MİTOZ
Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,
sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir.
Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir
olgunluğa eriştikten sonra bölünürler. Hücre bölünmesi çekirdeğin kontrolünde gerçekleşir.
Kromozom
Vücut hücreleri anne ve babadan gelen kromozom çiftine sahiptir. Üreme hücreleri ise vücut
hücrelerinin yarısı kadar kromozoma sahiptir. Yani
bir takım kromozoma sahip hücreler üreme hücreleridir ve n ile gösterilir. Bir takım (n) anneden
bir takım (n) babadan gelmek üzere iki takım bulunduran hücreler vücut hücreleridir ve “2n” ile
gösterilirler.
Hücre bölünmesi tek hücrelilerde üremeyi, çok
hücrelilerde büyüme, gelişme, yaraların onarılması
ve üreme hücrelerinin oluşmasını sağlar.
Çok hücreli olan bitki
hücre bölünmesi ile
büyümektedir.
Çok hücreli olan insanın hücre bölünmesi
ile saçları uzamaktadır.
Çok hücreli olan insanlarda zarar gören kısımların onarılması hücre
bölünmesi ile gerçekleşir.
Hücre bölünmesi; büyüme, gelişme, yaraların
onarılması için vücut hücrelerinde mitoz, eşey ana
hücrelerinde eşey hücreleri (üreme hücreleri) oluşurken mayoz olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.
Mitoz bölünme birbirini takip eden çekirdek ve
sitoplazma bölünmesinden meydana gelir. Bölünme sonucunda birbirine ve ana canlıya kalıtsal olarak benzeyen iki yavru hücre oluşur.
Hücre belli bir olgunluğa erişip, çekirdeğin bölünme emrini vermesiyle mitoz bölünme başlar.
Bölünme öncesinde çekirdekte bulunan kalıtım maddesi (DNA) kendini kopyalar. Katılım maddesi mitozun başlangıcında kromozom adını alır.
Zeka Küpü Yayınları Ò
Tek hücreli olan Amip
hücre bölünmesi ile
çoğalmaktadır.
Yumurta hücresi
n = 23
Zigot
2n = 46
Sperm hücresi
n = 23
Deri hücresi
2n = 46
Örneğin insanların vücut hücrelerinde 46 kromozom bulunmaktadır. 2n=46 şeklinde gösterilir.
Üreme hücrelerinde ise (yumurta veya sperm) 23
tane kromozom bulunmaktadır. n=23 şeklinde gösterilir.
B unl a r ı B i l i yor mus unuz?
Kanser hücreleri mitoz bölünme ile hızlıca çoğalmaktadır. Birçok kanser ilacı bu hücre bölünmesini önlemek için üretilmektedir. Mitoz bölünme en hızlı ana
rahmindeki ceninde görülmektedir. Hücreler yirmi dakikada bir mitoz bölünme geçirirler. En korkunç kanser türlerinde bile bu kadar çabuk bölünme kabiliyeti
mevcut değildir. Dokuz ay gibi kısa bir süre içinde,
toplu iğne başı büyüklüğündeki döllenmiş bir hücreden 3-4 kg’lık bir canlı meydana gelir.
5
7. Üreme ana hücrelerde meydana gelen hüc-
TEST
re bölünmesi aşağıda verilen olaylardan
hangisi için meydana gelir?
KONU ÖĞRENME
ÇÖZ
1. Canlının en küçük yapı birimi aşağıdakiler-
A) Büyüme
B) Gelişme
C) Onarım
D) Üreme
den hangisidir?
A) Hücre
B) Doku
C) Organ
D) Sistem
8. Vücut hücresinde 40 kromozom bulunan
bir canlının üreme hücresindeki kromozom
sayısı aşağıdakilerden hangisidir?
2. Aşağıdakilerden hangisi hücrenin kısımlarından değildir?
A) Hücre zarı
B) Sitoplazma
C) Çekirdek
D) Kalıtım maddesi
A) 40
B) 20
C) 10
D) 80
9. Aşağıda mitoz bölünme ile ilgili verilen bil-
3. Hücrede büyüme, gelişme ve üremeyi
kontrol eden yapı hangisidir?
A) Hücre zarı
B) Hücre duvarı
C) Çekirdek
D) Sitoplazma
Zeka Küpü Yayınları Ò
gilerden hangisi yanlıştır?
A) Bölünme sonucunda iki hücre oluşur.
B) Oluşan hücreler kalıtsal olarak birbirinin
aynısıdır.
C) Önce sitoplazma, daha sonra çekirdek bölünmesi meydana gelir.
D) Vücut hücrelerinde görülür.
4. Hücre bölünmesi tek hücrelilerde hangi
olayı sağlar?
A) Büyüme
B) Gelişme
C) Onarım
D) Üreme
5. Hücre bölünmesi çok hücrelilerde hangi
olayı sağlamaz?
A) Büyüme
B) Gelişme
C) Onarım
D) Üreme
10.Mitoz bölünmenin başlangıcında çekirdekteki kalıtım maddesi aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?
A) Kromozom
B) DNA
C) Çekirdek
D) Hücre
11. Aşağıda verilen hücre bölünmelerinden
6. Vücut hücrelerinde meydana gelen hücre
hangisi diğerlerinden farklıdır?
bölünmesi aşağıdaki olaylardan hangisi
için meydana gelmez?
A) Tek hücreli olan amipten iki yavru amip oluşumu
A) Büyüme
B) Gelişme
B) Yeni doğmuş bir bebeğin büyümesi
C) Onarım
D) Üreme
C) İnsanların saçların uzaması
D) Bitkinin polen üretmesi
6
7. Üreme ana hücrelerinde meydana gelen mayoz bölünme ile üreme hücreleri oluşur. Bu da
üremeyi sağlar.
ÇÖZÜMLER
Doğru yanıt “D” seçeneğidir.
1. Canlının en küçük yapı birimine hücre denir.
Doğru yanıt “A” seçeneğidir.
8. Üreme hücrelerindeki kromozom sayısı vücut
hücrelerinin yarısı kadardır.
2. Hücre; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten
Doğru yanıt “B” seçeneğidir.
meydana gelir.
3. Hücrede meydana gelen tüm olayların kontrolünü çekirdek sağlar.
Doğru yanıt “C” seçeneğidir.
Zeka Küpü Yayınları Ò
Doğru yanıt “D” seçeneğidir.
9. Mitoz bölünmede önce çekirdek daha sonra
sitoplazma bölünmesi meydana gelir.
Doğru yanıt “C” seçeneğidir.
4. Hücre bölünmesi tek hücrelilerde üremeyi
sağlar.
Doğru yanıt “D” seçeneğidir.
10.Çekirdekteki kalıtım maddesi mitozun başlangıcında kromozom olarak adlandırılır.
Doğru yanıt “A” seçeneğidir.
5. Hücre bölünmesi çok hücrelilerde büyüme,
gelişme ve onarımı sağlar.
Doğru yanıt “D” seçeneğidir.
11. Amipten iki yavru hücre oluşumu, bebeğin bü6. Vücut hücrelerinde meydana gelen mitoz bölünme ile büyüme, gelişme ve onarım sağlanır.
yümesi, saçların uzaması mitoz bölünme ile
gerçekleşir. Bitkinin polen üretmesi ise mayoz
bölünme ile gerçekleşir.
Doğru yanıt “D” seçeneğidir.
Doğru yanıt “D” seçeneğidir.
7
Mitoz Bölünmenin Evreleri
Bitki hücrelerinde ise hayvan hücrelerinden
farklı olarak sitoplazma bölünmesi, ara lamel oluşumu ile gerçekleşir.
2n=2 kromozomlu bir hayvan hücresinin mitoz
bölünme evrelerini inceleyelim.
Hazırlık evresinde çekirdekte bulunan kalıtım
maddesi kendini kopyalar.
Hücre
çeperi
Ara lamel
1. aşamada kromozomlar
belirgin halde görünürler.
Çekirdeği çevreleyen zar
erimeye başlar.
3. aşamada kromozomlar ayrılarak zıt kutuplara
doğru hareket ederler.
Böylece çekirdek bölünmesi tamamlanır.
4. aşamada sitoplazma
bölünmesi başlar. Sitoplazma bölünmesi boğumlanarak gerçekleşir.
Böylece bölünme tamamlanmış olur.
2n = 2
10
2n = 2
Zeka Küpü Yayınları Ò
2. aşamada kromozomlar
hücrenin ortasına dizilirler.
Bitki hücrelerinde bulunan hücre çeperinin sert
ve dayanıklı olmasından dolayı sitoplazma bölünmesi boğumlanarak gerçekleşmez.
Mitoz bölünme sonucu iki hücre oluşur ve
oluşan hücrelerin kromozom sayısı ana hücre ile
aynıdır.
Bir canlının bütün vücut hücrelerinde aynı sayıda kromozom bulunmaktadır. Aynı türe ait canlıların kromozom sayılarıda aynıdır. Fakat farklı tür
canlılarında kromozom sayıları aynı olabilir.
Tür
Kromozom sayısı
İnsan
46
Moli balığı
46
Güvercin
16
Soğan
16
At
64
Eğrelti otu
500
Tabloyu incelersek insan ve moli balığının
aynı sayıda kromozom içerdiğini görürüz. Eğrelti
otunda ise insandan daha fazla kromozom bulunmaktadır. Fakat bu durum eğrelti otunun insandan
daha gelişmiş olduğunu göstermez. Bir canlının
sahip olduğu kromozom sayısı o canlının gelişmişliği ile ilgili değildir.
6.
TEST
Yandaki şekilde anlatılmak
istenen
eşeysiz üreme şekli aşağıdakilerden
hangisidir?
KONU ÖĞRENME
ÇÖZ
1. Bitkiler aşağıdakilerden hangisi ile eşeysiz
Bir dalı
koparılır.
olarak çoğalmaktır?
A) Vejetatif
B) Tomurcuklanma
C) Bölünerek
D) Yenilenme
2. Hamurun kabarmasını sağlayan maya hüc-
7.
A) Vejetatif
B) Tomurcuklanma
C) Bölünerek
D) Yenilenme
3. Terliksi hayvan, amip, bakteri gibi canlılar
aşağıdakilerden hangisi ile eşeysiz olarak
çoğalmaktadır?
A) Vejetatif
B) Tomurcuklanma
C) Bölünerek
D) Yenilenme
Zeka Küpü Yayınları Ò
releri aşağıdakilerden hangisi ile eşeysiz
olarak çoğalmaktadır?
Uygun koşullarda
yeni bitki
oluşur.
A) Vejetatif
B) Tomurcuklanma
C) Bölünerek
D) Yenilenme
1. Hidra
2. Çilek
3. Patates
4. Deniz anası
Yukarıda tomurcuklanarak ve vejetatif
olarak çoğalan canlılar karışık olarak gösterilmektedir. Bu canlıların doğru sınıflandırılması aşağıdakilerden hangisinde doğrudur?
Tomurcuklanarak
çoğalma
Vejetatif çoğalma
A)
1-3
2-4
B)
2-3
1-4
C)
1-4
2-3
D)
3-4
1-2
8. 1. Bakteri
2. Deniz yıldızının
kopan kolu
4. Kertenkelenin kopan kuyruğunu onarması
aşağıdakilerden hangisi ile gerçekleşir?
A) Vejetatif
B) Tomurcuklanma
C) Bölünerek
D) Yenilenme
3. Terliksi hayvan
4. Kertenkelenin
kopan kuyruğu
5.
Bölünerek
çoğalma
Yenilenme
Yukarıda bölünerek çoğalan ve yenilenen
canlılar birbirleri ile eşleştirilmiştir. Bu eşleştirme ile ilgili olarak aşağıdakilerden
hangisi doğrudur?
A) Eşleştirme doğrudur.
B) 2 ve 3’teki örnekler yer değiştirdiğinde
eşleştirme doğru olur.
Yukarıdaki şekilde anlatılmak istenen eşeysiz
üreme şekli aşağıdakilerden hangisidir?
C) 2 ve 4’teki örnekler yer değiştirdiğinde
eşleştirme doğru olur.
A) Vejetatif üreme
D) 1 ve 3’teki örnekler yer değiştirdiğinde
eşleştirme doğru olur.
B) Tomurcuklanma
C) Bölünereküreme D) Yenilenme
15
ÇALIŞMA K AĞ I DI
1
2
Deniz anası
4
4
Bakteri
7
Amip
Deniz yıldızının kopan
kolunu yenilemesi
3
Hidra
5
6
Kavak ağacı
Hamurun mayalanması
8
9
İkiye ayrılan
solucandan iki yeni
solucan oluşması
Gül
Yukarıda fotoğraflara ait kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım.
1. Bölünerek çoğalan canlılar hangileridir?
..........................................................................................................................................................
2. Tomurcuklanarak çoğalan canlılar hangileridir?
..........................................................................................................................................................
3. Vejetatif üreme yapan canlılar hangileridir?
..........................................................................................................................................................
4. Yenilenme olayını yapan canlılar hangileridir?
..........................................................................................................................................................
5. Mitoz bölünme geçiren canlılar hangileridir?
..........................................................................................................................................................
17
YAZILI KAĞIDI
1
1. Aşağıdaki sorulardan doğru olanlara “D”, yanlış olanlara “Y” harfi koyunuz.
a. (
) Mitoz bölünme çok hücrelilerde üremeyi sağlar.
b. (
) İnsanlarda saç, tırnak ve boyun uzaması mitoz bölünme ile gerçekleşir.
c. (
) Bitkide polen üretimi mitoz bölünme ile gerçekleşmez.
d. (
) Vücut hücrelerindeki kromozomlar “2n”, üreme hücrelerindeki kromozomlar ise “n” ile göste- rilir.
e. (
) Bitki ve hayvanlarda mitoz bölünmenin son evresinde farklılıklar bulunur.
f. (
) Mitoz bölünme sonucunda oluşan iki hücrede kalıtsal olarak birbirinden farklıdır.
g. (
) Eşeysiz üreme mayoz bölünme ile gerçekleşmektedir.
h. (
) Bitkiler vejetatif üreme yapmaktadır.
i. (
) Deniz anası, maya hücreleri tomurcuklanarak çoğalmaktadır.
j. (
) Bakteri, amip bölünerek çoğalmaktadır.
2. Aşağıda verilen boşlukları doldurunuz.
a. 32 kromozoma sahip bir yaprak hücresi mitoz bölünme geçirdiğinde .................. hücre oluşur,
oluşan hücrelerin kromozom sayısı .....................’dir.
b. Mitoz bölünme tek hücrelilerde ...................... sağlar.
c. Vejetatif üreme yapan canlılara ............................ ve ...................... örnek verilebilir.
d. Kertenkelelerin kopan kuyruğunu onarması ............................. ile gerçekleşir.
e. Terliksi hayvanın bölünerek çoğalması ....................... bölünme ile gerçekleşir.
f. Hayvan hücrelerinde sitoplazma bölünmesi ................. şeklinde olurken bitki hücrelerinde
...................... oluşumu ile gerçekleşmektedir.
g. Kalıtım maddesi mitozun başlangıcında ............................. adını alır.
3. Mitoz sonucunda gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangileri BÜYÜME, hangileri ÜREME, hangileri YENİLENME olarak adlandırılır.
a. Deniz yıldızının kopan kolunu onarması
b. Hidranın tomurcuklanarak çoğalması
c. Patates yumrularının çimlenmesi
d. Grip mikrobunun vücutta çoğalıp hastalık yapması
e. Kırılan kemiğin onarılması
f. Boyumuzun uzaması
g. Embriyonun gelişip bebeği oluşturması
h. Söğüt dalının toprağa dikilip yeni bitkiyi oluşturması
i. Verem mikrobunun vücutta çoğalıp hastalık yapması
j. Kanserin vücuda yayılması
27
YAZILI KAĞIDI
2
1. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” harfi koyunuz.
a. (..........) Genotipi “AA, bb, KK” gibi olan genlere saf döl denir.
b. (..........) İlk kuşakta etkisini gösteren genlere baskın gen denir.
c. (..........) Canlının genetik yapısı fenotip olarak adlandırılır.
d. (..........) Akraba evliliğinde anne ve baba taşıyıcı ise çocuğun hasta olma ihtimali %25’tir.
e. (..........) Down sendromu, hemofili, renk körlüğü genetik hastalıklardandır.
2. Homozigot siyah kıllı fare ile homozigot beyaz kıllı farenin çaprazlanması sonucu oluşan yavruların genotip ve fenotipini belirleyiniz. (Siyah kıl geni baskındır.)
3. Heterozigot mor çiçekli iki bezelye bitkisi çaprazlandığında oluşan bezelyelerin genotip ve fenotipini belirleyiniz. (Mor çiçek beyaz çiçeğe baskındır.)
4. Saf döl kahverengi gözlü anne ile mavi gözlü babanın çaprazlanması sonucu meydana gelen 1.
ve 2. kuşaktaki bireylerin genotip ve fenotipini yazınız. (Kahverengi göz geni baskındır.)
5. a) 4 kız çocuğu olan bir çiftin doğacak olan 5. çocuğunun erkek olma olasılığı nedir? Çaprazlama yaparak gösteriniz.
b) Doğacak çocuğun cinsiyetinin belirlenmesi anneye mi yoksa babaya mı bağlıdır? Açıklayınız.
47
9. Kendi aralarında beyin fırtınası yapan bir
TEST
grup öğrenci, içlerinden birisinin söylediği
kavramla ilgili sadece bir terim söyleyecektir.
ÜNİTE DEĞERLENDİRME – 4
ÇÖZ
Biyolojik çeşitlilik
1.
Bu beyin fırtınasında öğrencilerden hangisi yanlış bir terim söylemiştir?
A)
Mayoz
bölünme
C)
B)
Varyasyon
D)
Döllenme
Modifikasyon
Yukarıdaki fotoğraf albümünde bir kızın farklı yaşlarda çekilen fotoğrafları verilmiştir.
Zeka Küpü Yayınları 
Fotoğrafları gösterilen kızla ilgili olarak
aşağıda söylenenlerden hangisi yanlıştır?
10.
A) İlk resmi çektirdikten sonra 1 defa mitoz
bölünme geçirmiştir.
B) Geçirdiği hücre bölünmeleri ile gelişimini
devam ettirmiştir.
C) Geçirdiği hücre bölünmeleri sonucunda
kromozom sayısı değişmeden kalmıştır.
D) Hücre bölünmelerini çekirdek kontrolünde
tamamlamıştır.
2. Aşağıda bir öğrencinin Fen ve Teknoloji
ödevi için çizdiği grafik verilmiştir.
Kromozom sayısı
Yukarıda zürafalarla ilgili iki farklı evrim görüşü gösterilmiştir.
Buna göre aşağıdaki yorumlardan hangisi
yanlıştır?
A) I. görüş Lamarck’a aittir.
Bu öğrencinin ödev konusu aşağıdakilerden hangisi olamaz?
B) II. görüş Darwin’e aittir.
A) Çilek bitkisinin vejetatif üremesi
C) I. görüşte kısa boyunlu zürafalar mutasyona uğradıklarından yok olmuştur.
B) Amipte eşeysiz üreme
D) II. görüşte doğal seçilim ve adaptasyonlar
varyasyonları oluşturur.
D) İnsanda üreme hücrelerinin oluşumu
C) Kuşlarda yaraların onarımı
95
3. Ayrık kulak memesine sahip bir baba ile
5.
yapışık kulak memesine sahip bir annenin
çocukları yapışık kulak memesine sahiptir.
Bu çiftin doğacak ikinci çocuklarının ayrık
kulak memesine sahip olma ihtimali % kaçtır? (Ayrık kulak memesi baskındır.)
A) %25
B) %50
C) %75
1
3
4
8
9
2
5
6
7
11
12
D) %100
10
13
Yukarıdaki soyağacında Ergin Ailesi’nin
fertleri gösterilmektedir. Buna göre aşağıdaki bireylerden hangi ikisi arasında akrabalık bulunmaz?
A) 1 ve 12
B) 2 ve 8
C) 4 ve 11
D) 5 ve 10
4.
Boy
uzunluğu
Bir günde
tüketilen
süt miktarı
Bir günde
tüketilen
vitamin
miktarı
Zeka Küpü Yayınları 
Bora Cansu Melis Arda
Haftada
kaç saat
yüzme
yapıldığı
96
Bir grup 8. sınıf öğrencisi boy uzunluklarının çevre etkisiyle değişimini araştırmak
için yukarıdaki tabloyu hazırlamışlardır.
6. Meyve bahçesi bulunan Ahmet Bey, yetiş-
Fen ve Teknoloji dersinde boy uzunluğunun çevresel ve kalıtsal faktörlerden etkilendiğini öğrenen öğrenciler tabloda hangi
değişiklikleri yapmalıdır?
Ahbet Bey, böceklere dayanıklı, birbirinin
aynı ağaçlardan oluşan bir bahçe yapmak
istiyor. Bunun için aşağıdakilerden hangisini yapması uygun olur?
A) Günlük tüketilen süt miktarı yerine protein
miktarı yazmalıdır.
A) Dayanıksız ağaçlardan aldığı çubukları
köklendirerek başka bir bağa dikmeli.
B) Tabloda sadece aynı cinsiyettekiler kalmalıdır.
B) Dayanıklı ağaçlardan aldığı çubukları köklendirerek başka bir bağa dikmeli.
C) Tabloya anne ve babalarının boy uzunluğunu eklemelidir.
C) Dayanıklı ve dayanıksız meyve ağaçlarını
kendi aralarında tozlaştırmalı.
D) Tabloya farklı yaştaki arkadaşlarını eklemeliler.
D) Dayanıklı meyve ağaçlarından aldığı tohumları başka yere dikmeli.
tirdiği ağaçlardan bazılarının zararlı böceklere karşı dayanıksız olduğunu görmüştür.
Download

Untitled - Zeka Küpü Yayınevi