spoločností s veľkým kapitálom po menšie nadácie a združenia. Existuje aj
nepostrehnuteľné prepojenie spôsobu fungovania regionálnej rozvojovej agentúry s funkčnými
obdobiami regionálnych volieb. Napriek tomu, že im chýba určitá formálna systematizácia, zohrávajú
regionálne rozvojové agentúry významnú rolu v regionálnej politike. Spájajú v sebe výhody obchodného
sektora s vlastnosťami verejného sektora a stávajú sa tak spojovacím článkom medzi verejnou mocou
a súkromným sektorom.
152
153
Činnosť regionálnej rozvojovej agentúry je z hľadiska rozsahu veľmi diferencovaná. Všetky
inštitúcie však spája spoločný cieľ, ktorým je vykonávanie činnosti prispievajúcej k všestrannému
rozvoju regiónov prostredníctvom koncentrácie a mobilizácie potenciálu miestnych spoločenstiev,
poradenskej činnosti a poskytovania služieb, podporovania procesu ekonomickej reštrukturalizácie
vojvodstiev, otvárania a podporovania podnikateľských zámerov, propagovania regiónu a vypracovania
a realizácie projektov spolufinancovaných zo zahraničných zdrojov3.
Medzi základné aktivity agentúr patrí vytváranie čo najlepších podmienok pre zabezpečenie
rozvoja cezhraničnej, medziregionálnej a medzinárodnej spolupráce. Agentúry v tomto rozsahu
spolupracujú s jednotkami územnej samosprávy, o. i. Prostredníctvom spoločného vypracovania
rozvojových stratégií, operačných programov, realizácie cezhraničných projektov a hľadania možností
čerpať prostriedky z dostupných programov pomoci, a takisto spoločné propagovanie regiónu. Často
vytvárajú v rámci svojej štruktúry špecializované útvary – Centrá cezhraničnej spolupráce, ktorých
cieľom je podporovať hospodársky rozvoj Euroregiónov.
Medzi najväčšie regionálne rozvojové agentúry, pôsobiace na území poľskej časti Karpatského
Euroregiónu, patria nasledovné inštitúcie:
� Projektové centrum MIASTOPROJEKT
� Centrum sociálnej ekonómie – podporuje a propaguje subjekty sociálnej ekonómie pôsobiace na
území podkarpatského vojvodstva
� Terénne pracovisko v Przeworsku – Centrum cezhraničnej spolupráce,vzniklo za účelom
nadväzovania užšej cezhraničnej spolupráce prostredníctvom pomoci pri zakladaní a rozvíjaní
malých a stredných podnikov v krajinách Karpatského Euroregiónu
� Terénne pracovisko v Krośnie, ktoré vykonáva okrem iného informačnú a poradenskú činnosť pre
subjekty z oblasti Karpatského Euroregiónu, ktoré majú záujem získať podporu z eurofondov
Agentúra je zaregistrovaná v Centrálnom registri konzultantov PHARE/TACIS v Bruseli,
oprávňujúcim k realizácii kontraktov z Fondov Európskej Komisie. Je tiež členom Národného Združenia
Agentúr a Nadácií regionálneho rozvoja NARDA, združujúceho agentúry z celého Poľska. Ako jediná
z krajín stredovýchodnej európy bola Rzeszowská Agentúra regionálneho rozvoja získala cenu
Európskej komisie GRAND PRIX – „Partneri pri aktivitách“ za realizáciu programov PHARE.
RARR aktívne spolupracuje s inými agentúrami regionálneho rozvoja, ktoré pôsobia na území
podkarpatského vojvodstva. Pre posilnenie postavenia agentúry na trhu bola v máji 2001 zriadená
Podkarpatská rada Regionálnej rozvojovej agentúry (PRARR). Cieľom PRARR je integrácia a jednotné
7.1.1. Rzeszowská Agentúra regionálneho rozvoja, a.s.
reprezentovanie agentúr, posilnenie ich pozície a schopnosti absorbovať prostriedky pomoci,
podporujúce regionálny rozvoj, iniciovať programy a podnikanie spoločných iniciatív dôležitých pre
rozvoj vojvodstva. K úlohám rady patrí spoločné
Všeobecné informácie:
Rzeszowská Agentúra regionálneho rozvoja, a.s. Pôsobí od roku 1993. Jej cieľom je vykonávanie
reprezentovanie agentúr, vzájomná podpora
regionálnych a miestnych iniciatív, spoločná realizácia projektov pre rozvoj vojvodstva, úplnejšie
využitie potenciálu ľudských zdrojov a vystupovanie ako partner samosprávnych orgánov.
aktivít slúžiacich všestrannému rozvoju regiónu Podkarpatska, koncentrovanie a mobilizácia potenciálu
miestnych centier a poradenská činnosť spojená s poskytovaním služieb v procesoch reštrukturalizácie,
otvárania a pomoci hospodárskej činnosti, propagácia regiónu a získavanie zahraničných zdrojov
pomoci. Tieto ciele realizuje prostredníctvom špecializovaných organizačných centier pôsobiacich
v rámci agentúry, t. j. :
� Centrum organizácie, školení a medzinárodnej spolupráce, vykonáva činnosť v oblasti organizácie
školení v rozsahu eurofondov; riadenia finančných projektov z fondov EÚ, koordinácie aktivít
zameraných na propagáciu regiónu, zabezpečuje bezchybné fungovanie agentúry po organizačnej
stránke a udržiavanie kontaktov s domácimi aj zahraničnými partnerskými inštitúciami
� Centrum hospodárskej spolupráce, má za úlohu podporovať hospodárske subjekty, jednotky
územnej samosprávy a iné inštitúcie v snahe získavania európskych fondov
� Centrum transferu technológií, inovácií a informatizácie, zabezpečuje podporu sektora malých
a stredných podnikov, aktívnych v oblasti inovácií a transferu technológií
� Centrum obsluhy investora, vzniklo s cieľom podporovať rozvoj vojvodstva stimulovaním príchodu
vonkajších investícií
RARR realizuje početné národné aj európske projekty, ktorých cieľom je rozvoj regiónu,
podporných firiem a inštitúcií a samospráv.
Vďaka mnohoročným skúsenostiam v definovaní, príprave, realizácii a zúčtovaní projektov
RARR ako Regionálna financujúca inštitúcia zabezpečuje aktivity v rámci programu PHARE 2000
a Aktivity 2.5 Podpora podnikania a 3.4 Mikropodniky v rámci integrovaného operačného programu
regionálneho rozvoja.
RARR A.S. realizuje rozsiahly a novátorský projekt v rámci iniciatívy spoločenstva EQUAL
s názvom „Partnerstvo pre aktivizáciu uchádzačov o zamestnanie „Animator”. Na uskutočňovaní tejto
aktivity sa okrem RARR podieľa 17 iných podkarpatských mimovládnych organizácií, firiem, úradov
práce, stredných a vysokých škol, centier sociálnej pomoci, a jej cieľom je bojovať proti nezamestnanosti.
Ako pomocná inštitúcia je Rzeszowská Regionálna rozvojová agentúra zapojená do projektu
� Centrum rozvoja podnikania, ktorého úlohou je najmä poskytovať podporu začínajúcim
živnostníkom, mikropodnikateľom a malým a stredným podnikom
INTERREG III C, realizovaný podkarpatskou vojvodskou samosprávou. Hlavným cieľom tohto projektu
� Centrum riadenia Podkarpatského vedecko-technického parku
a dobrej praxe 7 partnerských regiónov, t. j. Podkarpatského vojvodstva, Kujavsko – pomorského
3 Raport o stanie agencji, fundacji rozwoju regionalnego, lokalnego w Polsce, Krajowe Stowarzyszenie Agencji Rozwoju
Regionalnego, Rzeszów 2006.
154
Zrealizované projekty:
je zvýšiť efektivitu politík a nástrojov regionálneho rozvoja, tok a výmenu informácií, vedomostí
vojvodstva, regiónov Midi-Pyrenees (Francúzsko), Toskánsko (Taliansko), Nawarra (Španielsko),
Pohjois Suomi(Fínsko), Border, Midland and Western (Írsko).
155
Od októbra 2000 je RARR S.A. Členom siete IRC a na základe zmluvy s Európskou úniou vedie
� podpora sektora malých a stredných podnikov, predovšetkým mikropodnikov
Centrum odovzdávania inovácií Južné Poľsko, ktoré podporuje nadhraničný transfer technológií medzi
� účasť a spolupráca na realizácii projektov financovaných z prostriedkov EÚ
štátmi, ktoré sú členmi siete.
� podpora technologického pokroku
Nedávno, spolu so šiestimi partnermi, zriadila agentúra Podkarpatský fond sociálnej ekonómie,
a vyhlásila súťaž na podporu novovytvorených sociálnych družstiev. Sociálne družstvá to je nový útvar
v poľskej ekonomickej realite, ktorý má pomôcť dlhodobo nezamestnaným, hendikepovaným,
bezdomovcom, prepusteným z výkonu trestu či psychicky chorým vytrhnúť sa z bezvládnosti a nájsť si
pracovné miesto.
� organizácia a podpora projektov v prospech vytvárania nových pracovných miest
� podporná a informačná činnosť týkajúca sa miestneho hospodárskeho trhu
� podpora turistických hodnôt mesta Przemyśl a przemyského okresu
� vydavateľská činnosť
PARR S.A. realizuje svoje základné úlohy hlavne prostredníctvom realizácie projektov
V súlade s rozhodnutím podkarpatskej vojvodskej samosprávy je RARR riadiaca jednotka
Podkarpatského vedecko-technického parku, ktorého cieľom je stimulovať rozvoj podkarpatského
vojvodstva na princípe inovácií a transferu technológií. Aktivity prijaté na realizáciu v prvej etape
zahŕňajú vybavenie niekoľkých desiatok hektárov pozemkov v okolí letiska v Jasionke technickou
infraštruktúrou a výstavbu inkubátora podnikania pri Rzeszowskej Vysokej škole technickej.
financovaných z vonkajších prostriedkov, vrátane prostriedkov z Európskej únie. Agentúra realizovala
mnohé projekty financované z eurofondov, vrátane tých, ktoré sa týkajú predovšetkým rozvoja
a podpory podnikania, podpory ľudských zdrojov ako aj cezhraničnej spolupráce.
PARR, a.s. v rámci svojej činnosti ponúka služby tak podnikateľom, jednotkám územnej
samosprávy, ako aj mimovládnym organizáciám. Spomedzi servisov ponúkaných spoločnosťou PARR,
a.s. je potrebné spomenúť o. i. poskytovanie komplexných informácií z oblasti aktuálnych programov
financovaných z fondov EÚ a pomoc pri vyhotovení žiadostí o dotácie, podnikateľských zámerov,
KONTAKTNÉ ÚDAJE:
Štúdií uskutočniteľnosti projektov, a aj vypracovanie Stratégie rozvoja, plánov miestneho rozvoja
Rzeszowská Agentúra regionálneho rozvoja, a.s.
a miestnych programov revitalizácie. Z myšlienkou preniknúť k mimovládnym organizáciám Spoločnosť
ul. Szopena 51
zahájila činnosť Regionálneho centra Európskeho sociálneho fondu, ktoré má v svojej pôsobnosti
35-959 Rzeszów
przemyský okres /mestský a zemský/, a okresy jarosławský, przeworský a lubaczowský. Centrum
tel.: +48 17 852 06 00
poskytuje bezplatné informačné služby týkajúce sa možnosti poskytnutia finančného príspevku na
fax.: +48 17 852 06 11
projekty z programov financovaných z prostriedkov Európskeho sociálneho fondu a poradenské služby
e-mail: [email protected]
www.rarr.rzeszow.pl
v oblasti prípravy, implementácie a riadenia projektov spolufinancovaných z ESF.
Zrealizované projekty:
Przemyská agentúra regionálneho rozvoja má bohaté skúsenosti v oblasti realizácie projektov,
7.1.2. Przemyská Agentúra regionálneho rozvoja, a.s.
na ktoré boli poskytnuté prostriedky zo zdrojov Európskej únie, ktorých cieľom je rozvoj podnikania.
V rokoch 2006 – 2007 Agentúra realizovala projekt s názvom „Jednoducho ... na vlastnom”,
na ktorý boli poskytnuté prostriedky v rámci Integrovaného Operačného programu regionálneho
Všeobecné informácie:
Przemyská Agentúra regionálneho rozvoja, a. s. je najmladšia Agentúra regionálneho rozvoja
v Podkarpatskom vojvodstve. Bola založená zakladateľskou listinou vo forme notárskej zápisnice dňa
9. júla 2004, formou akciovej spoločnosti a pôsobí ako nezisková organizácia. Široký rozsah činnosti
PARR, a.s. je zameraný na rozvoj regiónu, predovšetkým na rozvoj mesta Przemyśl a przemyského
regiónu. Akcionármi PARR S.A. sú Mestská obec Przemyśl a päť przemyských komunálnych
spoločností.
K cieľom Przemyskej Agentúry regionálneho rozvoja, a.s., vyplývajúce zo stanov Agentúry
patria o. i.:
� podpora sociálno-ekonomického rozvoja mesta Przemyśl a przemyského regiónu
rozvoja 2004-2006, Opatrenie 2.5 „Podpora podnikania”. Cieľom projektu bola aktívna podpora
zamestnanosti prostredníctvom stimulácie vzniku nových mikropodnikov a zaistenie pomoci novo
registrovaným mikropodnikateľom pri využívaní dostupných nástrojov podpory. Vďaka jeho realizácii
mali prijímatelia podpory možnosť sa zúčastniť bezplatných školení, využiť poradenské služby a tiež
dostať jednorazovú dotáciu na zahájenie samostatnej zárobkovej činnosti. V dôsledku realizácie
projektu vzniklo 12 mikropodnikov.
Vďaka realizácii projektu „Nápad na podnikanie” v rokoch 2009 – 2010, na ktorý boli poskytnuté
finančné prostriedky v rámci Operačného programu Ľudské zdroje, Opatrenie 6.2 Podpora
a propagovanie podnikania a samostatnej zárobkovej činnosti, bolo vytvorených ďalších
92 mikropodnikov. V rámci tej istej aktivity, v spolupráci v rámci projektu s názvom „Kapitál pre
podnikavých“, bolo vytvorených ešte 107 mikropodnikov.
� zahajovanie a podpora podnikania
156
157
Agentúra realizovala tiež veľa projektov v rámci rozvoja ľudských zdrojov. Vďaka tomu, že sa
zvýšili odborné kvalifikácie už pracujúcich osôb ich prispôsobením požiadavkám regionálneho trhu
práce v podmienkach členstva v Európskej únii, osôb, ktorým hrozí strata zamestnania a osôb, ktoré
� spoluprácu s regionálnymi a miestnymi orgánmi územnej samosprávy v oblasti vypracovania
stratégie rozvoja regiónov, vrátane získania prostriedkov na hospodársky rozvoj okresov
a vojvodstva
zručností spojený s potrebami regionálneho trhu práce a možností permanentného vzdelávania
� sprístupňovanie mikropodnikom, malým a stredným firmám výrobného priestoru spolu
s nevyhnutnou infraštruktúrou na samostatnú zárobkovú činnosť v rámci Inkubátora podnikania
IN-MARR a Mieleckého priemyselného parku a v budúcnosti v rámci budovaného Inkubátora
nových technológií
v regióne”. V rokoch 2005 – 2006, vďaka realizácii projektu, bolo preškolených 100 pracujúcich osôb
� riadenie Regionálneho konzultačného centra
v oblasti obsluhy počítača, obsluhy internetu a kancelárskeho balíka. Ďalším projektom realizovaným
� podporu firiem z regiónu prostredníctvom organizácie veľtrhov, výstav
v rámci tej istej činnosti programu ZPORR 2004 – 2006 je projekt s názvom ”Balík Cudzí jazyk kľúčom
� podporu rozvoja miestneho obchodu spolu s Mieleckým kupeckým spolkom (Mieleckim
Towarzystwem Kupieckim) – organizačné a finančné zabezpečenie podujatia BONY – MARR
prišli o prácu. Z projektov realizovaných v tejto oblasti možno spomenúť projekt s názvom ”Kancelársky
balík ako základný pracovný nástroj pracovníka administratívy” realizovaný z prostriedkov EÚ
v rámci Integrovaného Operačného programu regionálneho rozvoja 2004-2006, Opatrenie 2.1 „Rozvoj
k zvyšovaniu atraktivity zamestnanca na trhu Európskej únie”. V dôsledku jeho realizácie sa konali
kurzy angličtiny pre 390 pracujúcich osôb na troch úrovniach pokročilosti. Naproti tomu, vďaka
realizácii projektu ”Vaša profesionálna kariéra – naša priorita” (zdroj poskytnutia príspevku: ZPORR
� manažment Mieleckého priemyselného parku – technickej a priemyselnej infraštruktúry pre
potreby najmä malých a stredných investorov
2004-2006, Opatrenie 2.4 „Zmena profesijnej orientácie u osôb ohrozených reštrukturalizačnými
procesmi) bolo preškolených 85 zamestnaných osôb, osôb ohrozených stratou zamestnania a tých,
ktorí prišli o prácu v dôsledku reštrukturalizačných procesov.
Realizácia vyššie uvedených úloh ovplyvňuje tvorbu nových pracovných miest, boj proti
nezamestnanosti, rozvoj ľudských zdrojov, a najmä rozvoj znalostnej ekonomiky vrátane rozvoja
inovatívnych prístupov zo strany firiem.
KONTAKTNÉ ÚDAJE:
Przemyská Agentúra regionálneho rozvoja, a.s.
ul. ks. Piotra Skargi 7/1
37-700 Przemyśl
tel.: + 4816 676 09 85
fax.: +48 16 676 09 86
e-mail: [email protected]
www.parr.pl
7.1.3. Agentúra regionálneho rozvoja MARR S.A
Všeobecné informácie:
Poslaním Agentúry je vytvárať rovnaké príležitosti pre prístup k ekonomickým možnostiam pre
každého obyvateľa, firmu a inštitúciu Mieleckého okresu a Podkarpatského vojvodstva.
Hlavným cieľom Agentúry je inociovanie, organizácia a podpora reštrukturalizácie
a ekonomického rozvoja Podkarpatského vojvodstva prostredníctvom integrácie ľudí a inštitúcií
v prospech týchto aktivít.
Hlavné úlohy MARR S.A. sa sústreďujú na:
� poskytovanie poradenských služieb, školení, informačných a finančných služieb – poskytovanie
pôžičiek pre malé a stredné podnikanie a osoby, ktoré zakladajú samostatnú zárobkovú činnosť
(vrátane nezamestnaných)
158
Realizácia základných aktivít Agentúry, predovšetkým v oblasti regionálneho rozvoja sa
uskutočňuje prostredníctvom zaistenia najkvalitnejších informačných, finančných služieb –
poskytovanie pôžičiek, školení, a poradenských služieb v súlade so štandardom Štátneho systému
služieb (Krajowego Systemu Usług):
� Informačné služby - poskytované ARR „MARR”, a.s. od 19.12.2000 sú adresované podnikateľom
zo sektora malého a stredného podnikania ako aj osobám, ktoré chcú začať samostatnú zárobkovú
činnosť. Balík informačných služieb zahŕňa okrem iného otázky spojené s možnosťami získania
podpory zo strany EÚ v rámci aktivít na celoštátnej ako aj regionálnej úrovni. Okrem toho je
Agentúra regionálneho rozvoja MARR, a.s. koordinátorom Regionálnej siete konzultačných
centier pre Podkarpatské vojvodstvo a zodpovedá za koordináciu propagačných a informačných
aktivít spojených s fungovaním Siete KC v celom vojvodstve.
� Finančné služby – poskytovanie pôžičiek. Služby, ktoré Agentúra realizuje od roku 2003.
Sú adresované mikropodnikom, malým a stredným podnikom, ktoré realizujú investíciu na
administratívnom území Podkarpatského vojvodstva a majú sídlo na území PR. Pôžičky sú určené
tak na naplnenie investičných cieľov ako aj na prevádzkové ciele. Podnikateľ môže využiť ponuku
tak v začiatočnej fáze rozvoja firmy, ako aj po mnohoročnom pôsobení na trhu. Od roku 2003 do
konca júna 2010 boli poskytnuté 103 pôžičky na celkovú sumu 6 257 000,00 poľských zlotých.
� Poradenské služby všeobecnej povahy – poskytované Agentúrou od začiatku jej existencie; sú
adresované malým a stredným podnikom, osobám začínajúcim samostatnú zárobkovú činnosť
ako aj jednotkám územnej samosprávy. V prípade osôb začínajúcich samostatnú zárobkovú
činnosť zahrňujú základné poradenstvo v oblasti: účtovníctva, manažmentu, marketingu,
právnych predpisov, ľudských zdrojov, zdrojov financovania podnikania a administratívnych
a právnych postupov pri zahajovaní samostatnej zárobkovej činnosti v Poľsku. Poradenské služby
pre sektor malého a stredného podnikania zahŕňajú tiež prípravu dokumentov k žiadosti – žiadosti,
159
podnikateľské zámery k podporným programom financovaným z EÚ v rámci celoštátnych
a regionálnych aktivít. Naopak, ponuka služieb pre jednotky územnej samosprávy zahŕňa
vypracovanie expertíz a dokumentov k žiadosti k podporným programom, ktoré si kladú za cieľ
obmedzenie nezamestnanosti a podnikania v regióne.
dostali
tiež hospodárske subjekty pôsobiace v poľnohospodárskom a potravinárskom sektore
a poľnohospodári, čo tiež zlepšilo hospodársku konjunktúru v Podkarpatskom vojvodstve.
Keď zhrnieme skúseností Agentúry regionálneho rozvoja „MARR”, a.s. v oblasti projektov
z finančného hľadiska, v rokoch 1992-2000 Agentúra realizovala projekty s celkovou hodnotou približne
� Poradenské služby pre podporu inovácií – poskytované Agentúrou od roku 2007. Sú adresované
mikropodnikom, malým a stredným podnikom hlavne z oblasti Podkarpatského vojvodstva, ktoré
majú záujem o zvýšenie konkurencieschopnosti na trhu a zlepšenie atraktivity svojich výrobkov.
Tieto služby zahŕňajú: uskutočnenie technologických auditov spočívajúcich v hodnotení potenciálu
a technologických potrieb podnikateľov, v oblasti vyrábaných produktov a služieb a uskutočnenia
procesu transferu technológií.
47 648 760,00 PLN, v rokoch 2001-2007 to už bola suma radovo približne 54 175 017,40 PLN,
� Školenia – sú realizované v rámci školiacich projektov pre firmy a pre jednotlivcov. Najčastejšie
sú spolufinancované z Európskeho sociálneho fondu. Ponuka služieb je adresovaná pracovníkom
sektora malého a stredného podnikania ako aj nezamestnaným a ekonomicky neaktívnym
osobám. Zahŕňa tak všeobecné ako aj odborné školenia prispôsobené potrebám miestneho
a regionálneho trhu. Účelom týchto školení je dodať vedomosti potrebné na zvýšenie odborných
kvalifikácií účastníkov.
ul. Chopina 18
Okrem toho Agentúra
a v rokoch 2008-2010 hodnota realizovaných projektov dosiahla úroveň približne 280 253 099,40 PLN.
KONTAKTNÉ ÚDAJE:
Agentúra regionálneho rozvoja MARR S.A
39-300 Mielec
tel.: +48 17 788 18 50
fax.:+48 17 788 18 64
e-mail: [email protected]
www.marr.com.pl
poskytuje služby v oblasti: prenájmu výrobných a kancelárskych
priestorov v Inkubátore Podnikania In-MARR., sprístupňuje investične atraktívne pozemky v rámci
Mieleckého priemyselného parku a v rozsahu Inkubátora nových technológií In-Tech, úlohou ktorého
7.1.4. Tarnobrzeská agentúra regionálneho rozvoja, a.s.
je komplexná pomoc novo vzniknutým inovačným firmám v dosiahnutí zrelosti a schopnosti
samostatne fungovať na trhu.
Všeobecné informácie:
Zrealizované projekty:
Počas minulých rokov Agentúra realizovala mnohé projekty v oblasti podpory a rozvoja
podnikania (vo všetkých aspektoch: investičné dotácie, školenia, poradenské služby, pôžičky na rozvoj
firiem, inkubátor podnikania a pod.) z podporných fondov pochádzajúcich hlavne z prostriedkov
Európskej únie, ale aj z nenávratnej pomoci poskytnutej japonskou vládou, vládou USA či z prostriedkov
zo štátneho rozpočtu. Skúsenosti, ktoré získal personál Agentúry pri implementácii o. i. japonského
fondu (1,4 mil. USD), programu PHARE – STRUDER (10 mil. ECU) a technický potenciál Agentúry
(o. i. 3 nehnuteľnosti s kancelárskou plochou vyše 1000 m 2 spolu s kompletnou sieťovou a telefonickou
infraštruktúrou) boli využité pri riadení Programov PHARE a štrukturálnych fondov vo finančnej
perspektíve rokov 2000-2006 ako Regionálna financujúca inštitúcia (zmluva pre RFI od roku 2001)
– v spolupráci s Poľskou Agentúrou pre rozvoj podnikania vo Varšave. Počas rokov 2003-2006 malé
a stredné podniky v Podkarpatskom vojvodstve dostali prostredníctvom PARP a MARR, a.s. vyše
23 mil. EURO z predvstupových fondov a vyše 100 mil. PLN zo štrukturálnych fondov. Vyše 90%
z týchto prostriedkov bolo použitých na podporu investičných projektov podkarpatských firiem. Menej
ako 10% podpory získali firmy na realizáciu „mäkkých” projektov v oblasti školení a poradenských
160
Tarnobrzeská agentúra regionálneho rozvoja, a.s. vznikla v roku 1993. Jej poslaním je podpora
hospodárskeho rozvoja regiónu prostredníctvom iniciovania, spolupôsobenia, samostatnej realizácie
projektov zameraných na dlhodobé ekonomické a spoločenské výsledky a na podnikanie za účelom
zabezpečenia finančných prostriedkov na realizáciu projektov a bežnej činnosti agentúry.
Jedným z dôležitejších projektov na podporu sektora malého a stredného podnikania je
Tarnobrzeský podnikateľský inkubátor (Tarnobrzeski Inkubator Przedsiębiorczości), ktorý v roku 1999
zriadila Tarnobrzeska agentúra regionálneho rozvoja, a.s. v spolupráci s Mestským úradom.
V súčasnosti pôsobí v Inkubátore 8 firiem. TARR A.S. získala prostriedky na zriadenie Inkubátora
v rámci grantu z prostriedkov Európskej únie a v rámci finančnej podpory od samosprávy Mesta
Tarnobrzeg. K cieľom činnosti Agentúry patria predovšetkým: boj proti nezamestnanosti na území
mesta a obce Tarnobrzeg a obcí z regiónu Mesta Tarnobrzeg prostredníctvom podpory podnikania;
pomoc pre firmy zo sektora malého a stredného podnikania pri zahájení a rozvíjaní podnikania
a spoločná účasť v aktivitách Tarnobrzeskej agentúry regionálneho rozvoja, a.s. v prospech stimulovania
a rozvoja podnikania, výmeny technických znalostí a organizovania školení a prezentácie výsledkov
regiónu.
služieb, ktoré tiež významne zvýšili ich konkurencieschopnosť na svetových trhoch, hlavne
Tarnobrzeská agentúra regionálneho rozvoja, a.s. uskutočňuje aktivity, cieľom ktorých je
prostredníctvom implementácie systémov manažmentu kvality, účasti na zahraničných veľtrhoch či
poradenstvo a pomoc pre rozvoj miestneho podnikateľského prostredia. K jej základným aktivitám
trhovej analýzy. Je potrebné na tomto mieste spomenúť, že dodatočnú, značnú finančnú podporu
patrí pomoc poskytovaná podnikateľom a samosprávam pri plánovaní a získavaní prostriedkov
161
z eurofondov. So zreteľom na doterajšie skúsenosti Agentúra ponúka širokú paletu služieb spojených
� spolupráca z pohraničnými regiónmi v rámci Karpatského euroregiónu
s miestnym rozvojom a podporou regiónu. K najdôležitejším službám, ktoré ponúka Agentúra, patria:
� podpora Bieščadského regiónu v publikáciách
vypracovanie stratégie rozvoja pre obce a okresy, vypracovanie štúdie faktorov a smerov priestorového
� rozvoj a podpora cestovného ruchu
usporiadania a funkčného využitia pre obce a vypracovanie Plánov miestneho rozvoja.
K prioritným aktivitám TARR, A.S. patrí pomoc samosprávam pri získavaní finančných
prostriedkov na realizáciu rôznorodých projektov z Európskej únie, Svetovej banky i iných. Vyššie
uvedený cieľ sa realizuje o. i. prostredníctvom vypracovania žiadostí a aplikácií k týmto programom,
ako aj vypracovania Štúdie uskutočniteľnosti projektov, ako jedného zo základných dokumentov
určujúcich realizovateľnosť projektu a výhody z neho plynúce. TARR, A.S. veľmi dobre a efektívne
spolupracuje v tejto oblasti o. i. z obcami: Tarnobrzeg, Nisko, Majdan Królewski, Pysznica, Padew
Narodowa, Radomyśl nad Sanem, Baranów Sandomierski, Nowa Dęba, Bojanów, Grębów, Kolbuszowa,
Koprzywnica.
BARR aktívne spolupracuje s inými agentúrami regionálneho rozvoja pôsobiacimi na území
Podkarpatského vojvodstva. V rámci svojej činnosti ponúka o. i. poskytovanie finančných služieb
(pôžičkový fond pre obyvateľov okresov: bieščadského, leského a sanockého, vo výške najviac 30 tis.,
o ktorý môžu požiadať osoby, ktoré chcú byť samostatne zárobkovo činné a osoby, ktoré už sú
samostatne zárobkovo činné), poradenských služieb (poradenstvo v rozsahu založenia a právnych
aspektov samostatnej zárobkovej činnosti ako aj marketingu, financií, plánovania a manažmentu,
ľudských zdrojov, ) a informačných služieb (informácie o telefónnych číslach a adresách, informácie
o veľtrhoch, výstavách i iných hospodárskych udalostiach doma aj v zahraničí, právne a ekonomické
informácie týkajúce sa programov na podporu, kontaktovanie partnerov na ekonomické účely).
V štruktúre Bieščadskej agentúry regionálneho rozvoja v meste Ustrzyki Dolne sa nachádza
Cestovná kancelária „Karpaty“, ktorá sa istý čas špecializovala na organizovanie oddychu na území
KONTAKTNÉ ÚDAJE:
Tarnobrzeská agentúra regionálneho rozvoja, a.s.
ul. M. Dąbrowskiej 15
39-400 Tarnobrzeg
Bieščad.
Zrealizované projekty:
S cieľom zabezpečiť aktívnu podpory osobám, ktorí chcú začať samostatnú zárobkovú činnosť
tel.: + 48 15 822 61 87
BARR realizovala dva projekty v rámci Opatrenia 2.5. Podpora podnikania, ktoré boli spolufinancované
fax.: + 48 15 823 19 52
z prostriedkov Integrovaného operačného programu regionálneho rozvoja, t.j. „Aktivizácia podnikania
e-mail: [email protected]
na území okresov bieščadského a leského“ a „Založ si s nami svoju firmu”. V rámci projektov boli
www.tarr.pl
zaistené bezplatné poradenské služby a školenia, týkajúce sa samostatnej zárobkovej činnosti,
preklenovacia podpora a jednorazové dotácie.
7.1.5. Bieščadská agentúra regionálneho rozvoja, sp. s r.o.
KONTAKTNÉ ÚDAJE:
Bieščadská agentúra regionálneho rozvoja, sp. s r.o.
Všeobecné informácie
Myšlienka vzniku Bieščadskej agentúry regionálneho rozvoja vznikla z potreby stimulovať
rozvoj regiónu, a najmä z potreby aktívne zapojiť toto územie do procesu transformácie poľskej
ekonomiky, s využitím jeho prirodzených spoločenských a hospodárskych funkcií. Bieščadská agentúra
regionálneho rozvoja v meste Ustrzyki Dolne vznikla 6. marca 1994 ako výsledok činnosti výboru
iniciatív miestnych a územných samospráv zväzu bieščadských obcí v pohraničí.
Rynek 17
38-700 Ustrzyki Dolne
tel.: +48 13 461 29 98
fax.: +48 13 461 21 47
e-mail: [email protected]
www.barr-ustrzyki.pl
K hlavným úlohám Bieščadskej agentúry regionálneho rozvoja patria:
� reštrukturalizácia a hospodársky rozvoj Bieščadského regiónu
� podpora individuálneho podnikania
� implementácia a koordinácia programov hospodárskeho rozvoja Bieščadského regiónu
� poskytovanie služieb pre sektory malého a stredného podnikania v rámci Štátneho systému
služieb
� spolupráca s miestnymi samosprávami
162
163
7.1.6. Regionálny poľnohospodárske a priemyselne združenie „Dolina Strugu”
Na území Mikroregiónu „Dolina Strugu” bol v rámci projektu s názvom „Sami sebe –
vytváranie programu trvalo udržateľného rozvoja Doliny Strugu s využitím miestneho potenciálu
a výsledkov doterajších aktivít” realizovaný Program Leader+. Projekt zahŕňal svojim dosahom celé
Všeobecné informácie:
územie Mikroregiónu „Dolina Strugu” a rozsah aktivít sa skladal z etáp: informačnej, etapy školení
a podpornej etapy, ktoré tvorili proces vytvárania partnerstva (súkromné osoby, samosprávy,
Mikroregión „Dolina Strugu”, ktorý sa nachádza v centrálnej časti Podkarpatska, bol vytvorený
podnikateľský sektor, mimovládne organizácie), a etapu vypracovania trvalo udržateľnej stratégie
v roku 1994. Zahŕňa územie štyroch poľnohospodárskych obcí ležiacich nad brehmi riečky Strug, od
rozvoja obcí „Doliny Strugu”. Jednou z úloh završujúcich tento projekt bolo formálne schválenie
ktorej pochádza jeho názov. Integrácia mikroregiónu okolo programu rozvoja „Sami sebe”, umožnila
vzniknutého partnerstva prostredníctvom registrácie Miestnej akčnej skupiny (Lokalnej Grupy
prekonať mnohé obmedzenia vyplývajúce z miestnych faktorov a hospodárskeho profilu. Nastal
Działania) v Obchodnom registri (v PL: Krajowy Rejestr Sądowy) a udelenie jej právnej subjektivity.
zásadný rozvoj technickej infraštruktúry, predovšetkým telekomunikačnej, napriek ťažkostiam
spôsobeným kopcovitým rázom terénu. Využívajú sa miestne zdroje minerálnych vôd. Pustili sa do
V rámci Operačného programu Ľudské zdroje, Prioritná oblasť VII Podpora sociálneho
vydareného pokusu o zabezpečenie predaja poľnohospodárskych produktov vyrábaných drobnými
začlenenia, Opatrenie 7.2. Opatrenia na prekonanie vylúčenia a posilnenie sektora sociálnej ekonomiky,
výrobcami. Boli zastavené negatívne migračné trendy. Mikroregión má poľnohospodársky charakter.
Podopatrenie 7.2.2. Podpora sociálnej ekonomiky, inštitúcia realizovala projekt s názvom „Access to
Poľnohospodárstvo v tejto oblasti, podobne ako v celom Podkarpatsku, dodáva potraviny dopestované
Success – prístup k úspechu”. Hlavným cieľom projektu bolo vytvorenie a pomoc v riadení združenia
tradičnými metódami, ktoré majú vysoké ekologické hodnoty. Aj technická infraštruktúra je pomerne
a sociálnych družstiev, prepojených medzi sebou sieťou spolupráce v rámci Podkarpatského centra
dobre rozvinutá. V posledných rokoch boli vybudované mnohé čističky odpadových vôd, vodovodné
sociálnej ekonomiky na území Podkarpatského vojvodstva.
a kanalizačné siete. Samosprávy obcí, v rámci možností skromných rozpočtov, pamätajú na jej
nevyhnutnú ďalšiu výstavbu a určujú na tento účel aj eurofondy.
V roku 2005 Mikroregión „Dolina Strugu” bol zapojený do programu pilotných aktivít, ktorých
KONTAKTNÉ ÚDAJE:
Regionálny poľnohospodárske a priemyselne združenie „Dolina Strugu”
cieľom je implementácia Európskej iniciatívy Leader, ktorá posilnila realizáciu miestnych aktivít.
ul. Myśliwska 16
Projekty typu Leader pomohli vypracovať ďalšie iniciatívy s cieľom vnútiť hospodársky rozvoj regiónov.
36-030 Błażowa
tel./fax.: +48 17 230 12 10
e-mail: [email protected]
Zrealizované projekty:
www.dolinastrugu.pl
V rokoch 2006 – 2008 Regionálne poľnohospodárske a priemyselné združenie „Dolina Strugu”
realizoval projekt, ktorý bol spolufinancovaný v rámci Integrovaného operačného programu
regionálneho rozvoja, Opatrenie 2.5 „Podpora podnikania” s názvom „Buď podnikavý”. V rámci
7.1.7. Združenie skupiny podnikateľov v leteckom priemysle Letecká dolina
projektu sa ponúkala podpora spojená s procesom začatia samostatnej zárobkovej činnosti tak
v podobe informačných služieb, poradenských služieb a školení, ako aj nenávratných dotácií.
V rámci Opatrenia 2.1 „Vyrovnať príležitosti - program zvyšovania odborných kvalifikácií
Letecká dolina (Dolina Lotnicza) sa nachádza v juhovýchodnom Poľsku, ktoré je známe
obyvateľov vidieka prostredníctvom výučby angličtiny ako odozva na potreby regionálneho trhu práce”
rozvinutým leteckým priemyslom a výcvikovými strediskami pre pilotov. Dňa 11. apríla 2003 vzniklo
Integrovaného operačného programu rozvoja (ZPORR) v rokoch 2006 - 2008 inštitúcia realizovala
združenie skupiny podnikateľov v leteckom priemysle Letecká dolina. Hlavným cieľom Leteckej doliny
projekt zameraný na zlepšenie prístupu k vzdelávaniu a na zvýšenie šancí na vzdelávanie pracujúcich
je premena juhovýchodného Poľska na jeden z popredných leteckých regiónov v Európe, ktorý bude
dospelých osôb, v žijúcich na vidieku v rzeszowskom okrese a v okresoch s ním susediacich. Projekt
dodávať rôznorodé výrobky a služby v oblasti leteckého priemyslu pre tých najnáročnejších zákazníkov.
bol adresovaný tým, ktorí na základe individuálnych potrieb, v súlade s vlastnou iniciatívou, chceli
Výsledkom by bol dynamický rozvoj regiónu, zvýšenie počtu pracovných miest a zlepšenie podmienok
rozvíjať svoje zručnosti v oblasti praktickej znalosti angličtiny.
života obyvateľov. Pre dosiahnutie tohto predpokladu, boli vytýčené nasledovné ciele združenia:
V rokoch 2008 – 2009 sa inštitúcia zapojila do realizácie projektu s názvom „Vhodné kvalifikácie
164
Všeobecné informácie:
� organizácia a rozvíjanie reťazca dodávateľov, efektívneho z hľadiska nákladov
cestou k zamestnaniu“, z finančným príspevkom získaným v rámci Operačného programu Ľudské
� vytvorenie vhodných podmienok pre rozvoj podnikov leteckého priemyslu v regióne
zdroje. Všeobecným cieľom projektu bola podpora dlhodobo nezamestnaných osôb, žijúcich na vidieku
� Ďalší rozvoj výskumov, zručností a kvalifikácií v oblasti letectva
v rzeszowskom okrese, prostredníctvom zvýšenia úrovne ich profesijnej aktivity a možnosti udržať sa
na otvorenom trhu práce, zvýšenia alebo nadobudnutia nových odborných kvalifikácií a odovzdávanie
� spolupráca a rozvoj leteckého priemyslu a vysokých škôl, ktoré budú propagovať nové koncepcie
a rozvíjať výskumný a vývojový sektor v leteckom priemysle
informácií o pracovných ponukách.
� podpora poľského leteckého priemyslu
165
� podpora podnikov z oblasti leteckého priemyslu
7.1.8. Združenie pre rozvoj a podporu Podkarpatska „Pro Carpathia”
� ovplyvňovanie hospodárskej politiky poľskej vlády v otázkach spojených s leteckým priemyslom
Združenie Letecká dolina má v súčasnosti 80 členov z regiónu, avšak v priebehu niekoľkých
najbližších rokov inštitúcia plánuje zvýšenie tohto počtu na 100.
Všeobecné informácie:
Združenie pre rozvoj a podporu Podkarpatska „Pro Carpathia“ bol založený v januári 2004.
K hlavným cieľom činnosti združenia patria:
Zrealizované projekty:
V rámci prostriedkov získaných z Integrovaného operačného programu Regionálneho rozvoja,
� budovanie povedomia obyvateľov Podkarpatska za účelom hospodárskej a kultúrnej integrácie
regiónu
Opatrenie 2.6 Regionálne inovačné stratégie a prenos poznatkov, združenie Skupiny podnikateľov
� vytváranie lobingu v prospech rozvoja a podpory Podkarpatského vojvodstva
v leteckom priemysle Letecká dolina realizoval projekt s názvom „Spoločné nebo - rozvoj a integrácia
� vzdelávacia, výskumná, vydavateľská, hospodárska činnosť
inovačného klastra Letecká dolina”.
� podpora procesu rozvoja a podpory regiónu
Vďaka prostriedkom získaným z Programu Susedstva Poľsko - Bielorusko - Ukrajina INTERREG
III A / Tacis CBC združenie, v spolupráci s Vysokou školou technickou vo Ľvove, realizoval projekt
„Rozvoj i podpora cezhraničného poľsko-ukrajinského leteckého klastra”, cieľom ktorého bolo
vytvorenie funkčného systému výmeny informácií, založeného na informatických technológiách databázy o ponukách a dopyte poľských a ukrajinských firiem z leteckého odvetvia, stimulovanie
spolupráce s ukrajinskými výskumnými strediskami a podpora leteckého klastra.
V roku 2008 Združenie skupiny podnikateľov leteckého priemyslu „Letecká dolina” zavŕšilo
realizáciu projektu typu foresight, s názvom „Smery rozvoja materiálových technológií pre potreby
� propagačné aktivity spojené s Karpatami, ich kultúrou, etnografiou, imidžom a rozvojom
cestovného ruchu
� podpora Karpát ako euroregiónu, ktorý z kultúrneho hľadiska spája štáty, ležiace na jeho území
� ochrana životného prostredia
� pre potenciálnych partnerov z krajín Európskej únie zriadenie kontaktného centra a centra informácií
o možnostiach spolupráce zo samosprávnymi jednotkami, mimovládnymi organizáciami
a hospodárskymi subjektmi pochádzajúcimi z Podkarpatského vojvodstva
� podpora profesijného rozvoja členov združenia
� aktivity v prospech rozvoja vidieka
leteckého klastra Letecká dolina”, na ktorý poskytol prostriedky Európsky fond pre regionálny rozvoj.
Cieľom projektu bolo určiť na približne pätnásť najbližších rokov prognózu v oblasti predpokladaných
smerov rozvoja materiálových technológií, ktoré majú najpodstatnejší význam z hľadiska výrobných
plánov poľského leteckého priemyslu.
Združenie realizuje svoje ciele prostredníctvom:
� podpory vznikajúcich projektov na miestnej úrovni
� organizovania školení, konzultačných stretnutí, dielní, konferencií a veľtrhov
V rámci Programu cezhraničnej spolupráce Poľská republika – Slovenská republika
2007- 2013, Letecká dolina sa spolu so Žilinskou univerzitou zapojila do realizácie projektu s názvom
� spolupráce z mimovládnymi organizáciami a štátnymi a samosprávnymi inštitúciami v oblasti
rozvoja a podpory Podkarpatska
„Rozvoj a podpora cezhraničného poľsko-slovenského leteckého klastra”, ktorého hlavným cieľom bol
� aktivity v prospech tvorenia siete miestnych lídrov, ktorí so sebou navzájom spolupracujú
rozvoj a podpora cezhraničného, poľsko-slovenského leteckého klastra, ktorý integroval činnosti firiem
� uskutočňovanie monitoringu hospodárskej, spoločenskej a kultúrnej situácie Podkarpatska
a inštitúcií situovaných na území oprávnenej oblasti Európskej územnej spolupráce. Zahájenie
� samostatnej zárobkovej činnosti
spolupráce medzi poľskými a slovenskými firmami a vedecko-výskumnými inštitúciami, výmena
skúseností v oblasti vytvárania kooperačných vzťahov a podpora myšlienok inovačných priemyselných
� podpory regionálnych výrobkov
klastrov má slúžiť na dosiahnutie tohto cieľa.
Zrealizované projekty:
KONTAKTNÉ ÚDAJE
Združenie skupiny podnikateľov v leteckom priemysle Letecká dolina
ul. Szopena 51
35-959 Rzeszów
tel.: +48 17 850 19 35
fax.: +48 17 850 19 36
e-mail: [email protected]
www.dolinalotnicza.pl
166
� „Cestovný ruch bez hraníc – posilnenie cezhraničnej spolupráce v oblasti cestovného ruchu na
základe trvalej udržateľnosti životného prostredia”
Projekt bol realizovaný v období júl 2009 - september 2011, v rámci Európskeho Programu
cezhraničnej spolupráce Poľská republika – Slovenská republika. Predmetom projektu je popularizácia
potenciálu poľsko – slovenského pohraničia na základe trvalo udržateľného cestovného ruchu, ktorý
sa rozvíja prostredníctvom cezhraničnej spolupráce. Hlavným cieľom projektu je zvýšenie možností
využitia turistickej atraktivity pohraničia. Tento cieľ sa bude realizovať prostredníctvom: (1) zlepšenia
167
kvality služieb v cestovnom ruchu (systém certifikovania služieb v cestovnom ruchu, školenia
pracovníkov; (2) propagovania prírodného a kultúrneho bohatstva na území pohraničia; (3) zlepšenia
toku informácií týkajúcich sa ponúk v cestovnom ruchu. Aktivity, plánované v rámci projektu majú tiež
posilniť samotné odvetvie cestovného ruchu.
Hodnota projektu: 1 035 tis. EUR, vrátane rozpočtu Združenia Pro Carpathia: 400 tis. EUR.
� „Cezhraničné nástroje podpory poľsko-ukrajinského prihraničného územia“
Projekt bol realizovaný v období november 2007 - jún 2008, v rámci Programu Susedstva
Poľsko-Bielorusko-Ukrajina INTERREG IIIA/TACIS CBC za spolupráce 5 partnerov.
Projekt predpokladal vypracovanie spoločnej, mnohostrannej stratégie podpory prihraničného
územia (Podkarpatského vojvodstva, Ľvovského obvodu a Zakarpatského obvodu), s osobitným
zreteľom na rôzne formy cestovného ruchu. Vypracovanie stratégie bolo doplnené prostredníctvom
� „Podkarpatský podnikateľ”
Projekt bol realizovaný v období december 2009 - júl 2010 v rámci Operačného programu
Ľudské zdroje, podopatrenie: 8.1.2 Podpora procesov prispôsobenia a modernizačných procesov
v regióne Podkarpatsko. V rámci projektu sa plánuje priznanie finančnej podpory (jednorazové
prípravy nástrojov vhodných na jej realizáciu, t. j. školení v oblasti marketingových nástrojov, vytvorenia
integrovaného turistického produktu, manažmentu značky (adresovanými poľsko – ukrajinskej skupine
osôb, ktoré sa neskôr zúčastnia realizácie stratégie) a vypracovania informačnej kampane, vydania
publikácie (vrátane hospodárskeho časopisu a „Podkarpatských pokladov” (Skarbów Podkarpackich).
investičné dotácie – 40 tis. zlotý, preklenovacej podpory a predĺženej preklenovacej podpory) pre
Stratégia umožnila rozvoj cezhraničných hospodárskych vzťahov v obchodnom sektore
osoby začínajúce samostatnú zárobkovú činnosť. Projekt bol adresovaný osobám, ktoré prišli o prácu
a v sektore cestovného ruchu, plánovanie spoločných iniciatív v oblasti vzájomnej komunikácie
z príčin nezavinených zamestnancom. Suma určená na jednorazové investičné dotácie na rozvoj
a podpory.
podnikania: 1 206 tis. zlotý a 366 tis. zlotý na preklenovacie podpory.
Hodnota projektu: 512 tis. poľských zlotých.
Hodnota projektu: 1 886 940,03 PLN (vrátane položky určenej na dotácie).
� „Zamestnaj sám seba”
� „Zelené Podkarpatsko”
Projekt bol realizovaný v období január 2008 - august 2009 z prostriedkov Finančného
Projekt bol realizovaný v rámci Opatrenia 2.5 Podpora podnikania, Integrovaného operačného
programu regionálneho rozvoja, v období október 2006 - marec 2008.
mechanizmu Európskeho hospodárskeho priestoru a Nórskeho finančného mechanizmu, ako aj
Cieľom projektu bola aktívna podpora zamestnanosti prostredníctvom zakladania mikropodnikov
z prostriedkov pochádzajúcich z rozpočtu Poľskej republiky v rámci Fondu pre mimovládne organizácie
a pomoc pri vykonávaní a rozvíjaní samostatnej zárobkovej činnosti v prvých mesiacoch ich fungovania.
Komponent II – Ochrana životného prostredia a trvalo udržateľný rozvoj.
Cieľom projektu bolo preškolenie 80 osôb v rozsahu základnej problematiky spojenej
Cieľom projektu bola popularizácia a uvedomenie úlohy a významu chránených území
s podnikaním (o. i. pracovné právo, zúčtovanie s daňovým úradom, so Sociálnou a zdravotnou
(prírodných parkov, prírodných rezervácií, chránených krajinných oblastí a najmä záhrad a zámockých
poisťovňou a pod.), spojenej s vypracovaním podnikateľského zámeru, manažmentom financií vo
parkov). Cieľom projektu je tiež povzbudiť a aktivizovať miestne spoločenstvá k aktivitám v prospech
firme a marketingu i podpory projektu.
ochrany prírodného a kultúrneho bohatstva a ich využitia pre trvale udržateľný rozvoj obcí na území,
na ktorom sa nachádzajú.
Aktivity naplánované v rámci projektu: inventarizácia zásob (mapa zásob – Veľká kniha
prírodného dedičstva), školenia a semináre adresované miestnym lídrom, prostrediam zainteresovaným
ochranou a popularizáciou miestnych prírodných hodnôt (o. i. v oblasti vymedzenia právne prípustných
hraníc aktivít, zdrojov financovania projektov tohto typu, prípravy vzdelávacích programov o prírode),
spustenie internetového portálu – Zelené Podkarpatsko, venovaného chráneným územiam,
vypracovanie vzorového prírodného náučného chodníka. Okrem toho, v rámci projektu sú pripravené
Účastníci projektu sa mohli uchádzať o:
� Jednorazové investičné dotácie na prefinancovanie počiatočných investičných nákladov
umožňujúcich fungovanie novovzniknutého mikropodniku vo výške najviac 20 000 PLN,
� Základnú a Predlženú preklenovaciu podporu na zaplatenie povinného poistenia a odvodov;
V rámci projektu boli poskytnuté dotácie pre 31 novovzniknutých firiem.
Hodnota projektu: 650 tis. zlotý + 600 tis. PLN dotácie pre mikropodniky.
publikácie a filmy venované problematike chránených území. Realizácia projektu zahŕňa celé
Podkarpatské vojvodstvo.
Partnermi projektu „Zelené Podkarpatsko” sú: Arborétum a Fyziografický ústav (Zakład
Fizjografii) v obci Bolestraszyce, Regionálne riaditeľstvo štátnych lesov (Regionalna Dyrekcja Lasów
Państwowych) zo sídlom v meste Krosno; Magurský národný park (Magurski Park Narodowy) so
sídlom v Krempnej.
Hodnota projektu: 780 tis. zlotý.
168
KONTAKTNÉ ÚDAJE:
Združenie pre rozvoj a podporu Podkarpatska „Pro Carpathia”
ul. Gałęzowskiego 6/319
35-074 Rzeszów
tel./fax.: +48 17 852 85 26
e-mail: [email protected]
www.procarpathia.pl
169
7.1.9. Podkarpatská regionálna organizácia cestovného ruchu
� projekt s názvom „Účasť Podkarpatskej Regionálnej organizácie cestovného ruchu ako
vystavovateľa na medzinárodnom veľtrhu cestovného ruchu v Poľsku 2010/2011” realizovaný
v rámci Regionálneho operačného programu Podkarpatského vojvodstva na roky 2007 – 2013
Všeobecné informácie:
Podkarpatská regionálna organizácia cestovného ruchu (Podkarpacka Regionalna
Organizacja Turystyczna - PROT) existuje od roku 2002. Je to zväz neziskových združenie s právnou
subjektivitou, ktoré združujú samosprávy, združenia cestovného ruchu, kultúrne inštitúcie
a hospodárske subjekty pôsobiace v odvetví cestovného ruchu v Podkarpatskom vojvodstve.
Základným cieľom organizácie je rozvoj cestovného ruchu v Podkarpatskom vojvodstve, podpora
cestovného ruchu v regióne a rozvíjanie tomu slúžiacej spolupráce územnej samosprávy vojvodstva,
okresov, obcí, organizácií, ktoré združujú podnikateľov v cestovnom ruchu, združení cestovného
ruchu, ako aj iných subjektov pôsobiacich v oblasti cestovného ruchu.
Podkarpatská regionálna organizácia cestovného ruchu má tiež skúsenosti v realizácii úloh
podporovaných z verejných prostriedkov: v roku 2002 v Podkarpatskom vojvodstve, značkovala
doteraz najväčšiu nadregionálnu automobilovú: „Turistickú trasu po stopách drevenej architektúry”.
V roku 2005 PROT vytýčila a označkovala „Vodnú turistickú trasu – Modrý San”. V roku 2006 PROT
označkovala turistickými dopravnými značkami /E-22a, E-22b a E-22c/ Trasu po stopách rodových
hniezd Lubomirských. V roku 2010 dostal PROT finančný príspevok na Údržbu trasy po stopách
drevenej architektúry. Pri realizácii všetkých týchto aktivít PROT spolupracuje so samosprávou
vojvodstva a miestnymi samosprávami.
KONTAKTNÉ ÚDAJE:
PROT je jednou zo 16 regionálnych organizácií cestovného ruchu pôsobiacich v Poľsku.
Podkarpatská regionálna organizácia cestovného ruchu
Uskutočňuje všestranné aktivity v prospech podpory regiónu a rozvoja cestovného ruchu.
ul. Szopena 51/302
Hlavnou úlohou PROT je posilnenie imidžu vojvodstva ako turisticky atraktívneho miesta, objavovanie
35-959 Rzeszów
a rozvoj nových produktov cestovného ruchu, rozšírenie systému turistickej informácie, integrácia
tel.: +48 17 852 00 09
prostredí cestovného ruchu prostredníctvom spolupráce verejného s neverejným sektorom ekonomiky
tel.: +48 17 867 62 30
cestovného ruchu, združeniami, organizáciami a podnikateľmi, koordinácia aktivít v oblasti plánovania
fax.: +48 17 867 62 30
turistických podujatí, stimulovanie, posudzovanie a podpora plánov rozvoja a modernizácie
e-mail: [email protected]
infraštruktúry cestovného ruchu, zvyšovanie odborných kvalifikácií pracovníkov cestovného ruchu,
www.prot.rzeszow.pl
uskutočňovanie marketingových prieskumov, analýz a monitoringu.
Zrealizované projekty:
7.1.10. Bieščadské centrum informácie a propagácie
Spomedzi projektov realizovaných Podkarpatskou regionálnou organizáciou cestovného ruchu
možno spomenúť o. i.:
� projekt s názvom „Zahájenie Podkarpatského regionálneho systému informácie a podpory
cestovného ruchu” realizovaný v rámci Phare 2000 SSG
� projekt s názvom „Zriadenie Centra pre podporu cezhraničného cestovného ruchu” realizovaný
v rámci Programu Susedstva Poľsko-Bielorusko-Ukrajina INTERREG III A /Tacis CBC 2004-2006
- Opatrenie 2. Podpora iniciatív miestnych spoločenstiev (podpora mikroprojektov)
170
Všeobecné informácie:
BCIaP bolo založené uznesením Mestskej rady mesta Ustrzyki Dolne dňa 8. júla 1999. Základnou
úlohou jednotky je podpora Bieščad, a predovšetkým krajinných hodnôt a atrakcií Obce Ustrzyki
Dolne.
Pri realizácii základných východísk BCIaP vydáva Turistický informátor Obce Ustrzyki Dolne,
� projekt s názvom „Cezhraničné nástroje podpory poľsko-ukrajinského prihraničného územia”
realizovaný v rámci Programu Susedstva Poľsko-Bielorusko-Ukrajina INTERREG III A /Tacis CBC
2004-2006 , Opatrenie 2.1 Posilnenie inštitucionálnej cezhraničnej spolupráce a zvýšenie kvality
ľudských zdrojov
ktorý obsahuje praktické informácie týkajúce sa tohto regiónu. Podpora Bieščad sa tiež uskutočňuje
� projekt s názvom „Proekologický destinačný manažment na území Podkarpatského vojvodstva”
realizovaný v rámci Finančného mechanizmu Európskeho hospodárskeho priestoru a Nórskeho
finančného mechanizmu v rámci Fondu pre mimovládne organizácie, Komponent 2 – Ochrana
životného prostredia a trvale udržateľný rozvoj
Informacji i Propagácie) v meste Ustrzyki Dolne je pomoc a organizácia turistických podujatí.
� projekt s názvom „Cezhraničný cestovný ruch – spoločným turistickým chodníkom k úspechu”
realizovaný v rámci Programu cezhraničnej spolupráce Poľská republika – Slovenská republika
2007-2013
Bieščad cestovné autobusové lístky a letenky.
prostredníctvom zhromažďovania a sprístupňovania informácií týkajúcich sa infraštruktúry cestovného
ruchu, vydávania iných publikácií a tlačovín, účasti na veľtrhoch cestovného ruchu doma a v zahraničí.
Jednou z hlavných úloh Bieščadského centra informácie a podpory (Bieszczadzkiego Centrum
V sídle BCIaP sa nachádza galéria, v ktorej sa dajú kúpiť obrazy a plastiky miestnych
umelcov, regionálne suveníry. Dajú sa tu tiež kúpiť mapy, informátory a sprievodcovia týkajúce sa
171
Realizovane projekty:
150 tis. EUR). Toto má ďalekosiahle následky pre fungovanie vyššie uvedených inštitúcií. V malých,
V roku 2004 inštitúcia realizovala projekt s názvom „II Euroregionálny turistický jarmok”. Vďaka
realizácii projektu bola zahájená cezhraničná spolupráca so slovenským partnerom. Partner predložil
svoju ponuku v oblasti cestovného ruchu, ubytovacie kapacity. Projekt umožnil integráciu miestneho
prostredia cestovného ruchu a kultúrneho prostredia. Umožnil výmenu skúseností a pripomienok
spojených s podporou regiónu a organizáciou podujatí. Vďaka organizácii „II. Euroregionálneho
turistického jarmoku” turisti mali príležitosť spoznať turistické hodnoty a atrakcie Bieščad a miestnych
slabo rozvitých inštitúciách, vzniká problém nedostatku stáleho personálu, ktorý sa zaoberá vecnými
úlohami, popisom procedúr a organizačnej štruktúry. V dôsledku toho nie sú tiež funkcie pre získavanie
a manažment vonkajších prostriedkov – ktoré sa vytvárajú k jednotlivým projektom. Pre zmenu
bohatšie organizácie, hlavne na poľskej strane Euroregiónu, majú viac a lepšie využitých pracovníkov
a príslušnú organizačnú štruktúru, často krát aj s oddelenými jednotkami zodpovednými za realizáciu
projektov z vonkajších prostriedkov.
produktov cestovného ruchu. V rámci realizácie projektu sa uskutočnila fotografická súťaž, výstava po
Zjavné sú závažné rozdiely medzi veľkými inštitúciami z územia Podkarpatská, ktoré majú lepšie
skončení súťaže, bol vydaný sprievodca regionálnou kuchyňou prihraničných regiónov, konali sa
motivačné a školiace systémy a malými, hlavne z územia Prešovského kraja, ktoré nemajú takéto
mnohé školenia a konferencie.
systémy. Inštitúcie na poľskej strane Euroregiónu majú tiež bohatšie skúsenosti v oblasti realizácie
projektov z prostriedkov Európskej únie i iných vonkajších zdrojov financovania.
KONTAKTNÉ ÚDAJE
Bieščadské centrum informácie a propagácie
ul.Rynek 16
38-700 Ustrzyki Dolne
tel.: +13 471 11 30
fax.: +13 471 16 69
e-mail: [email protected]
Na závažné rozdiely medzi poľskou a slovenskou stranou KE poukázalo tiež hodnotenie stavu
infraštruktúry inštitúcií regionálneho rozvoja. Na poľskej strane je situácia v tomto ohľade veľmi dobrá
– väčšina inštitúcií má vlastnú dobre vybavenú kanceláriu a príslušné pracoviská. V prípade slovenských
organizácií sú hodnotenia nízke.
Pre to, aby sa popísané rozdiely v spôsobe fungovania a pôsobenia organizácií na podporu
regionálneho rozvoja z poľskej a zo slovenskej časti Karpatského euroregiónu nestali prekážkou rozvoja
cezhraničnej spolupráce, je potrebné posilniť inštitucionálnu štruktúru slovenskej časti KE. Môže sa to
7.2. Pokyny pre optimalizáciu inštitucionálnej štruktúry regionálneho rozvoja
uskutočniť prostredníctvom prijatia opatrení na nápravu v kľúčových problémových oblastiach
organizácie alebo vytvorením nových inštitúcií, ktoré budú tvoriť zázemie pre podporu regionálneho
rozvoja.
Z výskumov prezentovaných organizáciami, ktoré sa špecializujú na vykonávanie analýz úrovne
Slabosť existujúcich inštitúcií regionálneho rozvoja na území poľsko-slovenského pohraničia
územného rozvoja (o. i. Výbor pre politiku územného rozvoja - Komitet Polityki Rozvoja Terytorialnego
núti aj k integračným riešeniam. Lídrami spoločných predsavzatí takejto povahy by mali byť existujúce
OECD) vyplýva potreba zmeny orientácie spôsobu fungovania doterajších agentúr regionálneho
inštitúcie, ktoré majú najväčší potenciál, t. j. najväčšie, s najlepším systémom manažmentu – v tomto
rozvoja a dokonca vytvorenia problémových subjektov podpory. Na tomto mieste Komisia poukazuje
prípade z poľskej strany Karpatského euroregiónu5.
na nevyhnutnosť vytvorenia efektívnych štruktúr, založených na trvalých organizačných a finančných
základoch, a uvádza ako príklad regionálne agentúry pre spoluprácu. Tieto organizácie, ktoré sú
financované z verejných prostriedkov a ktoré fungujú formou neziskových organizácií, by mali
podporovať regionálny rozvoj prostredníctvom vytvárania partnerstiev pre rozvoj, a byť technickým
sprievodcom pre regionálne orgány4.
Osobitnú problematiku tvorí nevyhnutnosť vyrovnať rozdiely v dosiahnutej úrovni rozvoja
inštitúcií regionálneho rozvoja na poľskej a slovenskej strane Karpatského euroregiónu.
Výsledky výskumov uskutočnených v rámci projektu „Analýza – Integrácia – Sieťovanie
regionálnych potenciálov Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja” ukázali značný rozdiel
medzi silnými organizáciami na poľskej strane a slabo rozvinutými inštitúciami na slovenskej strane
Karpatského euroregiónu. Poľské organizácie sú väčšie: majú oveľa väčší majetok a oveľa vyššie
príjmy, naopak slovenské inštitúcie boli zaradené k malým organizáciám (úroveň ročných príjmov pod
4 T. Parteka, „Rola instytucji wspierających rozwój regionalny (w tym agencji rozwoju regionalnego) w systemie wdrażania
nowej polityki regionalnej“, ekspertyza dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, 2009.
172
5 „Analiza – Integracja – Sieciowanie. Wyzwania dla Euroregionu Karpackiego w zakresie rozwoju regionalnego“,
Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska, Rzeszów 2010.
173
VIII. SUMARIZÁCIA
Realizácia projektu umožnila definovanie dvoch základných a neobyčajne dôležitých otázok
týkajúcich sa budúcej spolupráce v oblasti regionálneho rozvoja v rámci Karpatského Euroregiónu. Po
prvé bola vykonaná komparatívna analýza potenciálu inštitúcií regionálneho rozvoja. Po druhé boli
vytýčené konkrétne smery a priestor pre rozvoj spolupráce v oblasti regionálneho rozvoja. Výsledkom
prijatia pracovného plánu v tejto oblasti bolo uzavretie dohody o vzniku Siete spolupráce inštitúcií
regionálneho rozvoja.
Vykonaná analýza inštitucionálneho potenciálu organizácií na podporu regionálneho rozvoja
Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja umožňuje vyvodiť nasledujúce všeobecné závery:
� Skúmané inštitúcie sú v prevažnej väčšine malé, majú neveľký majetok (nízka bilančná suma)
a príjmy. Na poľskej i slovenskej strane sú tu významné rozdiely, na poľskej strane pôsobia
inštitúcie, ktoré sa odlišujú od ostatných svojou veľkosťou, majetkom a rozsahom pôsobnosti:
agentúry regionálneho rozvoja (obzvlášť RARR a MARR) a tiež združenie Stowarzyszenie
Euroregion Karpacki Polska. Na slovenskej strane nie sú porovnateľne veľké inštitúcie.
� Systém riadenia vo väčšine subjektov dosahuje stredné a nízke hodnoty. Vykonané hodnotenie
ukázalo vážne nedostatky v tomto smere. Najčastejšie chýba podrobný opis prevádzkových
postupov spolu s účinným kontrolným systémom. Skúmané inštitúcie majú kvalifikovaných
pracovníkov, avšak chýbajú im účinné systémy motivácie a vzdelávania. Väčšina inštitúcií nemá
dokumenty strategickej povahy a dokumenty opisujúce poslanie sú zvyčajne všeobecnej povahy
(štatúty). Vo väčšine chýba systém riadenia vedomostí. Pomerne dobré je hodnotenie prístupu
k zainteresovaným stranám a prostrediu. Poukazuje to na veľké možnosti spolupráce skúmaných
inštitúcii s inými organizáciami. Vo výskume získavajú väčšie inštitúcie lepšie ohodnotenie
(uvedené v 1. bode), veľmi veľký je tiež rozdiel medzi poľskou a slovenskou stranou, v prospech
poľskej strany.
� Skúmanie mikroprostredia ukázalo dôležité pravidlo: pre všetky skúmané organizácie
najdôležitejšími partnermi boli regionálna samospráva a miestne samosprávy. Z tohto dôvodu
inštitúcie z mikroprostredia majú pomerne veľký vplyv na skúmané organizácie, no samotné
inštitúcie nie sú na nich závislé. Nízko bola hodnotená konkurenčná hrozba, vysoko – možnosť
spolupráce.
� V makroprostredí zvlášť veľký význam a silu vplyvu majú politicko-právne faktory. Hodnotenie
týchto faktorov jednotlivými organizáciami bolo charakterizované značným rozpätím (od veľmi
pozitívneho hodnotenia k prevažne negatívnemu hodnoteniu). Slabší vplyv bol pripisovaný
technickým a ekonomickým faktorom a najmenší – sociálnym faktorom. Faktory makroprostredia
boli v podstatnej väčšine hodnotené pozitívne (so žiadnym resp. slabým vplyvom rozpoznaných
faktorov).
174
175
Výsledky analýzy potenciálu inštitúcií pre podporu regionálneho rozvoja Karpatského vojvodstva
a Prešovského kraja môžu byť zhrnuté v nasledujúcich všeobecných záveroch :
� Vnútorný potenciál skúmaných organizácií je neveľký, s niekoľkými výnimkami na poľskej strane
(RARR, Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska).
� Okolie skúmaných inštitúcií bolo hodnotené ako veľmi priaznivé pre rozvoj. Vplyv vonkajších
faktorov ( politicko-právnych, ekonomických, technických a sociálnych) je pozitívny. V okolí
inštitúcií nie sú konkurenti, existujú potenciálne veľké možnosti spolupráce, obzvlášť s regionálnymi
a miestnymi samosprávami.
Výsledky analýzy dovoľujú sformulovať nasledujúce odporúčania :
� Inštitúcie regionálneho rozvoja na území oboch regiónov by mali používať konkurenčnú stratégiu
(typu mini – maxi ), charakteristickú pre slabé organizácie, ktoré pôsobia na trhu, na ktorom
príležitosti prevládajú nad rizikami. Mali by sa sústrediť na posilňovanie svojho potenciálu pre
maximálne využitie rozvojových príležitosti. Mali by tiež ďaleko viac spolupracovať s inými
subjektmi pôsobiacimi v tej oblasti ( neveľké konkurenčné ohrozenie ).
� Slabosť existujúcich inštitúcií regionálneho rozvoja v oblasti poľsko-slovenského pohraničia núti
k integračným riešeniam. Vedúcimi spoločných podnikov takéhoto charakteru by mali byť
inštitúcie s najväčším potenciálom, to jest najväčšie organizácie, s najlepším systémom riadenia.
Tieto podmienky spĺňajú predovšetkým Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska a Rzeszowska
Agencja Rozwoju Regionalnego.
� Nedostatok silných inštitúcií regionálneho rozvoja na slovenskej strane sa môže stať bariérou pre
rozvoj cezhraničnej spolupráce a značne sťažiť skoordinovanie regionálneho rozvoja pohraničnej
oblasti. Preto je nevyhnutné na slovenskej strane zásadné posilnenie inštitucionálnych štruktúr.
Je to možné vykonať dvomi spôsobmi: prostredníctvom rozvoja a nápravných opatrení (ako
je uvedené v 3. kapitole) existujúcich organizácií alebo rovno ustanovením nových inštitúcií
regionálneho rozvoja.
Bibliografia
1. „Analiza – Integracja – Sieciowanie. Wyzwania dla Euroregionu Karpackiego w zakresie
rozwoju regionalnego”, Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska, Rzeszów 2010.
2. B. Woś, „Rozwój Regionów i polityka regionalna w Unii Europejskiej oraz w Polsce”,
Wrocław 2005.
3. D. Wyszkowska, „Polityka regionalna jako instrument podwyższania konkurencyjności
polskich regionów”.
4. I. Sagan, „Prezentacja Teorie rozwoju regionalnego i ich praktyczne zastosowanie”.
5. K. Wlaźlak, „Rozwój regionalny jako zadanie administracji publicznej”, Warszawa 2010.
6. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, „Raport od transformacji do modernizacji
w regionach”.
7. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, „Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski”.
8. Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego
2010 – 2020: Regiony, miasta, obszary wiejskie.
9. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego – Polityka Regionalna – Refleksje do dyskusji,
04.2008 r.
10. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007 – 2013 - wspierające wzrost gospodarczy
i zatrudnienie.
11. R. Szul „UNIA EUROPEJSKA A POLITYKA REGIONALNA POLSKI”, Centrum Europejskich
Studiów Regionalnych i Lokalnych.
12. Rozwój regionalny w Polsce. Raport 2009 – Ministerstwo Rozwoju Regionalnego.
13. Raport o stanie agencji, fundacji rozwoju regionalnego, lokalnego w Polsce, Krajowe
Stowarzyszenie Agencji Rozwoju Regionalnego, Rzeszów 2006.
14. Raport Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, „Rozwój regionalny w Polsce”, 2009.
15. T. Parteka, „Rola instytucji wspierających rozwój regionalny (w tym agencji rozwoju
regionalnego) w systemie wdrażania nowej polityki regionalnej“, ekspertyza dla
Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, 2009.
16. T. Grosse, „Cele i zasady polityki regionalnej państwa” - Ekspertyza dla Ministerstwa
Rozwoju Regionalnego na temat Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego, Instytut Spraw
Publicznych.
17. Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
18. W. Misiak, J. Siemiński, „Koncepcje rozwoju regionalnego Polski w świetle doświadczeń
integracyjnych Europy”.
19. Zarządzenie Nr 21 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie Komitetu
koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju.
176
177
Zoznam tabuliek
Tabuľka 1. Nomenklatúra územných štatistických jednotiek v Poľsku..............................................122
Prílohy
DOHODA
Tabuľka 2. Platná územná systemizácia SR......................................................................................137
Uzavretá dňa 28. januára 2011, v Medzilaborciach (Slovenská republika), medzi:
Zoznam obrázkov
1. Združením Euroregión Karpaty Poľsko so sídlom v Rzeszowe, v zastúpení:
Józef Jodłowski – Predseda predstavenstva
Dawid Lasek – Podpredseda predstavenstva
Obr. 1. Vplyv vonkajších faktorov na vývoj poľsko – slovenskej cezhraničnej spolupráce
v Karpatskom Euroregióne..................................................................................................104
Obr. 2. Úlohy projektovej skupiny počas I etapy realizácie projektu................................................107
2. Združením Karpatský Euroregión Slovensko-Sever so sídlom v Prešove, v zastúpení:
Jozef Polacko – Predseda predstavenstva
Miron Mikita – Člen predstavenstva
Obr. 3. Rozsahy auditov, ktoré sa uskutočnili v rámci projektu.......................................................108
Obr. 4. Ćasová os I. etapy realizácie projektu..................................................................................108
3. Združenie Samospráv „Euroregión Karpaty – Ukrajina” v zastúpení:
Volodymyr Horbovyy – Predseda predstavenstva
Zoznam fotografií
Halyna Lytvyn – Výkonný riaditeľ
4. Regionálna rozvojová agentúra vo Svidníku, v zastúpení:
Fot. 1.Úvodná konferencia k projektu pod názvom „Spoločný rozvoj – spoločná záležitosť –
potenciál Karpatských regiónov“, 17.-18.09.2009, Swilcza pri Rzeszowe...........................106
Fot. 2. Stretnutie v sídle Euroregiónu Moza – Ren w Eupen...........................................................109
Miron Mikita – Riaditeľ
5.Regionálna rozvojová agentúra v Humennom, v zastúpení:
Peter Pichoňský – Riaditeľ
Fot. 3. Stránka www.aisrr.eu..........................................................................................................110
Fot. 4. Záverečná konferencia projektu „Analýza – integrácia - sieťovanie regionálnych potenciálov
Podkarpatského vojvodstva a Prešovského kraja”, 27 – 28.01.2011 r. Medzilaborce,
Slovensko............................................................................................................................111
Zoznam príloh
6. Rzeszowská agentúra regionálneho rozvoja a.s., v zastúpení:
Waldemar Pijar – Predseda predstavenstva
Janusz Ramski – Podpredseda predstavenstva
7.Przemyská agentúra regionálneho rozvoja a.s., v zastúpení:
Piotr Słaby – Predseda predstavenstva
Wiesław Jurkiewicz – Podpredseda predstavenstva
Príloha 1. Dohoda vo veci vytvorenia Siete Regionálneho Rozvoja Karpatského Euroregiónu.........179
8. Občianským združením Severovýchod so sídlom v Bardejove , v zastúpení:
Marián Varholák – Predseda predstavenstva
9. Štátna vysoká škola technicko-ekonomická so sídlom Bronislawa Markiewicza v Jaroslawi,
v zastúpení:
Zbigniew Makieła – JM Rektor
178
179
10. Malopoľským hospodárskym inštitútom so sídlom v Rzeszowe, v zastúpení:
Krzysztof Kaszuba – Predseda predstavenstva
3. Spolupráca v oblasti zdokonaľovania metód a nástrojov riadenia informácie týkajúca sa
regionálneho rozvoja na regionálnej, medziregionálnej a medzinárodnej úrovni, vrátanie vedenia
spoločnej propagácie a realizácia informačnej stratégie spojenej s realizovanou pôsobnosťou.
11. Podkarpatská regionálna turistická organizácia so sídlom v Rzeszowe, v zastúpení:
Jan Sołek – Predseda predstavenstva
4. Spolupráca v oblasti podpory obchodného prostredia na území Medziregionálneho Zväzu
Karpatský Euroregión a v oblasti identifikácie a podpory pro-rozvojových hopsodárskych procesov
12 Združením pre rozvoj a propagáciu Podkarpatska „Pro Carpathia” so sídlom v Rzeszowe,
v zastúpení:
Krzysztof Staszewski – Predseda predstavenstva
v cezhraničnom, nadnárodnom a medziregionálnom meradle, so zvláštnym dôrazom na strednú
a východnú Európu.
5. Spolupráca v oblasti získavania externých finančných zdrojov na realizáciu programov a projektov
spojených s vykonávanou pôsobnosťou.
13. Przeworským združením podpory hospodárskych iniciatív, v zastúpení:
Leszek Kurasz – Predseda predstavenstva
§3
Leszek Kisiel - Podpredseda predstavenstva
14. Združením Karpatská sieť spolupráce, so sídlom v Rzeszowe, v zastúpení:
Renata Pelc – Predseda predstavenstva
Všeobecné zásady fungovania Siete Regionálneho Rozvoja Karpatského Euroregiónu
Wojciech Mandzyn – Sekretár
vo veci vytvorenia Siete Regionálneho Rozvoja Karpatského Euroregiónu
1. Sieť Regionálneho Rozvoja Karpatského Euroregiónu nedisponuje právnou subjektivitou
2. Pre realizáciu tejto Dohody bola vytvorená sekcia: Regionálny Rozvoj, ktorá sa stáva časťou
§1
Koordinačnej Skupiny zodpovednej za realizáciu koncepcie „Karpatský Horizont 2020“
3. Každý z partnerov Siete vyznačí kontaktnú osobu a deleguje experta, alebo expertov pre práce
Strategický cieľ Siete Regionálneho Rozvoja Karpatského Euroregiónu
Cieľom tejto Dohody je spolupôsobenie inštitúcií a organizácií podpory regionálneho rozvoja z oblasti
Medziregionálneho Zväzu Karpatský Euroregión v Sieti a podpora procesov územnej spolupráce
v cezhraničnom, nadrnárodnom a medziregionálnom rozmere so zvláštnym zohľadnením oblastí
sekcie Regionálny Rozvoj
4. Konkrétne riešenia, metodológia práce, návrhy aktivít a úlohy na realizáciu sa nachádzajú
v Programovom Dokumente Siete, ktorý bude pripravený sekciou Regionálny Rozvoj
5. Koordináciou Siete Regionálneho Rozvoja Karpatského Euroregiónu a organizáciou práce sekcie
Regionálny Rozvoj sa poveruje Združenie Euroregión Karpaty Poľsko a Združenie Karpatský
strednej a východnej Európy.
Euroregión Slovensko-Sever.
§2
§4
Čiastkové ciele Siete Regionálneho Rozvoja Karpatského Euroregiónu
1. Spolupráca pri realizácii koncepcie „Karpatský Horizont 2020”, najmä v oblasti prác Koordinačnej
skupiny a počas etapy prípravy podkladov pre Operačný Program pre Východné Karpaty vo
finančnej perspektíve 2014 – 2020.
2. Spolupráca pri tvorbe a profesionalizácii medzinárodnej inštitucionálnej organizačnej štruktúry
Obdobie trvania Dohody
1. Dohoda je platná dňom jej podpísania
2. Dohoda je uzavretá na obdobie: 5 rokov
podpory regionálneho rozvoja a územnej spolupráce na území Medziregionálneho Zväzu Karpatský
Euroregión
180
181
Podpisy signatárov dohody:
...................................................
Józef Jodłowski
Predseda predstavenstva Združenia
Euroregión Karpaty Poľsko
...................................................
Jozef Polacko
Predseda predstavenstva Združenia
Karpatský Euroregión Slovensko-Sever
...................................................
Dawid Lasek
Podpredseda predstavenstva Združenia
Euroregión Karpaty Poľsko
...................................................
Miron Mikita
Člen predstavenstva Združenia Karpatský
Euroregión Slovensko-Sever
...................................................
Volodymyr Horbovyy
Predseda Združenia samospráv „Euroregión
Karpaty – Ukrajina”
182
...................................................
Miron Mikita
Riaditeľ Regionálnej rozvojovej agentúry vo
Svidníku
...................................................
Halyna Lytvyn
Výkonný riaditeľ Združenia samospráv
„Euroregión Karpaty-Ukrajiny“
...................................................
Peter Pichoňský
Riaditeľ Regionálnej rozvojovej agentúry
v Humennom
...................................................
Waldemar Pijar
Predseda predstavenstva Rzeszowskej
agentúry regionálneho rozvoja a.s.
...................................................
Piotr Słaby
Predseda predstavenstva Przemyskej
agentúry regionálneho rozvoja a.s.
...................................................
Janusz Ramski
Podpredseda predstavenstva Rzeszowskej
agentúry regionálneho rozvoja a.s..
...................................................
Wiesław Jurkiewicz
Podpredseda predstavenstva Przemyskej
agentúry regionálneho rozvoja a.s.
...................................................
Marian Varholak
Predseda predstavenstva občianského
združenia Severovýchod
...................................................
Zbigniew Makieła
JM Rektor Štátnej vysokej školy technickoekonomickej Bronislawa Markiewicza
v Jaroslawi
...................................................
Krzysztof Kaszuba
Predseda predstavenstva Malopoľského
hospodárskeho inštitútu v Rzeszowe
...................................................
Jan Sołek
Predseda predstavenstva Podkarpatskej
regionálnej turistickej organizácie
...................................................
Leszek Kurasz
Predseda predstavenstva Przeworského
združenia podpory hospodárskych iniciatív
...................................................
Renata Pelc
Predseda predstavenstva Združenia
Karpatská sieť spolupráce
...................................................
Leszek Kisiel
Podpredseda predstavenstva Przeworského
združenia podpory hospodárskych iniciatív
...................................................
Wojciech Mandzyn
Sekretár Združenia Karpatská sieť
spolupráce
...................................................
Krzysztof Staszewski
Predseda predstavenstva Združenia pre
rozvoj a propagáciu Pro Carpathia
183
Association of Carpathian Euroregion Poland
Map of the regional development
in the Carpathian Euroregion
The analytic document
of the Association of Carpathian Euroregion Poland (ACEP)
Strategic Framework for the Cooperation of the Regional Development Institution
Within the Euroregional Cooperation System
Rzeszów 03.2011
184
185
LIST OF CONTENTS:
I. INTRODUCTION............................................................................................................................191
II. ANALYSIS, INTEGRATION, NETWORKING…..............................................................................193
2.1. Changes in the Euroregion environment...............................................................193
2.2. Regional Development – the cooperation axis – the project genesis...........194
2.3. Project description.....................................................................................................196
2.3.1. Fundamental project data..........................................................................................196
2.3.2. Stage 1 “Analysis”.....................................................................................................196
2.3.3. Stage 2 “Integration”.................................................................................................199
2.3.4. Stage 3 “Networking”................................................................................................201
III. CARPATHIAN EUROREGION......................................................................................................203
3.1. Interregional Association of the Carpathian Euroregion...............................203
3.2. The Association of Carpathian Euroregion Poland............................................203
3.2.1. Activity and services conducted by The Association................................................204
3.2.2. Organisational structure............................................................................................204
3.2.3. The Carpathian Euroregion – innovative co-operation network.................................206
IV. REGIONAL DEVELOPMENT IN THE CARPATHIAN COUNTRIES - THE REPUBLIC OF POLAND....209
4.1.Regional policy in the Republic of Poland – the general characterization
of the situation.............................................................................................................210
4.1.1. Outline of the background.........................................................................................210
4.1.2. Natural conditions.....................................................................................................210
4.1.3. Development of the regional policy...........................................................................211
4.1.4. Policy of the development.........................................................................................211
4.1.5. Administrative and territorial division of Poland........................................................212
4.1.6. Present situation in the regions.................................................................................213
4.2. Fundamental documents in the scope of the regional development............213
4.3. Sources of finance of the regional development in Poland...........................214
4.4. Competences of the public administration organs concerning the
performance of task in the scope of the regional development. The
institutional system. The range of the competences of the government and
self-government administration.............................................................................215
4.4.1. Ministries..................................................................................................................215
4.4.2. Ministry of the Regional Development.......................................................................215
4.4.3. Minister competent for the regional development.....................................................216
4.4.4. Self-governments of voivodeships............................................................................216
4.4.5. Voivode.....................................................................................................................217
4.4.6. Local self-government...............................................................................................217
186
187
4.5. Institutional competences........................................................................................218
7.1.1. Rzeszów Regional Development Agency, Joint Stock Company................................246
4.5.1. European Commission..............................................................................................218
7.1.2. Przemyśl Regional Development Agency, Joint Stock Company...............................248
4.5.2. Seym of the Republic of Poland................................................................................219
7.1.3. MARR Regional Development Agency, Joint Stock Company...................................250
4.5.3. Commission of the Territorial Self-government and the Regional Policy...................219
7.1.4. Tarnobrzeg Regional Development Agency, Joint Stock Company............................253
4.5.4. Commission of Agriculture and the Rural Development............................................219
7.1.5. Bieszczady Mountains Regional Development Agency, Plc.......................................254
4.5.5. Government...............................................................................................................219
7.1.6. Regional Agricultural and Industrial Association “the Valley of the Strug River”......256
4.6. Other partners acting for the regional development....................................223
7.1.7. Association of the Group of the Aviation Industry Entrepreneurs the Aviation Valley....257
V. REGIONAL DEVELOPMENT IN THE CARPATHIAN COUNTRIES – THE REPUBLIC OF SLOVAKIA......225
7.1.8. Association for the Subcarpathian Region Development and Promotion “Pro
Carpathia”.................................................................................................................259
5.1. Regional policy in the Republic of Slovakia – the general description of
the situation...................................................................................................................225
7.1.9. Subcarpathian Regional Tourist Organization............................................................262
5.1.1. Outline of the background.........................................................................................225
7.1.10. Bieszczady Mountains Centre of Information and Promotion..................................264
5.1.2. Natural conditions.....................................................................................................225
5.1.3. Development of the regional policy after World War II..............................................226
7.2. Guidelines for the optimization of the institutional structure of the
regional development.................................................................................................265
5.1.4. Administrative and territorial division of Slovakia......................................................226
VIII. SUMMARY...............................................................................................................................267
5.1.5. Present situation in the regions.................................................................................228
Bibliography...............................................................................................................................269
5.2. Competences of the government administration organs, higher territorial
units and communities in the scope of the support of the regional
development...................................................................................................................229
List of tables..............................................................................................................................270
5.2.1. Ministry.....................................................................................................................229
5.2.2. Higher territorial unit.................................................................................................229
5.2.3. Community................................................................................................................230
List of figures.............................................................................................................................270
List of photographs.................................................................................................................270
List of annexes...........................................................................................................................270
Annexes.........................................................................................................................................271
5.2.4. Fundamental documents referring to the support of the regional development.........231
5.2.5. Sources of finances of the regional development......................................................231
5.3. Institutional competences.............................................................................................231
5.3.1. National Council of the Republic of Slovakia.............................................................231
5.3.2. Government...............................................................................................................232
5.3.3. Ministries..................................................................................................................235
VI. INSTITUTIONAL RESOURCES OF THE REGIONAL DEVELOPMENT IN THE CARPATHIAN
EUROREGION – THE PREŠOV....................................................................................................239
6.1. Self-government districts, cities and communities..........................................239
6.1.1. Departments of the Regional Development at the offices of the self-government
districts (Odbory regionálneho rozvoja pri úradoch samosprávnych krajov).............239
6.1.2. Committees of the district assemblies of the self-government district......................242
6.1.3. Offices of the cities and communities........................................................................242
6.1.4. Regional Development Agencies – RDA - Integrated Network of the Regional
Development Agencies – IN RDA..............................................................................242
6.1.5. The agencies of the regional development WJT (VÚC)..............................................243
6.1.6. Other.........................................................................................................................243
VII. INSTITUTIONAL RESOURCES OF THE REGIONAL DEVELOPMENT IN THE CARPATHIAN
EUROREGION – THE SUBCARPATHIAN VOIVODESHIP.............................................................245
7.1. Institutions of the regional development in the Carpathian Euroregion –
the Polish side...............................................................................................................245
188
189
I. INTRODUCTION
We present you with the publication entitled “Map of the regional development in the Carpathian
Euroregion,” which is one of the results of the project realization “Analysis - integration - networking
of the regional potentials of the Subcarphathian Voivodeship and the Prešov Region.” This project,
granted within the Cross-border Cooperation Programmeme Poland – the Republic of Slovakia
2007 – 2013, answers the need for the identification and the mobilization of the institutional resources
of the Polish and Slovakian side of the Carpathian Euroregion within the regional development.
However, this task is more difficult in spite of the fact that both our countries are the members of the
European Union and the cultural proximity and the communicative easiness create the feeling of the
predominance of similarities over differences, still the construction of the organizational structure and
the range of the competences of the regional development institutions are fundamentally different on
both sides of the border.
This publication provides information concerning the project within which this publication was
prepared, the basic information referring the general knowledge in scope of the regional development.
We will present you with the characterization of the Association of Carpathian Euroregion Poland – the
leading partner of the project as well as other partners – the Rzeszów Regional Development Agency,
Joint Stock Company and the Regional Development Agencies in Svidník and Humenné. We will also
briefly present information concerning other identified institutions of the regional development from
the area included in the project. 14. In short, we will discuss the scope of the Strategic Concept “The
Carpathian Horizon 2020” – the flagship initiative of the Carpathian Euroregion connected with the
regional development. Its aim is to prepare and start, in the future financial perspective of the European
Union, the special operational programme supporting the regional development and the territorial
cooperation within the Carpathian Euroregion patterned after the Alpine Space Programme.
It should be noted the fact that the contents of this publication derive recommendations and
scenarios about the future ways of coordinating cooperation between the institutions of regional
development.
The task which the appointed Network has to fulfill is extremely ambitious – it requires the
responsible engagement of all the partners and the permanent monitoring of the developmental
processes within the Network. The goal, which has to be reached by us i.e. the support of the social
and economic development of the Carpathian Mountains within the Carpathian Euroregion, is within
reach of our possibilities but it requires the mobilization of resources, cooperation will and
professionalism. All of these factors depend on people therefore I would like to thank all of the persons
engaged in the realization of this undertaking and wish all of us good luck in the realization of this
important task for Euroregion.
Dawid Lasek
Vice-Chairman of the Board of the ACEP
Coordinator of the Project
190
191
II. ANALYSIS, INTEGRATION,
NETWORKING…
This chapter presents the fundamental information concerning the project “Analysisintegration - networking of the regional potentials of the Subcarpathian Voivodeship and the
Prešov Region.” The actions within the project granted from the resources of the Programme of the
Cross-border Cooperation the Republic of Poland – the Republic of Slovakia 2007 – 2013, within
Objective 3 of the integrity policy of the European Union the European Territorial Cooperation were
divided into 3 six-month-long stages. This division was the result of the separate character of the
stages and simultaneously enabled the management of the project and the achievement of its goals.
2.1. Changes in the Euroregion environment
The Polish and Slovakian territorial cooperation, including the cross-border one in the
Carpathian Euroregion on the border of the Subcarpathian Voivodeship and the Prešov Region,
depended on several conditions and circumstances changing in the last years. Among them the
following are the most essential:
� all-European and national legal framework regulating the territorial co-operation regulations,
including cross-border
� the legal form, the way of the organization and competences as well as professionalism of the
structures of the Carpathian Euroregion on the Polish and Slovakian side
� the competences and the degree of activity within the cross-border co-operation of the territorial
self-governments including the regional self-governments
� the degree of the co-operation of other entities of the public, private and non-governmental
sectors in the field of the territorial co-operation, including cross-border
� the availability of the EU programmes supporting the co-operation, especially their adequacy for
the needs and the effectiveness on the level of the implementation systems,
� the existence of the joint strategy of development within the cross-border space
� the existence and the cooperation of the specialized entities within the development of the
cooperation
� the existence of the coordination system of the cooperation
The following were the most important changes which determined the evolution of the territorial
cooperation conditions including the cross-border one in the mentioned area:
� the accession of the Republic of Poland and the Republic of Slovakia to the European Union
(01.05.2004)
� the entry into force of the Shengen agreement (21.12.2007)
� the creation of the Prešov Self-government Region on the basis of the Act § 21 zákona NR SR č.
302/2001 Z. as a result of the administrative reform in Slovakia (01.01.2002)
� the formation of the Association of Carpathian Euroregion Poland and taking over the function of
the Polish side of the Carpathian Euroregion (01.03.2001)
192
193
� the implementation of the cross-border cooperation programmes UE – PHARE CBC, INTERREG
IIIA 2004 - 2006, EWT 2007 – 2013
actions on the strategic objective which is the social and economic development of the areas in the
� the decentralization and the availability of funds for the projects in the small scale (small projects,
micro-projects) through the Carpathian Euroregion on the Polish side (since 2001)
fundamental element of which is the postulate to form the special operational programme supporting
� the formation of the Association of Carpathian Euroregion Slovakia North (2008)
perspective 2014 – 2020. The strategic objective identified in such a way requires the elaboration of
Euroregion. In 2004 the the Strategic Concept “The Carpathian Horizon 2020” was elaborated the
the development of the Carpathian Region patterned on the Alpine Space Programme in the financial
the special “access path” which will take a lot of aspects into consideration and mobilize a lot of
resources. First, with regard to the direct connections with the issues included in the Strategic Concept
“The Carpathian Horizon 2020,” the revision and the elaboration of the cooperation plan for the
institutions connected with the regional development in the area of the Carpathian Euroregion were
decided on.
Using the long-term experience and the excellent previous cooperation with the institutions of
the regional development from the Polish and Slovakian side, the preparation of the joint offer of the
project concerning the widely understood developmental policy was decided on. The Project Team
was formed under the guidance of the representative of the Association of Carpathian Euroregion
Poland, which also included the representatives of the Rzeszów Regional Development Agency, Joint
Stock Company and the Regional Development Agency in Svidník and the Regional Development
Agency in Humenné. As early as during the first meeting, on accepting the regulations of the
cooperation and agreeing on the work methodology (PRINCE2), the fundamental assumptions of the
project were elaborated defining the interest areas and other elements of the undertaking. The task
thesis in the form of the working questions was formulated:
� What is the potential of the institutions of the regional development on the Polish and Slovakian
side of the Carpathian Euroregion?
� In what scope do the institutions of the regional development on the Polish and Slovakian side
cooperate with one another?
The changing conditions resulted in the necessity of undertaking the adjustment actions
through the individual actors of the Polish and Slovakian territorial cooperation. It was especially
essential how the basic organizational structure of the territorial cooperation will react – the Association
of Carpathian Euroregion Poland. For years the Association has been operating in the field of the
cross-border cooperation in two fundamental scopes, i.e. as the institution financing the cross-border
projects and as the institution coordinating the territorial cooperation of the institutions from the
Polish and Slovakian borderland. The result of the adjustment to the new conditions in the Association
is the implementation of the comprehensive methodology of actions within the Euroregion for the
development and the elaboration of the strategic Concept “The Carpathian Horizon 2020.” The
horizontal issue in the activity of the Association was the regional development as the concept
� Does the coordination mechanism of the developmental policies exist on the level of both countries
and both regions?
� How to stimulate the main actors of the regional development to co-operate for the development?
� How to accept the optimal cooperation model of the regional development institutions for the
support of the cooperation within the Carpathian Euroregion?
It was decided that the horizontal issue and the indicator for the cooperation in scope of the
regional development would be the assumptions of the Strategic Concept the Carpathian Horizon
2020. This way the assumptions of the project “Analysis – integration - networking of the regional
potentials of the Subcarpathian Voivodeship and the Prešov Region” were formed.
functionally connected with other fields of activity of the Euroregion.
2.2. Regional Development – the cooperation axis – the project genesis
Under the influence of all the changes during the last decade it has been necessary to redefine
the cooperation paradigms within the Carpathian Euroregion. Responding to the new challenges and
acting in order to use new possibilities, the Association of Carpathian Euroregion Poland focused its
194
195
2.3. Project description
2.3.1. Fundamental project data
2.3.2. Stage 1 “Analysis”
Within Stage I realized in the period from August 2009 to January 2010 entitled “Analysis,” the
research and analytic work was done including the many-sided analysis of the state of the regional
development aiming to define the developmental and institutional potential connected with the regional
development within the Subcarpathian Voivodeship and the Prešov Region. All of the actions were
realised by the agency of the employed and qualified personnel.
The first step was to sign “The agreement on granting the project” on 09.09.2009 between the
appointed including two six-person Research Teams, one on the Polish and Slovakian side each,
Association of Carpathian Euroregion Poland – the Leading Partner and the Ministry of the Regional
whose main role was to conduct the comparative analysis of the fundamental strategic union, national
Development – the Managing Institution.
and local documents of both regions concerning the development of the Subcarpathian Voivodeship,
The official commencement of the project realization happened during the Opening Conference
entitled “Mutual development – the mutual issue – the potential of the Carpathian regions” organized
by the Rzeszów Regional Development Agency during which “The Partnership Agreement within the
Cross-border Cooperation Programme the Republic of Poland – the Republic of Slovakia 2007 – 2013
for the realization of the project” on 18.09.2009 was concluded between the Leading Partner and other
Partners of the Project defining the rules and procedures of the partners’ cooperation and the mutual
obligations including the management rules of granting resources.
196
According to the assumptions of the project application in Stage I, the Project Team was
the Prešov Region and other regions of the Carpathian Euroregion including the thematic strategies,
to make a detailed comparative analysis of the above mentioned documents, to define the mutual
priority areas both on the Polish and Slovakian borderland and in the whole area of the Carpathian
Euroregion, to identify the priorities which are the strong potential basis of the development, to prepare
the assumptions for the audit of the institutions responsible for the regional development of the
Borderland, to elaborate methodology of the audits. As a result of the analysis, the mutual priority
areas were identified connected with the regional development which were included in the Report on
the work of the Research Team within the project.
197
According to the schedule, on the basis of the elaborated and analysed materials by the
Research Teams, the institutional audit was made including the institutions influencing the regional
development indicated as early as the stage of the project preparation. The potential of the key
institutions was defined and the cross-border developmental processes were identified, which support
and define the cooperation grounds on which they can realize their functions. Next, two more audits
of the similar type were made, the realization of which enabled the formation of the comprehensive and
2.3.3. Stage 2 “Integration”
In order to emphasize the integrity of the individual actions, realized Stage II entitled “Integration”
was based on the results and outcomes of the first one, especially stressing the elaboration, edition
and distribution of the research results conducted during the first stage, the preparation and publication
of the information materials and gadgets promoting the project.
many-sided picture of the previous cooperation in scope of the regional development as well as
The verification of the effects of the actions performed within Stage I of the project realization
drawing the right conclusions. They were the audit of the processes of the information flow connected
and the identification of the potential fields of the cooperation on the Polish – Slovakian borderland in
with the regional development based on the examination of the manner how it is distributed to the
scope of the regional development were made during the meeting of the Thematic Teams for the
institutional recipients by the institutions appointed to do so and the audit of the use of the EU
individual fields of cooperation which happened on the 4th of March 2010.
resources given to support the regional development. The analysis included the pre-accession period
as well as the programmes realized within the EU Structural Funds in the prospect of 2004 – 2006.
The next action taken in Stage II was the elaborated and printed leaflets, the information
materials concerning the project, the advertising gadgets and The map of the regional development –
the publication depicting the previous use of the EU resources supporting the regional development in
the area included in the project. The project Partner no. 3, the Rzeszów Regional Development Agency,
Joint Stock Company was responsible for the publication of the above materials.
Between 22 and 26.06.2010 there was The study visit during which the meeting with the
representatives of the MEUSE-RHINE EUROREGION took place in Eupen (Belgium). The main objective
of the visit was to learn about the similar solutions on the Belgian – Dutch – German borderland, to
exchange information, experience, knowledge and good practice and recommendations for the
executers of the project.
That was not the only trip as according to the schedule the project Partners, i.e. the Regional
Development Agency in Humenné, the Regional Development Agency in Svidník and the Rzeszów
198
199
Regional Development Agency S.A. in Rzeszów incurred costs connected with the organization of next
two study visits, one on the Polish side (16-18 September), the other one on the Slovakian side (27-29
September) the result of which was the presentation of the actions and the experience exchange of the
institutions of the Subcarpathian Voivodeship and the Prešov Region operating in scope of the regional
development, the mutual relationships and the attempt to concentrate on the joint priorities, among
others the cooperation in scope of the creation of favourable conditions for the development of the
innovative firms and the development of the cooperation between the scientific and research sector
and the industry.
The results of research and audits performed within the project “Analysis – integration –
networking of the regional potentials of the Subcarpathian Voivodeship and the Prešov Region” were
included in the publication entitled “Analysis – Integration – Networking Challenges for the Carpathian
Euroregion in scope of the regional development” published in three language versions: Polish,
Slovakian and English.
The last action taken in Stage II was the preparation and the start of the website www.aisrr.eu
both in Polish and Slovakian dedicated to the theme of the regional development in the area included
in the project. The website includes the detailed information concerning the project, the description of
the individual actions and partners responsible for their realization, the strategic documents as well as
the written analyses and reports. The website is updated and developed on a day-to-day basis.
2.3.4. Stage 3 “Networking”
Stage III of the project, entitled “Networking”, includes the actions compensating two previous
stages. The Thematic Teams continued the work whose role was expanded by the consultations
elaborated by the Project Teams during the previous stage of the concept of the formation of the
Network of the Regional Development, the creation of the optimal structure, the choice of the legal
form and the elaboration of the development scenarios for the planned Network of the Regional
Development Institutions of the Carpathian Euroregion.
On the basis of the received results during the project this publication was elaborated with the
methodology and recommendations to prepare the joint Polish and Slovakian institutions of the
regional development.
Moreover, at this stage the conference materials were published and The conference
summarizing the project was organised during which The Network of the Regional Development of the
Carpathian Euroregion would be formed. The Network of the Regional Development was created by
signing the declaration by 14 entities during the conference summarizing the project. The creation of
the appropriate product owing to the Network will be the condition of its effective functioning, which
will provide the tools and mechanisms which will be able to be used by the institutions and encourage
them to co-operate and participate in the structures of the Association. The Network should use the
existing potential of the institution to create the cooperation platform among them, without copying
their functions and competition. The basis of defining the competences of the Network will be the
identification of cross-border processes and occurrences which require the improvement and the
appropriate management. The Network will be based on the cooperation with the self-governments
(the use of mutual fields of cooperation).
200
201
III. CARPATHIAN EUROREGION
This chapter presents the basis information concerning the Association of
Carpathian
Euroregion Poland – the organisational structure of the Carpathian Euroregion on the Polish side.
3.1. Interregional Association of the Carpathian Euroregion
The Interregional Association of the Carpathian Euroregion is an informal co-operation platform
in the area of the Eastern Carpathian Mountains. It was created on the basis of the agreement concluded
on the 14th of February 1993 in Debrecen in Hungary. In spite of many years the Association, as
a whole, has not broken the organisational and legal barriers and it has not become an organisation
according to the international law. Each national party accepts the legal, formal and organizational
solutions adjusted to its needs, possibilities and political systems. For 10 years the Polish Party of the
Carpathian Euroregion has been performing intensive actions intending to the empowerment and
professionalization of the Euroregion, on the basis of the legal form accepted in Poland, the association
supported by the territorial self-governments the Ukrainian and Slovakian parties have already been
functioning. The association model suggested by the Polish party enables the formation of the real
co-operation structures and became the basis to create the CARPATHIAN CONSORTIUM, the
agreement of three euro regional associations and other institutions involved in the processes of the
regional development and the territorial co-operation in the area of the Carpathian Euroregion.
Ultimately, the Carpathian Euroregion will become a form of the federation of the national associations
representing each 5 national parties.
Area: 145,153.00 km2
Number of inhabitants: about 14,700,000
Number of national parties: 5 (Polish, Ukrainian, Slovakian, Romanian, Hungarian)
Number of national entities: 3 (Poland, Ukraine, Slovakia)
3.2. The Association of Carpathian Euroregion Poland
The Association of Carpathian Euroregion Poland was founded in 2000 as the organisation
representing the Polish party of the Carpathian Euroregion. After 10 years of functioning it concentrates
62 member self-governments from the area of the Subcarpathian Voivodeship and the Lesser Poland
Voivodeship. The Association co-operates with the organisations in the area of the Carpathian
Euroregion, especially from Ukraine and Slovakia. The aim of the organisation is to support the social
and economic development of the areas included in the Carpathian Euroregion.
202
203
3.2.1. Activity and services conducted by The Association
The Association has a many-sided and multi-domain international activity intending to realise its
development aims. Being the basic trans-border co-operation structure in the Carpathian
Euroregion on the Polish party, it co-ordinates the actions of their share-holders, the
territorial self-governments and other organisations in scope of the territorial co-operation
and the regional development. The Association is also an expert organisation supporting
and organising communities and persons connected with the regional development and the
economic co-operation. Since 2001 the Association has also been the institution implementing
the programs of the European Union.
The Association realises its policy by providing the entities of the public, private and NGO
sectors with services. The basic element influencing the offered services is the project approach based
on the methodology of BPM (Business Project Management) and the partnership approach on each
co-operation stage. The most important services of the Association include:
� co-financing the trans-border projects by the agency of the EU means
� comprehensive help with finding social and economic partners in the area of the Carpathian
Mountains
� help with the preparation of the territorial projects in the area of the Carpathian Mountains
� service of investors – matching the economic partners
� guiding the project teams and preparing the ready strategies and planning documents
� mediation with contacts with the public authorities and business support institutions in the area
of the Carpathian Mountains
� Organising media, promotion and marketing campaigns
3.2.2. Organisational structure
The Board of the Association is responsible for the development policy of the Association of
Carpathian Euroregion Poland. The professional organisational structure was formed to realise the
vision of the organizational development. The organizational structure reflects the functional range of
the organisation. They correspond with three main task areas of the Euroregion:
� The service of the organisation and the organisational structure of the Association
� The implementation of the EU programs
� The pursuit of the developmental politics of the Euroregion
Below there is an organisational scheme of the Association of Carpathian Euroregion Poland:
In the organisational structure three departments have been separated responsible for the
realisation of tasks of the Euroregion. The following offices are responsible for the co-ordination of
each department:
� The Service Office of the Association – within the organisational, legal and financial service of the
organisation
� The Office of implementing the EU programs – within the implementation of Priority 3 of the
Trans-border Co-operation Program Poland – the Republic of Slovakia 2007 - 2013
204
205
� The Office of Development and Strategic Projects, within the realisation of the developmental
strategy of the organisation, the implementation of the strategic initiatives and the elaboration,
co-ordination and implementation of the developmental projects
Within the Office of Development and Strategic Projects, the developmental actions are realised
within the thematic sections and offices:
� The Coordination Section of the Carpathian Euroregion Youth Co-operation is responsible for
the coordination of the national and international projects for the youth. It also coordinates the
network of EURODESK in the Subcarpathian Voivodeship
several towns are involved in the Network: Przemyśl, Przeworsk, Ustrzyki Dolne, Jasło, Lesko, Sokołów
Małopolski. On the Slovakian side there are Humenne, Snina and Svidnik which are engaged in the
Network. Next towns feel like joining the initiative, including the Ukrainian and Hungarian towns. The
aim of the Network is the co-operation for the development of the town, the information exchange and
the co-operation for tourism and investment.
The Carpathian Co-operation Network
It is an organisation which assembles the experts of various fields engaged in the developmental
policy of the Carpathian Euroregion. The idea of the formation of the Network is connected with the
� The Section of the Carpathian Euroregion Town Network is responsible for the coordination of
the Polish and Slovakian town co-operation in the Subcarpathian Euroregion within the Network
created under the auspices of the association
need for the identification and the mobilization of human resources for the tasks realised by the
� The Regional Development Section is responsible for the co-operation with the institutions of the
regional development in the area of the Euroregion and other foreign partners. It is a background
for the strategic pro-developmental initiatives of the Association and it coordinates work of
experts and project teams for the Association
groups is provided by the service within the Euroregional Co-operation System.
� The Coordination Section of the Euroregional Co-operation System is responsible for the
information policy and the coordination of the member co-operation of the Association and outer
partners. It implements the IT solutions in the specific fields of the territorial co-operation
� The Section of Eastern Projects is responsible for the contacts and the coordination of the
co-operation with Ukraine and other countries of Eastern Europe. It monitors the European
Neighbourhood Policy and the political initiatives connected with the eastern dimension of Eastern
politics. It finds partners in the area of its activity
� The Section of the Social and Economic Projects is responsible for the elaboration and the
implementation of the social and economic projects. The section also manages the service of
outer contracting parties, including investors
Euroregion. Within the organisation, the thematic sections function (eg. Tourism, environment
protection, entrepreneurship) which group the experts and the specialists. The service of the expert
The Tourist Cluster of the Carpathian Euroregion
The co-operation platform was formed on the initiative of one of the main partners of the
Association of Carpathian Euroregion Poland – the Technical and Economic College in Jarosław. The
aim of the agreement initiating the formation of the cluster is the optimization of the use of the tourist
potential of the Subcarpathian Voivodeship and the Carpathian Euroregion. The territorial selfgovernments, the institutions supporting business and the business entities as well as the associations
in the touristic field are invited to the co-operation within the cluster.
The Carpathian Panel
The organisation registered in Presov (Slovakia) was formed on the initiative of the scientific
community of the International College of Enterprise ISMPO Slovakia. The idea which was the
foundation of the formation of the organisation was the idea to coordinate the multi-sided and multi-
3.2.3. The Carpathian Euroregion – innovative co-operation network
Carpathian Euroregion. This is because the Higher Education is a very important element influencing
The Association of Carpathian Euroregion Poland together with its equivalents in Slovakia and
the future of this part of Europe. The adjustment of the offer and the service quality of our universities
Ukraine performs actions for the mobilization and the consolidation connected with the ideas of the
and the range of the research done by them to the European level is the essential formation condition
Euroregion the institutional and expert environment ready to co-operate for the development of the
of the development and the co-operation area out of the Carpathian Euroregion.
Carpathian Mountains. The approach which characterises these efforts is the system and network one.
Networking is a way to connect the active entities according to themes and tasks within the Euroregion
The Co-operation Network of the Regional Development Institutions
and to apply the policy of “the Euroregion of two speeds: i.e. the adjustment of the co-operation
The potential of the regional developmental institutions in the Carpathian Euroregion has
structures to the interest and the expectations of the best prepared actors of the territorial co-operation.
a scattered character and an asymmetrical one to a large degree. In some measure it results from the
Appointed under the aegis of the Euroregion the Co-operation Network has a different legal and
different and competence system solutions connected with the policy of the regional development of
organisational status.
the individual Carpathian countries. On the other hand, it is caused by other regional conditions and
Town Network of the Carpathian Euroregion
206
thematic scientific-research co-operation of the academic environments and institutions of the
the organisational solutions. For example, in Slovakia there is the policy of creating numerous agencies
of the regional development of the local influence and the narrow range of possibilities, and in Poland
The Specialised Co-operation Network consists of the members of the Carpathian towns on the
there are the strong agencies playing a significant role in the politics of the voivodeship development.
Polish side and the Slovakian one of the Carpathian Euroregion. The leader of the Network is the town
The essence of the network, whose leaders are apart from the Euroregion the Rzeszow Agency of the
of Jarosław (Poland) where the seat of the organisation is located. Moreover, on the Polish side
Regional Development, Joint Stock Company (Poland) and the Agencies of the Regional Development
207
in Svidnik and Humenne (Slovakia), is the integration and networking of the identified institutions and
their inclusion in the co-operation program for the development.
The School Network of the Carpathian Euroregion
The organization aimed to bring together secondary school of the border areas of the Carpathian
Euroregion. The aim is to develop a network and coordination between schools in the area of ​​the
IV.REGIONAL DEVELOPMENT IN
THE CARPATHIAN COUNTRIES
- THE REPUBLIC OF POLAND
Euroregion. The Association will carry out educational projects and other activities of a proedukacyjnym.
Schools Network of the Carpathian Euroregion will seek to creation Parliament of the Carpathian
Euroregion. The first step is to create a network to include the Carpathian Euroregion, the European
Network of Youth Information EURODESK POLAND.
This chapter shows the basic information concerning the policy of the regional development in
the Republic of Poland. The legal frames, the institutional arrangement together with the competences
of individual institutions in scope of the regional development are depicted.
The problem of the regional development is a relatively young field of the scientific interest in
spite of the fact that it was obvious for a long time that not all the regions of a certain state influence
the economy of the country equally. With the use of various types of data we can prove the existence
of both richer/more developed regions and these poorer ones. Therefore, very simple questions arise:
what makes the process which we call the regional development have, depending on the place,
a different rate of changes? What conditions this process? The answer to these questions is not easy
since the regional development is a wide issue referring the most various fields from economic to
social and political. Threrefore, in this study the authors’ attention will be focused on the institutions
participating in the process of the regional development and their competences in this scope. However,
it should be emphasised that this elaboration will be mostly a collection of already available information
which have the status of generally accessible. We cannot consider the regional development without
giving a definition of the concept of the region itself and the regional development.
It is assumed in literature that the region is a characteristic area of a certain territorial (state)
whole which is so much different and characteristic that it can be separated from this whole. In Poland
voivodeships have this role. Whereas the regional development is the increase in the economic
potential of these regions, the permanent improvement of their competitiveness and the living standard
of their inhabitants contributing to the social and economic development of the country.
Nowadays the factors mentioned most often included in the regional development, i.e. the
increase of the economic potential of a certain region, the improvement of its competitiveness and the
living standard of their inhabitants contributing to the social and economic development of the country,
are the determinants which partly derive from economy and they are divided into:
� traditional (resources {for example, machines} land {natural resources} work {products and
services, labour market, income, investments, etc.})
� modern (scientific and technical progress, regional policy {the stimulation of the development}
changes in the management organization {systems of the development management}
208
209
4.1. Regional policy in the Republic of Poland – the general
characterization of the situation
The reforms of the political system undertaken in Poland after 1989 influenced the regional
The regional policy of a country is the entirety of the actions of the state and the central and
diversity of the process of the social and economic development of the country significantly. The first
regional authorities acting on its behalf in scope of the conscious formation of the process of the
essential step taken towards the regional policy was the self-government reform made in 1999 during
social and economic development of the regions in the country within the general social and economic
which the complete power decentralization was introduced giving, at the same time, the self-
policy. The regional policy should be the ground of the special cooperation of government organs with
government authorities a possibility to pursue the so-called active regional policy mainly through the
the self-government, regional and local organs. Two dimensions of this policy should be distinguished
stimulation of pro-development actions.
with regard to the entity pursuing the regional policy: the interregional and intraregional policies. The
In the 1990s the increase in the scale of the regional diversity and the changing hierarchy of the
interregional policy or in other words the direct one means the systematized influence on the areas
voivodeships is registered in Poland. However, there is no reliable data concerning the changes in the
which are separate supralocal units of the territorial administrative division of the country (regions),
gross domestic product in the regions. The existing information for this economic category in the
used by the central government and its institutions. Whereas the intraregional policy (autonomous)
voivodeship arrangement let us think that the scale of the regional varieties in Poland is similar to that
pursued by the self-government authorities of the region is the systematized influence on the processes
in the countries of the European Union. The data concerning the individual social and economic
of the social and economic development taking place in the area of the region.
occurrences and the analyses made by different centres providing the list of the synthetic indicators
The main priority in the Polish policy of the regional development is the provision of the internal
integrity of the country and the prevention from the excessive spacious differences. Furthermore,
a significant emphasis is placed on the sustainable development which is to decrease the differences
between the poorest and the richest regions in Poland.
4.1.1. Outline of the background
Poland is a country which has an average number of regions1. The considerable disproportions
are mainly observed between the poorer eastern voivodeships (the so-called Eastern Wall) and the
western voivodeships. The differences between the individual regions result both from the geographical,
historical, cultural conditions and the differences in the level of the economic development determined,
among others, by the proximity of the borders of the countries differing in the level of the economic
development. The geographical changes do not influence the development of the country much as
currently Poland is a state almost ethnically homogenous. The total of all the national minorities do not
exceed 3% of the population. The natural increase differs depending on the region. The historical and
social issues contribute to this.
4.1.2. Natural conditions
The localization of Poland in the geometric centre of Europe, where Western Europe joins
Eastern Europe, influences its social and economic development. The majority of the area of the
country are lowlands of the eastern part of the North European Plain and the average altitude amounts
to 173 m a.s.l. The geographical lands in Poland are located latitudinally (belt-like) changing from the
lowlands in the north and in Central Poland to the highlands and mountains in the south. Maritime
navigation, cabotage and inland navigation is relatively well developed in Poland as it is determined by
the favourable natural conditions and the access to a lot of bodies of water (the Baltic Sea, navigable
rivers such as the Vistula, the Oder, the Warta and the Noteć, the Bay of Szczecin, the Vistula Bay, and
others) enable the further development of navigation and sailing.
1 R.Szul, „UNIA EUROPESJKA A POLITYKA REGIONALNA POLSKI”, Centrum Europejskich Studiów Regionalnych
i Lokalnych.
210
4.1.3. Development of the regional policy
showed that the regional differences increased. The changing hierarchy of the voivodeships was the
important occurrence. The leaders of the political system transformation were the western borderland
areas and the territories connected with big agglomerations. The transformation towards the market
economy was especially unfavourable for the regions of the nationalized farming concentration, the
concentration areas of the declining industry branches and the underdeveloped areas in terms of the
social and economic development.
The dangerous tendency, the results of which have been noticed till today, was the model of
the regional development of Poland being created; a few success islands and the compact and spacious
problematic areas. It has negative consequences in the social, economic, political and cultural grounds.
The important occurrence is the gradual increase in the significance of the intraregional diversities.
The qualification of the regions did not have and does not have the permanent character. The regions
now characterized by structures causing a crisis may become the expansion areas with time and vice
versa. The innovativeness of the local communities and the active regional policy can decide about it.
4.1.4. Policy of the development
The development policy (according to the amended act from the 6th of December 2006
concerning the regulations of the pursue of the development policy) is a group of mutually connected
actions undertaken and realized in order to provide the permanent and sustainable development of the
country, the social and economic, regional and spacious integrity, the increase in the economy
competitiveness and the formation of new workplaces in the national, regional and local scale. The
development policy includes the central thematic areas both these which are in scope of the
responsibility of the individual resorts and these which are the areas outside the resorts. Therefore, the
development policy consists of the public policy referring the individual sectors and domains, regions
and space. The assurance of the fact that all of the public policies are coherent towards one another
and their ranges complete one another is essential for the realisation of the development policy. The
Council of Ministers and the units of the territorial self-government (including voivodeship, poviat,
community) pursue the development policy within their competences on the basis of the development
strategy with the use of the programmes for gaining strategic objectives with the use of the public
resources.
211
4.1.5. Administrative and territorial division of Poland
4.1.6. Present situation in the regions
The administrative division has undergone a lot of changes in the last several years. After the
In the whole period between 1999 and 2008 Poland registered the positive rate of the economic
World War II the territory of the country was divided into 17 voivodeships, 330 poviats and on the
growth, especially high after the accession to the EU – the increase in the GDP of Poland between 2004
elementary level into 704 cities/towns and 2,993 communities. The first change in the administrative
and 2007 was twice higher (5.4%) than in the years from 2000 to 2003 (2.7%). The process of the
division happened in 1955 when the communities were abolished and 8,790 gromadas (communes)
outer convergence, i.e. the decrease in the distance in the level of the economic development in
were formed instead of them. Gradually, from 1955 to 1972 the gromadas were abolished and new
comparison to the union average was also on the level of the voivodeships, however the scale of
poviats were created so that finally in 1972 there were 392 poviats and 4,315 gromadas. 2,365
changes was various and fluctuated from 0.8% points (Lublin Voivodeship) to 7.6 % points (Masovian
communities were created in place of the gromadas in 1973. Until 1975 the three-stage territorial
Voivodeship). The leader of the growth was the Masovian Voivodeship, which reached 84% of the
division had existed in Poland (communes, poviats, voivodeships).
union average in 2006; this indicator for the next four voivodeships: Lower Silesian, Pomeranian,
On the 1st of June 1975 the two-stage administrative division of the state was introduced
(binding to the 31st of December 1998); the units of the elementary level were separated – communes,
Silesian and Greater Poland significantly exceeded the level of 50%, but none of the voivodeships of
Eastern Poland did not exceed 40% over the above average2.
towns, administrative districts of cities and the units of the voivodeship stage – voivodeships and the
The characteristic of the Polish economic space is the strong concentration of the production
voivodeship cities; the poviats were abolished, 49 voivodeships were established (instead of 17), the
potential in some economically strongest voivodeships. Taking the level of the generated GDP by the
separated cities: the capital city of Warsaw, Kraków, Łódź, Wrocław were granted the status of the
voivodeships as the value of the economic potential into consideration, it should be noticed that in the
stage of the voivodeship cities. In 1994 there were 2,483 communes (853 towns). The administrative
period from 1999 to 2006 (which is according the most up-to-date data) the diversity in the scope of
division from 1975 caused the weakness of the established social, economic and cultural bonds
the value of the economic potential strengthened.
especially in some regions of the country; the discrepancies appeared between the new division and
the system of communication connections (about 15% of communities were linked more with the
voivodeships others than their own); after 1975 young voivodeship towns greatly developed, among
others Piła, Łomża, Ostrołęka, Włocławek.
Since the 1st of January 1999 the new administrative division of the state has been binding
On the 31st of December 2007 there were about 14.799 million inhabitants in the countryside
in Poland. The percentage of people in Poland living in the country has not changed significantly in the
last 10 years, however it systematically increased from 38.1% in 2000 to about 39% in 2007. The
increase in this indicator happened mainly by the so-called urban sprawl i.e. the migration of persons
from big agglomerations to the suburbs.
introducing the three-stage government: 16 voivodeships, 308 poviats (the so-called country poviats)
and 65 towns separated on the basis of the poviat rights (the so-called townships), 2,483 communes
(town, town-country, country and 11 communes of Warsaw). 7 new country poviats were created in
2002, the communities of Warsaw and the country poviat of Warsaw were abolished introducing the
community of Warsaw in this place on the rights of the township divided into 18 districts. In 2003
there were 314 country poviats, 65 townships and 2,478 communities in 16 voivodeships.
According to the Classification of the Territorial Units for the Statistical Objectives introduced
by EUROSTAT, the three regional stages and two local stages were separated.
The fundamental challenge for Polish regions at the beginning of the 21st century is the optimal
use of the development potential in order to provide the permanent and sustainable development, to
increase the economic competitiveness and the social, economic, spacious integrity, but also to cope
with the global challenge which is ageing of the society, climatic and energetic changes and the
financial and economic crisis, which the world economy is nowadays struggling with.
4.2. Fundamental documents in the scope of the regional development
The contemporary policy of the regional development is not only the process leading to the
specific change, but also the challenge for the whole system of public and non-government institutions.
In order to cope with this challenge, the shift from the classic model of management to the strategic
management should take place.
The support of the regional development is realized according to the documents written on two
stages:
1. Union documents:
a) The Community Strategic Guidelines (CSG) is a very important union document defining the
areas for which, according to the European Union, the union grants should be allocated. On
the basis of these Guidelines the National Strategic Reference Framework is elaborated
2 Raport Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, „ Rozwój regionalny w Polsce”, 2009.
212
213
b) The Council Regulation (EU) no. 1083/2006 dated on the 11th of July 2006 establishing
the general regulations concerning the European Regional Development Fund, the European
Social Fund and the Coherence Fund and annulling the regulation (EU) no. 1260/1999
c) The Council Regulation (EU) no. 1084/2006 dated on the 11th of July 2006 establishing the
Coherence Fund
2. Polish documents:
a)
The National Strategic Reference Framework (NSRF), also known as the National Coherence
Strategy (NCS), is the most important Polish document concerning the union grants. It
defines what the money received by Poland from the ERDF, the ESF and the CF should be
spent on. The National Coherence Strategy for 2007-2013 aims to create the conditions for
the competitiveness growth of the Polish economy based on knowledge and enterprise,
ensuring the increase in employment and the increase in the level of the social, economic,
spacious coherence
b) The Strategy of the Country Development 2007-2015
c) Operational Programmes
d) Detailed descriptions of the programme priorities
e) The National Regional Development Strategy 2010-2020. This document determines the
aims and priorities of the development of Poland in the territorial dimension, the regulations
and instruments of the regional policy, the new role of the regions within the regional policy
and the mechanism outline of the coordination of the actions taken by individual departments
f) The Voivodeship Development Strategies (VDS)
g) The act concerning the regulations of the pursue of the development policy dated on the 6th
of December 2006
4.3. Sources of finance of the regional development in Poland
Until 2013 the main source of finance of the regional development is going to be the resources
from the EU and the national resources used for their co-funding within the realization of the coherence
policy.
Financing the regional development is realized from the following sources:
4.4. Competences of the public administration organs concerning the
performance of task in the scope of the regional development.
The institutional system. The range of the competences of the
government and self-government administration.
4.4.1. Ministries
The strategic approach in the planned and realized actions within the development policies is
strengthened on the ministry level to ensure the integrated approach to the realization of the public
policies influencing the territory on the national level. Their role is based on the active participation in
programming and implementation of the regional policy by:
� the realization of the interventions of the national public policies in the territorial dimension
� the adjustment of the national public policies influencing the territories to the development
challenges of the country defined in the long-term strategy of the country development and the
strategic objectives indicated in the medium-term strategy of the country development and the
country strategy of the regional development
� the participation in the process of “rooting” of the sector policies
� the analysis of the consequences and effects of the regional records competent for the individual
departments of the development strategies in cooperation with the MRR
� the participation in the elaboration of the priority enterprise list on the national level and the
negotiation of the territorial contact records on the government side organised by the ministry for
the regional development
� the updating of the binding strategies and programmes of the development on the basis of the
conclusions from the report on the social and economic development, regional and special,
prepared by the minister for the regional development
� the evaluation of sector policies, among others from the point of view of their influence on the
individual areas
� the elaboration, in cooperation with the MRR, of the minimal access standards for the individual
categories of public services
� the progress monitoring in the realization of the indicated developmental objectives in the certain
area in comparison to the territory
� community initiatives using the instruments of the financial engineering
� the participation in negotiations with the EC concerning the documents which are the basis to
receive the development resources with the EU
� financial resources from the foreign sources
� the participation in the meetings of the monitoring committees on the national and regional level
� credits from the European Investment Bank
� the participation in the work of the National Territorial Forum
� funds of the European Union
� resources received on the basis of the international agreements concerning the grants given
concluded between the Republic of Poland and other countries
� the country budget together with the financial resources from the financial parts of the ministries
� the budget of the units of the territorial self-governments
� private resources
4.4.2. Ministry of the Regional Development
The Ministry of the Regional Development was formed on the 31st of October 2005. The office
consists of the organizational units servicing the matters of the department: the regional development,
separated from the former Ministry of Economy and Labour. The MRR was formed on virtue of the
214
215
Regulation of the Council of Ministers dated on the 31st of October 2005 concerning the creation of
� programming and managing the developmental processes on the regional level
the Ministry of the Regional Development (Official Journal No. 220, item 1882).
The self-government of the voivodeship is responsible for a lot of tasks connected with
programming and realizing the developmental actions in the territory of the voivodeship. In this
scope it participates in the elaboration of document of the strategic character and the preparation
of programmes and documents of the operational and implementation character in cooperation
with and with the use of the potential of the wide network of the partners. Considering the
significant role in the process of the regional development which the self-government plays, it
is responsible for a lot of key actions in the region such as the elaboration and the realization
of the strategy of the voivodeship development and the development plan of the voivodeship
connected with it, giving opinions in the scope of the developmental policy, including regional, the
participation in the elaboration of the NRDS and the consultations of its records prepared on the
government level by the MRR or finally the participation in the elaboration of strategic documents
necessary to implement the European coherence policy in Poland and to gain the developmental
resources.
The following affairs belong to the tasks of the Minister of the Regional Development supported
by the Ministry of the Regional Development:
� the cooperation with the organizations associating the units of the territorial self-government in
the scope of the affairs of the social and economic development of the country
� the cooperation with the units of the territorial self-government in the scope of the regional
development
� the elaboration of the projects of the national strategy of the regional development
� the voivodeship contracts concluded under the procedure specified in the act dated on the 20th
of April 2004 concerning the National Development Plan (Official Journal No. 116, item 1206)
� the monitoring and the evaluation of the course of the realization of the voivodeship and the
presentation of analyses, reports and conclusions concerning their performance to the Council of
the Ministers
� the coordination in the scope of programming and use of the structural funds and the Coherence
Fund
� the elaboration of the national development plan which is the basis to conclude the agreement
between the Government of the Republic of Poland and the European Commission defining the
use of the structural resources of the European Union by Poland
4.4.3. Minister competent for the regional development
The Minister for the regional development and the ministry supporting him plays the role of the
leading centre in the area of the development policy, including the policies directed territorially, the
stimulating and monitoring action of the administration on the national and regional level, among
others by:
� building the cooperation network on the regional level
� coordinating the developmental actions realized in the territory of the voivodeship
The self-governments of the voivodeship ensure, within their powers, the coordination of the
actions undertaken within the instruments of various sector policies on the level of the voivodeship
(for example, with reference to the support of the rural areas), also including the coordination of
the instruments of the coherence policy of the EU and the regional policy pursued by the state.
Here, it should be emphasized that the self-governments are obliged to participate in the work of
the committees monitoring the operational programmes on the national and regional level.
� watching the course of the realization of the regional policy in the territory of the voivodeship
4.4.5. Voivode
The Voivode plays the role supporting the minister competent for the regional development in
the scope of the regional policy. He supports the coordination of the actions of the government
administration directed territorially on the level of the voivodeship. The Voivode has information on the
� forming legal, methodological, organizational and institutional bases to pursue the regional policy
(meta-governance)
actions realized in the voivodeship by the sector ministers which are of the regional character of the
� programing and the realization of the developmental actions on the national level
development in the scope of the tasks which can be the subject of the negotiations of the territorial
� continuing the developmental actions which influence the territory – in the national and European
dimension to gain aims indicated for the individual territories
contract. In order to do it, the Voivode can recommend with regard to the shape of the negotiating
� watching the appropriate course of the realization of the developmental actions by the appropriate
monitoring and evaluation mechanisms
given to the self-government of the voivodeships for the realization of the tasks resulting from the
influence as well as he can have an advisory function towards the minster competent for the regional
posts taking the specific character of the certain area into consideration. If the financial resources are
contract, the Voivode as the organ performing control functions according to the statutory competences
may be given a task to organize the control in the scope of the correct use of the financial resources
4.4.4. Self-governments of voivodeships
Apart from the Minister competent for the regional policy, the key entities in the realization of
the regional policy are the following: the Board of the Voivodeship and the Marshal as the representatives
of the voivodeship self-government. The self-government plays the elementary role in the programming
and managing process as well as the coordination of the developmental actions on the regional level.
Its most important actions include:
216
from the state budget.
4.4.6. Local self-government
The units of the self-government, as an element of the cooperation network formed on the
regional level, are engaged in the realization system of the regional policy in the broader scope than
before both in the stage of programming and implementing the developmental actions in the area of
the voivodeship. The participation of the local self-government in the programming processes of the
217
regional policy is essential with respect to, among others, the necessity of the appropriate definition
of the priorities, investment and groups of actions with respect to the territory getting some support
within the territorial contract and in order to ensure the coherence of the local development strategy
prepared by the local self-government with the strategic objectives defined on the regional level. The
actions of the local self-government can also support the developmental policy undertaken by the
authorities of the voivodeship self-government by stimulating and supporting the local initiatives
concentrated on the realization of the projects of the local development as well as the implementation
of own projects in accordance with the priorities defined on the regional level, including through the
active participation in the realization of the priority undertakings defined in the territorial dimension.
Moreover, the local self-government should actively participate in the assignment of vision and the
directions of the regional development and in the evaluation of the effects of the regional policy
pursued by the government and the self-government of the voivodeship, among others by the inclusion
of its representatives in the strategic discussion on the regional development conducted in the forum
of the National Territorial Forum and the forums of the similar bodies created on the regional level.
Furthermore, with regard to the meaning of the city centres for the regional development, it is necessary
to ensure the partnership cooperation between the city authorities and the self-government of the
4.5.2. Seym of the Republic of Poland
At the Seym of the Republic of Poland there are Seym commissions acting which are the
organs of the Seym appointed, among others, to consider and prepare the issues which are a subject
of the work of the Seym, to express the opinion of the issues given to the Seym, the Speaker of the
Seym or the Presidium of the Seym to be discussed and to control in the scope of the defined by the
Constitution and the act. According to Art. 110 of the Constitution, two types of the Seym commissions
can be distinguished: permanent commissions and extraordinary commission, i.e. the ones which are
appointed by the Seym and have the objective, rules and the operating mode strictly defined. The
special type of the extraordinary commission is the Seym commission of inquiry. The members of the
individual commissions is chosen by the Seym on application of the Presidium of the Seym after
asking the Council of Senior Members for the opinion. The first meeting of the commission is
summoned and conducted by the Speaker of the Seym – at this meeting the commission choses the
presidium of the commission among their group consisting of the chairperson and the deputy
chairman. The members of the presidium are appointed and recalled by the commission in the open
voting, the ordinary majority of votes.
voivodeship in order to programme the support for these areas appropriately and to implement the
pro-developmental actions in the city areas effectively. It especially refers to the close cooperation
both on the stage of the preparation for negotiations and during the negotiations themselves with the
4.5.3. Commission of the Territorial Self-government and the Regional Policy
government party of the territorial contract in order to define the directions and the scope of the
The scope of the actions of the Commission includes the issue of the organization and
support for the city areas effectively and on the stage of the implementation of the priority undertakings
functioning of the structures of the territorial self-government, the management of the communal
defined in the contract.
property, the communal management, spatial development and the development of the regions and
local communities. Moreover, the scope of the actions of the Commission includes the consideration
of the assumptions of the regional policy of the state.
4.5. Institutional competences
4.5.4. Commission of Agriculture and the Rural Development
4.5.1. European Commission
The scope of the actions of the Commission includes the issues of agriculture, gardening, fruit-
The European Commission plays the role of one of the main entities creating the regional
farming, the purchase of the agricultural production, breeding, agricultural cooperative movement, the
policy, performing tasks connected with programming, management and control of the implementation
management and protection of arable and forest grounds, the provision of the production means for
of the structural resources of the EU devoted to the realization of the coherence policy together with
villages and agriculture, including the irrigation and the water supply for the rural areas, the food
the government, the government administration of the national level and the self-government of the
industry, inland fishing, sea fishery and fish processing, social and professional, the organisation of
voivodeship. It is especially responsible for:
farmers and the social and living situation of the rural population. Moreover, the scope of the action of
the Commission includes the issues to define the directions of the demonopolization of the organs and
� the preparation, in cooperation with the member states, of the documents which are the basis to
gain the developmental resources from the EU
structures coping with the above mentioned activity and the development and the modernization of the
rural infrastructure and the problems connected with education and agricultural counselling.
� the approval of the strategic documents necessary to implement the European policy of coherence
in Poland
With regard to the expected connection of the national regional policy with the coherence
policy of the EU also after 2013, it is extremely desirable that the EC will use the existing coordination
instruments in order to ensure the harmonization of the realization of all the EU policies of the strong
territorial influence.
4.5.5. Government
Prime Minister
Taking the most important decisions in the scope of the strategic management and the approval
of the strategic objectives of the state belongs to the Council of Ministers. The direct control over the
218
219
management of the country development, including the regional policy, and the assurance of the
coordination of the actions directed territorially is performed by the Prime Minister, among others, by:
� managing the work of the Coordination Commission for the affairs of the Development Policy`
(CCDP) as the organ giving opinions and advice situated in the Chancellery of the Prime Minister
� coordinating the preparation and the negotiation of the project of the long-term developmental
strategy of the country and other documents of the strategic character
Chancellery of the Prime Minister
The Chancellery of the Prime Minister and the Group of Strategic Advisors of the Prime Minister,
providing the service to the Prime Minister, realises the following tasks in the scope of the strategic
The tasks of the Committee with reference to the regional policy are especially:
� to perform the permanent monitoring of the realization of the state development actions, including
the regional policy
� to evaluate the effectiveness and efficiency of the development policies periodically including the
regional policy and to formulate and accept recommendations on the basis of this evaluation
� to elaborate and decide on the changes in the functioning of mechanisms ensuring the realization
of the regional policy (including the public policies of the territorial dimension) for the complete
integration of the instruments used for them
� to establish the businesslike and financial scope of the territorial contracts on the government
side
management of the development by:
� to monitor the realization of the territorial contracts within the Subcommittee appointed to do so
for the realization of the territorial contract
� defining the needs and initiating the most important programme tasks, especially in the long-term
perspective
� to give opinions of the projects of the so-called complete strategy of the state development and
other strategies and programmes of the development
� evaluating the effects resulting from the use of the methodological and substantial standards and
the organisational procedures of the programming process of the development of the country
� to prepare and establish the proposals in the scope of the coordination of the sector policies,
including, among others, the fast reaction to the current issues appearing while implementing the
policies of the territorial influence and the elaboration of the system solutions in order to eliminate
problems
� executing the compliance of the chosen regulatory initiatives with the objectives of the strategic
development of the country formulated in the strategic documents
� to solve the issue of the detailed character with the use of working groups
Council of Ministers
The Council of Ministers is especially responsible for:
� the approval of the National Strategy of the Regional Development and other documents of the
strategic character such as a long-term strategy of the state development
Monitoring Committees
Using the positive experience of the implementation of the European coherence policy in
Poland, the committees monitoring the operational programmes on the national level will be kept,
� the approval of the report on the social and economic, regional and special development including
the recommendations to be realized by the competent ministers and the self-governments of the
voivodeships
which observe the management effectiveness and the realization of the instruments of the regional
� the establishment of the negotiating mandate for the minister competent for the regional
development in order to commence the negotiations of the territorial contract on his behalf
ensuring the realization of the objectives of the strategic and operational-implementing documents.
policy implementation. They provide the strategic and operational coordination systematically, among
others by the appropriate establishment of the choice criteria of the projects / financial operations,
The representative of the minister competent for the regional development affairs presides the debate
of the MC each time.
Coordination Committee for the Development Policy
The Coordination Committee for the Development Policy is the organ giving opinions and
advice of the Prime Minister. The main task of the CCDP is to direct the state development, monitor
� representatives of the minister competent for the regional development affairs
and evaluate the realized instruments of the development policy. The detailed tasks of the CCDP are
� a representative of the Prime Minister
defined in art. 35a item 2 of the Act concerning the regulations of the development policy and the
� representatives of other competent ministers
Regulation No. 21 of the Prime Minister dated on the 11th of March 2009 concerning the Coordination
� a representative of the Assembly of the Marshals
Committee for the Development Policy 140.
� representatives of the all-Polish organizations of the units of the territorial self-government
The role of the Committee is strengthened by the permanent or periodical inclusion of the
representatives of the voivodeship self-governments and other (apart from the ministries) main
creators and participants of the regional policy in its work.
220
The Committees consist of:
� representatives of the organizations of employees and employers
� a representative/representatives of non-government organizations
� representatives of the academic and scientific environment
221
Additionally, representatives of other institutions may participate in the debates as observers.
The composition, tasks and operating mode of the Committees are defined in details in the directives
of the minister for the regional development.
Voivodeship contract
One of the instruments of the regional development is the voivodeship contract which is a form
of the influence on the development in the region. According to art. 5 item 1 of the act dated on the 6th
of December 2006 concerning the regulations of the pursue of the development policy (Official Journal
No. 227, item 1658 from 2007, No. 140, item 984), the voivodship contract is an agreement for the
The Committee comprises:
� the Chairperson of the Committee – the Minister of Foreign Affairs who participates in the debates
of the Committee personally or is represented by the Secretary of the European Affairs
� the members of the Council of Ministers or secretaries or junior ministers appointed by them
� the Manager of the Chancellery of the Prime Minister or secretaries or junior ministers appointed
in the CPM by him
� the Prime Minister may participate in the debate of the Committee, then he presides the meeting.
Also, other invited persons may participate in it, however without the right to participate in the
decision of settlements
co-financing of the operational programme with the resources from the state budget, special-purpose
state funds or from foreign sources, concluded by the minister competent for the regional development
The scope of the actions, which the Council of Ministers may authorise the Committee to
with the voivodeship board, in the scope and on conditions defined in the resolution of the Council of
perform, are defined in art. 3 of the act establishing the Committee. It may reach settlements of some
the Ministers. It has been functioning since 2001. Its objective is the harmonisation of the voivodeship
issues independently or participate in the establishment of the projects of the government documents
development through the specification of the self-government cooperation with the central authorities.
connected with the European issues. The authorizations of the Committee are determined in details by
The contracts have been the most important instrument of dynamizing the regional development and
the resolution of the Council of Ministers dated on the 26th of January 2010 (M.P. from 2010
making up the differences between them.
No. 6, item 53).
The voivodeship contract includes, first of all, the regulations of granting, giving and settling
the development grant – the resources for the realization of the regional operational programmes as
well as the financial obligations of the government side and the self-government side.
Moreover, the provisions in the scope of the control of the Minister of the Regional Development
over the correctness of the use of the resources by the self-government and the provisions concerning
the tasks of the Minister of the Regional Development in the scope of the coordination of the regional
operational programmes are included in the Contract. Signing the Voivodeship Contract is the basis to
commence the procedure of giving the voivodeship self-governments financial resources for the
realization of the regional operational programmes.
Committee for Control and Audit of the Structural Funds and the Coherence Funds
This Committee is an advisory organ of the minister competent for the regional development in
the scope of the assurance of the control of the resources use from the foreign sources including the
budget of the European Union allocated to the co-financing operational programmes. The minister of
the regional development presides the Committee, the other members of the council include: two
Committee of the State Development
The Committee was established in 1958 and does research on the special structure of the
social life and the national economy, the studies in the scope of the theory and methodology of regional
research, the settlement of regionalisation and spatial planning. It manages the elaboration of the
spatial forecasts and the expert opinions on analyses, programmes and plans of spatial development
of the country and its regions. The Committee coordinates the cooperation with the European
Association of the Regional Sciences.
Council of Science and Technology Development
The tasks of the council include evaluating and opinion giving about the projects and government
documents including the programmes and legislative acts including the settlements in the scope of the
development of the information society and the economy based on knowledge, legal and organizational
solutions concerning the development of science and technology. The council also influences the
amount of the resources from the state budget allocated to science
representatives of the minister, representatives of the managing institutions, the audit and certifying
institutions. The detailed assignment and the agenda are decided on in the regulations of the committee.
Committee for the European Affairs
This Committee provides the cooperation of the members of the Council of the Ministers and
other organs of the government administration in the issues connected with the membership of the
Republic of Poland in the European Union. It was formed on the 1st of January 2010 by virtue of the
act dated on the 27th of August 2009 concerning the Committee for the European Affairs (Official
Journal from 2009 No. 161, item 1277). It replaced the Committee of the European Integration.
222
4.6. Other partners acting for the regional development
The entities of the various status, involved on the partnership basis, are created in the network
of the cooperation on the national and regional level for the realization of the objectives of the regional
policy, i.e.:
� representatives of social and economic partners
� representatives of associations and non-government organisations
� representatives of the academic environment (universities, research and scientific institutes)
� private entities
223
The participation of these entities on all the stages of the processes connected with planning
and realizing the development actions ensures their effectiveness and efficiency by building the wide
social support and the trust between the public entities and their partners to gain aims of the regional
development. The partners join both the strategic discussions made on the national and regional level
on the rules, objectives and future directions of the development and the programming processes of
support for the regional development by the possibility of the active participation in consultations of
V. REGIONAL DEVELOPMENT IN
THE CARPATHIAN COUNTRIES
– THE REPUBLIC OF SLOVAKIA
the strategic documents and the operation and implementation ones this way contributing to the
proper establishment of objectives and developmental priorities in the certain areas. Especially, it
refers to the possibility of the participation in the preparation process for the negotiation of the
territorial contract on the regional level by participating in consultancies of the list of priority
undertakings prepared by the voivodeship board.
5.1. Regional policy in the Republic of Slovakia – the general
description of the situation
The removal of huge disproportions between the regions is the priority almost for every post-
Furthermore, the partner influence the effects of the developmental policy achieved on the
regional level significantly by being engaged in the course of the processes connected with the
November government of the Republic of Slovakia. It means both the responsibility resulting from the
accession treaty including the chapter entitled “the regional policy.”
realization of the regional policy, i.e. monitoring, evaluation, communication and promotion and the
direct participation in the implementation of the projects aiming at meeting the objectives of the
regional development written in the strategies of the voivodeship development and in the KSRR. In
order to realize the partnership rule, the processes of informing about the progress of the realization
5.1.1. Outline of the background
of the strategic objectives of the regional development have been improved enabling the partners
Slovakia is a country which is strongly diverse in terms of the regions. The significant differences
acting for the regional development to evaluate the effectiveness, economy and legality of actions of
(disproportions) between the individual regions result both from the geographical, historical and
the main public entities themselves, responsible for the regional development.
cultural conditions, the differences in the economic development and in the ethnic and religious
composition as well as the localization of the centres of culture and administration of that time.
Moreover, the outer cultural influences, the purposeful interference of the state in the life of the regions
(especially before 1989) and the degree of urbanization and industrialization were of the significant
importance. There are also big differences in the scope of geography of settlement, for example in the
north and the east of Slovakia there is a typical high dynamics of the number of population, but in the
south and the south-west the situation is opposite. There are also big differences in the level of
education, economic efficiency and the social situation.
Especially nowadays, the union instruments of the coherence policy (the structural funds) and
the European Agricultural Fund for Rural Development are used to eliminate and reduce them. The
next instruments are the government grants and the support for the national and foreign investors for
new investments in the production, especially in the regions with the high rate of unemployment.
The aim of the regional policy of the EU is the decrease in the disproportions of the development
levels of different regions and the underdevelopment of the regions according to the provisions of art.
158 and 160 of the Treaty establishing the European Union. One of the elementary rules of EU
functioning is the rule of solidarity, according to which the countries economically stronger support
the weaker ones. The similar rule should be adopted from the European level to the national one.
5.1.2. Natural conditions
Most of the area of Slovakia is covered by numerous ranges of the Carpathian Mountains. The
lowlands cover only one third of the area of the country. Apart from the Danube River, Slovakia does
224
225
not have any more important river enabling the access to the sea along the watercourse. The natural
and the act no. 517/1990 the Official Journal concerning the administrative and territorial division of
conditions together with the historical development influenced marking the directions of the main
the Republic of Slovakia, by virtue of which the communities were granted the status of the territorial
communication routes, the creation and formation of cities as well as the creation of the traditional and
units binding till today. The regional organs disappeared from Slovakia at that time and the network of
new branches of industry.
36 so-called big poviats (Slovakian veľkookresy), on the level of which the tasks of the state
administration were fulfilled. The self-governments were a sort of advisory organs performing, at the
5.1.3. Development of the regional policy after World War II
same time, some transferred competences of the organs of the state authorities on the local level.
Czechoslovakia pursued, most likely, the firmest policy in the scope of the equalization of the
The regional – voivodeship organs (Slovakian krajské orgány) were re-established 6 years later
interregional differences all over Central and Eastern Europe between 1948 and 1989. The initial
by virtue of the act no. 221/1996 the Official Journal concerning the administrative and territorial
problem “from before February” reflected the high level of development of the Czech Republic and the
division of the Republic of Slovakia, on the basis of which the republic was divided into 8 so-called
underdevelopment of Slovakia. Industrialization (regarded as the main instrument of the differences
districts (the equivalent of voivodeships, Slovakian kraje) and 79 poviats (Slovakian okresy). The
equalization of the economic development and the living standard between Slovakia and the Czech
aforementioned act was regarded as very controversial, especially by the representatives of the
regions) and urbanization connected with it, the growth of towns, were the main priority within the
opposition at that time and the politicians from the groups of the Hungarian minorities. The performance
development of the country in the 1950s and 1960s. The regional development had been a part of the
of the government administration according to the division into the aforesaid territorial units happened
coherent national plan of the economic development until 1960, since the beginning of the 1960s the
till 2001 as then by virtue of the act no. 302/2001 the Official Journal concerning the higher units of
tasks of the national plan of the social and economic development were included in the projects of the
the territorial self-government (the act on the self-government districts) the division into 8 so-called
regional development, and also the plans of the chosen agglomerations and the adjacent areas were
self-government districts (HTU – higher territorial units) was introduced which were the second level
included in the national plan. The emphasis was placed, with regard to the investment localization, on
of the self-government – this time regional. Between 2002 and 2004 the fundamental part of
the medium-sized towns (20, 000 – 100,000 inhabitants) which were the centres of the regions within
competences of the local organs of the government administration was gradually transferred to these
the regional plan. The implementation of the long-term concept of the nationwide settlement network
self-government units and the communities by virtue of the act no. 416/2001 the Official Journal
resulted in the division of towns and main villages into the hierarchic categories. Each category of the
concerning the transfer of some competences of the organs of the government administration to the
place had its defined functions. The housing industry, the construction of housing cooperative and
communities and the higher territorial units. The attempts to reorganise 8 self-government districts
national flats played a special role with regard to the distribution of labour within the development plan
according to the model of 12 župy or according to another model of the territorial division within the
of Slovakia. After some time this so-called macro-location policy caused the creation of the unnatural,
public administration reform did not gain the political support of either the parties belonging to the
rigid structure of the economic bases of towns and regional centres and also indirectly resulted in the
government coalition 1998-2002 or the opposition.
formation of structural and economic problems.
The number, seats and proper names of the self-government districts and the districts as the
Since 1970s (the period of the normalization process) the actions were taken according to the
units of the local state administration are identical (the symmetric structure). Basically, their borders
urbanization project of Slovakia through the medium of 13 city regions – metropolitan (3 – Bratislava,
also agree with the slight deviation concerning the military regions which are a part of the territory of
Banská Bystrica, Košice), cities (4 – Nitra, Trnava, Žilina and Prešov) and elementary (6 – Trenčin,
the districts.
Dolná Nitra, Turčianske, Tatra, Zemplín and Novy Hrad). The centres of the mentioned regions were
connected with the so-called urbanization axes. In order to improve the living standard, the authorities
On the 1st of January 2004 the big changes in the arrangement and organization of the territorial
started to elaborate the plans of the regional development in the 1980s, the realization of which,
government administration were introduced by virtue of some acts. The transfer of over 400
however, was stopped due to the changes in the political system of the country.
competences of the government administration to the communities and the higher territorial units
aimed at the improvement of the effectiveness and the management quality of the government
administration. By virtue of the act no. 515/2003 the Official Journal concerning the voivodeship
5.1.4. Administrative and territorial division of Slovakia
offices (Slovakian krajský úrad) and the regional offices (Slovakian obvodný úrad), the integrated
government administration was abolished, the poviat starosties disappeared (okresné úrady) and the
The administrative and territorial division of Slovakia has been changed several time in the last
so-called krajské úrady, the voivodeship offices, and obvodné úrady, the regional offices being subject
100 years. There were the so-called župy, the so-called krajinské zriadenie (the division into bigger
to the department of internal affairs in terms of their competences were created. At the same time the
territorial units – the so-called lands/districts), the so-called veľžupy (bigger territorial units comprising
independent organs of the specialised territorial government administration being subject to other
of several župy), self-government disctricts (Slovakian kraje, the equivalent of a voivodeship) and big
departments (ministries) in terms of their competences of the specific names and the specific ranges
poviats. The crucial moment enabling the formation of the modern territorial (local) self-government
of territorial competences were established by virtue of some acts.
was the implementation of the act no. 369/1990 the Official Journal on the community self-government
226
227
According to the Territorial Unit Classification for the Statistical Purposes introduced by
EUROSTAT, two regional levels and two local levels were separated. The whole territory of the Republic
of Slovakia was defined as a unit NUTS 1, the regions NUTS 2 comprise of two of three units NUTS 3.
The units NUTS 3 are the self-government districts. The local levels are LAU 1 including the poviats
5.2. Competences of the government administration organs, higher
territorial units and communities in the scope of the support of
the regional development
and LAU 2 including the communities (sometimes the terms NUTS 4 and NUTS 5 are used). In the area
of Slovakia there were 2,920 communities, including 137 towns and cities on the 31st of December 2004.
5.2.1. Ministry
Ministry of the Regional Development:
� is responsible for the elaboration of the national strategy and its actualization, it is responsible for
the realisation of the national strategy with reference to the institutions and the organization, it
coordinates the actions of the social and economic partners within the realisation of the national
strategies
� regularly monitors and annually evaluates the performance of the national strategy, once a year it
presents the government with the report of the realisation of the strategy
� analyses and monitors the economic and social situation in the individual regions
� cooperates with the social and economic partners, it indicates the action methods of the social
and economic partners and obtains the necessary information from the social and economic
5.1.5. Present situation in the regions
The settlement structure of Slovakia is disintegrated strongly – it includes over 2,900 towns
and cities, within which small towns (up to 1,000 inhabitants) make up 67% and 16% of population
live in it. Total of 44% of the population live in big places. On the other hand, there are the settlement
centres playing a role of the growth centres here. They are bigger medium-sized towns and cities (over
50,000 inhabitants) residing by almost 25% of the population of Slovakia. Above mentioned centres
support the connections between the individual regions providing the transfer of the growth effects.
The specific character of Slovakia is its favourable localization enabling the inclusion in the
natural cross-border agglomerations. It refers to the area of Vienna – Bratislava – Györ in the south-
partners
� cooperates with the organs of the European Union
� is responsible for the effectiveness, efficiency and correctness of the management and realization
of supportive actions for the support of the regional development according to the national
strategy
� supports the actions of the Slovakian parts of Euroregions and the Regional Development Agency
financially within the Integrated Network of the Regional Development Agencies
Ministries and other central offices of the government administration within their
competences:
western part of Slovakia, the area of Silesia – the Ostrava Region – Žilina – Martin in the north and
Košice – Prešov in the east of the country bordering with the western territory of Ukraine and the
north-eastern areas of Hungary.
Among the biggest urbanized areas there are the capital of Slovakia, Bratislava (the
agglomeration of Bratislava and Trnava), Košice (235,006 in 2004) and Prešov (the agglomeration of
Prešov and Košice) in the east and the region of Horné Považie. 6 voivodeship cities (Slovakian krajské
� cooperate while realizing the main objectives of the programme of the regional development
support
� cooperate with the ministry while elaborating and realizing the national strategy
� according to the national strategy, they cooperate while elaborating the programme of the social
and economic development of the higher territorial unit and the programmes of the public works
in the area of the higher territorial unit
mestá) are of importance in the settlement structure, which are Banská Bystrica, Nitra, Trnava, Trenčín,
Prešov and Žilina and the towns of Martin and Poprad.
5.2.2. Higher territorial unit
The competences of the higher territorial unit within the support of the regional development
include:
� the elaboration and evaluation of analyses of the development of the self-government district and
its part, it is responsible for the sustainable economic, social and territorial development of the
district
228
229
� the elaboration and coordination of the programme realization of the social and economic
development of the higher territorial unit, the regular monitoring and the annual evaluation of its
performance, it is responsible for the compliance of the programme of the social and economic
development of the higher territorial unit with the priorities and objectives defined in the national
strategy and the development planning scheme
� the participation in the preparation of the national strategy, the evaluation of its realization, it
sends the report on the realization of the priorities and the objectives of the national strategy to
the ministry every year until the 31st of March
� the cooperation with the proper organs of the government administration while harmonizing
the programme of the social and economic development of the higher territorial unit and the
programmes of public works concerning the area of the higher territorial unit
� the elaboration of the projects of the regional innovative strategies and the regional innovative
policy and other branch strategies and policies
� the participation in the performance of tasks connected with the direction of the regional
development support in cooperation with the ministry and other economic and social partners in
the area of the higher territorial unit
� the creation of the conditions to start and develop the territorial cooperation and partnerships
� the cooperation with the regions and territorial units or the organs of other countries performing
functions of the territorial self-government
� keeping electronic records of the programmes of the social and economic development of the
communities which are located in the area of the higher territorial unit
� the creation of the conditions to start and develop the territorial cooperation and partnerships
� the cooperation with other communities, regions and territorial units or the organs of other
countries performing functions of the territorial self-government
� the support of the enterprise development needed for the development of the community
5.2.4. Fundamental documents referring to the support of the regional development
The support of the regional development is realized according to:
� the national strategy of the regional development of the Republic of Slovakia (herein referred to
as “the national strategy”)
� the programme of the social and economic development of the higher territorial unit
� the programme of the social and economic development of the community
5.2.5. Sources of finances of the regional development
1. Financing the regional development is realized from the following sources:
a) the state budget together with the financial resources from the budget parts of the ministries,
b) state purposeful funds
c) budget of the higher territorial units
� it may appoint the Regional Development Agency in order to support the regional development of
the higher territorial unit
d) budget of the communities
� the support of the enterprise development needed for the development of the territorial unit
f) resources from the legal persons
e) resources from the natural persons
g) credits and donations received from the international organizations
5.2.3. Community
The competences of the community in the scope of the support of the regional development
include:
h) resources received on the basis of the international agreements concerning grant giving
concluded between the Republic of Slovakia and other states
i) from other resources in accordance with separate regulations
2. The additional sources of finances of the regional development support are the financial resources
� the performance of analyses and evaluation of the development level in the area of the community
and its parts, it is responsible for the sustainable economic, social and territorial development of
the community
� the elaboration and coordination of the programme realization of the social and economic
development, the regular monitoring and the annual evaluation of its performance, it is responsible
for the compliance of the programme of the social and economic development of the community
with the priorities and objectives defined in the national strategy and the development planning
scheme, as far as its elaboration is required to be in accordance with the separate regulation
� the cooperation with the higher territorial unit the area of which the community is situated in
while preparing and realizing the programme of the social and economic development of the
higher territorial unit and making the programme of the social and economic development of the
community accessible for the record purposes
� the participation in the task realization connected with the direction of the regional development
support in cooperation with the ministry and other economic and social partners in the area of the
community
230
from the European Union allocated for:
a) the underdeveloped regions whose indicators of the social and economic development present
the lower degree of development than the union average
b) the regions of the unfavourable structure of employment and the business environment
5.3. Institutional competences
5.3.1. National Council of the Republic of Slovakia
Within the national parliament, the committees serving the functions of the enterprising and
controlling organs of the National Council act. Their main task is the detailed discussion of the act
project assigned to them by the National Council.
231
The committees are entitled to the legislative initiative (the entitlement to submit the act
objectives, connected with it, of “the National Strategic Reference Framework (NSRF)” and modernize
projects), they may invite the representatives of the government, chairpersons of other organs of the
the act on the regulations of the regional development support through the implementation of the
government administration and the Attorney General to their meetings and demand that they should
changes referring the scope of the competences of the government administration organs, the self-
present reports, explanations and necessary documents.
government districts and the communities, therefore the observance of the coherence and subsidiarity
The members of the committee may exclusively be the member of the Parliament to the
National Council. One committee comprises of 12 members on average whereas the MPs may be the
members of maximum two committees. The composition of the committees reflects the party
representation in the Parliament. The competent organs for the matters of the regional policy and
development the Committee of the National Council of the Republic of Slovakia for the Public
Administration and the Regional Development (Výbor NR SR pre verejnú správu a regionálny rozvoj)
and the Committee of the National Council of the Republic of Slovakia for the Agricultural, Environment
and Nature Protection Przyrody (Výbor NR SR pre pôdohospodárstvo, životné prostredie a ochranu
prírody).
Committee of the National Council of the Republic of Slovakia for the Public
Administration and the Regional Development
The activity of the committee is aimed at the expansion of the scope and the quality improvement
of the territorial administration activities (the communities, the higher territorial units), the government
administration on all the levels of the management of the state and the public – legislative records and
the regional development.
Committee of the National Council of the Republic of Slovakia for the Agriculture,
Environment and Nature Protection
The scope of the competences of the Committee includes agriculture, forest and water
investments from the EU resources will be ensured.
The Committee of the Government of the Republic of Slovakia for the Regional
Policy (Rada vlády SR pre regionálnu politiku)
As early as the initial period of the new process of the autonomous accession of Slovakia after
1993, the office of the vice-chairman of the government for the European integration and European
affairs was gradually formed.
In 1999 the Government Committee for the coordination of the pre-accession funds, the policy
and the development as an independent advisory organ of the government was formed. The Statute of
the Committee was amended on the 24th of March 2004 and since then it has been called the
Committee of the Government for the Regional Policy and the Control over the Structural Operations
(“Rada vlády Slovenskej republiky pre regionálnu politiku a dohľad nad štrukturálnymi operáciami”).
The Committee is a coordination, advisory and initiative organ of the government of the
Republic of Slovakia for affairs of the regional policy, the pre-accession support within the programmes
of PHARE, ISPA and SAPARD, the use of the structural funds, the Coherence Fund and the Community
Initiatives Fund INTERREG III and EQUAL. It controls programming, implementing, monitoring and
evaluating of the support from the union funds. In case of irregularities, it presents the proposal to take
proper actions to the ministries and the government of the Republic of Slovakia.
management, geodesy, cartography as well as land and building records, the development of rural
The main tasks of the Committee include the control of the activity of all the interested ministries
areas, the environment and nature protection. The legislative activity of the Committee is directed, first
and other central organs of the government administration and other organizations and institutions in
of all, to the harmonization of the Polish law with the law of the European Union and building-on the
the field of the regional policy, the pre-accession support and the structural operations. For the
transfer mechanism of the union resources with reference to legislation and institutions. It supports
purpose of this study, “the structural operations” mean the actions connected with the use of the
the permanent and sustainable development of agriculture with reference to economy and regions
resources from the structural funds and the Coherence Fund and the Community Initiatives Fund. The
together with the regulation of the right of the ground property and the development of the ground
Committee, in cooperation with the competent organs and institutions, participates in the preparations
market. It undertakes actions aiming at the improvement of the environment condition, the protection
for the period of 2007-2013 and the elaboration of the coherence policy for the mentioned period.
of the environment elements and the rational use of resources taking the nature protection and the
landscape formation into consideration.
5.3.2. Government
The Government of the Republic of Slovakia (Vláda SR) is going to, according to the programme
declaration, level the existing interregional disproportions through the connection of central
development impulses and policies of the individual self-government districts, extend the competence
of the self-government countries whose scope of the responsibility should be expanded and
232
regulations by strengthening the influence of the regional self-governments on the localization of
The Chairperson of the Committee is the Prime Minister of the Republic of Slovakia, and its
Vice-chairman is the first deputy Prime Minister and the Minister of transport, construction and
regional development. The members are all the ministers for economic affairs. Apart from other
ministers other persons are invited to the meetings of the Committee, for instance the chairman or
representatives of the self-government districts, the Association of Slovakian Towns and Communities,
the Slovakian Industry and Commerce Chamber and the Slovakian Agriculture and Food Industry
Chamber.
simultaneously they should receive the appropriate amount of financial resources for the realization of
The Committee controls the conformity of the programme documents in the scope of the
the development policies in their territory. The Government is also going to elaborate the coherent
support of the regional development co-financed from the funds of the European Economic Area to
vision of the regional development of Slovakia for the period of next twenty years and decide on the
other national and department strategies and programmes.
233
The Committee in cooperation with the competent organs and institutions actively participates
in the preparations of the programme period 2014-2020 and the preparations of the coherence policy
for this period.
The Committee coordinates the actions on the national level connected with the preparation
and implementation of the Danube Strategy.
The Committee of the Government for the Sustainable Development
5.3.3. Ministries
Ministry of Transport, Construction and Regional Development of the Republic of Slovakia
(Ministerstvo dopravy, výstavby a regionálneho rozvoja Slovenskej republiky)
On the 1st of January 2011 the range of competences of the Ministry of Transport, Construction
and Regional Development of the Republic of Slovakia was extended by the tasks of the Central
Coordination Organ (Centrálny koordinačný orgán - CKO) for the structural funds and the Coherence
Fund for the programme period 2007-2013 and the Management Organ for the Community Support
Framework (Riadiaci orgán pre Rámec podpory Spoločenstva - RO pre CSF). The change was
introduced in accordance with the act no. 403/2010 the Official Journal from the 13th of October 2010.
By virtue of the aforesaid act the transfer of the competences in the scope of the use of the financial
resources within the realization of the coherence policy of the EU in the Republic of Slovakia from the
Chancellery of the Government to the Ministry of Transport took place owing to the reasons of the
rationalization of the government administration.
The CKO, or RO CSF, takes a strategic position in the scope of the use of the instruments of the
coherence policy of the EU in the Republic of Slovakia and is responsible for the negotiation process
of the Republic of Slovakia concerning the projects of the competent European legislation and the
The Committee of the Government for the Sustainable Development of the RS (Rada vlády pre
trvalo udržateľný rozvoj SR) is an advisory and coordination organ of the government of the Republic
of Slovakia for the application of the rules of the sustainable development. The Government appoints
the members of the Committee on the basis of the application of the chairperson of the council.
The Chancellery of the Government of the Republic of Slovakia the Section for the European
Affairs (Úrad vlády Slovenskej republiky Sekcia pre európske záležitosti) provides the technical and
organizational service of the work of the Committee for the sustainable development of the RS. The
Division for the European Affairs provides the technical and organizational service of the work of the
Operative Group for the Sustainable Development of the Republic of Slovakia.
EU and the Republic of Slovakia. Considering the above mentioned, the priority task of the Ministry of
Transport, Construction and Regional Development of the RS on the level of the central government
administration is the coordination and the elaboration of the guidelines of the methodological entities
engaged in the implementation of the structural funds and the Coherence Fund in the programming
period 2007 – 2013 and informing about them.
On the 1st of January 2011 the Ministry of Transport, Construction and Regional Development
of the Republic of Slovakia has also become, in connection with the expansion of the scope of
competences, the Management Organ of the Operational Programme the Technical Support in the
programming period 2007 – 2013, the Management Organ of the Coherence Fund in the programming
The Operative Group for the Sustainable Development of the RS comprises of department
period 2004 – 2006 and the Management Organ of the the Operational Programme the Infrastructure
experts, representatives of self-governments and the non-governmental organizations. The members
and Environment in the programming period 2004 - 2006. The transferred competences also include
of the operative group are appointed by the deputy Prime Minister of the government on the basis of
the performance of tasks resulting from the EU legislation in the scope of the European Grouping of
the applications of the department ministries and the statutory representatives.
Territorial Cooperation.
Chancellery of the Republic Government (Úrad vlády SR)
The ministry competences in the scope of the regional development
The Department of the European Policy and the Knowledge-Based Society – the Division of the
Regional Policy (Sekcia európskej politiky a vedomostnej spoločnosti - Odbor regionálnej
According to the act no. 575/2001 the Official Journal concerning the organization of the government
politiky)
central organ of the government administration for the formation and realization of the policy of the
The main tasks of the Division result from its status of the coordinator in the field of the
activity and the central government administration with subsequent amendments, the Ministry is the
city development.
regional development policy and the preparations, implementation, monitoring and evaluation of the
� The Ministry coordinates the use of the financial resources from the union funds
structural funds, the Coherence Fund, INTERREG and other chosen initiatives of the Community. The
� The Ministry coordinates the preparation of the regional development policies
Division of the Regional Policy fulfils the tasks of the secretarial staff of the Chancellery of the
� The Ministry performs the tasks of the government administration and runs matters of state,
participates in the formation of the coherent national policy in the individual fields and realizes it.
Government of the RS for the regional policy and control over the structural operations.
234
preparation of the strategic, concept and programme documents referring to the regional policy of the
235
Organizational structure of the Ministry
� The Ministry includes, among others, the following organizational units:
� the Institute of Strategies
Ministry of Agriculture and Village Development (Ministerstvo pôdohospodárstva a rozwoja
vidieka)
Agency for the Regional Development Support (Agentúra na podporu regionálneho rozvoja)
� the Department of the Coordination of the Regional Development Entities,
The Agency for the Regional Development Support as one of the departments of the Ministry
� the Section of Control and State Supervision
of Agriculture, Environment and Regional Development of the Republic of Slovakia (Ministerstva
� the Department of the Inner Audit and the System Audit of the Union Funds
pôdohospodárstva, životného prostredia a regionálneho rozvoja Slovenskej republiky) in the
� the Department of the European Affairs and the International Relationships
programming period 2007 - 2013 implements and manages three operational programmes co-
� the Department of the Project Management
financed from the resources of the European Regional Development Fund:
� the Department of Construction and Housing Policy
� the Department of Tourism
� the Regional Operational Programme (Regionálny operačný program - www.ropka.sk)
� the Department of the Coordination of the EU Fund Implementation
� the Bratislava District Operational Programme (Operačný program Bratislavský kraj
- www.opbk.sk)
Department of the coordination of the regional development entities
� the Operational Programme of the Cross-border Cooperation the Republic of Slovakia – the Czech
Republic for the years 2007 – 2013 (www.sk-cz.eu)
� The influence range and competence:
� it coordinates and maintains the methodological control and evaluates the activity of the regional
development agencies (RDA) included in the Integrated Network of the Regional Development
Agencies (IN RDA)
� it coordinates and maintains the methodological control and evaluates the activity of the
euroregional associations (ERA)
� it prepares legislative, concept, strategic and programme documents needed for the management
of the regional development agencies RDA and ERA
� it makes conditions to start the partnership relationships and to develop the cooperation of RDA
and ERA on the international, national, regional and local level
� it monitors the finished projects of the European Communities (EC) and cooperates while
evaluating them
� it creates the information base to manage and implement the relief programmes of the EC
� it proposes and creates the cooperation conditions with the international organizations and the
groupings in the scope of the use of the relief resources of the EC and controls their implementation
� it manages and evaluates the data acquisition, analyses and gives the guidelines concerning the
infrastructure, transport and tourism with the use of the RDA
� it cooperates with other regional entities, such as: district and national (krajské) tourist
organizations, tourist information offices, regional information centres and advisory centres, etc.
in scope of the information acquisition, analysing and planning the creation of new workplaces
� it cooperates with the Statistical Office of the Republic of Slovakia and the Social Agency for
Implementation (Sociálnou implementačnou agentúrou) in the scope of the proposal of the
answer to the challenges of the Human Capital Operational Programme – the employment and
social coherence
� it participates in the debates of the working groups and working committees on the national
and international level and the department coordination groups in the central organs of the state
authorities
The Agency for the Regional Development Support (Agentúra na podporu regionálneho rozvoja)
(hereinafter referred to as “ARD”) first of all fulfils the following tasks:
� monitoring and evaluating the relief programmes of the EC
� realizing the operational programmes within the programming period in the scope of the regional
development
� managing support for the Bratislava district
� realizing the operational programmes of the cross-border cooperation
� coordinating the actions of the regional development entities
The Agency for the Regional Development Support is divided inside into:
1. The department of monitoring and coordination of the regional development programmes
1.1. The department of monitoring of relief programmes of the EC
1.2. The department of coordinating the regional development entities
2. The department of the realization of the regional development programmes
2.1. The department of the programme management
2.2. The department of the project implementation of the social infrastructure,
2.3. The department of the project implementation of the area infrastructure
2.4. The department of financing the regional infrastructure projects
2.5. The department of control of the regional development programme realization
3. The department of relief management for the Bratislava District
3.1. The department of the relief programme management for the Bratislava District
3.2. The department of the relief programme implementation for the Bratislava District
3.3. The department of the finance management of the relief programmes for the Bratislava District
3.4. The department of the relief programme control for the Bratislava District
4. The department of the cross-border cooperation
236
237
4.1. The department of the management and implementation of the cross-border cooperation programmes
4.2. The department of the joint technical secretarial office
4.3. The department of the cross-border cooperation control
5. The department of the finance management
5.1. The department of the financial control of the union programmes
5.2. The department of the payment realization of the union programmes
5.3. The department of accountancy for the union programmes
VI.INSTITUTIONAL RESOURCES
OF THE REGIONAL DEVELOPMENT
IN THE CARPATHIAN
EUROREGION – THE PREŠOV
6.1. Self-government districts, cities and communities
6.1.1. Departments of the Regional Development at the offices of the self-government
districts (Odbory regionálneho rozvoja pri úradoch samosprávnych krajov)
In the scope of the regional development, the self-government districts coordinate the activities
in the area of the country, cooperate with the competent ministries (especially with the Ministry of
Transport, Construction and Regional Development of the RS – MDVRR, the Ministry of Agriculture of
the RS), the communities and other entities. They prepare the self-government district to use the
financial resources from the structural funds of the EU, they also manage the preparation of the
modernization projects, building repairs and the increase in the service quality provided within the
educational, medical, social and cultural infrastructure in the self-government district. The programmes
of the social and economic development are the fundamental document of the regional development
of the districts. Often, these departments are integrated with the departments for tourism and
development plans. They elaborate and summarize analyses of the district development or its part,
they organize and coordinate the elaboration of the programme of the social and economic development
of the district. The Programme of the Social and Economic Development of the Prešov Self-Government
District for the years of 2008 – 2015 was approved by the regulation of the district assembly of the
PSD (Zastupiteľstva PSK) no. 378 / 2008.
The competences of the Regional Development Division – the activity of the Division
The Division of the Regional Development, Spatial Planning and Environment (Odbor
regionálneho rozvoja, územného plánu a životného prostredia), especially:
� elaborates and summarizes the analyses of the development of the self-government district and
its part
� organizes and coordinates the elaboration and the realization of the programme of the social and
economic development of the self-government district, regularly monitors it and evaluates its
realization annually
� coordinates the elaboration and the realization of the branch and sector strategies and concepts
of the country development
� elaborates and evaluates the programme of the public works development in the self-government
district
� cooperates with the competent organs of the state administration, self-governments of the
communities and cities, their associations, further self-government districts, other partners
acting in the scope of the regional development
238
239
� performs actions connected with the delivery, discussion and approval of the foundations of the
development plans of the self-government district
� performs actions connected with the creation of the conditions for the tourism development and
coordinates its development in the territory of the self-government district
� cooperates with the ministries and other central organs of state administration within the system
of the support management received from the funds of the European Community
The activity of the Division of the Regional Development
� analyses the assumptions, defines the key forms of the regional development of the area and
indicates its priorities on the level of the self-government district
� proposes how to gain resources to level the disproportions in the area of the self-government
district in the scope of their competences
� proposes to form the legal person focused on the regional development support in the area of the
self-government district, especially to form the local regional development agency
In the scope of the coordination, cooperation and preparation of the strategic documents, it:
� elaborates the social and economic programme of the development in the area of the selfgovernment district, controls, evaluates its realization and actualization
� elaborates the regional operational programme in cooperation with other self-government
countries, which form the statistical territorial unit on the level of NUTS II, participates in its
realization and evaluates its realization
� elaborates the regional innovative strategy of the self-government district, controls, evaluates its
realization and provides its actualization
� cooperates with the Ministry of Construction and other organs of the state administration while
preparing the national plan, sector operational programmes, cooperates with the competent
central organ of the state administration and participates in the evaluation of the mentioned
documents
� organizes the formation of the institutional cooperative connections with other partnership
institutions and their regional agencies
� takes the tasks and plans in the documents of the nationwide level into account in the development
documents on the level of the self-government district
� participates in the implementation of the programmes financed by the EU
� coordinates the actions connected with the activity directed to the development of the region in
the field of economy
� cooperates with the representatives of the state administration, the self-government and the
private sector while preparing and implementing the projects, programmes and essential financial
security from the EU funds within the partnership
In the scope of monitoring, it:
� monitors and evaluates the territorial development of the self-government district and elaborates
the reports concerning the social and economic development of the self-government district
� monitors the possibilities to gain the sources of finance of the regional development,
� monitors the realization of the projects financed by the EU on the basis of the agreement with the
managing organ
� searches and identifies the proper projects, updates the review of the prepared and realized
projects within the Prešov Office of the Self-government District (Úradu PSK)
� elaborates the project banks supporting the regional development within the PSD
In the scope of advising, consulting and expressing an opinion, it:
� expresses the opinion on the documentation of the spatial development of a big territorial unit
and on the spatial development of cities and communities of the PSD from the point of view of the
social and economic development
� expresses the opinion on the projects of the regional development
� provides the advisory services with reference to the programming documents on the national and
regional level
� declares the challenges and provides the advisory services while implementing the resources
securing the project financing from the EU funds on the basis of the agreement with the managing
organ
In the scope of recording and preparation of the data, it:
� coordinates the realization of the tasks in the scope of the social and economic development of
the district together with the state administration organs and other organs of the territorial selfgovernment, especially while realizing the concept of the development of individual domains in
the district
� records the programmes of the social and economic development of the district and the
communities
� organizes the mutual cooperation with other self-government districts and the development of the
cooperation with the territorial units or organs of other countries fulfilling the regional functions
while exercising the self-government authority
� creates and updates the information databases in the field of economy
� cooperates with the office of the PSD in Brussels while gaining information and informing in the
scope of the regional development
� records the project conclusions, persons applying for the financial support from the EU on the
basis of the agreement with the managing organ
� elaborates and updates the databases and analyses connected with the actions of the regional
development
� prepares and elaborates materials for the activity of the permanent committee for the regional
development of tourism formed at the district assembly of the self-government district
� realizes the concept and coordination activity towards the cities, communities and microregions
� coordinates the activity while preparing and realizing the essentially proper projects supporting
the regional development
240
241
In the scope of the territorial marketing, it:
� coordinates the planning and realization of the marketing actions supporting the territorial social
and economic development
� provides conditions favouring the inflow of direct foreign investments by:
� inviting potential foreign investors in the scope of the regional development and tourism
� creating the positive image and promotion of the PSD
exceptional position among the entities acting in the field of the regional development. By the agency
of the ministry responsible for the regional development, the state, according to the Act of the National
Council of the RS no. 539/2008 the Official Journal concerning the support of the regional development,
supports the agencies included in the IN RDA as “the extension of their hands” in the regions and
provides them with the financial resources for the realization of the tasks defined in the agreement.
The agencies belong to the independent associations of legal persons which act for the public
� preparing the national and foreign exhibitions and presentations about the region in the scope of
the regional development
interest on the basis of the non-government organizations. The tasks of the agencies in the regions
� preparing promotional materials
agencies there are mostly the participants of the regional development originated from three segments:
6.1.2. Committees of the district assemblies of the self-government district
Most of the higher territorial units (VÚC) have their independent committee established by their
result from their statutes and the activity plans for the individual years. Among the clients of the
� the public administration (the self-governments, state administration)
� the enterprise zone
� the third sector, the society
district assembly, which deals with the problems of the regional development on the level of the selfgovernment district. In a lot of districts there are still the independent committees for tourism and the
cross-border cooperation as well as the spatial development and the environment. The committee
comprises of the members chosen among the MPs and experts from the region chosen by the political
parties. The committees discuss the documents which are of the general character of binding
regulations (VZN).
6.1.3. Offices of the cities and communities
The departments and divisions with the scope of the activity concerning the regional and local
development.
6.1.4. Regional Development Agencies – RDA - Integrated Network of the
Regional Development Agencies – IN RDA
IN RDA form the regional development agencies (hereinafter referred to as “the agencies”), in
the meaning of the Act of the National Council of the RS no. 539/2008 the Official Journal concerning
the support of the regional development. It associates 52 supported agencies with over 150 internal
workers and over 200 extramural ones employed in them.
The following are the priority actions of the agencies:
� the organization of the free information and publications in cooperation with the central organ for
the coordination of the operational programmes in the national strategic reference framework of
the Republic of Slovakia (Národnom strategickom referenčnom rámci Slovenskej republiky) for
the years of 2007 – 2013
� the organization of the free provision of advisory services to the third parties concerning the
possibilities to use the support from the structural funds of the EU and other financial sources
� the organization of the free provision of the services of the information and advisory character to
the third parties while preparing the strategic and programming documents on the regional and
local level
� the formation of the partnership and the development of the cooperation with foreign partners;
the promotion of the actions on the international, regional and local level and others
6.1.5. The agencies of the regional development WJT (VÚC)
They are mainly the institutions focused on the project realization, which were established by
the individual self-government districts. Some higher territorial units founded the agencies with the
particular thematic direction.
The first agencies were created in Slovakia at the beginning of the 1990s as the associations of
the legal persons (the local self-governments, state administration and private sector contributed to
their formation) dealing with the advisory and project activity in the regions. They are the regional
institutions whose aim is to activate the social and economic development of the places of their
activity. Nowadays they form the integrated network which can be treated as the structure supporting
the development of the Slovakian regions. All of the agencies which want to be in the integrated
network have to be the associations of the legal persons.
The agencies are vested with the lists on the region potential where they act and influence all
the branches of economy cross-sectionally. It confirms their universal character and ensures them the
242
6.1.6. Other
Regional associations, agencies or similar structures founded by cities and
communities
Euroregional associations
The associations of legal persons specialised in the scope of the development of the crossborder cooperation in the Slovakian borderland.
243
Private agencies and companies providing services in the scope of advising.
The activity of these organizations is directed to the preparation, elaboration and implementation
of the regional development projects.
VII. INSTITUTIONAL RESOURCES
OF THE REGIONAL
DEVELOPMENT IN THE
CARPATHIAN EUROREGION
– THE SUBCARPATHIAN
VOIVODESHIP
This chapter presents the other identified institutions during the project connected with the
regional development on the Polish and Slovakian side of the Carpathian Euroregion in the area of the
Subcarpathian Voivodeship and the Prešov District.
7.1. Institutions of the regional development in the Carpathian
Euroregion – the Polish side
The institutional structure forming the back-up facilities and possessing the instruments to
implement the regional policy comprises of both the managing and decisive institutions of the selfgovernment type and the institutions forming the so-called support system (among others the regional
development agencies).
In the first group there is the Marshal Office of the Subcarpathian Voivodeship as the selfgovernment executive body in the Polish part of the Carpathian Euroregion. The Department of the
Regional Development separated in the organization structure of the Office is responsible for the
realization of the Development Strategy of the Subcarpathian Voivodeship, the Regional Operational
Programming of the Subcarpathian Voivodeship and the settlement of the financial resources. As the
link of the self-government institutional system it is in the power relationship towards the realized
tasks on the regional level in the scope of the ruling power of the regional development.
The second group is the structure deprived of the executive power. The self-government of the
voivodeship has a possibility to create or co-create this type of the institutions forming the structure
supporting the regional development. Here, among others, agencies and foundations of the regional
development and various kinds of support funds can be mentioned.
The structure of the regional development agency significantly differs which results from a lot
of conditions. Among others, the lack of legal regulations as for the formation of this type of institutions
influences this fact and consequently, the creation of the agency in the form of numerous available
institutional and legal frameworks from joint stock companies with the considerable capital to small
foundations and associations. There is also a visible connection of the way how the regional
244
245
development agencies function with the terms of office during the regional elections. In spite of some
lack of the formal systematization, the regional development agencies play a significant role in the
regional policy. They connect the advantages of the business sector with the features of the public
sector becoming the link connecting the public power and the private sector.
The scope of the activity of the regional development agency is very diverse. However, all the
institutions are connected with the mutual aim which results in the performance of the activity
providing the broad development of the regions through the concentration and mobilization of the
local community potential and the advisory and service activity, the support of the economic
restructuring process of the voivodeships, starting and supporting economic enterprises, the region
promotion and the elaboration and the realization of the projects co-financed from the overseas
resources3.
Among the fundamental activities undertaken by the agencies there is the creation the best
conditions possible to provide the cross-border, interregional and international cooperation
development. The agencies cooperate with the units of the territorial self-government in this scope,
among others by the joint elaboration of the development strategy, operational programmes, the
� the Centre of the Technology, Innovation and Informatization Transfer providing the support of
the SME which are active in the field of innovations and technology transfer
� the Centre of the Investor Service whose aim is to provide the development support of the
Subcarpathian Voivodeship by the stimulation of the inflow of foreign investments
� the Centre of the Enterprise Development supporting, first of all, the persons planning to open the
business activity, microentrepreneurs and small and medium-sized enterprises
� the Management Centre of the Subcarpathian Scientific and Technological Park
� the Project Centre MIASTOPROJEKT
� the Centre of the Social Economy supporting and promoting the entities of social economy acting
in the area of the Subcarpathian Voivodeship
� the Local Office in Przeworsk – the Cross-border Cooperation Centre formed in order to tighten
the cross-border cooperation by the support while creating and developing small and mediumsized enterprises in the countries of the Carpathian Euroregion
� the Local Office in Krosno providing, among others, the information and advisory activity for the
entities from the area of the Carpathian Euroregion interested in gaining the support from the
union funds
realization of the cross-border projects and searching for the possibilities of obtaining some resources
from the available relief programmes as well as the joint region promotion. The specialized units are
The agency is registered in the Central Register of Consultants PHARE/TACIS in Brussels
often formed in their structure, the Centres of the Cross-border Cooperation whose aim is to provide
authorising to realize the contacts with the European Committee Funds. It is also a member of the
the support for the economic development of Euroregions.
National Association of Agencies and Foundations of the Regional Development NARDA, associating
The following institutions can be distinguished among the biggest regional development
agencies functioning in the area of the Polish part of the Carpathian Euroregion:
the agencies from all over Poland. The Rzeszów Regional Development Agency was awarded GRAND
PRIX “Partner in Action” Award for the realization of the PHARE Programmes by the European
Committee as the only one from the countries in Central and Eastern Europe.
The RRDA actively cooperates with other agencies of the regional development doing their
7.1.1. Rzeszów Regional Development Agency, Joint Stock Company
General information:
The Rzeszów Regional Development Agency (RRDA), Joint Stock Company has been since
1993. Its aim is to do the activity providing the broad development of the Subcarpathian Region
through the concentration and mobilization of the local community potential and the advisory and
service activity in the restructuring processes, starting and supporting economic enterprises, the
region promotion and obtaining the foreign relief resources. These objectives are realized by the
specialized organizational centres functioning within the Agency, i.e.:
agency, the Subcarpathian Council of the Regional Development Agency (SCRDA) was formed in May
2001. The objective of the SCRDA is the integration and the uniform representation of the agencies,
the reinforcement of their positions and the absorptive ability of the relief resources supporting the
regional development, initiating programmes and undertaking joint initiatives important for the
development of the voivodeship. The tasks of the council include the joint representation of the
agencies, the mutual support of the local and regional initiatives, the mutual realization of projects
concerning the development of the voivodeship, the better use of the potential of human resources
and the appearance as a partner for the self-government authorities.
Realized projects:
� the Organizational and Educational Centre and the International Cooperation doing the activity with
reference to the organization of trainings in the scope of the European funds, the management of
the projects financed from the European Union funds, the coordination of the activities providing
the region promotion, the assurance of the efficient organizational functioning of the Agency and
keeping the contacts with the partnership institutions in the country and abroad
development of the region, companies, supportive institutions and self-governments.
� the Centre of the Economic Cooperation whose aim is to provide the support for the economic
entities while trying to obtain the union resources
service of the part of actions within the PHARE 2000 programme and Measure 2.5 Entrepreneurship
3 Raport o stanie agencji, fundacji rozwoju regionalnego, lokalnego w Polsce, Krajowe Stowarzyszenie Agencji Rozwoju
Regionalnego, Rzeszów 2006.
246
activity in the area of the Subcarpathian Voivodeship. In order to strengthen the market position of the
The RRDA realizes numerous national and European projects whose objective is the
The long-term experience of defining, preparing, realizing and settling accounts of the projects
resulted in the fact that the RRDA as the Regional Financing Institution was appointed to provide
Promotion and 3.4 Micro-enterprises within the Integrated Operational Programme of the Regional
Development (IOPRD).
247
The RRDA realizes the big and innovative project within the community Initiative EQUAL entitled
act on the 9th of July 2004 in the form of the joint stock company and functions as an NGO. The PRDA
“Partnership for the professional activation “Animator.” Apart from the RRDA 17 other Subcarpathian
is involved in the broad activity in order to develop the region, especially the city of Przemyśl and the
non-government organizations, companies, work centres, secondary schools and institutions of
Przemyśl region. The share ownership of the PRDA comprises of the Community of the City of
higher education, social welfare centres participate in this activity the aim of which is the fight against
Przemyśl and five Przemyśl communal partnerships.
unemployment.
The aims of the Przemyśl Regional Development Agency resulting from the statute of the
The Rzeszów Regional Development Agency as a supportive institution is engaged in the
Agency are, among others, the following:
project INTERREG III C realized by the Self-government of the Subcarpathian Voivodeship. The main
objective of this project is the improvement of the effectiveness of policies and instruments of the
regional development, the flow and exchange of information, knowledge and good practice of
7 partnership regions, i.e. the Subcarpathian Voivodeship, the Kuyavian – Pomararian Voivodeship,
the regions of Midi-Pyrenees (France), Tuscany (Italy), Navarra (Spain), Pohjois Suomi (Finland),
Border, Midland and Western (Ireland).
Since October 2000 the RRDA has been a member of the IRC network and by virtue of the
�
supporting the social and economic support of the city of Przemyśl and the Przemyśl region
� initiating and promoting the enterprise
� supporting the sector of small and medium-sized enterprises, especially micro-enterprises,
� participating in and cooperating with the realization of the projects financed from the EU resources
�
supporting the technological progress
agreement with the European Union it runs the Centre of the Innovation Transfer Southern Poland
� organizing and supporting the enterprises for the formation of new workplaces
supporting the cross-border transfer of technologies between the countries which are the members of
� undertaking promotional and information activity concerning the local economic market
the network.
� promoting tourist advantages of the city of Przemyśl and the Przemyśl Poviat
Recently, the Agency has established the Subcarpathian Fund of Social Economy together with
� doing the publishing activity
six partners and has announced a competition to support the newly created social cooperatives. They
are a new form in the Polish economic reality which is supposed to help persons who have been
unemployed for a long time, the disabled, the homeless, those released from prison, mentally ill
persons to escape from the powerlessness and find workplaces.
According to the decision of the Self-government of the Subcarpathian Voivodeship, the RRDA
is a unit managing the Subcarpathian Scientific and Technological park whose aim is to stimulate the
development of the Subcarpathian Voivodeship on the basis of the concepts of innovation and
technological transfer. The actions accepted for the realization in the first stage include the development
of technical infrastructure of the several dozens of hectares of land in the area of the airport in Jasionka
and the construction of the entrepreneurship incubator at the Rzeszów University of Technology.
CONTACT DATA:
Rzeszów Regional Development Company, Joint Stock Company
ul. Szopena 51
35-959 Rzeszów
tel.: +48 17 852 06 00
fax.: +48 17 852 06 11
e-mail: [email protected]
www.rarr.rzeszow.pl
7.1.2. Przemyśl Regional Development Agency, Joint Stock Company
General information:
248
The PRDA realizes their statutory tasks mainly by the realization of the projects financed from
the outer resources, including the European Union. The agency realized a lot of projects financed from
the EU funds, including first of all those concerning the development and promotion of enterprise, the
support of human resources as well as the cross-border cooperation.
Within the undertaken activity, the PRDA offers the services both to entrepreneurs, units of the
territorial self-government and the NGOs. Among the services offered by the PRDA there are, among
others, providing the detailed information in the scope of the up-to-date programmes financed from
the EU funds and the support while preparing applications for grants, business plans, investment
feasibility studies as well as the elaboration of the Development Strategy, the Local Development Plans
and the Local Revitalization Programmes. Taking the access to the NGOs into consideration, the
Company started to run the Regional ESF Centre covering the area of the Przemyśl Poviat /the City and
the land/ and the Jarosław Poviat, the Przeworsk Poviat and the Lubaczów Poviat. The centre provides
the information services free on the co-funding of the projects from the programmes financed from
the resources of the European Social Fund and counselling in the scope of the preparation,
implementation and management of the projects co-financed from the ESF.
Realized projects:
The Przemyśl Regional Development Agency has rich experience in the realization of the
projects co-financed from the union sources in order to develop enterprise.
In the years 2006 – 2007 the Agency realized the project entitled “Simply … in your own
The Przemyśl Regional Development Agency, Joint Stock Company is the youngest regional
workplace” financed within the Integrated Operational Programme of the Regional Development
development agency in the Subcarpathian Voivodeship. It was established on the basis of the notarial
2004-2006, Measure 2.5 “Entrepreneurship Promotion.” The project aimed at the provision of the
249
active support of employment by the stimulation of the formation of new micro-enterprises and the
The main aim of the Agency is initiating, organizing and supporting the restructuring and the
provision of the support to the newly registered micro-entrepreneurs in the use of the available support
economic development of the Subcarpathian Voivodeship by the integration of people and institutions
instruments. Owing to its realization, the beneficiaries had a possibility to participate in trainings free
for these actions.
of charge, to use advisory services as well as to obtain one-off fund to start a business. As a result of
the project realization 12 micro-enterprises were formed.
Due to the realization of the project “Idea for the business” in the years 2009 – 2010, cofinanced within the Human Capital Operational Programme, Measure 6.2 Support and promotion of
enterprise and self-employment, the next 92 micro-enterprises were formed. Within the same activity,
next 107 micro-enterprises were created acting in the partnership within the project entitled “Capital
for the enterprising persons”.
The main tasks of the MARR , Joint Stock Company concentrate on:
� providing the advisory, training, information and financial services – giving loans for SMEs and
persons starting the economic activity (including the unemployed)
� the cooperation with the regional and local authorities of the territorial self-government in the
scope of the elaboration of the development strategy of the regions, including obtaining the
resources for the economic development of the poviats and voivodeship
to this, the professional qualifications of the employed were improved adjusting them to the
� making the production area accessible to micro, small and medium-sized companies together
with the necessary infrastructure within the Enterprise Incubator IN-MARR and in future within
the created Incubator of New Technologies
requirements of the regional labour market in the conditions of the membership in the European Union
� the management of the Regional Consultancy Point
and the persons threatened by the loss of employment and the persons who lost their jobs. Among the
� the promotion of the companies from the region by the organization of the fairs, exhibitions
The agency also realized a lot of projects within the development of human resources. Owing
realized projects in this scope, the project entitled “Office package the fundamental working tool of
the administration worker” can be mentioned co-financed within the Integrated Operational
Programme of the Regional Development 2004-2006, Measure 2.1 “Development of abilities connected
with the needs of the regional labour market and possibilities of lifelong education in the region.” In
� the support of the local trade development together with the Mielec Merchant Association – the
organizational and financial service of the action BONY – MARR
� the management of the Mielec Industrial Park – the technical and industrial infrastructure for the
needs of investors, especially small and medium ones
the years 2005 – 2006 owing to the realization of the project, 100 working persons were trained in the
scope of the computer use, Internet use and the Office package. The next project realized within the
same activity of the IOPRD 2004 – 2006 is the one entitled “Package Foreign language a key to
The realization of the above tasks influences the formation of new workplaces, the counteraction
improve the attractiveness of the worker in the market of the European Union.” As a result of its
of unemployment, the development of human resources, and first of all the economic development
realization, English language courses on three levels of advancement were organized for 390 working
based on knowledge including the inspiration of innovative activity of the companies.
persons. Next, owing to the realization of the project “Your professional career – our priority” (the
financing source: IOPRD 2004-2006, Measure 2.4 Professional reorientation of persons threatened by
restructuring processes) 85 working persons were trained, the persons threatened by the loss of
employment and those who lost their jobs as a result of restructuring processes.
CONTACT DATA:
Przemyśl Regional Development Agency, Joint Stock Agency
ul. ks. Piotra Skargi 7/1
37-700 Przemyśl
tel.: + 4816 676 09 85
fax.: +48 16 676 09 86
e-mail: [email protected]
www.parr.pl
7.1.3. MARR Regional Development Agency, Joint Stock Company
General information:
The Mission of the Agency is the formation of equal chances of the access to the economic
possibilities of the Mielec Poviat and the Subcarpathian Voivodeship for every inhabitant, company
The realization of the statutory tasks of the Agency, especially in the scope of the regional
development is realized by the provision of the highest quality of information, financial (lending
money), educational and advisory services according to the standard of the National Service System:
� Information services – provided by the RDA “MARR” since 19.12.2000, aimed at the entrepreneurs
from the SME sector as well as the persons intending to start their own business activity. The
package of the information services includes, among others, the issues connected with the
possibilities of obtaining the support from the EU within the national and regional activities.
Moreover, the Regional Development Agency MARR is a coordinator of the Regional Network of
the Consulting Points of the Subcarpathian Voivodeship and is responsible for the coordination
of the promotional and information activities connected with the functioning of the Network of the
CP all over the voivodeship.
� Financial services – lending money. These services have been realized by the Agency since 2003.
They are aimed at the micro, small and medium-sized enterprises which realize the investment in
the administration area of the Subcarpathian Voivodeship and they have their seat in the area of
the Republic of Poland. The loans are supposed to be spend on the investment aims as well as
the circulating ones. The entrepreneur may use the offer both at the beginning of the company
development and the one who has been active in the market for years. From 2003 and the end of
June 2010 103 loans at the total amount of 6,257,000.00 PLN were given.
and institution.
250
251
� Advisory services of the general character – provided by the Agency since the beginning of its
existence and aimed at the SMEs, persons starting their business activity as well as the units of
the territorial self-government. In case of the persons starting the business activity they include
the elementary counselling in the scope of accountancy, management, marketing, law, human
resources, financing sources of the economic activity and administrative and legal procedures
while starting the business activity in Poland. The advisory services for the SME sector also
include the preparation of the application documents, applications, business plans for the relief
programmes financed from the EU within the national and regional actions. However, the service
offer for the units of the territorial self-government includes the elaboration of the expert’s reports
and the application documents for the relief programmes aimed at the limitation of unemployment
and the development of enterprise in the region.
million PLN from the structural funds. Over 90% of these resources supported the investment
� Advisory services of the pro-innovation character – provided by the Agency since 2007. They are
aimed at the micro, small and medium-sized enterprises mainly from the area of the Subcarpathian
Voivodeship, interested in the growth of competitiveness in the market and the increase in the
attractiveness of their products. These services include the technological audits which mean the
evaluation of the potential and technological needs of the entrepreneurs in the scope of the made
products or services and the performance of the technological transfer process.
about 47,648,760.00 PLN, in the years 2001-2007 it was the amount of as much as about 54,175,017.40
� Educational services – realized within the open and closed educational projects. They are most
often co-financed from the European Social Fund. The service offer is aimed at the workers of the
SME sector as well as the unemployed persons and those who are not active professionally. It
includes both general trainings as specialized ones adjusted to the needs of the local and regional
market. These training intend to provide the sufficient knowledge to increase the professional
qualification of the participants.
39-300 Mielec
Furthermore, the Agency provides the services in the scope of the rent of the production and
office areas in the Enterprise Incubator In-MARR, making the attractive investment areas accessible
within the Mielec Industrial Park and in the scope of the Incubator of New Technologies In-Tech, the
task of which is the full support for newly formed innovative companies to reach the maturity and the
ability to function independently in the market.
Realized projects:
For the last years the Agency realized a lot of projects in the scope of the support of the
development of enterprise (in all its aspects: investment grants, training, counselling, loans for the
development of companies, the enterprise incubator, etc.) from the relief funds mainly from the
resources of the European Union, but also from the non-returnable help of the Government of Japan,
the USA or the resources of the state budget. The experience gained by the personnel of the Agency
while implementing, among others, the Japanese Fund (USD 1.4 million), the Phare programme –
STRUDER (ECU 10 million) and the technical potential of the Agency (among others 3 real estate
properties with the office area over 1,000 m2 with the complete teletechnical infrastructure) were used
while administering the Phare Programmes and the structural funds in the financial perspective in the
years 2000 – 2006 as the Regional Financing Institution (the agreement for RFI since 2001) in
cooperation with the Polish Enterprise Development Agency (PEDA) in Warsaw. From 2003 to 2006
over 23 million EURO were given to the small and medium-sized companies in the Subcarpathian
Voivodeship with the agency of the PEDA and MARR from the pre-accession funds and over 100
252
enterprises of the Subcarpathian companies. Less than 10% of support was given to the companies
for the realization of “soft” educational and advisory projects which also significantly increased their
level of competitiveness in the world markets, mainly through the implementation systems of the
quality management, the participation in the foreign fairs or the market analysis. It should be mentioned
here that the additional, big financial support was given to the economic entities acting in the
agricultural and food sector and the farmers, which also increased the economic situation in the
Subcarpathian Voivodeship.
Summarizing the project experience of the Regional Development Agency “MARR” with
reference to finances, in the years 1992-2000 the Agency realized the projects for the total amount of
PLN, and in the years 2008-2010 the value of the realized projects reached about 280,253,099.40 PLN.
CONTACT DATA:
“MARR” Regional Development Agency, Joint Stock Company
ul. Chopina 18
tel.: +48 17 788 18 50
fax.: +48 17 788 18 64
e-mail: [email protected]
www.marr.com.pl
7.1.4. Tarnobrzeg Regional Development Agency, Joint Stock Company
General information:
The Tarnobrzeg Regional Development Agency, Joint Stock Company was formed in 1993. Its
Mission is to support the economic development of the region through the initiative, cooperation,
independent realization of the enterprises aimed at the long-term economic and social effects and the
performance of the business activity in order to provide the financial resources for the realization of
undertakings and current activity of the Agency.
One of the more important undertakings supporting the SME sector is the Tarnobrzeg Enterprise
Incubator, which the Tarnobrzeg Regional Development Agency, Joint Stock Company started in
cooperation with the City Council in 1999. At present, there are 8 companies operating in the Incubator.
The TRDA received resources for the formation of the Incubator within the grant from the resources
of the European Union and within the financial support from the side of the self-government of the City
of Tarnobrzeg. First of all, the aims of the activity of the Agency include: the unemployment
counteraction in the area of the city and the community of Tarnobrzeg and the communities from the
region of the city of Tarnobrzeg by promoting enterprise; the support for the companies from the SME
sector to start and development of the activity and the cooperation in the activities of the Tarnobrzeg
Regional Development Agency for the stimulation and development of enterprise, the exchange of the
technical thought and trainings and presentations of the region achievements.
253
The Tarnobrzeg Regional Development Agency, Joint Stock Company performs the activity
� the services for the SME sectors within the National System of Services
aiming at the counselling and support for the development of the local business environment. One of
� the cooperation with the local self-governments
its elementary actions is the support provided to the entrepreneurs and self-governments to plan and
� the cooperation with the borderland regions within the Carpathian Euroregion
obtain resources from the funds of the European Union. Considering the previous experience, the
� the promotion of the Bieszczady Mountains region in the publishing houses and publications
Agency offers the wide choice of services connected with the local development and the promotion of
� the development and promotion of tourism
the region. Among the most important services offered by the Agency there are the following: the
elaboration of the development strategies for the communities and the poviats, the elaboration of the
The BRDA actively cooperates with other regional development agencies operating in the area
study of land use conditions and the directions of spatial development for the communities and the
of the Subcarpathian Voivodeship. Within its activity it offers, among others the financial services (the
elaboration of the Local Development Plans.
loan fund for the inhabitants of the Bieszczady Poviat, the Lesko Poviat and the Sanok Poviat at the
One of the priority actions of the TRDA is the support for the self-governments while receiving
funds from the resources of the European Union, the World Bank and others for the realization of
various undertakings. The above objective is realized, among others, by the preparation of applications
for these programmes as well as the elaboration of the feasibility study of projects as one of the basic
documents defining the possibilities of the realization and the benefits resulting from the given project.
The TRDA offers the very good and effective cooperation in this scope with the following communities:
Tarnobrzeg, Nisko, Majdan Królewski, Pysznica, Padew Narodowa, Radomyśl upon the San River,
Baranów Sandomierski, Nowa Dęba, Bojanów, Grębów, Kolbuszowa, Koprzywnica.
amount to 30,000 which may be obtained by persons starting and running the business activity),
advisory services (counselling in the scope of the start and the legal aspects of running a business
activity as well as marketing, finances, planning and management, human resources) and information
services (teleaddress information, information on fairs, exhibitions and other economic events in the
country and abroad, legal and economic information on the relief programmes, matching partners for
economic purposes).
In the structure of the Bieszczady Mountains Regional Development Agency in Ustrzyki Dolne
there is the Tourist Office “the Carpathian Mountains” which specialized in the organization of rest in
the area of the Bieszczady Mountains for some time.
CONTACT DATA:
Tarnobrzeg Regional Development Agency, Joint Stock Company
ul. M. Dąbrowskiej 15
39-400 Tarnobrzeg
tel.: + 48 15 822 61 87
fax.: + 48 15 823 19 52
e-mail: [email protected]
www.tarr.pl
Realized projects:
In order to provide the active support for the persons who want to start a business activity, the
BRDA realized two projects within Measure 2.5 Entrepreneurship Promotion co-financed from the
Integrated Operational Programme of the Regional Development i.e. “The enterprise activation in the
area of the Bieszczady and Lesko Poviats” and “Start your own company with us.” Within the projects
the free advisory and training services were provided concerning the conduct of business, the relief
support and the one-off grants.
CONTACT DATA:
Bieszczady Mountains Regional Development Agency, Ltd.
7.1.5. Bieszczady Mountains Regional Development Agency, Plc.
General information:
Rynek 17
38-700 Ustrzyki Dolne
The idea of the formation of the Bieszczady Mountains Regional Development Agency was
tel.: +48 13 461 29 98
caused by the necessity to stimulate the development of the region, especially the active inclusion of
fax.: +48 13 461 21 47
this area in the process of the Polish economy changes, with the use of its natural social and economic
e-mail: [email protected]
functions. The Bieszczady Mountains Regional Development Agency in Ustrzyki Dolne was formed on
the 6th of March 1994 as an effect of the activity of the local initiative committee and the territorial
self-governments of the Bieszczady Mountains association of the borderland communities.
www.barr-ustrzyki.pl
.
The main tasks of the the Bieszczady Mountains Regional Development Agency include:
� the restructuring and the economic development of the Bieszczady Mountains region
� the promotion of the individual enterprise development
� the implementation and the coordination of the economic development programmes of the
Bieszczady Mountains region
254
255
7.1.6. Regional Agricultural and Industrial Association “the Valley of the Strug
River”
work residing in the rural areas of the Rzeszow Poviat through the improvement of the level of their
professional activity and the possibility to make a living in the open job market, the improvement or
the acquisition of new professional qualifications and the information transfer on job offers.
General information:
The microregion of “the Valley of the Strug River” situated in the central part of the
Subcarpathian Region was founded in 1994. It covers the area of four agricultural communities located
on the banks of the Strug River from which it bears its name. The integration of the microregion
around the development programme “We for ourselves” allowed to overcome a lot of restrictions
resulting from the local conditions and the economic profile. The significant development of the
technical infrastructure happened, especially telecommunications, in spite of the difficulties caused by
the relief. The local resources are used which are the sources of mineral waters. The successful
attempt to organize the market for the small agricultural producers was undertaken. The negative
migration tendencies were hindered. The microregion has an agricultural character. The agriculture of
The Programme Lider+ was realized within the project entitled “We for ourselves – the
creation of the sustainable programme of the development of the Strug Valley while using the local
potentials and results concerning the activity” in the area of the Microregion of “the Valley of the Strug
River.” The project included the whole area of the Microregion “the Valley of the Strug River” in its
reach and the scope of the actions comprised of the phases: information, training and promotional
which made up the process of the partnership formation (private persons, self-governments,
a business sector, NGOs) and the elaboration phase of the sustainable strategy of the community
development of “the Valley of the Strug.” One of the tasks finalizing this project was the formalization
of the created partnership through the registration of the Local Action Group in the National Court
Register and granting it the legal status.
this area, similarly to the whole of the Subcarpathian Region, provides food produced with the use of
Within the Operational Programme Human Capital, Priority VII Promotion of the social
the traditional methods, of high ecological values. The technical infrastructure is also quite well
integration, Measure 7.2 Counteraction of exclusion and strengthening the social economy sector,
developed. In recent years a lot of sewage treatment plants, water supply systems and the sewer
Sub-measure 7.2.2 Support of the social economy, the institution realized the project entitled “Access
systems have been built. The self-governments of the communities, within the tight budget, take care
to Success .” The main objective of the project was to create and support the conduct of the associations
of its necessary further development also allocating the European funds for this aim.
and social cooperative connected with the cooperation network within the Subcarpathian Centre of
In 2005 the microregion “the Valley of the Strug River” was accepted in the programme of pilot
Social Economy in the area of the Subcarpathian Voivodeship.
actions aiming at the implementation of the community initiative Leader which strengthened the
realization of the local actions. The projects of the Leader type helped to elaborate next initiatives in
order to force the regional economic development.
Realized projects:
In the years 2006 – 2008 the Regional Agricultural and Industrial Association “the Valley of
the Strug River” realized the project co-financed within the Integrated Operational Programme of the
Regional Development, Measure 2.5 “Entrepreneurship Promotion” entitled “Be enterprising.” Within
CONTACT DATA:
Regional Agricultural and Industrial Association “the Valley of the Strug River”
ul. Myśliwska 16
36-030 Błażowa
tel./fax.: +48 17 230 12 10
e-mail: [email protected]
www.dolinastrugu.pl
the project the support connected with the process of the start-up of the business activity both in the
form of the information, counselling and educational services and the non-returnable grants.
Within Measure 2.1 “To level the chances – the programme of the professional qualifications
improvement of the inhabitants of the rural areas through the study of English language, the answer
to the needs of the regional market” of the programme of IOPRD in the years 2006-2008 the institution
7.1.7. Association of the Group of the Aviation Industry Entrepreneurs the Aviation
Valley
General information:
realized the project the aim of which was the improvement of the access to education and the increase
The Aviation Valley is situated in the south – eastern Poland known for the developed aviation
in the educational chances of the working adults residing in the rural areas of the Rzeszów Poviat and
industry and the centres of the pilot training. On the 11th of April 2003 the Association of the Group of
the adjacent ones. The undertaking was aimed at the persons who on the basis of their individual
the Aviation Industry Entrepreneurs the Aviation Valley was established. The main objective of the
needs, according to their own initiative, wished to develop their abilities in the scope of the practical
Aviation Valley is the transformation of South-Eastern Poland into one of the leading aviation regions
knowledge of English.
in Europe which will provide various products and services in the scope of the aviation industry for the
most demanding clients. The result of this action would be the dynamic development of the region, the
In the years 2008 – 2009 the institution was engaged in the realization of the project entitled
“Proper qualifications the way to be employed” co-financed within the Operational Programme Human
increase in the number of workplaces and the improvement of the standard of living of the inhabitants.
In order to receive this assumption, the following aims of the Association were defined:
Capital. The general aim of the project was to support the persons who have been permanently out of
256
257
� the organization and development of the cost-effective chain of suppliers
Polish and Slovakian companies and the scientific and research institutions, the exchange of experience
� the formation of favourable conditions for the development of the enterprises of the aviation
industry in the region
in the scope of the formation of the cooperative connections and the promotion of the innovative ideas
of the industrial clusters were initiated.
� the further development of research, skills and qualifications in the scope of aviation
�
the cooperation and development of the aviation industry and universities which will promote
new concepts and develop the research and development sector in the aviation industry
CONTACT DATA:
Association of the Group of Aviation Industry Entrepreneurs the Aviation Valley
ul. Szopena 51
35-959 Rzeszów
tel.: +48 17 850 19 35
fax.: 48 17 850 19 36
e-mail: [email protected]
� the promotion of the Polish aviation industry
� the support of the enterprises from the aviation industry
� the influence on the economic policy of the Polish government concerning the issues connected
with the aviation industry
Nowadays, the Association of the Aviation Valley comprises of 80 members from the region,
but the institution is planning to increase its value up to 100 during the next years.
Realized projects:
www.dolinalotnicza.pl
7.1.8. Association for the Subcarpathian Region Development and Promotion
“Pro Carpathia”
General information:
Within the resources of the Integrated Operational Programme of the Regional Development,
Measure 2.6 Regional Innovation Strategies and knowledge transfer, the Association of the Group of
the Aviation Industry Entrepreneurs the Aviation Valley realized the project entitled “Common sky
– the development and integration of the innovative cluster the Aviation Valley.”
Owing to the resources of the Neighbouring Programme Poland – Belarus – Ukraine INTERREG
III A/ Tacis CBC, the Association in the partnership with the Lviv Polytechnic National University
realized the project “Development and promotion of the cross-border Polish and Ukranian aviation
was founded in January 2004. The following are considered to be the main objectives of the association
activity:
� the construction of the awareness of the inhabitants of the Subcarpathian Region in order to
integrate the region economically and culturally
� the formation of lobbing for the development and promotion of the Subcarpathian Voivodeship
cluster” the objective of which was the formation of the effective system of the information exchange
� the educational, research, publishing, economic activity
based on the information technologies, the database on the offers and the demand of the Polish and
� the support of the development and promotion process of the region
Ukrainian companies in the aviation branch, the initiative of the cooperation with the Ukrainian research
� the promotional actions connected with the Carpathian Mountains, their culture, ethnography, the
image and development of tourism
centres and the promotion of the aviation cluster.
In 2008 the Association of the Group of the Aviation Industry Entrepreneurs “the Aviation
� the promotion of the Carpathian Region as the euroregion connecting the cultures of the countries
situated in its territory
Valley” finished the realization of the project of the foresight type entitled “Development directions of
� the protection of the natural environment
material technologies for the needs of the aviation cluster the Aviation Valley” co-financed from the
forecast for about next fifteen years in the scope of the foreseen development directions of the material
� the formation of the centre of the first contact and information with the possibilities to cooperate
with the self-government units, NGOs and the economic entities from the Subcarpathian
Voivodeship for the potential partners from the countries of the European Union
technologies which are the most essential from the point of view of production plans of the Polish
� the support of the professional development of the members of the Association
aviation industry.
� the activity for the development of the rural areas
resources of the European Regional Development Fund. The aim of this project was to define the
Within the Cross-border Cooperation Programme the Republic of Poland – the Republic of
Slovakia 2007-2013, the Aviation Valley together with the University of Žilina was engaged in the
The Association realizes its objectives through:
realization of the project entitled “Development and promotion of the cross-border Polish and Slovakian
� the support of the created projects on the local level
aviation cluster” the main objective of which was the development and the promotion of the cross-
� the organization of trainings, consultative meetings, workshops, conferences and fairs
border Polish and Slovakian aviation cluster integrating the actions of the companies and institutions
� the cooperation with the NGOs and the state and self-government institutions in the scope of the
development and promotion of the Subcarpathian Voivodeship
situated in the area of the qualified area of EWT. In order to fulfil the aim, the cooperation between the
258
The Association for the Subcarpathian Region Development and Promotion “Pro Carpathia”
259
� the activity for the creation of the network of cooperating local leaders
The actions foreseen within the project: the resource inventory (the resource map – the Book
� the monitoring of the economic, social and cultural situation of the Subcarpathian Region
of the Natural Heritage), trainings and seminars for the local leaders, the communities interested in the
� the conduct of the business activity
protection and popularization of local natural values (among others, in the scope of the indication of
� the promotion of the regional products
the borders legally permissible, the financial sources of enterprises of this type, the preparation of the
natural educational programmes), the launch of the internet portal – Green Subcarpathian Region,
Realized projects:
� „Tourism without borders – strengthening of the cross-border cooperation in tourism on the
basis of the sustainable development of the environment”
devoted to the protected areas, the elaboration of the model natural path. Additionally, within the
project the publications and films devoted to the problem of the protected areas are prepared. The
whole area of the Subcarpathian Voivodeship is included in the realization of the project.
The project “Green Subcarpathian Region” is realized in the partnership with the Arboretum
The project was realized in the period from July 2009 to September 2011 within the European
Cross-border Cooperation Programme the Republic of Poland – the Republic of Slovakia. The object
and the Physiography Institute in Bolestraszyce, the Regional Management of State Forests with the
seat in Krosno, the Magura National Park with the seat in Krempna.
of the project is the popularization of the potential of the Polish – Slovakian borderland on the basis of
the sustainable tourism developed by the cross-border partnership. The main objective of the project
is to increase the possibilities of the use of the tourist attractiveness of the borderland. This aim will
be realized by: (1) the improvement of tourist service quality (the certificate system of tourist services,
� “Cross-border promotion tools of the Polish and Ukrainian borderland”
the personnel training; (2) the promotion of natural and cultural resources of the borderland; (3) the
The project was realized in the period from November 2007 till June 2008 within the
improvement of the information flow on the tourist offers. The actions foreseen within the project are
Neighbouring Programme Poland – Belarus – Ukraine INTERREG IIIA/TACIS CBC with the cooperation
also to intensify the tourist branch itself.
of 5 partners.
The value of the project: 1,035,000 EUR, including the budget of the Association Pro Carpathia:
400,000 EUR.
� “Subcarpathian Businessman”
The project planned the elaboration of the mutual many-sided strategy of the promotion of the
borderland area (the Subcarpathian Voivodeship, the Lviv District and the Zakarpattia Oblast), taking
various forms of tourism into special account. The elaboration of the strategy was completed with the
preparation of appropriate tools for its realization, i.e. trainings in the scope of the marketing tools, the
The project was realized from December 2009 till July 2010 within the Operational Programme
construction of the integrated tourist product, the brand management (for the Polish and Ukrainian
Human Capital, Sub-measure: 8.1.2 Support of adaptation and modernization processes in the
group of persons who will participate in the later period of the strategy realization) and the elaboration
Subcarpathian Region. Within the project the financial support is foreseen (one-off investment grants
of the information campaign, the publication (including the economic magazine and “the Subcarpathian
– 40,000 PLN, the relief support and the prolonged relief support) for the persons starting their own
Treasures”).
business activity. The project was addressed to the persons who were made redundant. The amount
for the one-off investment grants for the development of the activity: 1,206,000 PLN and 366,000 PLN
for the relief support.
The project value: 1,886,940.03 PLN (together with the amount for grants).
� “Green Subcarpathian Region”
The project was realized from January 2008 till August 2009 from the resources of the
European Economic Area Financial Mechanism and the Norwegian Financial Mechanism as
well as from the budget resources of the Republic of Poland within the Fund for the NGOs Component
II – Environment protection and sustainable development.
The aim of the project was the popularization and the realization of the role and meaning of
the protected areas (landscape parks, nature reserves, areas of the protected landscape and especially
manor gardens and parks). Moreover, the objective of the project is to stimulate and activate the local
communities to perform the tasks for the protection of natural and cultural resources and their use for
the sustainable development of the places in the area where they are located.
260
The project value: 780,000 PLN.
The strategy allowed the cross-border development of the economic relationships, in the
sectors of trade and tourism, the planning of the mutual initiatives in the scope of communication and
promotion.
The project value: 512,000 PLN.
� “Employ yourself”
The project was realized within Measure 2.5 Entrepreneurship Promotion, IOPRD, in the period
from October 2006 till March 2008.
The project aimed at the active support of employment through the formation of new
microenterprises and the support in the conduct and development of the economic activity in the first
months of their functioning.
The objective of the project was to train 80 persons in the scope of the fundamental issues
connected with the conduct of the business activity (among others, labour law, settling accounts with
the Fiscal Office, the Social Insurance Institution, etc.) connected with the preparation the business
261
plan of the enterprise, the financial management in the company and marketing and the promotion of
the enterprise.
Realized projects:
Among the projects realized by the Subcapathian Regional Tourist Organization, one should
The persons participating in the project could apply for:
mention:
� One-off investment grants to finance the first investment expenses enabling the functioning of the
newly formed microenterprise at the amount of 20,000 PLN,
� the project entitled “The Initiation of the Subcarpathian Regional System of Information and
Promotion of Tourism” realized within Phare 2000 SSG
� The Fundamental and Prolonged Relief Support to cover the obligatory instalments for insurance;
� the project entitled “The Formation of the Cross-border Tourist Support Centre” realized within
the Neighbouring Programme Poland-Belarus-Ukrainian INTERREG III A/Tacis CBC 2004-2006 –
Measure 2. Support of local communities initiatives (the support of Microprojects)
Within the project the grant have been given to 31 newly formed companies.
The project value: 650,000 PLN + 600,000 PLN the grants for the microenterprises.
CONTACT DATA:
Association for the Subcarpathian Region Development and Promotion “Pro Carpathia”
ul. Gałęzowskiego 6/319
35-074 Rzeszów
Tel./fax.: +48 17 852 85 26
e-mail: [email protected]
www.procarpathia.pl
7.1.9. Subcarpathian Regional Tourist Organization
General information:
� the project entitled “The cross-border tools of promotion of the Polish and Ukrainian borderland
area “ realized within the Neighbouring Programme Poland-Belarus-Ukrainian INTERREG III A/
Tacis CBC 2004-2006 – Measure 2.1 Reinforcing the cross-border institutional cooperation and
the improvement of human capital quality
� the project entitled “The pro-ecological management of the tourist space in the area of the
Subcarpathian Voivodeship” realized within the European Economic Area Financial Mechanism
and the Norwegian Financial Mechanism within the Funds for the NGOs, Component 2 – The
environment protection and sustainable development
� the project entitled “The cross-border tourism – the mutual trail to success” realized within the
Cross-border Cooperation Programme the Republic of Poland – the Republic of Slovakia 20072013
� the project entitled “The Participation of the Subcarpathian Regional Tourist Organization as
exhibitor at the international tourist fairs in Poland 2010/2011” realized within the Regional
Operational Programme of the Subcarpathian Voivodeship in the years 2007 – 2013.
The Subcarpathian Regional Tourist Organization also has experience in the realization of the
The Subcapathian Regional Tourist Organization (SRTO) has been existing since 2002. It is
tasks supported from the public resources: in 2002 it marked the biggest supraregional car route so
a union of associations which have a legal personality of a non-profit character, associating the self-
far in the Subcarpathian Vovodeship “The Wooden Architecture Route.” In 2005 the SRTO drew and
governments, tourist associations, cultural institutions and business entities of the tourist branch
marked “The water route – the Blue San River.” In 2006 the SRTO marked the Route of the Lubomirski
from the Subcapathian Voivodeship. The statutory aim of the organization is the development of
Family Ancestral Nests with the tourist road signs /E-22a, E-22b i E-22c/. In 2010 the SRTO received
tourism in the Subcapathian Voivodeship, the tourist promotion of the region and the cooperation
a grant to preserve the Wooden Architecture Route. The SRTO cooperates with the voivodeship self-
development of the territorial self-government of the voivodeship, poviats, communities which
government and the local self-governments in the realization of all these actions.
contributes to tourism, the organizations associating the tourist enterprises, tourist associations as
well as other entities operating in the field of tourism.
The SRTO is one of 16 regional tourist organizations acting in Poland. It takes broad actions for
the promotion and development of tourism. The main task of the SRTO is the reinforcement of the
image of the voivodeship as a place which is attractive for tourists, the discovery and the development
of new tourist products, the expansion of the tourist information system, the integration of the tourist
environments by the cooperation of the public sector with the non-public one of the tourist economy,
associations, organisations and entrepreneurs, the coordination of the actions in the scope with
planning tourist events, the initiation and the support of the development plans and the modernization
of tourist infrastructure, the improvement of professional qualifications of the tourist personnel, the
CONTACT DATA:
Subcarpathian Regional Tourist Organization
ul. Szopena 51/302
35-959 Rzeszów
tel. +48 17 852 00 09
tel. +48 17 867 62 30
fax +48 17 867 62 30
e-mail: [email protected]
www.prot.rzeszow.pl
conduct of marketing research, analyses and monitoring.
262
263
7.1.10. Bieszczady Mountains Centre of Information and Promotion
General information:
7.2. Guidelines for the optimization of the institutional structure of the
regional development
On the basis of the research presented by the organizations specializing in the analysis of the
territorial development level (among others, the Committee of the Territorial Development Policy
The BMCIP was established on the basis of the decision of the Town Council in Ustrzyki Dolne
OECD), there is the need for the reorientation of the functioning ways of the previous regional
on the 8th of July 1999. The elementary task of the unit is the promotion of the Bieszczady Mountains,
development agencies, and even the formation of the task support entities. The committee indicates
and especially the scenic advantages and attractions of the Community of Ustrzyki Dolne.
the necessity to form the effective structures based on the permanent organizational and financial
Realizing the assumptions stipulated in the Articles of Association, the BMCIP publishes the
Tourist Brochure of the Community of Ustrzyki Dolne which includes the practical information
concerning this region. The promotion of the Bieszczady Mountains is also managed by collecting and
making the information concerning the tourist infrastructure accessible, the issue of other publications,
the participation in the tourist fairs in the country and abroad. One of the main tasks of the Bieszczady
Mountains Centre of Information and Promotion in Ustrzyki Dolne is the support and the organization
of tourist events.
bases giving the regional partnership agencies as an example. These organizations, financed from the
public resources and acting in the form of non-profit, would support the regional development through
the formation of partnerships for the development, which would be the technical assistance for the
regional authorities4.
The separate issue is the necessity to level the growth of regional development institutions on
the Polish and Slovakian side of the Carpathian Euroregion.
The results of the research carried out within the project “Analysis – integration – networking
In the seat of the BMCIP there is a gallery where you can buy paintings and sculptures of the
of the regional potentials of the Subcarpathian Voivodeship and the Prešov District” indicated the
local artists and regional souvenirs. Here, you can also purchase maps, brochures and guidebooks
significant difference between the strong organizations on the Polish and the poorly developed
concerning the Bieszczady Mountains and the coach and air tickets.
institutions on the Slovakian side of the Carpathian Euroregion. The Polish organizations are bigger,
Realized projects:
they have a significantly bigger property and much higher profits whereas the Slovakian institutions
were included to the small organizations (the level of the annual profits below 150,000 EUR). It results
In 2004 the institution realized the project entitled “II Euroregional Tourist Fair.” Owing to the
in the far-reaching consequences for functioning of the aforesaid institutions. The problem of the lack
realization of the project, the cross-border cooperation was initiated with the Slovakian partner. The
of the permanent personnel dealing with the substantial tasks, the description of procedures and the
partner presented his tourist offer and accommodation. The project enabled the integration of the local
organizational structure appears in the small, poorly developed institutions. Consequently, there are
tourist and cultural environment. It made it possible to exchange experience and remarks connected
no positions gain and manage the outer resources – they are created for the individual projects. Next,
with the promotion of the region and organization of events. Owing to the organization of “II
the richer organizations, mainly on the Polish side of Euroregion, have a more numerous and better
Euroregional Tourist Fair,” tourists had a possibility to learn the tourist advantages and attractions of
used personnel and the proper organizational structure, often from the separated units responsible for
the Bieszczady Mountains and the local tourist products. Within the realization of the project the
the realization of the projects from the outer resources.
photographic competition and the post-competition exhibition took place, the guidebook of the
regional cooking of the borderland was published and numerous trainings and conferences happened.
There are essential differences noticed between the big institutions from the area of the
Subcarpathian Region which have the better motivation and educational systems and the small ones,
mainly from the Prešov District, which do not possess such systems. The institutions on the Polish
CONTACT DATA:
Bieszczady Mountains Centre of Information and Promotion
ul.Rynek 16
38-700 Ustrzyki Dolne
tel.: 13 471 11 30
fax.: 13 471 16 69
e-mail: [email protected]
side of Euroregion also have richer experience in the scope of the realization of the projects from the
resources of the European Union and other outer financial sources.
The significant differences between the Polish and Slovakian side of the CE were also shown in
the evaluation of the infrastructure of the regional development institutions. The situation with regard
to this is very good on the Polish side – most institutions have their own well equipped office and the
appropriate workplaces. In case of the Slovakian organizations –the evaluation is low.
In order to prevent from the formation of the barrier in the development of the cross-border
cooperation in the form of the described disproportions in the way of functioning and influencing the
organizations of the regional development support from the Polish and Slovakian side of the Carpathian
4 T. Parteka, „Rola instytucji wspierających rozwój regionalny (w tym agencji rozwoju regionalnego) w systemie wdrażania
nowej polityki regionalnej”, ekspertyza dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, 2009.
264
265
Euroregion, one should reinforce the institutional structure of the Slovakian side of the CE. It can be
made by the introduction of the repair operations in the key problem areas of the organization or the
VIII. SUMMARY
formation of new institutions which could be the infrastructure of the regional development support.
The weakness of the existing institutions of the regional development in the area of the Polish
and Slovakian borderland also inclines to introduce the integration solutions. The leaders of the joint
undertakings of such a character should include the institutions which have the biggest potential, i.e.
the biggest and the best management system, in this case the Carpathian Euroregion on the Polish
side5.
The realization of the project enabled to define two fundamental and extremely important issues
for the future cooperation in the scope of the regional development within the Carpathian Euroregion.
Firstly, the comparative analysis of the potential of the regional development institutions was
conducted. Secondly, the specific directions and fields of the cooperation in the scope of the regional
development were indicated. The effect of the acceptance of the work plan in this scope is the
conclusion of the Agreement concerning the establishment of the Cooperation Network of the Regional
Development Institutions.
The performed analysis of the institutional potential of the organisations supporting the regional
development of the Subcarpathian Voivodeship and the Prešov Region allows to draw the following
general conclusions:
� The studied institutions are mostly small with a few assets (the low balance sum) and the
income. The considerable differences are here on the Polish and Slovak side –the institutions
distinguishing against others with regard to the size, the assets and the scale of actions operate
on the Polish side (especially RARR and MARR) and the Association of the Carpathian Euroregion
Poland. On the Slovakian side there is a shortage of the institutions of the comparable size.
� The management system in most units receives the average and low values. The carried out
evaluation indicated the considerable imperfections in this respect. The lack of the detailed
description of the functioning procedures together with the effective control system was the
most common. The studied institutions possess the competent personnel, but there are no
effective systems of motivation and training. Most of the institutions do not have the documents
of the strategic character, and the documents describing the mission have the general character
(the statutes) the most often. In most cases there is a deficiency in the systems of knowledge
management. The evaluation of the approach to the customers and the environment is relatively
good. It indicates the big possibilities of the cooperation of the studied institutions with other
organisations. The bigger institutions receive better grades in the research (mentioned in Point
1). There is a very big difference between the Polish and Slovak side, for the benefit of the Polish
side.
� The research of the microenvironment indicated the essential regularity: the most important
partners for all the studied organisations were the regional self-government and the local
self-governments. Owing to that fact the institutions from the microenvironment influence the
studied organisations relatively a lot, however they are not dependant on them. The threat to the
competition was evaluated low, the possibility to cooperate – high.
5 „Analiza – Integracja – Sieciowanie. Wyzwania dla Euroregionu Karpackiego w zakresie rozwoju regionalnego“,
Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska, Rzeszów 2010.
266
� The political and legal factors are of a big importance and influence especially in the
macroenvironment. The evaluation of these factors by the individual institutions was characterised
by the considerable range (from very positive grades to the advantage of the negative grades).
The weaker influence have the technical and economic factors, and the lowest – the social factors.
The factors of the macroenvironment were evaluated in the majority cases as positive (the lack or
the little negative impact of the recognised factors).
267
� The results of the analysis of the potential of the institutions supporting the regional development
of the Subcarpathian Voivodeship and the Prešov Region can be summarized in the following
general conclusions:
Bibliography
� The inner potential of the studied organisations is low with some exceptions on the Polish side
(RARR, the Association of the Carpathian Euroregion Poland).
� The environment of the studied institutions were evaluated as very favourable for their development.
The influence of the outer factors (political and legal, economic, technical and social) is positive. In
the environment of the institutions there are no competitors, there are potentially big possibilities
of the cooperation, especially with the regional and local self-governments.
1. „Analiza – Integracja – Sieciowanie. Wyzwania dla Euroregionu Karpackiego w zakresie
rozwoju regionalnego”, Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska, Rzeszów 2010.
� The results of the analysis allow to formulate the following recommendations:
3. D. Wyszkowska, „Polityka regionalna jako instrument podwyższania konkurencyjności
polskich regionów”.
� The institutions of the regional development in the area of both regions should use the
competitive strategies (of the mini-maxi type), characteristic for the weak organisations operating
in the market, in which the chances dominate over the threats. They should concentrate on
strengthening their potential in order to use the chances of the development maximally. They
should also cooperate with other entities operating in this area to a much bigger degree (the low
threat to the competition).
� The weakness of the existing institutions of the regional development in the area of the Polish and
Slovak borderland inclines to the integration solutions. The leaders of the joint undertakings of
such a character should be the institutions possessing the biggest potential, i.e. the biggest ones,
with the best system of management. These conditions are fulfilled, first of all, by the Association
of the Carpathian Euroregion Poland and the Rzeszow Regional Development Agency (RARR).
� The shortage of strong institutions of the regional development on the Slovak side may become
a barrier for the development of the cross-border cooperation and make the coordination of the
regional development of the borderland area significantly difficult. Therefore, it is necessary to
strengthen the institution structures fundamentally on the Slovak side. It can be done in two
ways: through the development and the correcting actions (indicated in Chapter 3) of the existing
organisations or simply the formation of the new institutions of the regional development.
2. B. Woś, „Rozwój Regionów i polityka regionalna w Unii Europejskiej oraz w Polsce”, Wrocław
2005.
4. I. Sagan, „Prezentacja Teorie rozwoju regionalnego i ich praktyczne zastosowanie”.
5. K. Wlaźlak, „Rozwój regionalny jako zadanie administracji publicznej”, Warszawa 2010.
6. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, „Raport od transformacji do modernizacji w regionach”.
7. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, „Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski”.
8. Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010 – 2020:
Regiony, miasta, obszary wiejskie.
9. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego – Polityka Regionalna – Refleksje do dyskusji, 04.2008 r.
10. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007 – 2013 - wspierające wzrost gospodarczy
i zatrudnienie.
11. R. Szul „UNIA EUROPEJSKA A POLITYKA REGIONALNA POLSKI”, Centrum Europejskich
Studiów Regionalnych i Lokalnych.
12. Rozwój regionalny w Polsce. Raport 2009 – Ministerstwo Rozwoju Regionalnego.
13. Raport o stanie agencji, fundacji rozwoju regionalnego, lokalnego w Polsce, Krajowe
Stowarzyszenie Agencji Rozwoju Regionalnego, Rzeszów 2006.
14. Raport Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, „Rozwój regionalny w Polsce”, 2009.
15. T. Parteka, „Rola instytucji wspierających rozwój regionalny (w tym agencji rozwoju
regionalnego) w systemie wdrażania nowej polityki regionalnej”, ekspertyza dla Ministerstwa
Rozwoju Regionalnego, 2009.
16. T. Grosse, „Cele i zasady polityki regionalnej państwa” - Ekspertyza dla Ministerstwa Rozwoju
Regionalnego na temat Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego, Instytut Spraw Publicznych.
17. Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
18. W. Misiak, J. Siemiński, „Koncepcje rozwoju regionalnego Polski w świetle doświadczeń
integracyjnych Europy”.
19. Zarządzenie Nr 21 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie Komitetu
koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju.
268
269
List of tables
Table 1. Nomenclature of the Territorial Units for the Statistical Objectives in Poland....................212
Annexes
AGREEMENT
Table 2. Binding territorial system of the Republic of Slovakia................................................... 228
concluded on the 28th of January 2011 in Medzilaborce (the Republic of Slovakia, between:
List of figures
1. Association of the Carpathian Euroregion Poland with the seat in Rzeszów represented by:
Józef Jodłowski – Chairman of the Board
Fig. 1. The influence of outer factors on the Polish and Slovakian evolution of the cross-border
cooperation in the Carpathian Euroregion...........................................................................194
Fig. 2. Tasks of the Project Team during Stage I of the project realization.....................................197
Fig. 3. The scopes of audits realized within the project..................................................................198
Dawid Lasek – Vice-Chairman of the Board
2. Association of the Carpathian Euroregion North Slovakia with the seat in Prešov represented by:
Jozef Polacko – Chairman of the Board
Miron Mikita – Member of the Board
Fig. 4. The time axis of Stage I of the project realization................................................................198
3. Association of Self-governments “The Carpathian Euroregion – Ukraine” represented by:
List of photographs
Volodymyr Horbovyy – Chairman of the Board
Halyna Lytvyn – Executive Director
4. Svidník Regional Development Agency represented by:
Photo 1. The conference starting the project „Common development – common concern – potential
of the Carpathian region”, 17-18.09.2009, Świlcza n. Rzeszów.......................................197
Photo 2. The meeting in the seat of the Meuse-Rhine Euroregion in Eupen...................................199
Photo 3. Website www.aisrr.eu......................................................................................................200
Photo 4. The conference closing the project “Analysis - integration - networking of the regional
potentials of the Subcarphathian Voivodeship and the Prešov Region”, 27 – 28.01.2011 r.,
Medzilaborce, Slovakia....................................................................................................201
Miron Mikita – Director
5. Humenné Regional Development Agency represented:
Peter Pichonsky – Director
6. Rzeszów Regional Development Agency S.A. represented by:
Waldemar Pijar – Chairman of the Board
Janusz Ramski – Vice-Chairman of the Board
List of annexes
7. Przemyśl Regional Development Agency S.A. represented by:
Piotr Słaby – Chairman of the Board
Annex 1. The Agreement forming of the Regional Development Network of the Carpathian Euroregion.....271
Wiesław Jurkiewicz – Vice-Chairman of the Board
8. Association of the North – East in Bardejov represented by:
Marian Varholak – Chairman of the Board
9. Technical and Economic State College named after Priest Bronisław Markiewicz in Jarosław
represented by:
Zbigniew Makieła – His Grace Rector
270
271
10. Lesser Poland Economic Institute with the seat in Rzeszów represented by:
Krzysztof Kaszuba – Chairman of the Board
11. Subcarpathian Regional Tourist Organisation with the seat in Rzeszów represented by:
Jan Sołek – Chairman of the Board
12. Association for Development and Promotion of the Subcarpathian Region “Pro Carpathia” with
the seat in Rzeszów represented by:
Krzysztof Staszewski – Chairman of the Board
3. The cooperation in the scope of the improvement of methods and tools of the information
management concerning the regional development on the regional, interregional and international
level, including the performance of the joint promotion and the realization of the information
strategy connected with the realized activity.
4. The cooperation in the scope of the aid of the business support organizations in the area of the
Interregional Association of the Carpathian Euroregion and in the scope of the identification and
the support of the pro-development economic processes in the cross-border, international and
interregional dimension taking Central and Eastern Europe into consideration.
5. The cooperation in the scope of gaining the outer financial resources for the realization of the
programmes and projects connected with the performed activity.
13. Przeworsk Association of Economic Initiative Support represented by:
Leszek Kurasz – Chairman of the Board
§3
Leszek Kisiel - Vice-Chairman of the Board
General Regulations of functioning of the Regional Development Network of the Carpathian Euroregion
14. Association of the Carpathian Cooperation Network with the seat in Rzeszów represented by:
Renata Pelc – Chairman of the Board
Wojciech Mandzyn – Secretary
1. The Network of the Regional Development of the Carpathian Euroregion does not have a legal
personality.
concerning the formation of the Regional Development Network of the Carpathian Euroregion
§1
Strategic Objective of the Regional Development Network of the Carpathian Euroregion
The aim of this Agreement is the cooperation of institutions and organisations within the Network in
the scope of the support of the regional development in the area of the Interregional Association of the
Carpathian Euroregion and the support of the territorial cooperation in the cross-border, international
and interregional dimension taking Central and Eastern Europe into consideration.
2. The Section “The Regional Development” which is a part of the Coordination Team responsible
for the realization of the concept of “The Carpathian Horizon 2020” is formed for the realization
of this Agreement.
3. Each partner of the Network appoints the contact person and delegates an expert or experts to
work for the Regional Development Section.
4. The detailed solutions, work methodology, action suggestions and tasks for the realization shall
be found in the Programming Document of the Network which shall be prepared by the Regional
Development Section.
5. The coordination of the Regional Development Section of the Carpathian Euroregion and the work
organization of the Regional Development Section shall be awarded to the Association of the
Carpathian Euroregion Poland and the Association of the Carpathian Euroregion North Slovakia.
§2
§4
Detailed objectives of the Regional Development Network of the Carpathian Euroregion
Duration of the Agreement
1. The cooperation while realizing the concept of “The Carpathian Horizon 2020” especially in the
scope of the Coordination Team and on the stage of the assumption preparation for the Operational
Programme for the Eastern Carpathian Mountains in the financial perspective 2014 – 2020.
2. The cooperation at the formation and the professionalization of the international, institutional
structure of the organization for the support of the regional development and the territorial
cooperation in the area of the Interregional Association of the Carpathian Euroregion.
272
1. The agreement comes into effect on the day of signing it.
1. The agreement is concluded for the period of 5 years.
273
Signatures of the signatories of the agreement:
274
...................................................
Marian Varholak
Chairman of the Board of the Association of
the North – East
...................................................
Zbigniew Makieła
Rector of the Technical and Economic
State College named after Priest Bronisław
Markiewicz in Jarosław
...................................................
Józef Jodłowski
Chairman of the Board of the Association of
the Carpathian Euroregion Poland
...................................................
Jozef Polacko
Chairman of the Board of the Association of
the Carpathian Euroregion North Slovakia
...................................................
Krzysztof Kaszuba
Chairman of the Board of the Lesser Poland
Economic Institute in Rzeszów
...................................................
Jan Sołek
Chairman of the Board of the Subcarpathian
Regional Tourist Organisation
...................................................
Dawid Lasek
Vice-Chairman of the Board of the
Association of the Carpathian Euroregion
Poland
...................................................
Miron Mikita
Vice-Chairman of the Board of the
Association of the Carpathian Euroregion
North Slovakia
...................................................
Leszek Kurasz
Chairman of the Board of the Przeworsk
Association of Economic Initiative Support
...................................................
Renata Pelc
Chairman of the Board of the Association of
the Carpathian Cooperation Network
...................................................
Volodymyr Horbovyy
Chairman of Association of Selfgovernments “The Carpathian Euroregion
– Ukraine”
...................................................
Miron Mikita
Director of the Svidník Regional
Development
...................................................
Leszek Kisiel
Vice-Chairman of the Board of the
Przeworsk Association of Economic
Initiative Support
...................................................
Wojciech Mandzyn
Secretary of the Association of the
Carpathian Cooperation Network
...................................................
Halyna Lytvyn
Executive Director of Self-governments “The
Carpathian Euroregion – Ukraine”
...................................................
Peter Pichonsky
Director of the Humenné Regional
Development Agency
...................................................
Waldemar Pijar
Chairman of the Board of Rzeszów Regional
Development Agency S.A.
...................................................
Piotr Słaby
Chairman of the Board of the Przemyśl
Regional Development Agency S.A.
...................................................
Janusz Ramski
Vice-Chairman of the Board of Rzeszów
Regional Development Agency S.A.
...................................................
Wiesław Jurkiewicz
Vice-Chairman of the Board of the Przemyśl
Regional Development Agency S.A.
...................................................
Krzysztof Staszewski
Chairman of the Board of Association
for Development and Promotion of the
Subcarpathian Region “Pro Carpathia”
275
276
Download

Mapa rozwoju regionalnego w Euroregionie Karpackim