Bu gösterge seti kullanıcılara Türkiye Ekonomisinin değişik alanları ile ilgili
güncel bilgiler vermek amacıyla hazırlanmıştır.
Bu dosya her haftanın ilk günü itibarıyla güncellenmektedir.
Son güncelleme tarihi: 1 Eylül 2014
1
TÜRKİYE EKONOMİSİ
Hazine Müsteşarlığı
Eylül 2014
İÇİNDEKİLER
ƒ Türkiye Ekonomisinin Dünyadaki Yeri......................................................4
ƒ Türkiye’nin Demografik Yapısı..................................................................7
ƒ Büyüme...................................................................................................11
ƒ İstihdam...................................................................................................29
ƒ Enflasyon.................................................................................................41
ƒ Dış Ticaret ve Ödemeler Dengesi...........................................................53
ƒ Kamu Maliyesi.........................................................................................73
ƒ Borç Yönetimi..........................................................................................82
ƒ Mali Sektör............................................................................................116
ƒ Piyasa Göstergeleri...............................................................................128
ƒ Yatırım Ortamı.......................................................................................139
ƒ IMF ve AB ile İlişkiler.............................................................................145
ƒ Sosyal Güvenlik.....................................................................................148
ƒ İşgücü Piyasası.....................................................................................157
ƒ AR-GE...................................................................................................168
ƒ Enerji Sektörü........................................................................................183
3
TÜRKİYE EKONOMİSİNİN
DÜNYADAKİ YERİ
4
Dünyanın En Büyük Ekonomileri
(Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYH, Trilyon Dolar, 2013)
Not: Çin, İran, İtalya, Kore ve Türkiye 2013 tahmin.
Kaynak: IMF, Dünya Ekonomik Görünümü Raporu, Nisan 2014
5
Avrupa’nın En Büyük Ekonomileri
(Satın Alma Gücü Paritesine Göre GSYH, Trilyon Dolar, 2013)
Not: İsveç, İtalya, ve Türkiye 2013 tahmin.
Kaynak: IMF, Dünya Ekonomik Görünümü Raporu, Nisan 2014
6
TÜRKİYE’NİN DEMOGRAFİK
YAPISI
7
Demografik Avantaj
Ülkelerin Demografik Profili* (Yüzde Pay, 2013 Yılı)
(*) Tahmin
Kaynak: BM
8
Demografik Avantaj
Ülkelerin Demografik Profili (Yüzde Pay, 2050 Tahminleri)
Kaynak: BM
9
Türkiye: Nüfus Öngörüleri (Milyon Kişi)
90,0
80,0
76,9
77,8
78,6
2014
2015
2016
70,0
60,0
50,0
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program
10
BÜYÜME
11
GSYH Büyüme Oranları (Yıllık % Değişim)
Kaynak: TÜİK
12
GSYH Büyüme Oranı (Dönem Ortalaması, %)
Kaynak: TÜİK, Hazine Müsteşarlığı
13
Büyüme Hedefleri (%)
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program, Ekim 2013
14
Büyümenin Oynaklığı
(Reel Büyüme Oranlarının Oynaklık Katsayısındaki Değişim)
Kaynak: TÜİK, Hazine Müsteşarlığı
15
Kişi Başına Düşen GSYH (ABD Doları)
Kaynak: TÜİK
16
Kişi Başına Gayri Safi Yurt İçi Hasıla, 2012
(Satın Alma Gücü Standardı, AB-27=100)
Eğilim çizgisi: Hareketli
ortalama
(*) Tahmin
Kaynak: Eurostat
17
Kişi Başına Düşen GSYH (ABD Doları)
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program, Ekim 2013
18
AB Ülkeleri ve Türkiye Reel GSYH (2001=100)
Karşılaştırması
Kaynak: OECD
19
GSYH Büyümesine Katkılar (%)
Kaynak: TÜİK
20
AB Ülkeleri ve Türkiye’de Talebin Bileşenleri (2001=100)
Özel Tüketim
Toplam Yatırımlar
İhracat
İthalat
İthalat
Kaynak: OECD
21
Özel Sektör Sabit Sermaye Yatırımlarının GSYH
Büyümesine Katkısı (%)
6
4
3,3
2
2,5
1,6
0,6
0
1993-2002
2003-2013
Özel Sektör Sabit Sermaye Yatırımlarının Katkısı
Kaynak: TÜİK
Diğer
22
Toplam Sanayi Verimlilik Endeksi
110
105
100
95
90
85
80
Verimlilik Saat Başına
75
Kaynak: TÜİK, Hazine Müsteşarlığı
14 Ç1
13 Ç3
13 Ç1
12 Ç3
12 Ç1
11 Ç3
11 Ç1
10 Ç3
10 Ç1
09 Ç1
08 Ç3
08 Ç1
07 Ç3
07 Ç1
06 Ç3
06 Ç1
05 Ç3
05 Ç1
70
09 Ç3
Doğrusal Eğilim (Verimlilik
(saat başına))
23
Toplam Sanayi Sektöründe Verimlilik ve Ücretler
(Çalışılan Saat Başına)
140
Reel Ücret Endeksi
Reel Birim Ücret Endeksi
130
120
110
100
90
Verimlilik Endeksi
80
Kaynak: TÜİK, Hazine Müsteşarlığı
14 Ç1
13 Ç3
13 Ç1
12 Ç3
12 Ç1
11 Ç3
11 Ç1
10 Ç3
10 Ç1
09 Ç3
09 Ç1
08 Ç3
08 Ç1
07 Ç3
07 Ç1
06 Ç3
06 Ç1
05 Ç3
05 Ç1
70
24
Sanayi Üretim Endeksi (Mevsimsel Düzeltilmiş)
Kaynak: TÜİK
25
İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı (Mevsimsel Düzeltilmiş, %)
Kaynak: TCMB
26
2007-1
3
5
7
9
11
2008-1
3
5
7
9
11
2009-1
3
5
7
9
11
2010-1
3
5
7
9
11
2011-1
3
5
7
9
11
2012-1
3
5
7
9
11
2013-1
3
5
7
9
11
2014-1
3
5
7
Reel Kesim Güven Endeksi
140
120
100
80
60
40
Kaynak: TCMB
27
Tüketici Güven Endeksi
Kaynak: TÜİK-TCMB
28
İSTİHDAM
29
İşsizlik Oranı * (%)
* Hanehalkı işgücü araştırmasında Avrupa Birliğine tam uyum amacıyla 2014 Şubat dönemiyle birlikte yeni seri veriler açıklanmaya başlanmış
olup, 2005-Ocak 2014 dönem sonuçları ekonometrik model ile tahmin edilmiştir.
Kaynak: TÜİK
30
Genç Nüfusta İşsizlik Oranı (Mevsimsel Düzeltilmiş, %)
Kaynak: OECD
31
İstihdam * (Mevsimsel Düzeltilmiş, Milyon Kişi)
* Hanehalkı işgücü araştırmasında Avrupa Birliğine tam uyum amacıyla 2014 Şubat dönemiyle birlikte yeni seri veriler açıklanmaya başlanmış
olup, 2005-Ocak 2014 dönem sonuçları ekonometrik model ile tahmin edilmiştir.
Kaynak: TÜİK
32
İşgücü Göstergeleri (mevsimsel düz.)
* Hanehalkı işgücü araştırmasında Avrupa Birliğine tam uyum amacıyla 2014 Şubat dönemiyle birlikte yeni seri veriler açıklanmaya başlanmış
olup, 2005-Ocak 2014 dönem sonuçları ekonometrik model ile tahmin edilmiştir.
Kaynak: TÜİK
33
İşgücü Göstergeleri (mevsimsel düz.)
* Hanehalkı işgücü araştırmasında Avrupa Birliğine tam uyum amacıyla 2014 Şubat dönemiyle birlikte yeni seri veriler açıklanmaya başlanmış
olup, 2005-Ocak 2014 dönem sonuçları ekonometrik model ile tahmin edilmiştir.
Kaynak: TÜİK
34
Sektörlere Göre İstihdam Gelişmeleri
Tarım (milyon kişi)
Sanayi (milyon kişi)
İnşaat (milyon kişi)
Hizmetler (milyon kişi)
* Hanehalkı işgücü araştırmasında Avrupa Birliğine tam uyum amacıyla 2014 Şubat dönemiyle birlikte yeni seri veriler açıklanmaya başlanmış
olup, 2005-Ocak 2014 dönem sonuçları ekonometrik model ile tahmin edilmiştir.
Kaynak: TÜİK
35
İstihdamın Sektörel Değişimi
Sektörlerin Toplam İstihdam İçindeki Payları (%)
Kaynak: TÜİK
İstihdam Değişimine Sektörlerin Katkısı (% puan)
36
İşteki Duruma Göre İstihdam Edilenler (%)
Kaynak: TÜİK
37
Kayıt Dışı İstihdam Oranı (%)
Kaynak: TÜİK
38
İşgücüne Katılım Oranı (%)
80
70
60
50
40
30
20
10
0
Kaynak: TÜİK
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Kadın
23,3
23,6
23,6
24,5
26
27,6
28,8
29,5
30,8
Erkek
70,6
69,9
69,8
70,1
70,5
70,8
71,7
71
71,5
Toplam
46,4
46,3
46,2
46,9
47,9
48,8
49,9
50
50,8
39
Eğitim Durumuna Göre İşgücüne Katılım Oranı (2013, %)
Erkek
Kadın
Yükseköğrenim
Yükseköğrenim
Not: Balonun büyüklüğü her bir grubun ilgili cinsiyete göre işgücü içerisindeki payını göstermektedir.
Kaynak: TÜİK
40
ENFLASYON
41
Ortalama Enflasyon Oranı (%)
80
70
71,6
62,7
60
50
40
30
20
10,9
10
9,3
0
1983-94
1995-2001
2002-2013
2014 Temmuz
Kaynak: TÜİK
42
2013-2015 Enflasyon Tahminleri (%)
8
7
6
5,3
5
5,0
5,0
2015
2016
4
3
2
1
0
2014
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program, Ekim 2013
43
Enflasyon Gelişmeleri
Gıda, Enerji ve Çekirdek Enflasyon
(Ocak 2005 – Temmuz 2014, yıllık % değişim)
35
30
25
20
15
10
Gıda
Enerji
Temmuz 14
Ocak 14
Temmuz 13
Ocak 13
Temmuz 12
Ocak 12
Temmuz 11
Ocak 11
Temmuz 10
Ocak 10
Temmuz 09
Ocak 09
Temmuz 08
Ocak 08
Temmuz 07
Ocak 07
Temmuz 06
Ocak 06
Temmuz 05
0
Ocak 05
5
İşlenmemiş Gıda ve Enerji Dışı TÜFE
Kaynak: TÜİK, TCMB
44
Enflasyon Gelişmeleri
Hizmetler ve Bazı Alt Kalemler
(Ocak 2005 – Temmuz 2014, yıllık % değişim)
25
20
15
10
Hizmetler
Ulaştırma
Kira
Temmuz 14
Ocak 14
Temmuz 13
Ocak 13
Temmuz 12
Ocak 12
Temmuz 11
Ocak 11
Temmuz 10
Ocak 10
Temmuz 09
Ocak 09
Temmuz 08
Ocak 08
Temmuz 07
Ocak 07
Temmuz 06
Ocak 06
Temmuz 05
0
Ocak 05
5
Lokanta ve Otel
Kaynak: TÜİK, TCMB
45
Enflasyon - Genel Eğilim
Enflasyon Eğilimi*
(Ocak 2006 – Temmuz 2014, yıllık % değişim)
12
10
8
(%)
6
4
2
7
2014-1
7
2013-1
7
2012-1
7
2011-1
7
2010-1
7
2009-1
7
2008-1
7
2007-1
7
2006-1
0
(*) Aylık mevsimsel düzeltilmiş ÖKTG-I endeksi (3 aylık hareketli ortalama)
Kaynak: TÜİK, TCMB
46
Enflasyon - Temel Bileşenleri
Enflasyonun Bileşenleri
(yüzde katkı)
2004 – 2013 Ortalaması
50
Temmuz 2014
45,9
58,3
60
40
50
29,7
40
30
16,6
20
6,0
10
Diğer
Tütün
Enerji
Gıda
0
1,8
0
Diğer
10
Tütün
8,1
Enerji
20
33,9
Gıda
30
70
Kaynak: TÜİK, Hazine Müsteşarlığı
47
Enflasyon ve Enflasyon Beklentileri* (Yıllık % Değişim)
14
TÜFE
12 Ay Sonrası
12
24 Ay
Sonrası
10
9,32
8
7,35
6,8
6
2013 Hedef: % 5,0
4
2014 Hedef: % 5,0
2006-1
4
7
10
2007-1
4
7
10
2008-1
4
7
10
2009-1
4
7
10
2010-1
4
7
10
2011-1
4
7
10
2012-1
4
7
10
2013-1
4
7
10
2014-1
4
7
10
2015-1
7
2016-1
7
2
(*) TCMB Beklenti Anketi – Ağustos 2014
TCMB Beklenti Anketi, 2013 yılı Ocak ayından itibaren ayda bir defa yayınlanmaktadır.
Kaynak: TÜİK, TCMB
48
Yıllık Enflasyon Oranı ve Beklentiler (%)
Enflasyon Beklentileri (Ağustos 2014)
32
Yıl sonu
8,70
28
12 Ay Sonrası
7,35
24 Ay Sonrası
6,80
24
20
16
Gelecek
12 Ay
Gelecek
24 Ay
12
8
4
0
Yılsonu Hedefi
1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4 7 10 1 4
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
Kaynak: TCMB Beklenti Anketi
49
Seçilmiş Ürünlerin Uluslararası Fiyat Endeksleri
(2005=100)
1050
850
Pirinç
650
450
Buğday
Metal
Enerji
250
Enerji
Kaynak: IMF
Metal
Buğday
6
2014-1
8
3
10
5
12
7
2
9
4
11
6
2009-1
8
3
10
5
12
7
2
9
4
11
6
2004-1
50
Pirinç
50
-2
Kaynak: IMF, TÜİK
Ocak 14
Temmuz 13
Ocak 13
Temmuz 12
Ocak 12
Temmuz 11
Ocak 11
Temmuz 10
Ocak 10
Temmuz 09
Ocak 09
Temmuz 08
Ocak 08
Temmuz 07
14
Ocak 07
4
Temmuz 06
Ocak 06
Temmuz 05
Ocak 05
Dünyada Enflasyon Gelişmeleri
Türkiye
12
10
8
Gelişmekte Olan Ülkeler
6
Dünya
2
Gelişmiş Ülkeler
0
51
Türkiye’nin Enflasyon Sıralamasında Dünyadaki Yeri
70
64 61
61
60
50
48
50
40
40
36
29
30
31
27
20
10
5
7
6
10
3
7
9
0
1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
2013 yılı itibarıyla toplam ülke sayısı 187 olup sıralama büyükten küçüğe doğrudur.
Kaynak: IMF
52
DIŞ TİCARET ve
ÖDEMELER DENGESİ
53
Yıllık İhracat (Milyar Dolar)
175
152,5 151,8
150
134,9
132,0
125
113,9
107,3
100
102,1
85,5
73,5
75
50
157,2
63,2
47,3
36,1
25
0
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013 2014*
(*) 2014 Temmuz ayı itibarıyla yıllıklandırılmış.
Kaynak: TÜİK
54
Yıllık İthalat (Milyar Dolar)
275
240,8 236,5
250
225
242,5
202,0
200
185,5
170,1
175
139,6
150
140,9
116,8
125
97,5
100
75
251,7
69,3
51,6
50
25
0
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014*
(*) 2014 Temmuz ayı itibarıyla yıllıklandırılmış.
Kaynak: TÜİK
55
İhracat ve İthalat Büyüme Oranları
(Bir Önceki Yılın Aynı Ayına Göre Yıllıklandırılmış Yüzde Değişim)
50
İhracat
İthalat
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
2003-1
4
7
10
2004-1
4
7
10
2005-1
4
7
10
2006-1
4
7
10
2007-1
4
7
10
2008-1
4
7
10
2009-1
4
7
10
2010-1
4
7
10
2011-1
4
7
10
2012-1
4
7
10
2013-1
4
7
10
2014-1
4
7
-40
Kaynak: TÜİK
56
AB Ülkeleri ve Türkiye’de İhracat (2001=100)
270
250
230
210
190
170
150
130
110
90
Türkiye
Portekiz
Kaynak: OECD
Macaristan
İtalya
Polonya
Avro Bölgesi
13 Ç4
13 Ç1
12 Ç2
11 Ç3
10 Ç4
10 Ç1
09 Ç2
08 Ç3
07 Ç4
07 Ç1
06 Ç2
05 Ç3
04 Ç4
04 Ç1
03 Ç2
02 Ç3
01 Ç4
01 Ç1
70
İspanya
57
İhracat Performansı (Yıllık Ortalama Değişim, 2001-2012)
12
10,2
10,1
8
4,6
4,3
3,6
4
3,0
0
Dünya
Euro Bölgesi
Gelişmekte Olan
Asya
Kaynak: TÜİK, IMF Dünya Ekonomik Görünümü Nisan 2014
Orta Doğu ve
Kuzey Afrika
Latin Amerika
Türkiye
58
İhracat Hedefleri (FOB, Milyar Dolar)
225
202,5
200
184,0
175
166,5
150
125
100
2014
2015
2016
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program
59
İthalat (% GSYH)
35
30
25
20
15
10
5
0
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Sermaye Malları
Ara Malları
Tüketim Malları
Kaynak: TÜİK
60
H 02
E 02
A 02
M 03
H 03
E 03
A 03
M 04
H 04
E 04
A 04
M 05
H 05
E 05
A 05
M 06
H 06
E 06
A 06
M 07
H 07
E 07
A 07
M 08
H 08
E 08
A 08
M 09
H 09
E 09
A 09
M 10
H 10
E 10
A 10
M 11
H 11
E 11
A 11
M 12
H 12
E 12
A 12
M 13
H 13
E 13
A 13
M 14
H 14
Brent Petrol Fiyatı (ABD Doları, varil)
160
140
120
100
80
60
40
20
Kaynak: Reuters
61
Enerji Fiyatlarının Enerji İthalatına Etkisi (Milyar Dolar)
70
60
15,6
50
40
12,5
12,2
0,0
30
20
38,5
41,7
44,5
43,7
2010
2011
2012
2013
10
0
2010 Fiyatlarıyla Reel Enerji İthalatı
Kaynak: TÜİK, Hazine Müsteşarlığı
Fiyat Etkisi
Toplam Enerji İthalatı
62
Makine ve Teçhizat İthalatı (Milyar Dolar)
60
50
43,9 42,6
35,9 36,4
40
30
20
21,9
12,2
26,1
29,9
47,9 46,7
35,9
29,4
15,7
10
0
1996- 2003
2002
Ortalama
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014*
(*) 2014 Temmuz ayı itibarıyla yıllıklandırılmış.
Kaynak: TÜİK
63
İrlanda
Norveç
Hollanda
Çek Cum.
Rusya
Almanya
Macaristan
Slovakya
İsviçre
Danimarka
Belçika
İtalya
İzlanda
İsveç
Slovenya
Polonya
Finlandiya
İspanya
Avusturya
Japonya
Fransa
Romanya
Bir. Krallık
ABD
Litvanya
Portekiz
Estonya
Bulgarista
Litvanya
Yunanista
Türkiye
Lüksembu
G. Kıbrıs
Fas
Malta
Dış Ticaret Dengesi / GSYH (%), 2012
30
25
20
15
10
5
0
-5
-10
-15
Eğilim çizgisi: Hareketli ortalama
-20
-25
-30
Kaynak: DTÖ, IMF Dünya Ekonomik Görünümü Nisan 2014
64
Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%)
4
2,2
2
-0,3
0
-0,6
0,1
-1,2
-1,4
-2,0
-2 -2,5
-4
0,5
-1,6
-1,9
-3,6
-6
-3,6
-4,5
-6,0
-5,8
-6,2
-5,4
-7,9
-6,2
-8
-10
-9,7
-12
2003
2004
2005
2006
Cari İşlemler Dengesi/GSYH
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Cari İşlemler Dengesi/GSYH (Enerji Hariç)
Kaynak: TCMB, Hazine Müsteşarlığı
65
Norveç
İsviçre
Hollanda
Almanya
İsveç
Lüksembur
Danimarka
İrlanda
Rusya
Slovenya
Çin
Slovak
Macaristan
Malta
Japonya
Litvanya
İtalya
İspanya
Tacikistan
Bulgaristan
Portekiz
Belçika
Letonya
Finlandiya
Estonya
Fransa
Çek Cum.
Amerika
Yunanistan
Polonya
Avusturalya
İngiltere
Romanya
İzlanda
Kıbrıs
Türkiye
Fas
Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%), 2012
20
15
10
5
0
-5
-10
Eğilim çizgisi: Hareketli ortalama
-15
-20
Kaynak: IMF Dünya Ekonomik Görünümü Ekim 2013
66
Cari İşlemler Açığının Finansmanı (Milyar Dolar)
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
2011
2012
2013
2014
OcakHaziran
Cari İşlemler Dengesi
-14,2
-21,4
-31,8
-37,8
-40,4
-12,1
-45,4
-75,1
-48,5
-65,1
-24,2
Sermaye Girişleri (Rezerv Hariç)
20,1
37,7
48,5
48,8
45,5
3,1
43,8
61,7
64,1
70,8
19,1
Yurtiçinde Doğrudan Yatırımlar
2,8
10,0
20,2
22,0
19,8
8,6
9,1
16,2
13,2
12,9
6,8
Bankacılık Dışı Özel Sektörün Net
Kredi Kullanımı
7,7
12,6
17,1
29,3
26,5
-13,0
-3,3
8,4
6,8
5,4
1,5
Diğer (Net)
9,7
15,1
11,2
-2,5
-0,8
7,5
38,1
37,2
44,0
52,5
10,9
Net Hata ve Noksan
0,8
2,0
-0,2
0,5
2,9
3,1
0,9
9,1
1,1
2,5
6,4
Bankaların Yabancı Para Efektif
ve Mevduatı
-6,0
-0,3
-10,3
-3,5
-9,1
6,1
13,5
2,4
4,2
1,6
-0,1
Rezerv Değişimi
-0,8
-17,8
-6,1
-8,0
1,1
-0,1
-12,8
1,8
-20,8
-9,9
-1,3
Kaynak: TCMB
67
Yurtiçinde Doğrudan Yabancı Sermaye Girişi
(Milyar Dolar)
25
22,0
20,2
20
19,8
16,2
15
13,2 12,9
10,0
10
8,6
5
1,1
1,7
14,4
9,1
2,8
0
1993- 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014*
2002
Ortl.
(*) 2014 yılı Haziran ayı itibariyle yıllıklandırılmıştır.
Kaynak: TCMB
68
Sermaye Girişi (Milyar Dolar)
2014*
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
-20
-10
0
Kısa Vade
10
20
Uzun Vade
30
40
Doğrudan Yatırım
50
60
70
80
Portföy Yatırımı
(*) 2014 yılı Haziran ayı itibariyle yıllıklandırılmıştır.
Kaynak: TCMB
69
Merkez Bankası Brüt Döviz Rezervleri (Milyar Dolar)
120
*113,9 milyar dolar
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
O 02
M
E
O 03
M
E
O 04
M
E
O 05
M
E
O 06
M
E
O 07
M
E
O 08
M
E
O 09
M
E
O 10
M
E
O 11
M
E
O 12
M
E
O 13
M
E
O 14
M
10
(*) 22 Ağustos 2014 itibarıyla
Kaynak: TCMB
70
Cari İşlemler Dengesi Tahminleri (Milyar Dolar)
2014
2015
2016
-55,5
-55,0
-55,0
0
-10
-20
-30
-40
-50
-60
-70
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program
71
Cari İşlemler Dengesi Tahminleri / GSYH (%)
2014
2015
2016
0
-2
-4
-6
-5,9
-5,5
-6,4
-8
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program
72
KAMU MALİYESİ
73
Merkezi Yönetim Bütçe Açığı / GSYH (%)
14
12
11,9
11,5
10
8,8
8
6
5,5
5,2
3,6
1,1
1,6
1,8
2008
2
2007
4
2,1
1,4
1,9
1,2
1,6
0,6
1,1
(*) 2014-2016: Orta Vadeli Program hedeflerini göstermektedir.
Kaynak: Maliye Bakanlığı, 2014-2016 OVP
2016*
2015*
2014*
2013*
2012
2011
2010
2009
2006
2005
2004
2003
2002
2001
0
74
Genel Yönetim Bütçe Açığı (Özelleştirme Hariç) / GSYH (%)
14
12,5
12
10,9
10
8
8
5,9
6
4,4
4
3,4
2,5
1,6
2
0,7
1,5
1,6
1,7
0,7
0,2
1,2
0,7
2016*
2015*
2014*
2013*
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
0
(*) 2014-2016: Orta Vadeli Program hedeflerini göstermektedir.
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 OVP
75
AB Tanımlı Genel Yönetim Bütçe Açığı / GSYH (%)
25
23,9
20
15
10,2
10
9,0
7,0
4,4
5
Maastricht Kriteri: % 3,0
2,8
2,6
1,5
1,2
-0,8
0
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
-5
Kaynak: EUROSTAT
76
Sweden
Estonia
Luxembourg
Finland
Denmark
4
Turkey
12
Bulgaria
Malta
Belgium
Croatia
Hungary
Germany
Austria
Italy
Czech Rep.
Netherlands
S. Cyprus
Canada
Slovenia
Romania
France
Lithuania
Slovakia
Poland
Latvia
Spain
Japan
Portugal
Iceland
UK
Greece
USA
Ireland
Genel Yönetim Bütçe Açığı (2010 Yılı, % GSYH)
36
32
28
24
20
16
Maastricht Kriteri: % 3,0
8
2,6
0
-4
Kaynak: Eurostat
ABD, Kanada ve Japonya için: IMF Dünya Ekonomik Görünümü Veri Tabanı (Ekim 2012)
77
Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (GSYH %)
13
12,1
11
10,0
9
7
7,3
7,0
5,1
5
3,6
2,4
3
1,6
1
0,1
0,1
0,8
1,0
0,8
0,5
-0,1
-1
-3
1,0
-1,9
1990- 2001
2000
Ort.
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012 2013* 2014* 2015* 2016*
(*) 2014-2016: Orta Vadeli Program hedeflerini göstermektedir.
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 OVP
78
Kamu Sektörü Faiz Dışı Fazlası (Program Tanımlı, % GSYH)
6
5,5
4,8
4,7
5
4,5
4
2003-2012 Ortalaması: 2,7
3,1
3
1
1,8
1,6
2
0,8
0,7
0,3
0,9
1,0
1,2
1,3
0
-1
-1,0
-2
1993 - 2003
2002
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012 2013* 2014* 2015* 2016*
(*) 2014-2016: Orta Vadeli Program hedeflerini göstermektedir.
Kaynak: IMF, 2014-2016 OVP
79
Özelleştirme Uygulamaları* (Milyar Dolar)
(*) 1985 – 2002 arası için ÖİB, 2003 – 2012 arası için ÖİB, TMSF ve Ulaştırma Bakanlığı tarafından yapılan
özelleştirme işlemlerine ilişkin tutarlar kullanılmış, özelleştirme uygulamasının yapıldığı yıl esas alınmıştır.
Kaynak: ÖİB, TMSF
80
Orta Vadeli Program Büyüklükleri (% GSYH)
2013
2014
2015
2016
-1,2
-1,9
-1,6
-1,1
Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri
24,8
23,5
23,0
22,6
Merkezi Yönetim Bütçe Harcamaları
26,1
25,4
24,6
23,7
0,9
0,5
0,8
1,0
Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri (Program Tanımlı)
23,7
22,9
22,6
22,3
Merkezi Yönetim Faiz Dışı Harcamaları (Program
Tanımlı)
22,8
22,4
21,8
21,3
Diğer Kamu Faiz Dışı Dengesi (Program Tanımlı)
0,1
0,5
0,4
0,3
Toplam Kamu Faiz Dışı Dengesi (Program Tanımlı)
0,9
1,0
1,2
1,3
Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi
MYB Faiz Dışı Dengesi (Program Tanımlı)
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program, Ekim 2013
81
BORÇ YÖNETİMİ
82
AB Tanımlı Genel Yönetim Borç Stoku (% GSYH)
75
70
74,0
67,7
65
59,6
Maastricht Kriteri: % 60
60
55
52,7
50
46,5
45
46,0
39,9 40,0
40
42,3
39,1
36,2 36,3
35,9
35
30
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Ç1
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
83
Genel Yönetim Borç Stoku (% GSYH, 2013)
280
240
200
160
120
Maastricht Kriteri: % 60
80
Estonya
Bulgaristan
Lüksemburg
Türkiye
Romanya
İsveç
Litvanya
Letonya
Çek Cumhuriyeti
Danimarka
Slovakya
Finlandiya
Slovenya
Polonya
Hollanda
Malta
Avusturya
Macaristan
Almanya
İspanya
Kanada
Güney Kıbrıs
İngiltere
Fransa
Belçika
ABD
İrlanda
Portekiz
İtalya
Japonya
0
Yunanistan
40
Kaynak: Eurostat (25.07.2014 tarihli güncelleme), Hazine Müsteşarlığı (31.03.2014 itibarıyla)
ABD, Kanada ve Japonya için: IMF Dünya Ekonomik Görünümü (Nisan 2014)
84
AB Tanımlı Borç Stoku / GSYH (%)
2009
2010
2011
2012
2013
2014 Ç1
Euro Bölgesi (17 ülke)
80,3
85,7
87,6
91,0
92,9
94,0
AB (27 ülke)
74,7
80,2
82,6
85,5
87,3
88,0
Yunanistan
129,7
148,3
170,3
157,2
175,1
174,1
İtalya
116,4
119,3
120,7
127,0
132,6
135,6
Portekiz
83,7
94,0
108,2
124,1
128,9
132,9
Belçika
96,6
96,6
99,2
101,1
101,2
105,1
Fransa
80,4
83,3
87,1
91,5
94,7
96,6
İngiltere
67,1
78,4
84,3
89,1
90,6
91,1
İspanya
54,0
61,7
70,5
86,0
93,9
96,8
Almanya
74,6
82,5
80,0
81,0
78,4
77,3
Macaristan
79,8
82,2
82,1
79,8
79,3
84,3
Avusturya
69,2
72,5
73,1
74,4
74,5
75,1
Hollanda
60,8
63,4
65,7
71,3
73,5
..
Türkiye
46,0
42,3
39,1
36,2
36,3
35,9
Kaynak: Eurostat, (Güncelleme Tarihi: 25.07.2014); Hazine, (31.03.2014 itibarıyla)
.. : Veri mevcut değildir.
85
AB Tanımlı Borç Stoku Hedefleri (% GSYH)
38
36,5
36
35
34
33
32
31
30
30
28
2012
2013
2014
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, 2014-2016 Orta Vadeli Program, Ekim 2013
2015
2016
86
Kamu Net Borç Stoku / GSYH (%)
70
61,5
60
55,2
49,1
50
40
35,4
41,7
23,9
19,1
10,4
34,0
6,5
30
29,5
3,3
28,2
32,5
2,7
2,9
28,9
0,9
17,0
0,7
20
10
22,3
26,2
31,3
31,3
30,0
27,6
26,2
25,3
29,9
28,1
21,6
0
12,7
11,9
20,3
17,7
16,3
-3,3
-5,0
-4,4
-10
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Ç1
TL
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Döviz Cinsi
87
Kamu Net Borç Stoku (Milyar TL)
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013 2014 Ç1
365,9
355,5
408,2
465,7
497,1
546,4
562,8
623,3
636,0
345,1
333,5
380,3
441,5
473,6
518,4
532,2
585,8
598,4
20,8
22,0
27,9
24,2
23,5
28,1
30,6
37,4
37,6
107,7
107,1
140,2
155,8
179,3
256,4
322,3
425,6
444,1
• Merkez Bankası Net Varlıkları
45,7
41,8
60,4
66,0
86,2
143,2
189,5
271,1
289,4
• Kamu Mevduatı
38,3
34,6
41,5
47,7
47,2
59,8
71,6
84,2
81,9
• İşsizlik Sigortası
23,7
30,7
38,4
42,1
45,9
53,5
61,2
70,4
72,8
III- Kamu Net Borç Stoku
258,2
248,4
268,0
309,9
317,8
290,0
240,6
197,6
191,8
I- Toplam Kamu Brüt Borç Stoku
• Merkezi Yönetim
• Diğer Kamu
II- Varlıklar ve Kamu Mevduatı
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
88
Kamu Net Borç Stoku (Milyar TL)
340
317,8
309,9
320
290,0
300
274,6
280
260
251,0
270,3
268,0
258,2
248,4
240,6
240
220
200
215,6
197,6
191,8
180
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Ç1
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
89
Merkezi Yönetim Faiz Harcamaları / GSYH (%)
20
15
14,8
12,9
10,1
10
7,0
5
6,1
5,8
5,3
5,6
4,4
3,3
3,4
0
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Kaynak: Maliye Bakanlığı
90
Merkezi Yönetim Faiz Harcamaları / Vergi Gelirleri (%)
90
85,7
80
70,9
70
60
56,3
50
38,2
40
33,4 31,9
30,1
30,9
30
22,9
16,6
20
17,4
10
0
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Kaynak: Maliye Bakanlığı
91
Merkezi Yönetim Brüt Borç Stoku Faiz Dağılımı (%)
100
75
51,1
46,2
44,2
43,0
44,0
40,8
40,2
35,9
46,6
38,5
49,8
46,0
57,0
53,4
56,0
59,2
59,8
61,5
50,2
55,8
64,1
54,0
50
25
48,9
53,8
0
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Tem.
Sabit
Kaynak : Hazine Müsteşarlığı
Değişken
92
Merkezi Yönetim Brüt Borç Stoku Döviz Dağılımı (%)
100
75
46,3
41,5
37,6
37,2
31,3
33,8
68,7
66,2
29,1
26,7
29,6
27,3
31,2
30,8
70,9
73,3
70,4
72,7
68,8
69,2
50
25
53,7
58,5
62,4
62,8
0
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Tem.
TL Cinsinden
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Döviz Cinsinden
93
Genel Yönetim Borç Stokunun GSYH’ya Oranındaki Değişim
2001
2013
+ / - 2,2 Puan
+ / - 0,6 Puan
Yüzde 10 oranındaki değişim*
+ / - 2,1 Puan
+ / - 0,3 Puan
Yüzde 25 oranındaki değişim*
+ / - 5,2 Puan
+ / - 0,6 Puan
GSYH büyümesinde 2 puanlık değişim
+ / - 1,6 Puan
+ / - 0,7 Puan
Faiz dışı fazla/GSYH oranında 1
puanlık değişim
+ / - 1,0 Puan
+ / - 1,0 Puan
TL’nin yüzde 5 değer kaybı/kazancı
TL faiz seviyesinde
(*) TL faiz seviyesinde takip eden yıldaki yüzde değişimi yansıtmaktadır.
Not: 2001 ve 2013 yıl sonu gerçekleşme rakamları kullanılarak senaryoların baz senaryoya göre ESA tanımlı Genel
Yönetim Borç Stoku / GSYH oranında yol açabileceği etkiyi göstermektedir.
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
94
Yurtdışı Yerleşiklerin İç Borç Stoku İçerisindeki Payı (%)
28
23,2
24
20
22,0
17,3
16
13,6
13,4
12,5
10,3
12
10,3
8
4
21,5
8,6
7,1
4,4
0
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013 Temmuz
14
Kaynak: TCMB
95
Borçlanma Ortalama Vadesi
Yurt içi Borçlanma (ay)
Eurobond İhracı (yıl)
30
80
74,3
69,6
70
60,8
60
50
34,0 31,7
20
11,6
17,6
16,5
35,3
10
14,8
5
0
8,6 8,2
9,5 10,1
20,0
18,0
15,315,7
14,2 14,8
12,2
9,1
9,9
7,0
6,6
5,0
10,010,0
9,0
8,0
Avro
Dolar
Yen
* Eylül itibarıyla
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
96
2014*
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2014*
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
0
2002
10
9,4
20,6 20,2
15
27,7 28,0
30
22,4
20
44,1 44,7
40
25
TL Cinsi İç Borç Stokunun Süresi* (Ay)
30
28
26,4
26
24,2
27,0
26,9
27,6
28,5
24,7
23,1
24
22
20
18
16
15,0
14
12,5
12
10
8
10,6
10,2
8,0
8,2
8,1 7,5
6,6
Tem.14
Haz.14
May.14
Nis.14
Mar.14
Şub.14
Oca.14
Ara. 13
Ara.12
Ara.11
Ara.10
Ara.09
Ara.08
Ara.07
Ara.06
Ara.05
Ara.04
6
(*) Macaulay süresi
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
97
Dış Tahvil Stokunun Süresi* (Yıl)
6,3
Mar.14
6,3
6,6
Şub.14
6,5
6,5
6,8
6,6
6,8
6,7
6,6
Tem.14
7,0
Haz.14
7,5
6,5
6,3
6,2
5,9
5,9
6,0
5,6
5,5
4,9
5,0
4,5
May.14
Nis.14
Oca.14
Ara. 13
Ara.12
Ara.11
Ara.10
Ara.09
Ara.08
Ara.07
Ara.06
Ara.05
4,0
Ara.04
4,1
(*) Macaulay süresi
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
98
Nakit İç Borç Stokunun Vadeye Kalan Süresi (Ay)
60
55,0
50
47,0
40
30,9
30
25,7
19,6
20
12,8
12,4
22,3
24,4
31,1
33,7
25,0
11,8
10
12
20
11
20
10
20
09
20
08
20
07
20
06
20
m
13
m
uz
20
14
Te
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
20
05
20
04
20
03
20
20
02
0
99
Dış Borçlanma Maliyeti (%)
DOLAR
AVRO
12
11
11 10,7
10
10
10,1
9,9 9,9
9
8
2014*
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
3
2004
3
4,5 4,2
* Eylül itibarıyla
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
100
2014*
4,3
4
2003
5,0
5
4
2002
5,3 5,4
2013
5
6,0
2012
4,9
6
2011
5,8
6,3
2007
6
6,2
2006
6,2
2010
7
2005
7
7,3
6,9 7,0
2004
7,3 7,3
2003
8,1
8
2002
9
TL Cinsinden Kuponsuz Senetlerin Borçlanma Faizleri
(Yıllık Bileşik, %)
80
75
70
65
60
55
50
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
Aylık Ortalama
Yıllık Kümülatif
O M E O M E O M E O M E O M E O M E O M E O M E O M E O M E O M E O M EO14M
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
101
Reel Borçlanma Faiz Oranı (Bileşik, %)
50
REEL FAİZ
40
30
20
10
0
2002-1
5
9
2003-1
5
9
2004-1
5
9
2005-1
5
9
2006-1
5
9
2007-1
5
9
2008-1
5
9
2009-1
5
9
2010-1
5
9
2011-1
5
9
2012-1
5
9
2013-1
5
9
2014-1
-10
Not: - Devlet iç borçlanma ihalelerinde belirlenen borçlanma faizleri 12 ay sonraki TÜFE değerleri ile reelleştirilmiştir. 2011 Mayıs ayından itibaren TCMB
Beklenti Anketi’nde tahmin edilen 12 aylık enflasyon oranları kullanılmıştır.
- 2013 yılına kadar sadece kuponsuz borçlanmaların, 2013 yılından itibaren 2 yıl vadeli sabit kuponlu ile kuponsuz borçlanmaların ağırlıklı ortalama maliyetleri
esas alınmıştır.
Kaynak: TCMB, Hazine Müsteşarlığı
102
Uluslararası Para Fonu’ndan Net Anapara Kullanımı
(Milyar SDR)
10
8,0
6
5,0
2,6
2
0,4
1,0
0,0
-0,5
-0,6
-1,4
-2
-2,4
-3,6
-3,1
-2,6
-1,8
-1,3
-6
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
103
Uluslararası Para Fonu’na Olan Borç Stoku
(Milyar SDR)
20
16,2
16
16,2
13,8
12
11,2
10,2
8
7,2
5,1
3,6
3,2
4
1,9
0,6
0,5
0
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
20
13
20
12
20
11
20
10
20
09
20
08
20
07
20
06
20
05
20
04
20
03
20
02
20
01
20
00
19
99
0
104
Hazine Garantili Dış Borç Stoku (Milyon Dolar)
11.000
10.743
10.000
9.000
8.000
7.468
7.000
6.000
5.000
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
2014 Ç1
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
4.000
Hazine Garantili Dış Borç Stoku (Milyon Dolar)
Milyon ABD Doları
KAMU
MAHALLİ İDARELER
FONLAR
2014 Ç1
5.911
1.103
0
KAMU BANKALARI
3.676
KİTler
1.132
ÖZEL
4.831
BANKALAR
4.828
ŞİRKETLER
4
GENEL TOPLAM
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
10.743
Hazine Garantili Borçlardan Üstlenim Oranları (%)
60
51,9
40
27,3
24,7
18,1
19,7
16,4
16,7
20
22,1
8,2
6,4
5,4
4,3
5,4
0
2002
2003
2004 2005
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
2006
2007
2008
2009
2010
2011 2012
2013
2014
Temmuz
107
Kuruluşlara Göre Garantili Borçlardan Üstlenim Oranları (%)
100
83
80
60
40
20
76
74
50
36
31
36
33
25
21 21
19
9
12
5
5
6
5
0
Toplam
Yerel Yönetimler
1992-2002
Katma Bütçe
2003-2005
2006-2008
KİT'ler
2009-2013
Bütçe Dışı
Fonlar
Bankalar
2014 Temmuz
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
108
Alacak Stokunun Gelişimi (Milyar TL)
30
28,1
25,6
25,3
25
23,4
20,8
21,2
20
24,5
22,4
21,8
20,9
19,9
19,0
19,3
19,1
10,0
15
12,4
13,8
17,4
13,3
15,3
17,0
15,9
13,9
13,6
13,4
10
14,9
13,9
5,0
5,1
7,5
6,8
5
3,8
0
12,9
5,6
1,8
4,4
8,8
6,3
8,0
5,9
7,1
7,3
8,2
9,0
8,3
8,6
7,9
2,4
Vadesi Geçmiş
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Vadesi Gelecek
109
Alacak Stokunun Yapısı (2014 Temmuz)
Borçlulara Göre
Diğer; 12,8%
Kaynaklarına Göre
Yerel Yönetimler
İkrazen Verilen DİBS'ler; 12,9%
Garantili Dış Borçlardan Üstlenimler; 24,1%
Garantili Dış
Borçlardan
Üstlenimler
Yatırım
Garantierinden
Üstlenimler
İkrazlı Kullandırılan Dış
Borçlar
KİT'ler; 15,1%
Bankalar
Bankalar; 5,1%
Yerel Yönetimler; 67,0%
İkrazen Verilen
DİBS'ler
KİT'ler
İkrazlı Kullandırılan Dış Borçlar; 37,6%
Yatırım Garantierinden Üstlenimler; 25,4%
Diğer
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
110
Gerçekleşen Tahsilat (Milyon TL)
7.000
6.000
5.000
5.249
4.000
3.000
2.000
699
3.198
2.188
1.000
0
1.872
3.084
2.641
1.970
1.514
417
1.503
1.561
2.053
1.219
2.446
1.203
35
Ayni tahsilat
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
1.794
2.606
1.937
Nakdi tahsilat
111
Türkiye Brüt Dış Borç Stoku (Milyar Dolar)
Milyar USD
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014 Ç1
TOPLAM
208,3
250,3
281,2
269,1
291,9
303,7
337,7
388,1
386,8
KISA VADE
42,9
43,1
52,5
49,0
77,3
81,6
100,1
129,3
124,7
UZUN VADE
165,5
207,1
228,6
220,1
214,6
222,0
237,6
258,8
262,1
71,6
73,5
78,3
83,5
89,1
94,2
103,9
115,8
117,0
Kısa Vade
1,8
2,2
3,2
3,6
4,3
7,0
11,0
17,6
17,8
Uzun Vade
69,8
71,4
75,1
79,9
84,8
87,2
92,9
98,2
99,2
15,7
15,8
14,1
13,2
11,6
9,3
7,1
5,2
4,9
Kısa Vade
2,6
2,3
1,9
1,8
1,6
1,2
1,0
0,8
0,8
Uzun Vade
13,1
13,5
12,2
11,4
10,0
8,1
6,1
4,4
4,1
121,1
161,0
188,8
172,4
191,2
200,1
226,6
267,1
264,9
Kısa Vade
38,5
38,7
47,4
43,6
71,5
73,4
88,0
110,9
106,1
Uzun Vade
82,5
122,3
141,4
128,8
119,8
126,7
138,6
156,2
158,8
KAMU SEKTÖRÜ
TCMB
ÖZEL SEKTÖR
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB
112
Türkiye Brüt Dış Borç Stoku / GSYH (%)
60
56,2
50
47,3
47,3
43,6
42,9
41,3
39,6
40
35,5
38,6
39,9
37,9
48,0
39,2
30
2002
2003 2004
2005 2006
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB
2007 2008 2009
2010 2011
2012 2013
2014
Ç1
113
Türkiye Net Dış Borç Stoku / GSYH (%)
50
40
39,9
38,4
31,5
30
28,0
26,4
23,7
28,8
23,6 23,5 24,0
20,6 20,6 20,7 20,5
20
10
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Ç1
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB
114
Dış Borç Stokuna İlişkin Oranlar (%)
%
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014 Ç1
TOPLAM DIŞ BORÇ STOKU /
GSYH
39,6
38,6
37,9
43,6
39,9
39,2
42,9
47,3
48,0
ÖZEL SEKTÖR DIŞ BORÇ STOKU /
GSYH
23,0
24,8
25,4
28,0
26,1
25,9
28,8
32,6
32,9
TOPLAM DIŞ BORÇ STOKU /
İHRACAT (FOB)
243,6
233,3
213,0
263,4
256,3
225,1
221,5
255,7
249,5
ÖZEL SEKTÖR DIŞ BORÇ STOKU /
İHRACAT (FOB)
141,5
150,1
143,0
168,8
167,9
148,3
148,7
176,0
170,9
TCMB REZERVLER (BRÜT) /
TOPLAM DIŞ BORÇ
29,2
29,3
25,3
26,3
27,7
25,8
29,6
28,6
27,4
TCMB REZERVLER (BRÜT) /
KISA VADELİ BORÇLAR
142,1
169,9
135,2
144,3
104,4
96,1
99,8
85,8
85,0
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB
115
MALİ SEKTÖR
116
Bankacılık Sektörü: Sermaye Yeterlilik Oranı (%)
35
30,9
30
25
28,8
25,1
23,7
21,9
18,9
20
20,6
18,0
18,9
16,5
17,9
15,3
16,0
16,3
15
10
5
0
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2013-07 2014-07
Kaynak: BDDK
117
0
Kaynak: BDDK
2014-05
2014-01
2013-09
2013-05
2013-01
2012-09
2012-05
2012-01
2011-09
2011-05
2011-01
2010-09
2010-05
16
2010-01
2009-09
2009-05
2009-01
2008-09
2008-05
2008-01
2007-09
2007-05
2007-01
2006-09
2006-05
12
2006-01
Bankacılık Sektörü: Sermaye Yeterlilik Oranı (%)
28
24
20
Operasyonel
risk dahil
Hedef oran yüzde 12
Yasal sınır yüzde 8
8
4
118
Bankacılık Sektörü: Seçilmiş Gelişmekte Olan Ülkelerde
Sermaye Yeterlilik Oranları (%, 2013 Yılsonu*)
20
19,8
17,0
16,9
16,6
16,1
15,7
16
15,6
15,6
15,3
14,7
14,5
13,9
13,5
13,0
12,6
12,2
12
8
4
Çin
Hindistan
Şili
Rusya
Romanya
Kore
Malezya
Türkiye
Meksika
Tayland
Polonya
Brezilya
Çek Cum
Macaristan
Kolombiya
Endonezya
0
Kaynak: IMF-FSI, BDDK
* Şili verisi Kasım ayı; Macaristan, Çek Cum. ve Malezya verisi 3. çeyrek itibarıyladır.
119
Bankacılık Sektörü: Serbest Sermaye*/ Özkaynak (%)
90
80
72,6
75,3
81,4 81,6 82,0 81,6 82,2 80,7
79,6
77,0
65,7
70
60
51,0
56,0
50
40
36,3
30
20
10
0
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2013-07 2014-07
(*) Serbest Sermaye = Toplam Özkaynak – (Sabit Varlıklar + İştirakler, Bağlı Ortaklıklar ve Ortak Teşebbüs)
Kaynak: BDDK
120
Bankacılık Sektörü: Özkaynak Kârlılığı (%)
30
24,8
22,8
21,0
18,6
18,2
20
20,0
15,8
15,5 15,7
14,2
12,1
11,3
9,4
10
7,3
0
2002
2003
Kaynak: BDDK
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2013-07 2014-07
121
Bankacılık Sektörü: Kredilerin Toplam Varlıklara Oranı (%)
65
56,1
55
49,1
50,2
2007
2008
58,0
60,5
61,4
2013
2014-07
52,2
47,1
43,8
45
37,8
32,4
35
26,5
25
15
23,0
2002
2003
Kaynak: BDDK
2004
2005
2006
2009
2010
2011
2012
122
Bankacılık Sektörü: Yabancı Para Net Genel Pozisyonu
(Milyon Dolar)
1900
1.590
1600
1300
1000
700
408
400
187
141
100
-200
-500
-800
-71
-63
315
41
16
-217
-363
-549
-1100
-1.114
-1400
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013 2014*
(*) 22 Ağustos itibarıyla.
Kaynak: BDDK
123
Bankacılık Sektörü: Takipteki Alacaklar / Toplam Krediler (%)
24
21,2
20
16
11,5
12
8
7,6
6,0
4,7
4
1,5
0,8
3,7
5,3
3,5
3,7
0,6
0,4
0,5
0,8
2005
2006
2007
2008
0,9
3,7
0,6
2,7
0,6
2,9
0,7
2,7
0,6
2,8
0,7
0
2002
2003
2004
Brüt
Kaynak: BDDK
2009
2010
2011
2012
2013
2014-07
Net
124
Firmaların Toplam Borçlarının Özkaynaklara Oranı ve Faiz
Ödeme Gücü (Faiz ve Vergi Öncesi Kâr / Faiz Ödemeleri) (%)
450
400
350
300
250
200
150
100
50
19
96
19
97
19
98
19
99
20
00
20
01
20
02
20
03
20
04
20
05
20
06
20
07
20
08
20
09
20
10
20
11
20
12
0
Toplam Borç / Özkaynak
Faiz Ödeme Gücü
(*) Geçici Veriler
Kaynak: TCMB Sektör Bilançoları
125
Hanehalkı Yükümlülükleri (% GSYH)
70
62
67
64
63
67
66
65
60
50
40
30
20
10
12
14
16
19
18
21
10
0
2006
2007
Türkiye
2008
2009
2010
2011
2012
Avro Bölgesi
Kaynak: TCMB, Avrupa Merkez Bankası
126
Toplam Konut Kredileri (% GSYH)
100
83,6
80
2001
71,8
2010
60,3
52,1
60
40,7
40
29,6
20
0,2
0
İngiltere
ABD
Avro Bölgesi
6,2
Türkiye*
Kaynak: ABD Merkez Bankası, Avrupa Merkez Bankası, Eurostat, İngiltere Merkez Bankası, İngiltere İstatistik Ofisi, TCMB, TÜİK,
BDDK, TOKİ
*2010 yılı toplam konut kredileri bankalar ve tüketici finansman şirketlerince kullandırılan konut kredileri ile TOKİ’nin vadeli konut
127
satışları karşılığı alacaklarından oluşmaktadır.
PİYASA GÖSTERGELERİ
128
O 03
N 03
T 03
E 03
O 04
N 04
T 04
E 04
O 05
N 05
T 05
E 05
O 06
N 06
T 06
E 06
O 07
N 07
T 07
E 07
O 08
N 08
T 08
E 08
O 09
N 09
T 09
E 09
O 10
N 10
T 10
E 10
O 11
N 11
T 11
E 11
O 12
N 12
T 12
E 12
O 13
N 13
T 13
E 13
O 14
N 14
T 14
Döviz Kuru (TL/Dolar)
2,3
2,2
2,1
2,0
1,9
1,8
1,7
1,6
1,5
1,4
1,3
1,2
1,1
1,0
Kaynak: TCMB
129
O 03
M 03
E 03
O 04
M 04
E 04
O 05
M 05
E 05
O 06
M 06
E 06
O 07
M 07
E 07
O 08
M 08
E 08
O 09
M 09
E 09
O 10
M 10
E 10
O 11
M 11
E 11
O 12
M 12
E 12
O 13
M 13
E 13
O 14
M 14
Faiz Oranı (%)
72
64
İkincil Piyasa İç Borç Faiz Oranları
56
48
40
32
24
16
8
0
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
130
O 03
M 03
E 03
O 04
M 04
E 04
O 05
M 05
E 05
O 06
M 06
E 06
O 07
M 07
E 07
O 08
M 08
E 08
O 09
M 09
E 09
O 10
M 10
E 10
O 11
M 11
E 11
O 12
M 12
E 12
O 13
M 13
E 13
O 14
M 14
BIST 100 Endeksi
100.000
90.000
80.000
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0
Kaynak: Borsa İstanbul
131
Dış Borç Risk Primi (bp)
1.200
(EMBI+ Turkey) - (EMBI+)
EMBI+ Turkey
EMBI+
1.000
800
600
400
200
0
-200
Kaynak: JP Morgan
T 14
O 14
H 13
A 12
M 12
K 11
N 11
E 10
M 10
E 09
Ş 09
A 08
O 08
T 07
A 06
H 06
K 05
M 05
E 04
M 04
E 03
M 03
A 02
O 02
T 01
A 00
-400
132
Oca 05
Nis 05
Tem 05
Eki 05
Oca 06
Nis 06
Tem 06
Eki 06
Oca 07
Nis 07
Tem 07
Eki 07
Oca 08
Nis 08
Tem 08
Eki 08
Oca 09
Nis 09
Tem 09
Eki 09
Oca 10
Nis 10
Tem 10
Eki 10
Oca 11
Nis 11
Tem 11
Eki 11
Oca 12
Nis 12
Tem 12
Eki 12
Oca 13
Nis 13
Tem 13
Eki 13
Oca 14
Nis 14
Tem 14
Bileşik Faiz Oranı (%)
İkincil Piyasa ve TCMB Politika Faiz Oranları
26
24
22
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
İkincil Piyasa Oranı
Kaynak: TCMB, Hazine Müsteşarlığı
TCMB Politika Faiz Oranı
133
Oca 03
Nis 03
Tem 03
Eki 03
Oca 04
Nis 04
Tem 04
Eki 04
Oca 05
Nis 05
Tem 05
Eki 05
Oca 06
Nis 06
Tem 06
Eki 06
Oca 07
Nis 07
Tem 07
Eki 07
Oca 08
Nis 08
Tem 08
Eki 08
Oca 09
Nis 09
Tem 09
Eki 09
Oca 10
Nis 10
Tem 10
Eki 10
Oca 11
Nis 11
Tem 11
Eki 11
Oca 12
Nis 12
Tem 12
Eki 12
Oca 13
Nis 13
Tem 13
Eki 13
Oca 14
Nis 14
Tem 14
Ülke Kredi Notu
Standard & Poor’s Kredi Notu
P
BB+
BB
BB-
B+
B
BS
N
P
S
N
P
S
N
P
S
N
P
S
N
P
N
S
Kaynak: Bloomberg
134
Türkiye’nin Kredi Notları (Döviz Cinsinden, 1 Eylül 2014)
Moody's
Standard & Poor's
Fitch
A2
Botsvana, Polonya, Slovakya
A
Trianidad ve Tobago, Slovakya, Slovenya
A
Malta
A3
Malta, Meksika, Peru
A-
Botsvana, Polonya, Litvanya, Letonya
İrlanda
A-
Polonya, Letonya, Litvanya, İrlanda
Baa1
Litvanya, Rusya, Trianidad ve Tobago, Letonya
Tayland, Mauritius, Güney Afrika, Bahamalar, İrlanda
BBB+ Kazakistan,Tayland, Malta,
Peru, Meksika
BBB+ Tayland, İtalya, Meksika, Slovenya
Peru, İspanya
Baa2
Kazakistan, Bulgaristan, Brezilya, İtalya
Panama, Bahreyn, İspanya, Uruguay, Kolombiya
BBB
BBB
Baa3
Türkiye (negatif), Namibya, Hindistan, Romanya,
Kosta Rika, Iceland,
Endonezya, Azerbaycan, Filipinler
BBB- Fas, Hindistan, Azerbaycan, Uruguay,
İzlanda, Brezilya, Rusya, Romanya, Güney Afrika
Bulgaristan
Ba1
Fas, Arnavutluk, Macaristan
Guatemala, Slovenya, Hırvatistan, Portekiz
BB+
Türkiye (negatif), Endonezya
BB+
Kosta Rika
Macaristan
Ba2
El Salvador, Paraguay, Angola
BB
Guatemala Portekiz, Macaristan, Kosta Rika, Ürdün,
Hırvatistan
BB
Guatemala, Hırvatistan
Ba3
Bangladeş, Gürcistan, Karadağ, Bolivya,
Surinam, Tunus
BB-
Angola, Bangladeş, Gürcistan, Vietnam, El Salvador,
Paraguay, Surinam, Bolivya, Karadağ, Barbados
BB-
Angola, Sri Lanka, Gürcistan, Surinam, Bolivya,
El Salvador, Tunus
B1
Lübnan, Senegal, Sri Lanka, Ürdün,
Dominik Cumhuriyeti, Fiji, Papua Yeni Gine,
Saint Vincent ve Grenadinler, Vietnam
B+
Senegal, Sri Lanka,
Papua Yeni Gine, Ekvador
B+
Moğolistan, Vietnam
B2
Kamboçya, Moğolistan
B
Bosna Hersek, Kamboçya, Fiji,
Honduras, Tunus, Arnavutluk
B
Lübnan, Ekvador, Venezuela, Yunanistan
B3
Beyaz Rusya, Moldova, Barbados
Nikaragua, Bosna Hersek, Honduras
B-
Pakistan, Beyaz Rusya, Yunanistan, Lübnan,
Belize, Jamaika, Mısır, Venezuela
B-
Mısır, Jamaika
Caa1
Caa2
Caa3
Ca
C
Pakistan, Ekvador, Mısır, Venezuela, Arjantin, Yunanistan
Belize, Küba
Jamaika, Ukrayna
CCC+ Ukrayna
CCC
CCCCC
C
SD
Arjantin
Bahreyn, Bahamalar,
Panama, İspanya
Kolombiya, İtalya, Filipinler
Bahreyn Kazakistan, Rusya,
Brezilya, Panama,
Güney Afrika, İzlanda, Kolombiya
BBB- Türkiye (durağan), Fas, Namibia, Hindistan,
Romanya, Endonezya, Filipinler, Bulgaristan,
Azerbaycan, Uruguay
CCC+
CCC Ukrayna
CCCCC
C
DDD
D/RD Arjantin
Kaynak: Bloomberg
135
EMBI+ Endeksi Diğer Ülkelerle Karşılaştırma
Değişim (bp) (2 Ocak 2008 – 1 Eylül 2014)
Filipinler -83
Kolombiya
-62
Türkiye
-37
Brezilya
-22
Meksika
-12
G. Afrika
13
EMBI+
55
Rusya
139
Arjantin
385
Venezuela
577
Ukrayna
-120
634
-70
Kaynak: Bloomberg
-20
30
80
130
180
230
280
330
380
430
480
530
580
630
680
136
Hisse Senedi Piyasası
(Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Piyasalar)
% Değişim (2 Ocak 2008 – 1 Eylül 2014)
Çin
-57,7
Çek Cumh.
-48,3
Japonya
-45,8
Macaristan
-31,3
Polonya
-6,6
Brezilya
-2,4
G. Kore
11,6
Rusya
19,1
Malezya
30
Hindistan
31
ABD (DJI)
31,1
Türkiye
46,8
Meksika
59
G. Afrika
74
-70
Kaynak: Bloomberg
-50
-30
-10
10
30
50
70
90
137
Döviz Piyasaları
% Değişim (2 Ocak 2008 – 1 Eylül 2014)
Çin
15,8
Japonya
5,0
Malezya
4,6
G. Kore
-8,1
Euro
-12,1
Çek Cumh.
-17,9
Meksika
-19,9
Brezilya
-26,2
Polonya
-30,6
Macaristan
-39,4
Rusya
-52,3
Hindistan
-53,4
G. Afrika
-56,3
Türkiye -84,9
-90
Kaynak: Bloomberg
-80
-70
-60
-50
-40
-30
-20
-10
0
10
20
138
YATIRIM ORTAMI
139
İş Yeri Açma (İşlem Sayısı)
Tayland
4
Bulgaristan
4
Macaristan
4
Polonya
4
OECD
5
Güney Afrika
5
Avrupa&Merkez Asya
5
Türkiye
6
Hırvatistan
6
Meksika
6
9
Çek Cum.
12
Hindistan
Brezilya
13
Çin
13
0
4
Kaynak: Dünya Bankası Doing Business Report, 2014
8
12
16
20
140
İş Yeri Açma (Süre, Gün)
5,0
Macaristan
Türkiye
6,0
Meksika
6,0
Hırvatistan
8,0
OECD
11,1
Avrupa&Merkez Asya
12,8
Rusya
15,0
18,0
Bulgaristan
19,0
Güney Afrika
19,5
Çek Cum .
Hindistan
27,0
Tayland
27,5
Polonya
30,0
Çin
33,0
0
10
20
30
40
50
Kaynak: Dünya Bankası Doing Business Report, 2014
141
İş Yeri Açma (Maliyet, % Kişi Başı GSYH)
Meksika
19,7
Polonya
14,3
Türkiye
12,7
Hırvatistan
9,3
Macaristan
8,6
Çek Cum.
8,2
Avrupa&Orta Asya
6,7
Tayland
6,7
Brezilya
4,6
OECD
3,6
Çin
2
Rusya
1,3
Bulgaristan
1
0
5
Kaynak: Dünya Bankası Doing Business Report, 2014
10
15
20
25
142
0
Kaynak: OECD Factbook, 2014
(*) 2011 Verileri
143
Danimarka
Norveç
Y. Zelanda
İzlanda
Belçika
Avustralya*
İsveç
Finlandiya
İtalya
Kanada
Lüksemburg
İsviçre
Birleşik Krallık
Avusturya
İrlanda
ABD
OECD*
Almanya
Fransa
Hollanda*
İspanya
Japonya
Portekiz
Yunanistan
Kore
Çek Cumh.
Macaristan
Polonya*
Türkiye
Slovakya
Meksika
Gelir ve Kar Üzerinden Alınan Vergiler (% GSYH, 2012)
30
25
20
15
11,4
10
6,0
5
Vergi Geliri Karşılaştırmaları (% GSYH, 2011)
40
35
30
25
20
15
10
5
0
Toplam Vergi Geliri
Türkiye
Gelir ve Karlar Üzerinden
Mal ve Hizmetler
Alınan Vergiler
Üzerinden Alınan Vergiler
OECD
Karşılaştırma Grubu*
(*) Meksika, Kore, Çek Cum., Yunanistan, Macaristan, İrlanda, Polonya, Portekiz, Slovak Cum. ve İspanya’yı içermektedir.
Kaynak: OECD, Factbook 2014
144
IMF ve AB ile İLİŞKİLER
145
IMF ile İlişkiler
Planlanan
Ödemeler
(Milyon
SDR)
Onaylanan
Miktar
(Milyon
SDR)
Çekilen
Miktar
(Milyon SDR)
Geri Ödeme
(Milyon SDR)
15.038
11.739
11.739
0
Düzenlemeler
Süre
17. Stand-By
Düzenlemesi
(12.1999 - 02.2002)
18. Stand-By
Düzenlemesi
(02.2002 – 02.2005)
12.821
11.914
11.914
0
19. Stand-By
Düzenlemesi
(05.2005 – 05.2008)
6.662
6.662
6.662
0
34.522
30.315
30.315
0
TOPLAM
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
146
Avrupa Birliği Katılım Müzakereleri Süreci
I. Tarama Süreci: 3 Ekim 2005 - 13 Ekim 2006
II. Müzakere Süreci:
„
1 Fasıl İçin
1- Bilim ve Araştırma
„
12 Fasıl İçin
Müzakereler geçici olarak açılıp
kapanmıştır.
Müzakereler açılmıştır. Ancak kapanış kriteri
getirilmiştir.
1- İşletme ve Sanayi Politikası, 2- İstatistik,
3- Mali Kontrol, 4- Tüketicinin ve Sağlığın Korunması,
5- Trans-Avrupa Şebekeleri, 6- Fikri Mülkiyet Hukuku,
7- Şirketler Hukuku 8- Sermayenin Serbest Dolaşımı
9- Bilgi Toplumu ve Medya, 10-Vergilendirme,
11-Çevre 12- Gıda Güvenliği, Veterinerlik ve Bitki Sağlığı
„
2 Fasıl İçin
1- Eğitim ve Kültür,
2- Ekonomik ve Parasal Politika
„
8 Fasıl İçin
„
Diğer fasıllar
Müzakere Pozisyon Belgemiz iletilmiştir. AB
Ortak Pozisyon Belgesi beklenmektedir.
Müzakerelere açılabilmesi için getirilen açılış
kriterlerinin karşılanması gerekmektedir.
Tarama Sonu Raporu beklenmektedir.
147
SOSYAL GÜVENLİK
148
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Reformu
Ana Unsurlar
„
İşçiler, kendi adına çalışanlar ve memurlar için norm ve standart birliği
„
Emeklilik yaşının kademeli olarak 65’e çıkartılması
„
Aylık bağlama oranının % 2’ye düşürülmesi
„
Geçmiş kazançların güncellenmesi için % 100 enflasyon+ % 30 GSYH
katsayısının kullanılması
„
Emekli maaşlarının enflasyona endekslenmesi
„
Genel Sağlık Sigortası
„
2012 yılından itibaren yoksullar için gelir testine dayanan yeni bir sağlık
sistemi
„
Sağlık hizmetlerinde katkı payı uygulaması
„
Bazı sağlık harcamalarında global bütçe uygulaması
149
Çeşitli Ülkelerde Aylık Bağlama Oranları
2,75
Türkiye
İngiltere
Kanada
Polonya
Japonya
Norveç
Almanya
Macaristan
ABD
İsviçre
İzlanda
İsveç
Belçika
Çek Cum.
Kore
Finlandiya
Slovak Cum.
Hollanda
Avusturya
Fransa
Lüksemburg
İtalya
2,0
Türkiye(R)
Portekiz
Malta
İspanya
0,0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
Kaynak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı-20 Yıllık Sigortalılık Süresi Baz Alınmıştır, 2008
150
Emeklilik Sistemi Açığının Azaltılması
(2007-2075, % GSYH)
Reform Öncesi
Reform Sonrası
Kaynak: Dünya Bankası Uzman Tahminleri, 2007
151
Kaynak: OECD, Pensions at a Glance, 2012
152
Norveç
İsrail
İzlanda
ABD
İngiltere
İsviçre
İsveç
İspanya
Portekiz
Polonya
Yeni Zelanda
Hollanda
Meksika
İrlanda
Almanya
Finlandiya
Danimarka
Şili
Kanada
Belçika
Avusturya
Avustralya
Japonya
OECD Ort.
Slovenya
Estonya
Slovakya
Çek Cum.
Fransa
Lüksemburg
Kore
Macaristan
İtalya
Yunanistan
Türkiye
Erkeklerde Emeklilik Yaşı (2010)
70
65
60
55
50
44,9
45
40
35
30
Kadınlarda Emeklilik Yaşı (2010)
Kaynak: OECD, Pensions at a Glance, 2012
153
Erkeklerde Emeklilik Sonrası Yaşam Beklentisi (2010)
Kaynak: OECD, Pensions at a Glance, 2012
154
Kadınlarda Emeklilik Sonrası Yaşam Beklentisi (2010)
Kaynak: OECD, Pensions at a Glance, 2012
155
Net Aylık Bağlama Oranları
Düşük Kazançlılar
Kaynak: OECD, Pensions at a Glance, 2012
Ortalama Kazançlılar
156
İŞGÜCÜ PİYASASI
157
İşgücü Piyasası Reformu
„
İşgücü Maliyetlerinin Azaltılması Kapsamında:
… Sosyal güvenlik işveren primlerinde 5 puanlık indirim yapılmıştır.
… 5 puanlık prim indirimi teşvikinden, diğer teşviklerle eş zamanlı olarak yararlanma imkanı sağlanmıştır.
… İstihdama yeni katılan, tüm kadın ve genç işçilerin işveren primlerinin İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanması
sağlanmıştır.
… Özürlülerin işveren primlerinin bütçeden karşılanması öngörülmüştür.
… Kısa çalışma ödeneğinin uygulama alanlarına genel ekonomik krizin yanı sıra sektörel ve bölgesel krizler de
eklenmiştir.
… Kısa çalışma ödeneği tutarı brüt kazancın %40’ından %60’ına yükseltilmiştir.
„
Aktif İşgücü Programlarına Ayrılan Kaynağın Artırılması Kapsamında:
… Aktif işgücü programlarına ayrılan kaynak 4 kat arttırılmış ve yıllık yaklaşık 1.5 Milyar TL’ye yükseltilmiştir. (Önceki
düzenlemede devlet katkısının %30’u iken son düzenleme ile tüm prim gelirlerinin %30’u olmuştur.)
„
Doğrudan Olmayan Mali Yüklerin Azaltılması Kapsamında:
… Eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu kaldırılmıştır.
… Spor merkezi ve kreş zorunlulukları esnetilmiştir.
… Sağlık merkezi açma ve doktor bulundurma zorunlulukları esnetilmiştir.
„
İstihdam Piyasasının Esnekleştirilmesi Kapsamında:
… Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalılara borçlanma yoluyla tam süreli çalışmaya benzer şekilde emekli
olma hakkı tanınmıştır.
… Kısmi süreli çalışan kişilerin İşsizlik Sigortası kapsamına alınması sağlanmıştır.
.
158
0
Belçika
Fransa
Almanya
Macaristan
Avusturya
İtalya
İsveç
TÜR-07
Finlandiya
Çek Cum.
Yunanistan
AB-21
İspanya
Slovak Cum.
Hollanda
Danimarka
Türkiye
Norveç
Portekiz
Lüksemburg
OECD - Ort.
Polonya
İzlanda
İngiltere
Japonya
Kanada
ABD
Avusturalya
İrlanda
İsviçre
Kore
Meksika
Y. Zelanda
İstihdam Üzerindeki Vergi Yükleri
(Ortalama Kazancın %100’ünü Alan İşçiler, Bekar ve Çocuksuz, 2012)
60
50
42,7
40
38,2
Kaynak: OECD Taxing Wages, 2013
35,6
30
20
10
Not: TÜR-07 ilgili vergi yükünde Türkiye’nin 2007 yılı seviyesini göstermektedir.
159
İstihdam Üzerindeki Vergi Yükleri*
(Toplam maliyetin yüzdesi olarak, 2012)
Belçika
Fransa
Almanya
Macaristan
Avusturya
İtalya
İsveç
Finlandiya
Çek. Cum.
Yunanistan
İspanya
Danimarka
Hollanda
Türkiye
Norveç
Portekiz
Lüksemburg
OECD-Ort.
Polonya
İzlanda
İngiltere
Japonya
Kanada
ABD
Avusturalya
İrlanda
İsviçre
Kore
Meksika
Y.Zelanda
0
10
20
Vergi
30
İşçi Payı
40
50
60
İşveren Payı
(*) Ortalama Kazançlı, Bekar ve Çocuksuz Çalışan
Kaynak: OECD Taxing Wages 2013
160
Sigortalı Çalışan Sayısı (Milyon Kişi)
20
18
16
2,6
14
8
2,2
3,3
3,3
2,4
3,4
3,4
3,4
3,4
2,5
2,2
3,0
2,4
3,3
3,2
3,0
2,8
2,8
3,0
3,4
7,7
2002
2003
2004
2005
9,6
2009
7,0
9,5
2008
6,8
9,2
2007
6,6
9,0
2006
6,1
2001
6
4
2,3
10,0
11,0
11,9
2012
10
2,4
2,4
2,5
2011
12
2,4
2,7
12,5
2
SSK
Bağ-Kur
Kaynak: Sosyal Güvenlik Kurumu, 2013 Aralık Sigortalı İstatistikleri
2013
2010
0
Emekli Sandığı
161
Sosyal Güvenlik Sisteminin Kapsamı (Milyon Kişi)
(Çalışanlar ve Bakmakla Yükümlü Oldukları)
70
60
9,5
50
40
30
8,6
15,3
9,0
15,6
9,3
15,9
9,4
16,2
9,5
22,6
24,0
25,3
26,9
29,4
2001
2002
2003
2004
2005
9,5
9,0
10,3
10,8
15,2
15,4
15,2
14,4
16,4
15,0
14,6
14,7
33,5
33,8
33,1
34,5
36,8
38,3
37,0
37,2
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
16,0
20
10
9,3
10,0
9,2
0
SSK
Bağ-Kur
Kaynak: Sosyal Güvenlik Kurumu, 2013 Aralık Sigortalı İstatistikleri
Emekli Sandığı
162
Bölgelere Göre İşsizlik Oranı (2012, Düzey 2)
Tekirdağ
İstanbul
Kastamonu
Zonguldak
Kocaeli
Samsun
Trabzon
Bursa
Erzurum
Balıkesir
Ağrı
Ankara
Manisa
Kayseri
İzmir
Van
Aydın
Konya
Adana
Mardin
Antalya
Gaziantep
Hatay
4,4-6,3
Kaynak: TÜİK
6,8-8,9
Şanlıurfa
2012 Türkiye İO %9,2
9,5-11,8
14,8-21,3
163
İstihdamın İktisadi Faaliyet Kollarına Göre Dağılımı, 2011 (%)
Tarım
Sanayi
Hizmetler
Türkiye
25,5
26,5
48,1
Meksika
13,4
24,4
62,2
Polonya
13,1
30,7
56,2
Kore
6,4
24,8
68,9
Macaristan
4,9
30,9
64,2
İspanya
4,2
21,9
73,9
İtalya
3,7
28,8
67,5
Japonya
3,5
24,8
71,7
Çek. Cum.
3,0
38,5
58,5
Kanada
2,1
19,8
78,1
İngiltere
1,2
19,1
79,7
Kaynak: stats.oecd.org
164
İstihdamı Koruma Mevzuatının Yarı Zamanlı Çalışanlar
Üzerindeki Kısıtlayıcılığı
(Endeks Skalası 0-6 Arasında En Az Kısıtlayıcıdan En Fazlaya)
OECD Ortalaması 1,77
Kaynak: OECD Labour Force Statistics Database
165
Yarı Zamanlı Çalışma (%, 2011)
Kaynak: OECD, Labor Force Statistics Database
166
Kıdem Tazminatı Yükü (2010)
(20 Yıllık Hizmet Karşılığı Kaç Haftalık Ücret Tutarında Ödendiği)
100
87
90
80
70
60
50
40
30
20
10
Türkiye
Portekiz
İspanya
Almanya
Brezilya
Yunanistan
Fransa
Macaristan
Kanada
Çek Cum.
İngiltere
İrlanda
Rusya
Bulgaristan
Romanya
ABD
Polonya
0
Kaynak: Dünya Bankası Doing Business in 2011 Raporu Veritabanı
167
AR-GE
168
Türkiye’nin Ar-Ge Harcamaları (Cari SAGP, Dolar)
„
2002 yılında 3 milyar dolar
„
2011 yılında 10,8 milyar dolar
„
2002-2011 arasında % 260 artış
Kaynak: OECD, Main Science and Technology Indicators
169
Ar-Ge Harcaması* (Milyon TL)
14.000
13.062
12.000
11.154
10.000
9.268
8.087
8.000
6.893
6.091
6.000
4.400
4.000
3.835
2.898
2.197
2.000
1.292
1.843
0
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
*2011 fiyatlarıyla
Kaynak: TÜİK
170
Kişi Başına Ar-Ge Harcaması (SAGP, Dolar)
180
166
160
140
121
120
132
145
108
100
100
78
80
67
60
40
32
39
44
46
46
43
53
20
0
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Kaynak: TÜBİTAK
171
Türkiye’nin Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Ar-Ge Personeli
Sayısı
„
2002 yılında 28.964 kişi
„
2012 yılında 105.122 kişi
„
2002-2012 yılları arasında % 262 artış
Kaynak: TÜİK
172
Türkiye’nin Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Ar-Ge Personeli
Sayısı
110.000
105.122
100.000
90.000
81.792
92.801
80.000
67.244
70.000
54.444
60.000
50.000
39.960
40.000
73.521
63.377
49.252
28.964 38.308
27.003
30.000
27.698
20.000
10.000
2000
Kaynak: TÜİK
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
173
Türkiye’nin TZE Araştırmacı Sayısı
„
2002 yılında 23.995 kişi
„
2012 yılında 82.122 kişi
„
2002-2012 arasında % 242 artış
Kaynak: TÜİK
174
TZE Ar-Ge İnsan Gücü (1000 Kişi)
105
105
93
82
85
63
65
49
45
25
38
24
23
19
20
27
23
28
29
33
23
54
40
34
50
39
67
53
74
82
72
58
64
43
24
5
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
TZE Ar-GE Personeli
Kaynak: TÜBİTAK
TZE Araştırmacı
175
Türkiye’nin Bilimsel Yayın Sayısı
„
2002 yılında 8.975 yayın
„
2012 yılında 25.018 yayın
„
2002-2012 yılları arasında % 179 artış
Kaynak: TÜBİTAK
176
Türkiye’nin Bilimsel Yayın Sayısı
30.000
25.018
25.000
23.851
23.077
21.876
20.000
19.572
18.120
15.000
14.275
15.222
13.310
10.648
10.000
8.975
5.000
2002
2003
Kaynak: TÜBİTAK
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
177
Milyon Kişi Başına Düşen Bilimsel Yayın Sayısı
350
331
313
319
301
300
274
257
250
219
208
197
200
159
150
136
100
2002
2003
Kaynak: TÜBİTAK
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
178
Türkiye’nin Uluslararası Patent Başvuruları
„
2002 yılında 85 uluslararası patent başvurusu
„
2012 yılında 535 uluslararası patent başvurusu
„
2002-2012 arasında % 529 artış
Kaynak: WIPO, World Intellectual Property Indicators Report
179
Türkiye’nin Uluslararası Patent Başvuruları
600
535
539
500
480
400
359
300
389
269
200
100
392
85
174
112
116
0
2002
2003
2004
2005
2006
Kaynak: WIPO, World Intellectual Property Indicators
2007
2008
2009
2010
2011
2012
180
Yerli Patent Başvuru ve Tescilleri
5.000
4.543
4.500
4.087
4.000
3.500
3.250
3.000
2.588
2.500
2.268
1.838
2.000
1.500
1.000
500
0
490
685
935
414
73
93
68
95
2002
2004
2005
2003
1.090
122
2006
Yerli Patent Tescilleri
318
2007
338
2008
456
2009
642
2010
847
2011
1025
2012
Yerli Patent Başvurusu
Kaynak: TPE
181
Faydalı Model Başvuru ve Tescilleri (Adet)
4.000
3.725
3.500
2.972
3.000
2.151
2.148
1.896
2.000
1.833
1.665
1.479
1.500
500
2.842
2.424
2.500
1.000
2.949
3.175
2.994
2.022
2.245
1.948
1.206
914
964
704
678
376
0
2002
2003
2004
2005
Faydalı Model Tescilleri
Kaynak: TPE
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Faydalı Model Başvurusu
182
ENERJİ SEKTÖRÜ
183
Türkiye’de Elektrik Arz ve Talebi (Milyar kWh)
245,5
239,3
250
200
150
100
50
0
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Arz
Talep
Kaynak: TEİAŞ
184
Kaynak: Eurostat
Vergisiz Fiyat
KDV Hariç, Vergi ve Fonlar
KDV
185
Romanya
Türkiye
Çek
Cumhuriyeti
İngiltere
Bulgaristan
Slovakya
Polonya
Estonya
Litvanya
İrlanda
İtalya
Belçika
İspanya
Yugoslavya
Fransa
Hollanda
AB 27
Avro Bölgesi
Portugal
Macaristan
Letonya
Avusturya
Lüksemburg
Hırvatistan
Almanya
Slovenya
Yunanistan
Finlandiya
Bosna
Hersek
Danimarka
İsveç
Sanayi Doğalgaz Fiyatları
(Avro / GigaJoule, Yıllık Tüketimi 10.000 GJ-100.000GJ Olan Tüketiciler İçin, 2013 1. Yarı)
30
25
20
15
10
6,82
5
0
Vergisiz Fiyat
KDV Hariç, Vergi ve Fonlar
KDV
Kaynak: Eurostat
186
Romanya
Türkiye
Macaristan
Hırvatistan
15
Polonya
Slovakya
Letonya
Bulgaristan
Estonya
İngiltere
Bosna Hersek
Litvanya
Lüksemburg
Çek Cumhuriyeti
İrlanda
Avrupa Birliği
Belçika
Almanya
Slovenya
Fransa
Avro Bölgesi
İspanya
Avusturya
Yunanistan
Hollanda
İtalya
Portekiz
Danimarka
İsveç
Mesken Doğalgaz Fiyatları
(Avro / GigaJoule, Yıllık Tüketimi 20 GJ – 200 GJ Olan Tüketiciler İçin, 2013 1. Yarı)
40
35
30
25
20
8,15
10
5
0
Kaynak: Eurostat
Vergisiz Fiyat
KDV Hariç vergi ve fonlar
Bulgaristan
Yugoslavya
Finlandiya
Bosna Hersek
Karadağ
Fransa
Polonya
Turkiye
Lüksemburg
İsveç
Norveç
Hırvatistan
Estonya
Hollanda
Slovenya
Romanya
Avusturya
Belçika
Çek Cumhuriyeti
Macaristan
İspanya
Portekiz
Yunanistan
İngilere
Letonya
Avro Bölgesi
Slovakya
İrlanda
Litvanya
AB28
Danimarka
Güney Kıbrıs
İtalya
Malta
Almanya
Sanayi Elektrik Fiyatlarında AB-Türkiye Karşılaştırması
(Avrocent / kWh, Yıllık Tüketimi 2000MWh – 20.000Mwh olan Tüketiciler İçin, 2013 1. Yarı)
30
25
20
15
7,84
10
5
0
KDV
187
Danimarka
Almanya
Güney Kıbrıs
İrlanda
İtalya
İspanya
Belçika
Avro Bölgesi
İsveç
Avusturya
Portekiz
AB27
Hollanda
Norveç
İngiltere
Malta
Slovakya
Lüksemburg
Slovenya
Finlandiya
Yunanistan
Çek Cumhuriyeti
Türkiye
Polonya
Fransa
Macaristan
Letonya
Hırvatistan
Litvanya
Estonya
Romanya
Arnavutluk
İzlanda
Karabağ
Bulgaristan
Yugoslavya
Bosna Hersek
Mesken Elektrik Fiyatlarında AB-Türkiye Karşılaştırması
(Avrocent/kWh, Yıllık Tüketimi 2500 kWh- 5000kWh Olan Tüketiciler İçin, 2013 1. Yarı)
35
30
25
20
15
10
5
0
Vergisiz Fiyat
KDV Hariç vergi ve fonlar
KDV
Kaynak: Eurostat
188
TÜRKİYE EKONOMİSİ
Hazine Müsteşarlığı
Eylül 2014
Download

Eylül 2014 raporu yayınlandı.