ÖZEL EĞİTİME İHTİYACI OLAN
ÇOCUKLARA EĞİTİMİ VEREN
ÖĞRETMENLER İÇİN EĞİTİM
YÖNTEMLERİ
Hazırlayan:
Ayşegül GÜNGÖR
Özel Eğitim Formatörü
1
. GENEL EĞİTİM- ÖZEL EĞİTİM
*Doğru, etkili öğretim yöntem ve kurallar normal
ya da zihinsel yetersizliğe sahip tüm bireylerde
işe yaramaktadır.
*Bazı özel eğitim gerektiren öğrencilerin eğitim
gereksinimleri normal eğitim ortamlarında, özel
eğitim ortamlarına kıyasla daha iyi
karşılanabilmektedir
2
ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUKLARIN
EĞİTİMİNDE YER ALAN KURALLAR ŞU ŞEKİLDE
ÖZETLENEBİLİR
1-Başarılı yaşantılar sağlama:
-Özellikle öğretimin başlangıcında, çocuğa
başarabileceği görevler verilmeli, doğru
yanıtlayabileceği sorular sorulmalıdır.
-Gerektiğinde görevi yerine getirmesine yardım
edilmelidir
-sorularda ipucu vermek
-seçenekleri azaltmak
-soruyu tekrarlamak ya da açıklayarak
basitleştirmek
gibi yardımlarla doğru yanıtın bulunması
kolaylaştırılmalıdır.
3
.
*Çocuk asla başarısız olduğu noktada
bırakılmamalıdır. Kendine güven duyması
akademik ve sosyal başarının artmasını
sağlayacaktır.
Yardımlar çocuk başarılı olana değin
sürdürülmelidir. Ancak her zaman, az
yardım çok yardıma yeğlenmelidir.
4
2-Geriye bildirim ( feed back) sağlama: Çocuk verdiği
yanıtın doğru olup olmadığını bilmelidir.
3-Doğru yanıtları pekiştirme: Pekiştirme zamanı
geçirilmeden ve açık bir şekilde yapılmalıdır.
Kullanılacak pekiştireç yiyecek maddesi gibi somut
ya da çocukla ilgilenilmesi gibi sosyal nitelikte
olabilir. Pekiştireç seçiminde öğrencinin tercihleri,
öğretim ortamına uygunluğu göz önünde
bulundurulmalıdır. Sosyal nitelikteki pekiştireçler
birinci olarak tercih edilmelidir
5
4-Çocuğun yeterlik düzeyinin değerlendirilmesi:
 Zihinsel engelli çocukların gelişimlerinde çeşitli
düzensizlikler, iniş ve çıkışlar sıklıkla görülmektedir
bu nedenle çocuğun yeterlik düzeyinin sürekli olarak
değerlendirilmesi gerekir

Eğer öğretilecek konu çocuk için çok basitse çocuk
öğrenmek için yeterince gayret göstermeyecektir.
Çok zorsa, başarısız yaşantılar edinecektir.Bu
nedenle çocuğa öğretilecek konuların ve verilecek
görevlerin onun düzeyine uygun olması gerekmektedir
6
.
5- Öğretilecek Konu ya da Davranışların
Analizi:
Öğretilecek konular ya da davranışlar,
özellikle zor ve karmaşık olanları, analiz
edilerek birbirlerini izleyen alt konu ya da
davranışlar olarak sıralanmalı ve sırasıyla
çocuğa öğretilmelidir.
Böylece bir basamaktaki öğrenme diğerini
kolaylaştıracaktır.
.
7
.
6-Bilgilerin Bir Durumdan Diğerine
Aktarılmasına Yardımcı Olma:
Bunun için aynı kavramların çeşitli durum
ve ilişkiler içerisinde çocuğa öğretilmesi
gerekmektedir.

8
.
7-Öğrenilenlerin Tekrarını Sağlama:
Zihinsel engelli çocukların öğrendiklerini kısa
süreli bellekten uzun süreli belleğe
aktarmada çeşitli problemleri vardır. Bu
nedenle öğrendikleri bir konuyu kısa bir süre
sonra unutabilirler. Bu durumu önlemek için
öğrenilen konu ya da davranışların zaman
zaman tekrarlanması sağlanmalıdır.

9
.
8-Öğrenmeye Güdüleme:
Pekiştirilmek ve başarılı olmak,Bir çok duyunun
kullanılması,öğrenilen konunun kendisi için
gerekli olduğuna inanmak, öğretmenin
coşkulu ve ders sürelerinin yeterli uzunlukta
olması, öğrencileri öğrenmeye güdüler.
10
.
9-Bir Defada Öğretilecek Kavramların
Sayısını Sınırlama:
Zihinsel yetersizlik gösteren çocuklar bir
defada birden fazla kavram öğrenemezler.
Bu nedenle kavramlar tek tek öğretilmeli.
Bir kavram iyice öğrenilmeden diğerine
geçilmemelidir.
11

10-Öğrencinin saptanan amaçlara
ulaşabilmesi için okulda ve evde
yapılabilecek etkinlikler belirlenmelidir
evde yapılacak etkinliklerle ilgili olarak
aile mutlaka bilgilendirilmelidir
12
YÖNTEM SEÇİMİ
Zihinsel yetersizliğe sahip olan çocukların
eğitiminde kullanılacak yöntem seçilirken;
 öğretilecek becerinin türü,
 çocuğun bireysel özellikleri ve eğitsel
gereksinimleri,

öğretim ortamları ve materyalleri sağlama
durumu,
 destek hizmetlerin alınabilirliliği göz önünde
bulundurulmalıdır.
13
DOĞRUDAN ÖĞRETİM MODELİ

Konuları küçük basamaklarla sunmayı,
öğrencilerin sunumlardan ne kadar
yararlandıklarını belirlemek amacıyla
sorumluluğun öğretmende başlayıp,
öğrenciye aktarıldığı aşamalı bir
yöntemdir.
14
DOĞRUDAN ÖĞRETİMİN
UYGULAMA AŞAMALARI

1.Bir önceki günün çalışmasını değerlendirmek,

2.Model olma/sunu,

3Rehberli/yönlendirilmiş uygulama,

4.Dönüt ve düzeltmelere yer verme,

5.Bağımsız uygulamalar,

6.Sürekli değerlendirmeler yaparak önceden işlenen
konuları gözden geçirmek.
15
1.Bir önceki günün çalışmasını
değerlendirmek:

Bu aşamada yeni bir konunun sunumuna
başlamadan önce, önceki öğrenmeler kontrol
edilir. Öğretmen günlük gözden geçirmeleri
anlatılan konulara ait sorular sorarak
yapabileceği gibi, verdiği ödevleri kontrol
ederek de yapabilir. Günlük gözden
geçirmelerde öğrencilerin önceki konuda
eksikleri tamamlanır böylece bir sonraki konuya
hazırlık yapılır. Öğretmen dersin ilk
5-8 dakikasını günlük gözden geçirmeler için
ayırmalıdır
16
2.Model olma/sunu:

Konuların sunumunda öğretmen aktif rol
oynar, öğrenci pasiftir. Eğer sunulacak
içerik kavramsa öğretmen kavramı açıklar
kavramın örneklerini gösterir. Tanımsa
tanımlamayı yapar. Beceriyse model olur.
17
3.Rehberli/yönlendirilmiş
uygulama:
Öğrenme sorumluluğunun aşamalı olarak öğrenciye
geçtiği bir aşamadır. Bu aşamanın amacı
öğrencinin öğrendiği konuyla ilgili alıştırmalar
yapmasını sağlamaktır.
Öğretmen konuyu bitirdikten sonra veya kısa
sunumlardan sonra rehberli uygulamalara yer
vermelidir.
Rehberli uygulamalarda öğrenciye sözel, görsel
ipuçları verilerek kazandırılacak amaçlarda
öğrenciye bağımsızlaştırmak hedeflenir.
18
Rehberli uygulama´da
1- İki tip soru yöneltilebilir.
Birinci tip sorular belirli cevap gerektiren
sorulardır. İkinci tip sorular ise cevabın nasıl
bulunduğunun açıklanması gereken sorulardır.
2- Sorular yoluyla veya yaptırılan etkinliklerle
öğrencinin öğrenmesi kontrol edilir.
3- öğretmen sorduğu sorulara verilen cevaplarla
ilgili dönüt vermelidir.
4- Öğrenci yanlış yaptığında öğretmen yanlışları
düzeltmelidir.
19
4.Dönüt ve düzeltmelere yer
verme:





Öğrencinin verdiği cevap doğru ise öğrenci
aferin, çok güzel vb. pekiştirilir.
Öğrencinin cevabı doğru ancak tereddütlü ise
cevabın doğru olduğu belirtilir ve işlem dönütü
verilir. “harikasın bu doğru çünkü......” gibi.
Çocuk yanlış cevap verdiğinde ise öğretmen
hiçbir şey söylemeden ya soruyu basitleştirerek
tekrar eder ya da model olma aşamasına geri
döner.
Yanlışlar düzeltilmeden geçilmemelidir.
Yanlış bilgi eksikliğinden kaynaklanıyorsa sunu
tekrar edilmelidir.
20
5.Bağımsız
uygulamalar/Alıştırmalar:



Bu aşamada öğrenci aktif, öğretmen
pasiftir.
Rehberli uygulamalarda verilen ipuçları ve
yapılan yardımlar sona erer.
Öğrencinin cevapları hala tereddütlü ise bu
aşamada ek rehberli uygulamalar yapılmalı,
dönüt ve düzeltmelere yer verilmelidir.
21
6.Sürekli değerlendirme




1.Öğretim sonu değerlendirme:
Bu aşamada öğrencilerin öğretim
amaçlarının gerçekleştirip
gerçekleştiremedikleri değerlendirilir.
2.Haftalık ve aylık gözden geçirme:
Öğretilen bilgi, beceri ve kavramlar her
hafta ve her ay yapılan değerlendirmelerle
kontrol edilmelidir.
22
GÖZLEYEREK ÖĞRENME




Öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerine
fırsat verildiği durumlarda zihin engeli olan
öğrencinin de arkadaşını izleyerek öğrenmesi
mümkündür.
Öğrencinin arkadaşını rahatlıkla gözlemleyebilmesi
için ortamda gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.
Öğretim süreci içerisinde, öğrencilerin verdikleri
doğru tepkiler her seferinde pekiştirilmelidir.
Başlangıç aşamasında ,model olan öğretmenin ya da
model olarak kullanılan öğrencinin yaptıklarının sözel
olarak ta ifade edilmesi ancak sözel açıklamanın
süreç içerisinde giderek azaltılması gerekir.
23
DOĞAL ÖĞRENME YÖNTEMİ
Öğretmen çocuğun etkinliği başlatmasını sağlayacak
ortamı oluşturur
Çocuğun konuşmasını genişletmek için sorular sorar
ve cevap vermesi için süre tanır.
İstenen cevap gelirse cevap tekrar edilerek
onaylanır vb. şekilde pekiştirilir .
İstenen cevap gelmediği takdirde ipucu verilerek
cevaplaması için süre tanınır gerekirse ipuçları
arttırılır Tekrar, beceriyi kendisinin yapması için
fırsat tanınır Doğru tepki pekiştirilir.
Örnek: Makas –kağıt- şekil sıraya konur…
Oyun kurma ve katılımını sağlama
24
BİLGİSAYAR DESTEKLİ ÖĞRETİM



Eğitimde bilgisayarı kullanma zihinsel yetersizliğe
sahip çocuklara kavram öğretiminde ve başka bazı
bilgi ve becerilerin kazandırılmasında etkili bir
yöntemdir.
Zihinsel yetersizliğe sahip çocuklar bilgisayar
sayesinde öğrenmeye daha kolay güdülenmektedir.
Bilgisayar paket programları içerik, renk, şekil ve
hareketlilik özellikleri ile çocukların dikkat
süreleri üzerinde olumlu etki yapmaktadır.
25
İŞBİRLİĞİNE DAYALI
ÖĞRENME
26
İŞBİRLİĞİNE DAYALI
ÖĞRENME
İşbirlikçi öğrenme; öğrencilerin küçük gruplar
halinde çalışarak ve birbirinin öğrenmesine yardım
ederek öğrenmeyi gerçekleştirme sürecidir.
Kaynaştırma sınıflarında yoğunlukla kullanılan bir
yöntemdir.
27
İŞBİRLİKÇİ ÖĞRENMENİN
YARARLARI

Öğrencilerin dikkatlerini sürdürmelerine yardım eder.

Özel eğitime muhtaç çocukları daha kolay kabul ederek
onların gelişimleri için rehberlik etmektedir.

Başkalarının fikirlerine saygılı olmayı, hoşgörülü olmayı,
tartışmayı öğrenmektedirler

Öğrencilerin öz saygı ve yeterlilik duygularını
geliştirmelerine yardım etmektedir

Öğrencilerin hata yapma korkusu ve kaygı düzeyini en aza
indirerek öğrenme öğretme sürecine etkin katılımlarını
sağlamaktadır.
28
İŞBİRLİĞİ İÇİN GEREKLİ
KOŞULLAR







Grup ödülü/ortak ürün: Grup üyelerinin başarılı olabilmek için önce
grubun başarılı olmasının gerektiğine inanmalarıdır.
Olumlu bağımlılık: Esas olan amaç bağımlılığıdır.
Bireysel değerlendirebilirlik: Grup başarısının tek tek bireylerin
öğrenmesine bağlı olması durumudur.
Yüz yüze destekleyici etkileşim: Grup üyelerinin birbirinin çabasını
özendirmesi ve kolaylaştırmasıdır.
Sosyal beceriler: kişiler arası ilişkilerin nasıl olması gerektiği
öğretilmeli ve bütün öğrencilerin bunları kullanmaları
özendirilmelidir.
Grup sürecinin değerlendirilmesi: Grup etkinliğinin sonunda, hangi
davranışların sürmesi, hangilerinin değişmesi gerektiğinin
saptanmasıdır.
Eşit başarı fırsatı: Öğrencilerin başarı durumlarına bakılmaksızın
eşit derecede gayret etmeleri ve her öğrencinin katkısının
değerlendirilmesi demektir.
29
üyeler





Lider
Sözcü
Yazıcı
Zaman tutucu
Cesaretlendirici
Seçimlerde gönüllülük esastır, ama
rollerde dönüşümlülük esastır.
30
AKRAN DESTEKLİ
ÖĞRENME
31
Akran destekli öğrenme

Akran destekli öğretim, bir bireyin diğer
bir bireye belirlenen konuyu materyaller
kullanarak usta çırak ilişkisi içinde
tecrübe aktarımı yoluyla öğrettiği,
bireylerin akademik ve sosyal becerilerini
geliştirmeyi hedef alan bir öğretim
yöntemidir.
32
Akran destekli öğretim yöntemi üç
ayrı kategoride toplanmaktadır.
Tüm sınıf akran destekli öğretim yöntemi:
bu yöntemde tüm sınıftaki bireyler yer alır

Farklı yaş akran destekli öğretim yöntemi:
Yaşça büyük olan bireyin yaşça küçük olan bireye eğitim
vermesi durumu söz konusudur.

Aynı yaş akran destekli öğretim yöntemidir:
Öğretimi verecek olan akranın hedeflenen becerilerde eğitimi
verecek bir düzeye sahip olması gerekir. Düşük
performansa sahip birey için öğretim programı hazırlanır
ve nasıl öğretilmesi gerektiği öğreten akran olarak seçilen
bireye kazandırılır. Sonrasında öğreten akran, bu öğretim
programını akranına uygular.

33
Akran destekli öğretim programının
basamakları şu şekildedir:





1. Öğretim içeriğinin seçilmesi,
2.Öğreten akranın yetiştirilmesi,
3.Öğretimin planlanması
4.Programın uygulanması,
5.Etkinliğin değerlendirilmesi
34




Akran öğretimi haftada 3 kez 30 dakika
yapılır,
Ders saati sırasında yapılır,
Her iki öğrencinin ailesi bilgilendirmelidir,
Öğreten ve öğrenen kişilerin konumları kimi
zaman yer değiştirmelidir.
35
Gösterip Yaptırma Yöntemi
36
Gösterip Yaptırma Yöntemi



Mesleki beceriyi kazandırmayı amaçlayan
öğretim alanları
Uygulama düzeyindeki davranışların
kazandırılması
Herhangi bir şeyin en uygun biçimde ya da
ustaca nasıl başarılacağını
37
Öğretmen bu yöntemi
uygularken:

Beceriyi önce kendi yapmalı

Becerinin zihinsel hazırlığını yaptırmalı

Her öğrenciye tekrar fırsatı vermeli

Basitten karmaşığa- adım adım gitmeli

Öğrenilmeden sonraki aşamaya geçmemeli

Gerekli araç gereci sağlamalı

Plan ya da krokiyi tahtaya çizmeli,

Otomatikleşinceye kadar tekrar işlem basamaklarını analiz
etmeli
38
Gösterip Yaptırma Yöntemi
Öğretmen (merkezde)

Davranışı göstermek

Uygulamak
Öğrenci(merkezde)
 Öğretmen denetiminde
yapma
 Tekrar etme

Model olma

Otomatik hale getirme
Öğretmen ve öğrenci merkezli bir yöntem
39
HİKAYE
HARİTASI
YÖNTEMİ
40



Türkçe dersinde metin üzerinde dinlediğini
anlamaya yönelik uygulanır.
Hikayenin analizi yapılır,
Hikaye haritası oluşturulur.
41
HİKAYE ANALİZİ
Yer
Zaman
Kahraman
Problem
Çözümü
Tepki
42
HİKAYE HARİTASI
Yer
Zaman
Kahraman
Problem
Problemin çözümü
Tepki
43
• Öğrencilere hikaye okunur,
• Hikaye haritası üzerinde
yazılar veya resimlere
anlatılır,
• Öğrenciye yeni bir hikaye ve
hikaye haritası verilir.
44
HİKÂYE HARİTASI YÖNTEMİYLE
ÖĞRETİMİN YARARLARI



Çocuğun hatırlama yeteneğini geliştirir.
Çocukları aktif olarak derse katma
açısından iyi bir yoldur.
Çocuk soru sormayı ve cevaplamayı öğrenir.
Kim, ne, ne zaman, nasıl soruları sorulup
cevaplanır.
45
PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ
46
Problem Çözme Yöntemi


Öğrenci merkezlidir. Öğretmenin öğrenciye
sadece yardımcı olduğu bir öğrenme
yoludur .
Problem çözme yöntemi eleştirel düşünme
becerisi geliştirme, karar verme, sorgulama
ve yansıtıcı düşünme için temel beceri
alışkanlıkları kazandırır.
47
Probleme dayalı öğrenme
sonunda, öğrencilerin
kazanabileceği beceriler
A. Problem çözme becerileri
B. Düşünme becerileri
C. Grup çalışması becerileri
D. Zamanı ayarlama becerileri
E. Bilgi edinme ve değerlendirme becerileri
F. İletişim becerileri
48
Problem Çözme Yöntemi/Faydaları

Öğrenci aktif olarak katılır

Algılama ve akılda tutma daha uzun süreli olur

İlerdeki sorunlara çözüm modelleri sağlar

Hem bilişsel hem duyuşsal alanda öğrenmeyi kapsar

Öğrencilerin sorumluluklarını geliştirir

İlgiyle öğrenme ve güdülenme sağlar

Nasıl bağımsız düşüneceklerini öğrenirler.

Başarısız oldukları durumlarda da öğrenirler
49
SİSTEMATİK ÖĞRETİM
SIRASINDA FIRSAT
ÖĞRETİMİ




BEP’nda yer alan amaçların gerçekleştirilebilmesi
için uygun öğretim fırsatı yakalamanın bir yoludur.
Günlük rutinler iyi bir öğretim fırsatı sağlar.
Ders sırasında veya diğer zamanlarda çocukla ilgili
öğretim hedeflerimizin diğer konular içinde aynı
anda gerçekleştirilmeye çalışılmasıdır.
Hedeflenen bilgiyle hedeflenmeyen bilginin aynı
anda sunulması, hedeflenmeyen bilgininin daha
sonra planlandığı zamanda öğretimi sırasında, daha
az zamanda öğrenilmesini sağlayacaktır.
50
ÇOK DUYUYA DAYALI
ÖĞRETİM



Çok duyuya yönelik öğretim etkinliklerinin
planlanması zihinsel engelli öğrencilerin eğitiminde
etkili bir stratejidir.
Görme , işitme, dokunma, koklama ve tad alma
duyularının iki ya da daha fazlasının bir becerinin
öğretiminde birarada kullanılmasıdır.
Özellikle görme ve işitme duyusu ikilisinin diğer
duyularla desteklenmesi öğretimin etkililiğini
arttırmaktadır.
51
52
Download

Engelli Çocuklara Eğitim Veren Öğretmenler için Eğitim Yöntemleri