ROMAN
ROMAN












*dünya edebiyatında ilk modern roman: Don Kişot, Servone
*ilk çeviri roman: Fenelonda (Tercümanı Telemogue)
*ilk yerli roman: Taaşuku Talat ve Fitnat
*bir edebi akım (romantizm) etkisiyle yazılan ilk roman: ilk tarihi
roman: Namık(Edebi)
*ilk realist roman: Araba Sevdası,Sergüzest
*ilk köy romanı: Karabibik
*batılı tekniklere uygun ilk roman: Mai ve Siya
*ilk psikolojik roman:
*ilk naturailst roman: Zehra
*sokağı edebiyata sokan romancı: Hüseyin rahmi
*kurtuluş savaşı'nı doğrudan işleyen roman: Ateşten gömlek
*ilk tezli roman: Yaban (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
HİKAYE(öykü)





*dünya edebiyatındaki ilkhikaye: Bacocio
decameon
*ilk hikaye: letai-i rivaye -> Ahmet
*batılı anlamda ilk hikaye:küçük şeyler(Sami
Paşazade)
hikayeciliği meslek haline getiren
mauppasant(Olay) tarzı hikayecimiz: ömer
Seyfettin
*Cehov (kesit) tarzı ilk hikayecimiz: Menduh
Şevket Eserdal
TİYATRO







*trajedi türünün ilk büyük ustası: Aisekeyelos
*komedi türünün ilk büyük ustası: Aristophares
*ilk dram örneği: cromwell/ Victor Hugo
ilk yerli tiyatro eseri: Şinasi’nin (Şair Evlenmesi)
*sahnelenen ilk tiyatro:
*ilk uyarlama tiyatro eserinin yazarı:Ahmet Vefik
Paşa
*bizde epik tiyatro türünün kurucusu: Haldun
Taner
GAZETE
*ilk resmi turkçe gazete: Takvim-i Vekayi
 *ilk yarı resmi gazete: Ceride Havadi
 *ilk özel gazete

DESTAN
*dünyanın biline ilk destanı:Gılgamış
 *ilk türk destani:Alp Er Tunga
 *dunyanın halen yaşayan, en büyük veilk
müslüman destanı: Kırgız Destanı

DÜZYAZI











































*ilk alfabemiz: Gokturk
*türk adının geçdiği ilk türkçe metin: Göktürk
*türk dillerinin ilk toplu sözlüğü:Divan-ı Lügatı Türk
*ilk tezkire: Ali Şiir Nevazi
*anadoluda ilk tezkire yazarı:hes best Sahi bey
*süslü nesrin ilk temsilcisi:Sinan Paşa Tahazur
*en önemli gezi yazısı: Seyahatname
*ilk bibliyografya keşfi sunu (Katip Çelebi)
*ilk anı kitabı:Babirname
*ilk mektup: Şikayetname
*deneme türünün kurucusu: Montaing
*ilk makale: Tercümani Ahval Mukaddime
*noktalama işaretlerini ilk kez kullanan ilk turk gazeteci: Şinasi
*ilk turkce sözluk: Komusu Türki
*ilk atasözleri kitabı: Durubi Emsali Osmaniye
*bizde batılı anlamda ilk eleştiriyi yazan: Tahribi Harabat
*ilk fıkra yazarı: Ahmet Raşim
*batı anlayışındaki ilk edebiyat tarihcimiz: Fuat Köprulu
*ilk antoloji: Haraba
*ilk edebi bildiriyi yayınlayan topluluk: Fecri Ati
*dilde sadeleşmayi savunan ilk yayın organı: Genç Kalemler
*hikayede ilk kez gerçek anlamada anadolu'yu işleyen: Memleket
*ilk özdeyiş: tiryaki sözler/canab sahadettin hikayede bilinç altına ve ruyalara buyuk yer veren sanaççımız: ahmet hamdi tampınar/abdullah efendinin ruyalari
*edebiyatımaızda noktalama işaretleri ilk kez: şinasi şair evlenmesınde kullanılmısdır
*edebiyatımızda ilk çeviri roman
*edebiyatımızda ilkroman
*edebiyatımızda ilk koy romanı "Karabibik" adlı eserdir
*edebiyatımızda ilk realisit romancı: Recaizade Mahmut Ekrem
*edebiyatımızda ilk realist roman: Araba Sevdasıdır
*edebiyatımızda ilk edebi roman:"Edebi" adlı eseridir
*edebiyatımızda ilk psikolajik roman: Eylül
*edebiyatımızda ilk tarihi roman:"Cezmi" adlı eserdir
*edebiyatımızda ilk kadın romancı: Fatma Galiye
*edebiyatımızda ilk makaleyi şinasi yazmışdır: Mukaddim
*ilk tiyatro: şinasi şair evlenmesi
*edebiyatımızda ilk pastoral şiir: A.Hamit Tarhan'ın..... adlı şiiridir
*edebiyatımızda ilk psikolajik roman denemsi: nabızade nazım'ın "Zehra" adlı eserıdır
*edebiyatımızda çocuklar üzerine yazılmıs ilk eserler: Nebi'nin "Hayriye" si ve sümbül zedefet'in "lütfiyesidir"
*edebiyatımızda ilk eleştirmen: Namık Kemal
*ilk çocuk yayınımız ise: Eftal ve ..... (1869)
*turk edebiyatında bilinen ilk çocuk gazetesi çocuklar için nabi'nindir hayriyesi ve mumeyiş
*aşık veysel ilk olarak Ahmet tarıfından turk halkına tanıtılmısdır: Kutsi Taner
*hazineyi erak ilk edebiyat dergimizdir
İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK
EDEBİYATI









































*Aralarında almanca ilgi bulunan sözcükleri şiirde bir arada kullanmak (Tenasüp) sanatıdır
*Bir şiirde iki dizelik nazım birimine (Beyit) denir
*şiirde aynı ünsüz tekrarıyla oluşan ahenge (Aliteras) denir.
*Bestelenmek için yazılan,dörtlüklerden nazım divan şiirine (Şarkı) denir
*Bir şiirde yapının bozulması (Anlam, Kafiye) de bozuolmaya yol açar
*Trajedi kahramanlarını halkdan seçer
*Tiyatroda perde bölümleri ifade eder
*Acıklı, üzüntülü olayları, bazen guldurucu yönleride katarak konu alan sahne oyununa trajedi denir(Dram)
*tiyatro, konularına göre dram ve trajedi olmak üzere ikiye ayrılır
*ilhi bakış açısıyla yazılan metinlerde, ablatıcı olaylar ve kahramanlarle ilgili herşeyi bilir.
*şiirin ortaya çıktığı dönemden izler taşımasına (şiirde gelenek) denir
*mısralarda aynı ünsüzlerin tekrarlan masınadan oluşan ahenge (Aliterasyon) denir
*Hecelerin açıklık kapalılık ilkesine dayanan ölçüye (Aruz) denir
*Herkesçe bilinen tarihi bir olayı, sözü yada şahsiyeti hatırlatma sanatına (Telmih) denir
*Hece ölçüsüyle yazılan ve belirli bir özgüyle söylenen ilk şiirine (Türkü) denir
*Destanlar günümüzde ağızdan ağıza aktarılarak gelmişdir
*destan döneminde mitler ortaya çıkmışdır.
*Koşma ve gazle benzeyen lirik şiirlere Sözlü Edebiyat Döneminde verilen isim taşlamadır
*yaşama tarzı, sanat ve edebiyat eserlerini etkiler
*Destan döneminde akıl ven mantığın, dini dönemde kavmi özelliklerin, modern dönemde dinin edebiyat üzerindeki etkisi çoktur
*Roman, Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı Döneminde görülür
*Destan türünün ilk örnekleri İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Dönemine aittir
*mesnevi sözlü edebiyat dönemine ait bir türdür
*Tarihi olaylar, edebiyat döneminin başlamasına etkili olur
*Türk edebiyatının yazılı dönemi Uygur metinleriyle başlar
*İslamiyet öncesi Türk edebiyatında yaşadıkları hayat tarzının tabii sonucu olarak kuvvetli, cesur, aktif olan Türkler bu özellikleri üzerinde toplayan kahraman tipine
(Hakan) denir
*İlayda, Kalevela, Oğuz Kağan birer (Doğal) destandır
*Kaybolmuş Cennet ve Kurtarılmış Kudüs (Yapay) destanıdır
*Oğuz Kağan Destanı (Hun) türklerinin destanı
*Eski Türkler törenlerine (mersiye) verirlerdi
*Ergenekon destanı özel bir gün olana (Nevruzu) ifade eder
*İslamiyet öncesi sözlü edebiyat dönemine (Hece) ölçüsü kullanılır
*Üç Şehitler Destanı (Yapay) destandır
*Koşuklar (Sözlü) edebiyat ürünüdür
*Eski Türkler yas törenlerine (Yug) adı verirlerdi
*Uygur metinlerinde Arap yazısı kullanılmışdır
*Kutadgu Bilig adlı eserin Viyana nüshası Uygur harfleriyle yazılmışdır
*ilk türk yazarı Yollug Tigin dir
*Kutadgu Bilig'te Hakaniye lehcesinin özellikleri görülmez
*islami dönem şiirinde Dini-tasavvufi konular işlenmiştir
*Manas Destanı Kırgızların milli destanıdır
EDEBİYAT ELEŞTİRME











































AŞAĞIDA VERİLEN TANIMANLARIN
HANGİ KAVRAMLA İLGİLİ
OLDUĞUNU GÖZTERİNİZ
1-Alman edebiyatının doğal destan örneği
İstifham
2-Aruz da, vezin gereği uzun heceyi kısa okuma
Eglog
3-Divan şiirinde Tanrı'nın birliğini işleyen şiir türü
Tuyuğ
4-Seyirci güldürek için yazılmış kaba şaka yüklü güldürü
Kavuştak
5-söz arasında tarihsel bir olaya, kişiliğe işaret etme sanatı
İmale
6-divan şiirinde Türklerin kattığımaniye benzer kısım biçim
Nibelungen
7-Şiirde geliştirilen ana duygu
Tevhit
8-İki dörtlük iki üçlükten oluşan ve Fransız edb'dan bize geçen nazım biçimi
Vodvil
9-Divan edebiyatında biyografi türünde yapıtlara verilen ad
Varoluşçuluk
10-bir yazıda, sözü tahminlerin ötesinde bitirme sanatı
Sefaretname
11-bir düşünceyi, simgelerle canlandırarak anlatma sanatı
Tezkire
12-halk şiirinin seçkin şiirnden oluşan yazma kitap
Koçaklama
13-kasidelerde medhiyeye geçmek için kullanılan bölüm
Tema
14-çobanların yaşamlarını karşılıklı biçimde anlatan şiir türü
Sebk-i Hindi
15-soru sorma sanatı
Sone
16-şarkı ve türkülerde tekrarlanan dize, nakarata verilen ad
Şathiye
17-şiir biçiminde oluşdurulan bilmece
Cönk
18-klasik divan şiirinde anlam kapalılığına dayanan Hint üslubu
Maşuk
19-İçden duygularının anlatıldığı şiir türü
telmih
20-Aruz ölçüsünde heceleri ayırma, işaretleme işi
Terdid
21-bir kimseyi yermek için yazılan divan şiiri
Nazire
22-Divan edebiyatı şairlerinin şiirlerini topladıkları kitaba verilen ad
Girizgah
23-bir şairin şiirine başka bir şair tarafından aynı ölçü, aynı uyakla yazılan karşılık
Surname
24-genellikle sanatsal amaçla yazılmış düzyazıların taoplandığı eserler
Şehrengiz
25-Hz. Muhammed'i övmek için yazılmış kasidelere verilen ad
Leff ü Neşr
26-Beyitlerle kurulan aa-bb-cc biçiminde şemalanan nazım biçimi
Fars
27-Anlam birliği taşıyan gazellere verilen ad
Tariz
28-tasavvuf düşüncesinde Tanrı, sevgili
Portre
29-Tekke edebiyatında Tanrı ile şakalaşır gibi yazılan şiirler
Yekahenk gazel
30-Savaş, yiğitlik kanularını işleyen koşma türü
Aliterasyon
31-bektaşi felsefesini anlatmak için söylenen şiir
Didaktik
32-Aruz ölçüsünde bir heceyi kapalı okuma kuralı
Lirik
33-Asıl belirtilmek istenen şeyin tam tersini soyleme sanatı
Alegori
34-bir düşünceyi aktarmak, bilgi vermek amacıyla yazılan şiir türü
Takti
35-bir kimseyi fiziksel görünümü, ruhsal durumu yönünden betimleyen yazı
Hiciv
36-Belli bir kavramı anlatan, onu çağrıştıran kalıplaşmış söz
Divan
37-realizmin şiire yansımış biçimi
Mesnevi
38-dizlerin ilk harfleri yukarıdan aşağıya okununca bir sözcüğü ortaya çıkardığı şiir
Akrostij
39-Aynı ünsüz yinelenmesiyle ortaya çıkan ses uyumu
Parnasizm
40-toplumun adaletsizlikleri alaylı bir dille işleyen halk komedisi
Mazmun
41-birden çok kavramı sonra bunlşarla ilgili kavramları sıralama sanatı
Nefes
42-bir kentin güzelliklerini anlatan yapıt
Zihaf
43-divan edebiyatında düğün, şenlik gibi olayları anlatan yapıt
Münşeat
ŞİİR





















*ilk didaktik şiir örneğimiz ve aruzla yazılan ilk eserimiz:kutadkuğu bilig
*ilk siyaset name: Kutadgu Bilig
*mesnevi tarzında yazılmış ilk eser:Kutadgu Bilig
*tekke şiirinin babası:Hoca Ahmet Yesevi
*ilk divan sairi: Hoca Dehan
*osmanlı'da ilk tarihi belge olarak kabul edilen eser:iskender name
*ilk hamse şairi: Alişiir Nevol
*türk edebiyatında ilk fabl: Şeyhin
*en önemli mersiye kanuni: Kanuni Mersiye
*divan edebiyatında ilk defa düşünce şiiri anlayışını getiren: Nabi Hayriye
*mahallileşme akımının öncüsü ve şarkı nazım şeklinin en büyük temsilcisi: Nedim
* divan şiirinin en büyük şairi ve mesnevisi: Şeyh Galip
*ilk şiir çevrisi: şinasi/tercüme-i manzume / la fontane/ fabl
*göz için kafiye anlayışını değil kulak için kafiye anlayışını savunan:Recazaide
*ilk pastoral şiir:Sahra
*ilk köy şiiri: Mualim Naci- Köylu Kızların
*kafiyeyi şiire serperek klasik nazım sekillerinden farklı ilk örnekler veren : Tevfik Fikret
*ilk çacuk şiirlerini yazan: "sermin" fetik fikret
*ilk mensur şiir: Halit
*şiirde ilk defa turk kelimesini kullanan:Mehmet Emin Yurdakul
*bütün şairaneliği(söz sanatları, kafiye, ölçü) şiirden kovan: Orhan Veli
Download

ROMAN