Bilgiye Dayalı Organizasyonlar
 Günümüzün organizasyonları bilgi bombardımanı
altında faaliyetlerini sürdürmek zorundadırlar. Gelişen
enformasyon teknolojileri ve müşteri istekleri, küresel
rekabet ve bilgi toplumlarının oluşması, bilginin etkin
yönetilmesi ihtiyacını ortaya çıkarmıştır.
 Organizasyonların küçülme ihtiyaçları sonucunda
bilginin ayrılan çalışanlarla gitmesi yani kaybedilmesi
sorununu gündeme getirmiştir. Bilginin kaybedilmesi,
bilgi yoğun olan ancak etkin olmayan bir bilgi
yönetimi sistemini kullanmayan organizasyonların en
büyük sorunudur.
 Bilgi dünyasında iki çeşit bilgi organizasyonu vardır.
 Bilgi- yoğun organizasyonlar: Bu organizasyonlar, enformasyon
ürünlerini üreteceklerdir. Bu tür organizasyonlar var olan
bilgilerin toplanması ve dönüştürülmesi üzerine
yoğunlaşmaktadır. Bilgi yaratma ile ilgilenmemektedirler.
Bilgisayar yazılım organizasyonları bilgi yoğun organizasyonlara
iyi bir örnektir.
 Bilgi-Yaratan Organizasyonlar: Enformasyon ölçeğinin
en sonundaki diğer organizasyonlardır. Bu
organizasyonlar yenilik ve yaratıcılıkla
uğraşmaktadırlar. Bilgi yaratan organizasyonlara en
güzel örnek danışmanlık organizasyonlarıdır.
Bilgiye Dayalı Organizasyon nedir?
 Günümüzde başarı anahtarının “bilgi” olması,
organizasyonun bilgi tabanına dayanan, bilgi
yönetimini kolaylaştıran ve destekleyen organizasyon
yapıları oluşturmaya yöneltmiştir. Amerika, Kanada ve
Japonya’da bir çok işletme yönetim yapılarını bu
şekilde tanımlamışlardır.
 Bilgiye dayalı organizasyonlar literatürde farklı şekillerde
tanımlanmıştır. Bu tanımlardan bazıları aşağıdaki gibidir:
 Bilgiye dayalı organizasyon, düz bir yapıdadır ve geleneksel
organizasyon anlayışının gerektirdiğinden daha az yönetim
kademesine sahiptir.
 Bilgiye dayalı organizasyon kendi performansını,
meslektaşlarından ve müşterilerinden aldıkları tepkilere göre
düzenleyen bir kuruluştur.
 Bilgiye dayalı organizasyon, bilginin serbest ve daha açık olduğu
bir organizasyondur.
Bilgiye Dayalı Organizasyonların
Özellikleri
 Bilgiye dayalı organizasyonlar genellikle bilinen
kumanda ve kontrol yapısından çok daha fazla uzman
gerektiren, her birimin kendine has bilgisi, eğitimi, dili
olan ve yönetimde fillien çalışan birinin bulunduğu
organizasyon yapısıdır. Bu organizasyonlar geleneksel
organizasyondan farklıdır. Yapıları düz şekildedir.
Yönetim kademelerinde daha az yönetici
bulunmaktadır.
Bilgiye Dayalı Organizasyonların Özellikleri
 Geleneksel organizasyonlara göre daha düz bir organizasyon
yapısına sahiptirler.
 Yönetim kademelerinde uzman istihdam edilmektedir.
 Yönetim kademeleri yetki ya da karar verme için değildir. Bu
kademeler bilginin aktarılması için vardır.
 Bilgiye dayalı yapı, yönetimin en önemli ilkelerinden olan
kontrol alanı ilkesine uymamaktadır. Ancak onun yerine iletişim
alanı ilkesi kullanılmaktadır.
 Bilgiye dayalı yapı, her alanda müşterilerin özel
sorunlarını çözmek için araştırmacı ve teknik elemana
daha fazla ihtiyacın oluşmasına neden olmaktadır.
 Sorumluluk ön plandadır.
Barutçugil başarılı bilgi organizasyonlarının ortak
özelliklerini aşağıdaki gibi belirtmiştir
 Bilgiye ve Kullanımına Değer Verme: Günümüzün
başarı kriteri olan bilginin ve onun elde edilmesi,
geliştirilmesi, paylaşılması ve kullanılmasının diğer bir
ifade ile bilgi yönetimi sürecinin mümkün olan her
şekilde kolaylaştırılması ve desteklenmesidir.
 Uyum Yeteneği: Organizasyonun, iç ve dış çevresinde
meydana gelen her türlü değişime hızlı ve etkili bir
biçimde cevap verme yeteneğine sahip olmasıdır.
 Toplumsal İlgi ve Aktif Katılım: Bu organizasyonların,
toplumsal ve profesyonel faaliyetlere büyük ilgi
göstermesi ve önemli ölçüde katılması.
 Hoşgörü: Organizasyonda varolan büyük hoşgörü ve
destek ortamı yeni fikirlerin ve fırsatların kolayca
ortaya çıkarılmasını sağlamaktadır.
 Finansal Yönetim: Bu organizasyonlar varolan tüm
varlıklarını en iyi şekilde kullanılmaktadır. En uygun
sermaye yapısı oluşturularak riskten kaçınılması.
Bilgiye Dayalı Organizasyonların
Yönetimi
 Sürekli ve hızlı değişen bilgi ortamında işletmeler,
hayatta kalabilmek ve rakiplerine karşı bir rekabet
üstünlüğü sağlayabilmek için, tek yolun yenilik
yapmak ve değişen işletme ortamına hızlı cevap
vermek olduğu gerçeğini dikkate alarak esnek
organizasyonlar tasarlamak ve uygulamak
zorundadırlar.
 İletişim ve bilgi teknolojilerindeki hızlı değişim
nedeniyle, iletişim üst ve alt hiyerarşik yapısından
kurtularak daha etkin hale gelmiştir. Dolayısıyla,
üretim aşamaları, işlevleri ve hedefleri arasındaki bilgi
duvarları ortadan kalkmıştır.
 Bilgiye dayalı organizasyonlardaki yönetim anlayışı
aşağıdaki gibidir
1. İdare etme anlayışı: Ast ve üst ilişkisi azaldığından
herkesin ünvanı ne olursa olsun bilgili ve en iyi
uzmanlığa sahip bireyler yer almaktadır. Bundan
dolayı katı kurallar yerine esnek kurallar yönetimin
işini kolaylaştırmaktadır.
 2. Örgütleme Anlayışı: Örgütlemede temel alınan kriter bilgidir.
Organizasyon bilgiye göre örgütlenmektedir. Bilgi
toplumlarında, organizasyonların bilgi ve organizasyon
sorunlarını çözecek şekilde örgütlenmesi rekabet avantajı
sağlayacaktır.
 3. Planlama Anlayışı: Bilgiye dayalı organizasyonlarda yapılan
tahminler daha doğru olmaktadır. Çünkü, veriler daha çabuk,
doğru, zamanında ve bilgi teknolojileri desteğiyle daha ayrıntılı
olarak elde edilmektedir.
 4. Denetleme ve Kontrol Anlayışı: Bilgiye dayalı
organizasyonlarda en önemli gelişme denetleme
alanında olmuştur. Uzmanlardan oluşan bir yapı
olmasından dolayı denetim işi kolaylaşmaktadır.
 5. Yenilik Anlayışı: Bilgiye dayalı organizasyonlarda
yenilik anlayışı önemlidir ve organizasyonun
merkezinde yer almaktadır.
Bilgi Yönetimi ve Öğrenen
Organizasyonlar
 21. yüzyılda, öğrenen organizasyonlar oldukça önemli
hale gelmiştir. Çünkü, günümüzde değişimin hızı
artmış, müşteri istek ve ihtiyaçları değişmiş,
karmaşıklık ve belirsizlik artmış ve yine küreselleşme
sonucunda rekabet yapısı ve şekli oldukça saldırgan
hale gelmiştir. Böyle ortamda ayakta kalmak için
organizasyonlar öğrenme süreçlerini hızlandırmak
ihtiyacına girmişlerdir.
 Organizasyonlar; dünya ile sınır ötesi ticaretin, iş
birliğinin arttırılması, standartlar ve çeşitli pazarlarda
yaşanan gelişmelerin takibi nedenlerle yeniden
yapılanma akımlarını dikkate almak zorunda
kalmaktadırlar. Bu yeniden yapılanma akımlarından
biri de “öğrenen organizasyon” düşüncesidir.
 Yaşanan gelişmelerle organizasyonlar yeniden yapılanma
akımlarına girmişlerdir. Bunlardan biri de “öğrenen
organizasyon” olmaktır.
 Bu organizasyonlar, bilgi işleyen birimler olarak görülmekte ve
çevreye uyum sağlayarak yaşamlarını sürdürebilmek için, karar,
ilke, çerçeve sistemlerinde değişiklik yapabilen, değişik şartlara
ilişkin bilgileri toplayıp derleyebilen organizasyonlar olmak
zorundadır.
Organizasyonel Öğrenme ve
Öğrenen Organizasyon
Öğrenerek kendini yenileyen, değişen ve güncel
olabilmeyi başaran öğrenen organizasyonlar,
hedeflerine daha kolay ulaşabilmektedir. Eğer
organizasyon, “öğrenen organizasyon” felsefesini
uygulayabiliyorsa, sonuçta karı arttırma, ihracata
yönelme, maliyetleri düşürme ya da verimi arttırma
gibi farklı nitelikteki hedeflerine ulaşarak
devamlılığını sağlayabilmektedir.
 Dünya çapında piyasalarda yaşanmakta olan sorunlar ve
organizasyonlar arasındaki artan rekabet, mükemmel olarak
dizayn edilmiş birçok organizasyonu bile etkilemekte ve
organizasyonun değişime karşı olan ihtiyaçlarını gündeme
getirmektedir. Bu ihtiyacı giderme konusunda önemi günden
güne artan öğrenen organizasyonlar da, literatürde farklı
şekillerde tanımlanmaktadır.
Tanımlar
 Öğrenen organizasyonlar, farklı öğrenme strateji ve taktik
fikirlerine sahip olan organizasyonlardır. Öğrenen olma
özellikleri, onları diğer organizasyonlardan ayırmaktadır.
 Öğrenen organizasyon, giderek hem yönettiği kurumu tanıyan,
hem de becerisini geliştirip iyileştiren ve her gün daha iyi olan
bir yönetim sistemidir.
 Öğrenen organizasyon, öğrenmeyi teşvik eden, personeli
geliştirmeyi ön plana alan, açık haberleşme ve yapıcı diyalogu
öne çıkaran organizasyonlardır.
“ Organizasyonel Öğrenme Süreci, etkili faaliyet
göstermek için “organizasyonel yeterliliğinin
arttırılması” şeklinde tanımlanmaktadır. Öğrenen
organizasyon, organizasyonel öğrenme ilkelerini
bilinçli veya bilinçsiz şekilde benimseyen
organizasyonlardır.
 Öğrenen organizasyon bir program değil bir yönetim
felsefedir. Değişime uyum sağlamanın yolunun bu
anlayıştan geçtiği, personel yetiştirme ve geliştirmeye
önem verdiği ve bilgiyi her yönüyle dikkate aldığı
anlaşılmaktadır.
 Öğrenen organizasyonlar, Peter Senge’nin Beşinci
Disiplin kitabında, kişilerin gerçekten istedikleri
sonuca ulaşmaları için kapasitelerinin arttırılmaya
çalışıldığı, yeni düşüncelerin geliştirildiği, kolektif
çalışma istediğinin serbest bırakıldığı ve çalışanların
sürekli olarak nasıl öğrenebileceklerinin araştırıldığı
yer olarak ele alınmaktadır.
 Bireysel öğrenme, organizasyonun öğrenmesini
garanti etmemekte ama, bireysel öğrenme olmadan da
organizasyonel öğrenme meydana gelmemektedir.
 Ayrıca öğrenen organizasyonların kollektif öğrenme
yöntemlerini içerdiği ve anlam olarak bu ayrımın şu üç ifadeyi
kapsadığı görülmektedir.
 Bütün organizasyonlar sürekli öğrenmektedir.
 Bütün organizasyonlar, farklı yeterlilik düzeyinde ve farklı hızda
öğrenmektedir.
 Öğrenen organizasyon olabilmek için organizasyon, öğrenmeyi
daha sistematik ve gerçekten isteyerek yapabilmenin yollarını
araştırmak zorundadır.
 Öğrenen Organizasyonların En Belirgin Özellikleri şu şekilde
sıralanmaktadır.
 Öğrenen organizasyonlar, takım ruhu ile açık ve sınırları aşan bir
anlayışla öğrenirler.
 Ne öğrendiğinin değerlendirildiği gibi nasıl öğrenilebileceğini de
değerlendirirler.
 Endüstrinin öğrenme eğilimi çizelgesinin başında yer almaya
yönelik yatırım yaparlar.
 Rakiplerinden daha hızlı ve ustaca öğrenerek onlara
karşı üstünlük sağlarlar.
 Verileri, doğru yerde zamanında hızlı bir şekilde
yararlı bilgiler haline dönüştürürler.
 Her tecrübe; gelecekteki öğrenmeye yardımcı olur.
 Zayıf ve dikkate alınması gereken yönlerin ve başarılı
ya da hatalı öğrenmenin neler olduğunu öğretirler.
 Organizasyonların temel unsurlarını tehlikeye
atmadan risk alırlar.
 Deneyime dayalı öğrenmeye yatırım yaparlar.
 Yeni projeler öğrenmeye istekli takımları ve çalışanları
desteklerler.
Öğrenen Organizasyon Sisteminin
Oluşturulması
 Bütün organizasyonlar aslında birer öğrenen
organizasyondur. Ama asıl öğrendikleri, öğrenen
organizasyonların temelini oluşturmaktadır. Ayrıca,
öğrenen organizasyonlar anlayışının temelinde, her
bireyin bildiklerini diğer bireylerle paylaşması
yatmaktadır.
 Öğrenen Organizasyonlar temel olarak beş ana faaliyet
konusunda ustadır.
 Sistematik sorun çözme
 Geçmiş deneyimlerden yararlanarak öğrenme
 Rakipleri dikkate alarak öğrenme
 Bilgi transferi
 Yeni yaklaşımların denenmesi
Öğrenen Organizasyonların
Oluşum Aşamaları
 1. Bilen Organizasyon: Bilen organizasyonlar,
çevrelerinde yaşanan değişime tepki vermek
anlamında değişmektedir. Mevcut ürün veya hizmete
ilaveler yapmaktadır. Bu ürünler, öğrenme sonucu
ortaya çıkmamıştır. Bilen organizasyonlardaki yüksek
denetim seviyeleri, uyum gösterme konusundaki
baskı, rutin davranışlar ve riskten kaçma eğilimi
öğrenmeyi engelleyen unsurlardır.
 2. Anlayan Organizasyonlar: Anlayan
organizasyonların, bilen organizasyonlardan farklı
tarafı, insan unsuruna önem vermesi biçiminde ifade
edilebilir. Aynı anlayışı sahip insanları bir araya
getirerek kuruma bağlayacak ve onlara ait olma
duygusunu verecek değerler bütünü olan işletme
kültürü oluşturulmasına çalışır. Sıkı kurallar ve
denetim yerini işletme kültürüne bırakır.
 3. Düşünen Organizasyonlar: Düşünen
organizasyonlar, iş ile ilgili sorunların çabuk
belirlenmesi, analizin yapılması ve uygulamaya
geçilmesi konularına ağırlık vermektedir ve
yöneticileri bu yönde eğitmektedir. Düşünen
organizasyonlar, mevcut sorunlara hızlı çözümler
üretmeye ağırlık verirler, temeldeki soruna eğilmezler.
 4. Öğrenen Organizasyonlar: Öğrenen organizasyon,
organizasyonun gelişme sürecinin son aşamasını
oluşturmaktadır. Öğrenen organizasyon öğrenmeyi ön
plana almaktadır, organizasyon çalışanlarını
geliştirmeye önem verir, açık iletişim ve yapıcı diyalogu
geliştirir. Bir organizasyon modeli olmaktan çok
organizasyon içinde görev alan tüm çalışanlarda
zihniyet değişikliğidir.
Öğrenen Organizasyonlar Olarak
Bir Organizasyon Modeli
 Bu model iki parçalı olarak ele alınabilir. İlk olarak işe
alıştırarak öğrenme; öğrenilen şeyin doğası ve
bulunduğu yere karşılık gelen uygulamalar ve
değerlerdir. İkincisi, kolaylaştırıcı etmenler;
öğrenmenin ne kadar kolay veya zor olduğunu ve
miktarını etkileyen süreçler ve yapılardır. Bunlar
özellikle en iyi uygulamalara dayalı standartlardır.
 Bu iki parçalı model, öğrenen sistem olarak
organizasyonların anlaşılmasına yardımcı olmaktadır.
Parçalara ayırma, organizasyonların güçlü ya da zayıf
yönlerinin ve öğrenen sistemler olarak
organizasyonların faaliyetlerinin tam manasıyla
anlaşılmasını sağlamaktadır.
İşe Alıştırarak Öğrenme
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Bilginin Kaynağı
Ürün-süreç Üzerinde Yoğunlaşma
Belgelendirme şekli
Yayma şekli
Öğrenme üzerine yoğunlaşma
Değer ve kanal üzerinde
yoğunlaşma
Yetenek geliştirme üzerine
yoğunlaşma
Kolaylaştırıcı Etmenler
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Çevreyi anlama
Çalışma alanından kaynaklanan
boşluklar
Değerlendirme kavramı
Deneyime dayalı fikirler
Açıklık politikası
Devamlı eğitim
Çok yönlü liderlik
Sistem anlayışı
Günümüz Organizasyonlarında
Bilgi ve Öğrenme
 Bilginin yaratılması öğrenme sürecinin son aşamasıdır.
Diğer taraftan öğrenme bilginin yaratılması,
paylaşılması ve kullanılması sürecinde ortaya
çıkmaktadır. Bu, en azından bireysel düzeyde bilgi ve
öğrenme süreci arasındaki sıkı bağlantıyı
göstermektedir. Organizasyonun bilgi sistemi, birey,
grup, bölüm ve organizasyon düzeyindedir.
Organizasyonel Öğrenme
Yetersizlikleri
 Bazı organizasyonlar öğrenme yetersizlikleri nedeniyle
büyük başarısızlıklarla karşı karşıya kalmaktadır. Bu
organizasyonlar öğrenememekte ve sürekli tekrarlanan
hataları yapmaktadır. Dahası hata yapmaya
yönlendiren eski düşünme tarzları
araştırılmamaktadır. Bu organizasyonlarda bilgi sadece
birey düzeyindedir. Geri besleme oldukça zayıftır ve
yeni bilginin üretimi çok azdır.
 Bilgi yönetilebilir bir kaynak olarak görülmemektedir.
Üst yönetim düzeyinde öğrenme için büyük bir
isteksizlik vardır.
 Kaynakça
Küreselleşme Sürecinde İşletmelerde Bilgi Yönetimi
Murat Türk
Download

BİLGİ YÖNETİMİ MODELLERİ