S³owacka Ma³opolska
Slováci v Malopo¾sku
O Małopolsce • O Malopoľsku
Miechów
województwo
œwiêtokrzyskie
Olkusz
Oœwiêcim
POLSKA
Kraków
województwo
œl¹skie
S£OWACJA
KRAKÓW
KRAKÓW-BALICE
Wadowice
³a
Wis
w o j e w ó d z t w o
Wieliczka
Kalwaria
Raba
Zebrzydowska
E40 A4
Bochnia
m a ³ o p o l s k i e
Rabka- B e s k i d
-Zdrój W y s p o w y
Beskid
Makowski
Gorlice
Gorce
Nowy Targ
Tatr y
Stary Dom Zdrojowy w Krynicy-Zdroju
Starý kúpeľný dom v Krynici-Zdroji
Dawna cerkiew greckokatolicka
w Kwiatoniu
Pôvodný gréckokatolícky kostol
v Kwiatoni
Korale Małopolski
przed Sukiennicami w Krakowie
Malopoľské korálky
pred Sukiennicami v Krakove
Fot. Marcin Żerański
Bia
³a
Pieniny
Beskid
S¹decki
Beskid Niski
Krynica-Zdrój
Rysy
(2499)
MAŁOPOLSKA
MALOPOĽSKO
INFORMACJE PRAKTYCZNE
PRAKTICKÉ INFORMÁCIE
Stolica regionu: Kraków
Większe miasta: Tarnów, Nowy Sącz, Oświęcim
Powierzchnia: 15 190 km2 (ok. 5% powierzchni Polski)
Liczba mieszkańców: 3,35 mln osób
(8,7% ludności Polski)
Krajobraz:
najwyższy szczyt – Rysy: 2 499 m n.p.m.,
góry – Tatry, Beskidy, Pieniny, Gorce,
pogórza – Pogórze Karpackie,
wyżyny – Wyżyna Krakowsko-Częstochowska,
niziny – Nizina Nadwiślańska (Dolina Wisły),
główne rzeki – Wisła, Dunajec, Poprad, Raba,
Skawa, Biała,
zbiorniki wodne – Czorsztyński, Rożnowski,
Czchowski, Dobczycki, Klimkówka,
najwyżej położone, najczystsze jeziora – Morskie Oko,
Czarny Staw, jeziora Doliny Pięciu Stawów,
największa i najgłębsza jaskinia – Jaskinia Wielka
Śnieżna – ponad 22 km korytarzy, 824 m głębokości
pa
Ro
Nowy S¹cz
Zakopane
Krajobraz Spisza na tle Tatr
Panoráma Spiša na pozadí Tatier
województwo
podkarpackie
Limanowa
E77
7

Zdjęcia na stronie 1:
Fotografie na 1. strane:
Tarnów
Myœlenice
Sucha
Beskidzka
Du
na
jec
Kêty
D¹browa
Tarnowska
E77
7
Chrzanów
Hlavné stredisko regiónu: Krakov
Väčšie mestá: Tarnov, Nowy Sącz, Osvienčim
Rozloha: 15 190 km2 (ok. 5% rozlohy Poľska)
Počet obyvateľov: 3,35 mln
(8,7% obyvateľov Poľska)
Reliéf:
Najvyšší vrch – Rysy, 2 499 m n. m.,
Pohoria – Tatry, Beskydy, Pieniny, Gorce,
Hornatiny – Karpatská hornatina,
Vysočiny – Wyżyna Krakowsko-Częstochowska,
Nížiny – Nizina Nadwiślańska (údolie Visly),
Hlavné rieky – Visla, Dunajec, Poprad, Raba,
Skawa, Biała,
Vodné nádrže – Czorsztyńská, Rożnowská,
Czchowská, Dobczycká, Klimkówka,
Najvyššie situované, najčistejšie jazerá – Morské oko,
Czarny Staw, jazerá Doliny piatich poľských plies,
Najväčšia a najhlbšia jaskyňa – Jaskinia Wielka Śnieżna
– vyše 22 km chodieb, hĺbka 824 m
Małopolska to kraina historyczna położona w południowo-wschodniej Polsce na pięknie ukształtowanych i urozmaiconych
terenach, bogatych w tradycje i zwyczaje, obfitujących w unikatowe zabytki i liczne osobliwości przyrody, wśród których każdy
znajdzie coś dla siebie.
Piętrzą się tu najwyższe polskie góry Tatry, biegnie tędy dolina największej polskiej rzeki Wisły, krzyżują się tutaj ważne szlaki komunikacyjne wschód–zachód i północ–południe.
Małopolska należy do najatrakcyjniejszych turystycznie obszarów w Polsce. Zawdzięcza to licznym parkom narodowym
i krajobrazowym, rezerwatom przyrodniczym i architektonicznym, zabytkom i muzeom, a przede wszystkich żyjącym tu mieszkańcom, którzy wywodząc się z różnych grup etnicznych tworzą
urozmaicony folklor i wciąż żywe tradycje.
Malopoľsko je historická krajina v juhovýchodnom Poľsku
vyznačujúca sa prekrásnym a rozmanitým reliéfom, bohatými
tradíciami a obyčajmi, oplývajúca jedinečnými historickými pamiatkami a mnohými prírodnými zaujímavosťami, kde si každý
nájde to svoje.
Dvíha sa tu najvyššie poľské pohorie Tatry, vedie tadeto údolie
najväčšej poľskej rieky Visly, križujú sa tu dôležité cestné komunikácie z východu na západ a zo severu na juh.
Malopoľsko patrí k turisticky najatraktívnejším oblastiam
v Poľsku. Vďačí za to mnohým národným parkom a chráneným
krajinným oblastiam, prírodným a architektonickým rezerváciám, historickým pamiatkam a múzeám, ale predovšetkým obyvateľom, ktorí pochádzajú z rôznych etnických skupín a kultivujú
pestrý folklór a stále živé tradície.
Słowackie ślady w Małopolsce • Slovenské stopy v Malopoľsku
Rynek
G³ówny
K
R
A
K
Konsulat
Generalny
Republiki
S³owackiej
Ó
W
• Małopolska i Słowacja były częścią średniowiecznego państwa wielkomorawskiego (Wielkich Moraw)
• przyjęły chrześcijaństwo według obrządku staro-cerkiewno-słowiańskiego
• mają wspólną granicę biegnącą grzbietem Karpat
• łączą je pokrewne języki i obyczaje, tradycje pasterskie
i górnicze, a także ożywione kontakty naukowe, kulturalne i handlowe
• mają wspólnych bohaterów i patronów (zbójnik Juraj
Janosik z Terchovej i święty Andrzej Świerad z Tropia)
• w polskich częściach Spisza i Orawy żyje mniejszość
słowacka
Wawel
• Malopoľsko a Slovensko boli súčasťou stredovekého
veľkomoravského štátu (Veľkomoravskej ríše)
• prijali kresťanstvo podľa staroslovienskeho rítu
• majú spoločné hranice prebiehajúce po hrebeni Karpát
• spájajú ich príbuzné jazyky a zvyky, pastierske a banské tradície, ale aj živé vedecké, kultúrne a obchodné
kontakty
• majú spoločných hrdinov a patrónov (zbojník Juro Jánošík z Terchovej a svätý Andrej Svorad z dediny Tropie)
• v poľskej časti Spiša a Oravy žije slovenská národnostná menšina
Wielkanoc
Kraków • Krakov
• Kraków – dawna stolica Polski
• kolebka polskiej kultury i fenomen urbanistyczny
• miejsce koronacji i pochówków władców Polski
• przyciąga zabytkami (Stare Miasto, Wawel, Kazimierz, najstarszy
w kraju uniwersytet), wydarzeniami kulturalnymi, sanktuariami
i relikwiami świętych, pamięcią o papieżu św. Janie Pawle II
• otoczone Plantami Stare Miasto oraz dawna dzielnica żydowska
Kazimierz wpisane zostały na pierwszą Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO
• Krakov – dávne hlavné mesto Poľska
• kolíska poľskej kultúry a urbanistický fenomén
• miesto korunovania a posledného odpočinku poľských vládcov
• láka historickými pamiatkami (Staré mesto, Wawel, Kazimierz,
najstaršia univerzita v Poľsku), kultúrnymi udalosťami, kostolmi
a relikviami svätých, spomienkami na pápeža Jána Pavla II.
• Staré mesto obklopené mestským parkom tzv. Plantami a dávna
židovská štvrť Kazimierz boli zapísané medzi prvými pamiatkami
do Zoznamu kultúrneho a prírodného dedičstva UNESCO
Wis³a
Ważne adresy • Dôležité adresy
KRAKÓW
Oœwiêcim
Polanka
Brzeszcze Wielka
Wieliczka
Wadowice
Raba
Kalwaria
Zebrzydowska
Bochnia
Bia
³a
Tropie
Gorlice
Ro
pa
Bielany
Jawiszowice
Nowy S¹cz
Bogusza
Zubrzyca
Górna
Konsulat Honorowy
Republiki Słowackiej w Zakopanem
Honorárny konzulát
Slovenskej republiky v Zakopanom
Zakopane, ul. Kościuszki 19
tel. +48 18 202 45 16
www.mzv.sk/varsava
Orawka
Du
na
Jab³onka
Czyrna
Nowy
Targ
Krempachy
jec
Konsulat Generalny
Republiki Słowackiej w Krakowie
Generálny konzulát
Slovenskej republiky v Krakove
Kraków, ul. św. Tomasza 34
tel. +48 12 425 49 70
www.mzv.sk/cgkrakow
czynny: wtorek–czwartek
od godz. 9.30 do 12.00
otváracie hodiny:
utorok–štvrtok, od 9.30 do 12.00 h
Czarna
Góra
Zakopane
Tatr y
2
Pieniny
Niedzica
Jurgów
Sromowce
Ni¿ne
Andrzejówka
Leluchów
Cmentarze wojenne w okolicy
Uœcia Gorlickiego zaprojektowane przez D. Jurkovièa
Vojenské cintoríny v okolí
Uœcia Gorlického projektované
D. Jurkovièom

Kraków
Krakov
Fot. Marcin Żerański
3
Kościół Mariacki przy Rynku Głównym
Mariánsky kostol na Hlavnom námestí
Kościół Mariacki
Z wieży kościoła Mariackiego grany jest
co godzinę Hejnał Mariacki
Z veže Mariánskeho kostola sa každú
hodinu ozýva Mariánska znelka
• bazylika pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej
Maryi Panny z gotyckim ołtarzem głównym (11 × 13 m),
dziełem Wita Stwosza z Norymbergi
• mistrz Paweł z Lewoczy, autor ołtarza głównego w kościele św. Jakuba w Lewoczy, związany był z krakowską
pracownią rzeźbiarską Wita Stwosza
Kościół świętych Katarzyny Aleksandryjskiej
i Małgorzaty
• z XIV-wieczną kaplicą św. Moniki ufundowaną przez
pochodzącego z Polski wielmożę Ścibora ze Ściborzyc
(1347–1414), zwanego „królem Słowacji”
Kościół Św. Krzyża
• XI-wieczna świątynia z palmowym gotyckim stropem
wspartym na jednej stojącej pośrodku kolumnie
• msze w języku słowackim w każdy ostatni wtorek miesiąca o godz. 16.30
Kościół Św. Krzyża
Kostol sv. Kríža
Mariánsky kostol
• Bazilika Nanebovzatia svätej Panny Márie s gotickým
hlavným oltárom (11 × 13 m), dielom Wita Stwosza
z Norimbergu
• Majster Pavol z Levoče, autor hlavného oltára v kostole
sv. Jakuba v Levoči, mal styky s krakovskou rezbárskou
dielňou Wita Stwosza
Kostol svätej Kataríny Alexandrijskej
a svätej Margity
• s kaplnkou sv. Moniky zo 16. stor., ktorú dal postaviť
veľmož Stibor zo Stiboríc (1347–1414), nazývaný „kráľ
Slovenska”
Dorożka na Rynku Głównym, w tle Pałac Spiski (z białą elewacją)
Drožka na Hlavnom námestí, v pozadí Spišský palác (s bielym priečelím)
Uniwersytet Jagielloński
• spadkobierca Studium Generale, pierwszej szkoły wyższej w Polsce założonej w Krakowie w 1364 r.
• na przełomie XV i XVI w. wykształcił około 1 000 studentów z całego Królestwa Węgierskiego, w tym także
członków rodu Turzonów, przedsiębiorców ze Spisza
• działa tu Zakład Filologii Słowackiej
Bursa Hungarorum (Bursa Węgierska)
• powstała w 1464 r. w kamienicy przy obecnej ul. Brackiej 5 dla młodzieży zza południowej granicy uczącej się w Akademii Krakowskiej (obecnie Uniwersytet
Jagielloński)
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Krakov – centrum regiónu
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Kraków – stolica regionu
Dziedziniec Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego
Nádvorie Collegium Maius Jagelovskej univerzity
Wieża ratuszowa na Rynku Głównym
Radničná veža na Hlavnom námestí
Jagelovská univerzita
• dedička dávneho Studium Generale, prvej vysokej školy v Poľsku založenej v roku 1364
• na prelome 15. a 16. stor. ju absolvovalo okolo 1 000
študentov z celého Uhorska, v rámci toho aj členovia
rodiny Turzovcov, podnikateľov zo Spiša
• pôsobí tu Kabinet slovakistiky
Bursa Hungarorum (Uhorský konvikt)
• vznikla v roku 1464 v budove meštiackeho domu na
dnešnej Brackej ulici č. 5 pre mládež spoza južných
hraníc, ktorá študovala v Krakovskej akadémii (dnes
Jagelovská univerzita)
Kostol sv. Kríža
• kostol s hviezdicovou gotickou klenbou podopretou
jediným stĺpom, pochádzajúci zo 16. stor.
• omše v slovenčine sa konajú každý posledný utorok
v mesiaci o 16.30 hod.
Tablica na kamienicy Pod Gruszką (przy
ul. Szczepańskiej 1) głosi: „Domem tym
władali na przełomie XV i XVI wieku Jan
i Jerzy Turzonowie, krakowscy przedstawiciele wybitnego patrycjuszowskiego
rodu ze Spisza, radni i burmistrzowie Krakowa, prekursorzy przemysłu hutniczego
i założyciele huty w pobliskiej Mogile”
Tabuľa na priečelí meštiackeho domu
Pod Gruszka (ul Szczepańska 1) oznamuje: „Majiteľmi tohto domu boli na prelome
15. a 16. storočia Ján a Juraj Turzovci,
krakovskí predstavitelia slávneho rodu
Turzovcov zo Spiša, členovia mestskej
rady a starostovia Krakova, priekopníci
hutníckeho priemyslu a zakladatelia huty
v Mogile pri Krakove.“
 Collegium Maius
4
5
Fot. Marcin Żerański
Kráľovské soľné bane vo Vieličke a Bochni
Fot. Anna Nawrot
Królewskie kopalnie soli w Wieliczce i Bochni
Symbol listy światowego dziedzictwa UNESCO w kopalni w Wieliczce
Symbol zoznamu svetového dedičstva UNESCO v bani vo Vieličke
Kopalnia soli i Zamek Żupny w Wieliczce
• tworzą skansen górnictwa solnego
• pod ziemią wiodą Trasa Turystyczna, Szlak Pielgrzymkowy i multisensoryczna Trasa Górnicza, znajdują się
tutaj solne uzdrowisko, restauracja itp.
• Muzeum Żup Krakowskich w Zamku Żupnym zgromadziło zbiór drzeworytów Władysława Skoczylasa
(1883–1934) przedstawiających Janosika i zbójników
• Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni wpisane są na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego
i Przyrodniczego UNESCO
Szyb Regis w Wieliczce
Šachta Regis vo Vieličke
Soľná baňa a Zámok vo Vieličke
• predstavujú skanzen dobývania soli
• v podzemí je sprístupnená Turistická trasa, Pútnická
cesta, multisenzorická Banícka trasa a nachádzajú sa tu
soľné kúpele, reštaurácia atď.
• Múzeum soľných baní v Zámku zhromaždilo zbierku
drevorytov Władysława Skoczylasa (1883–1934) predstavujúcich Jánošíka a zbojníkov
• Kráľovské soľné bane vo Vieličke a v Bochni sú zapísané
do Zoznamu svetového kultúrneho a prírodného dedičstva UNESCO

Muzeum Żup Krakowskich
w Wieliczce
Múzeum Krakovských soľných
baní vo Vieličke
6

Rzeźby górników z kopalni soli
na Rynku Górnym w Wieliczce
Sochy baníkov zo soľnej bane
na Hlavnom námestí vo Vieličke
Fot. Marcin Żerański
7
Napis w holu głównym Akademii
Górniczo-Hutniczej w Krakowie
(ul. A. Mickiewicza 30) przypomina,
że w latach 1788–1869 na Akademii Górniczej w Bańskiej Szczawnicy (tu zapisana
jako Schemnitz) studiowali Polacy.
Po powrocie do kraju pracowali oni w małopolskich kopalniach soli i węgla, a także
w górnictwie i hutnictwie rud żelaza
Nápis v hlavnej sieni Banícko-hutníckej
akadémie v Krakove (ul. A. Mickiewicza
30) pripomína, že v rokoch 1788–1869
na Baníckej akadémii v Banskej Štiavnici
(tu je zapísaná ako Schemnitz) študovali
aj Poliaci. Po jej absolvovaní pracovali
v malopoľských soľných a uhoľných
baniach, ale aj pri dobývaní a spracovaní železnej rudy
Bazylika Ofiarowania Najświętszej Marii Panny w Wadowicach
Bazilika Obetovania najsvätejšej Panny Márie vo Wadowiciach
Wnętrze Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach
Interiér Kostola Božieho milosrdenstva v Krakove-Łagiewnikách
Kraków-Łagiewniki
• w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia znajduje się Kaplica Słowacka Matki Bożej Siedmiobolesnej – dar Kościoła słowackiego
• w Kaplicy umieszczono m.in. relikwiarz
w kształcie zarysu mapy Słowacji i wizerunki świętych Cyryla i Metodego
• w drugą niedzielę miesiąca o godz. 15.30
odbywa się tu msza w języku słowackim
Nová expozícia v múzeu Rodného
• co
roku w maju do Łagiewnik przybywa
domu Svätého Otca Jána Pavla II.
Narodowa
Pielgrzymka Słowaków
vďaka zaujímavým zbierkam a multimediálnej naračnej výstave pripomína
Wadowice
a zároveň rozširuje poznatky o živote
• rodzinne
miasto św. Jana Pawła II
a učení pápeža-Poliaka
• bazylika Ofiarowania Najświętszej Marii
Panny z kaplicą św. Jana Pawła II i relikwiarzem z kroplą krwi świętego

Sanktuarium Bożego Miłosierdzia
• Muzeum Dom Rodzinny Ojca Świętego
w Krakowie-Łagiewnikach
Jana Pawła II
Kostol Božieho milosrdenstva
• Szlak Karola Wojtyły
v Krakove-Łagiewnikách
Nowa ekspozycja w Muzeum Domu
Rodzinnym Ojca Świętego Jana
Pawła II dzięki interesującym zbiorom
oraz multimedialnej wystawie narracyjnej
upamiętnia i upowszechnia wiedzę na
temat życia i nauczania papieża-Polaka
8
Krakov-Łagiewniki
• V Kostole Božieho milosrdenstva sa nachádza Slovenská kaplnka Panny Márie Sedembolestnej – dar slovenskej cirkvi
• v kaplnke je o. i. umiestnený relikviár
v tvare mapy Slovenska a obrazy sv. Cyrila
a Metoda
• každú druhú nedeľu v mesiaci sa tu o 15. 30
hod. koná omša v slovenčine
• každý rok v máji sa v Łagiewnikách koná
národná púť Slovákov
Wadowice
• rodné mesto sv. Jána Pavla II.
• Bazilika Obetovania najsvätejšej Panny
Márie s Kaplnkou sv. Jána Pavla II. s relikviárom s kvapkou krvi svätého
• múzeum Rodný dom Svätého Otca Jána
Pavla II.
• Cesta Karola Wojtyłu
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Pútnické miesta
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Miejsca pielgrzymkowe
Kościół Grobu Matki Bożej w Kalwarii Zebrzydowskiej
Kostol Hrobu Panny Márie v Kalwarii Zebrzydowskej
Kalwaria Zebrzydowska
• sanktuarium pasyjno-maryjne (Polska Jerozolima) to
zespół kościołów i kaplic połączonych dróżkami Pana
Jezusa i Matki Bożej
• pielgrzymi, licznie przybywający także ze Słowacji,
modlą się przed obrazem Marki Bożej Kalwaryjskiej
w bazylice Matki Bożej Anielskiej
• zespół architektoniczno-krajobrazowy i park pielgrzymkowy znajdują się na liście dziedzictwa UNESCO
Kalwaria Zebrzydowska
• pašiová a mariánska svätyňa (Poľský Jeruzalem) predstavuje komplex kostolov a kaplniek spojených cestičkami Pána Ježiša a Matky Božej
• pútnici, v hojnom počte prichádzajúci aj zo Slovenska,
sa modlia pred obrazom Panny Márie Kalwárskej v Bazilike Panny Márie Anjelskej
• architektonicko-vlastivedný komplex a pútnický park
sú zapísané do zoznamu UNESCO
Bazylika Matki Bożej Anielskiej i klasztor Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej
Bazilika Panny Márie Anjelskej a bernardínsky kláštor v Kalwarii Zebrzydowskej
Bazylika Matki Bo¿ej
Anielskiej i klasztor
Bernardynów
œw.
Rafa³a
Matki Bo¿ej
Bolesnej
Dró¿ki Pana Jezusa
Dró¿ki Matki Bo¿ej
Umieszczenia
Tronu
Wesel¹cych siê
Patriarchów
Golgota
Namaszczenia
Grób
Pana
Jezusa
Pustelnia
Piêciu Braci
Polaków
z kaplic¹
œw. Marii
Magdaleny
Pustelnia œw. Heleny
z kaplic¹ Znalezienia Krzy¿a
Ukrzy¿owania
Obna¿enia
linia kolejowa
Kalwaria Zebrzydowska – Sucha Beskidzka
Aposto³ów
Triumfuj¹cych
œw. Jana
Nepomucena
Trzeciego
Upadku
Anielski
P³acz¹cych
Niewiast
Serca Maryi
Pierwszego Upadku
W³o¿enia Krzy¿a
Œwiête Schody Gradusy
Pa³ac
Heroda
Drugiego
Upadku
Ratusz
Pi³ata
Góra
Moria
œw. Weroniki
Cyrenejczyk
Omdlenie
Matki Bo¿ej
Góra Syjon
Dom
Kajfasza
Wieczernik
Domek Matki Bo¿ej
Dom
Annasza
Anio³ów
¯ydowin
na
Cedronie
Brama
Wschodnia
Zgromadzenia
Aposto³ów
Góra
Oliwna
Pojmanie
Wniebowst¹pienia
Pana Jezusa
Grobu
Matki Bo¿ej
Betsaida
J E R O Z O L I M A
Ogrojec
Ogrójec
Po¿egnanie
Chrystusa
0
200 m
klasztor
koœció³
kaplica
Uwielbienia
Duszy Maryi
most
Kalwaria Zebrzydowska – Dró¿ki Pana Jezusa i Matki Bo¿ej
9
Święty Świerad – patron Polaków i Słowaków
Svätý Svorad – patrón Poliakov a Slovákov
Brzesko
Jezioro
Czchowskie
pustelnia
œw. Œwierada
cmentarz
choleryczny
cmentarz
parafialny
Ÿród³o
œw. Œwierada
zamek
Tropsztyn
œwiêtych Pustelników
Andrzeja Œwierada
i Benedykta
Tropie
Dunaje
c
Fot. Marcin Żerański
75
Nowy S¹cz
0
300 m
Wnętrze kościoła w Tropiu
Interiér kostola v Tropí
Tropie
• romański kościół świętych Pustelników Andrzeja Świerada i Benedykta ufundowany ok. 1045 r. przez króla
Kazimierza Odnowiciela, przebudowany w kolejnych
wiekach
• położony jest na wzgórzu nad Jeziorem Czchowskim
• sanktuarium skrywa relikwiarz z cząstką kości świętego
Świerada, który według tradycji miał nauczać i wieść
pustelnicze życie w lesie, pod skałą, niedaleko kościoła
• w prezbiterium znajduje się fragment romańskiego
fresku z XII w. przedstawiający króla Węgier św. Stefana, który sprowadził z Tropia na węgierską wówczas
Słowację Świerada
• na zboczu wzgórza kościelnego, przy dróżce, na której
ustawiono kamienne paciorki różańca, tkwią resztki
pnia dębu, w którego wnętrzu miał się modlić Świerad
10

Kościół świętych Pustelników
Andrzeja Świerada i Benedykta w Tropiu
Kostol svätých pustovníkov
Andreja Svorada a Benedikta v Tropí
Fot. Marcin Żerański
Święty Andrzej Świerad
Svätý Andrej Svorad
Tropie
• románsky Kostol svätých Pustovníkov Andreja Svorada
a Benedikta, ktorý dal postaviť približne v roku 1045
kráľ Kazimír Obnoviteľ, zrekonštruovaný v ďalších storočiach
• je postavený na návrší pri Czchowskom jazere
• v chráme je uložený relikviár s kúskom kosti svätého
Svorada, ktorý podľa legendy učil a viedol pustovnícky
život v lese pod skalou neďaleko kostola
• v presbytériu kostola sa nachádza fragment románskej
fresky z 12. stor. predstavujúci sv. Štefana, uhorského kráľa, za vlády ktorého prišiel Svorad do Horného
Uhorska
• na svahu kostolného návršia, pri ceste, na ktorej sú uložené kamenné koráliky ruženca, vidieť zvyšky dubového pňa, vo vnútri ktorého sa údajne modlil Svorad
11
Święty Andrzej Świerad (II poł. X w.
– ok. 1030) – pierwszy polski misjonarz,
aceta i pustelnik, patron diecezji tarnowskiej i nitrzańskiej, miasta Nitry i słowackiej młodzieży
Svätý Andrej Svorad (2. pol. 10. stor.
– okolo r. 1030) – prvý poľský misionár,
askéta a pustovník, patrón Tarnovskej
a Nitrianskej diecézy, Nitry a slovenskej
mládeže
Dawna cerkiew greckokatolicka w Leluchowie
Pôvodný gréckokatolícky kostol v Leluchowe
Szlak Architektury Drewnianej
w Małopolsce
• tworzy go ponad 250 najcenniejszych drewnianych
zabytków – kościołów, cerkwi, dworów, willi i skansenów, w tym 8 obiektów wpisanych na listę UNESCO:
gotyckie kościoły w Binarowej, Dębnie Podhalańskim,
Lip­nicy Murowanej, Sękowej oraz cerkwie w Brunarach
Wyżnych, Kwiatoniu, Powroźniku i Owczarach
• znajdują się na nim trzy dawne cerkwie łemkowskie
z XIX w., w których ikony oraz malowidła na ścianach
Nová cezhraničná Karpatská cesta
i stropach wykonał XIX-wieczny artysta z Bardiowa
drevenej architektúry spája pamiatkové
Wiktor Zomph
drevené kostoly, cerkvi a rezervácie ľudo• najwybitniejsze dzieło Zompha to Złożenie do Grobu
vej architektúry v Poľsku a na Slovensku
w cerkwi w Boguszy w pobliżu Nowego Sącza, gdzie
a ukazuje krásu karpatského dedičstva
przemalował także ikony, m.in. w ikonostasie. Inne jego
www.drewniana.malopolska.pl
obrazy podziwiać można w cerkwiach w Andrzejówce
i Leluchowie nad Popradem
Nowy transgraniczny Karpacki
Szlak Architektury Drewnianej
łączy zabytkowe drewniane kościoły,
cerkwie i rezerwaty architekury
ludowej w Polsce i na Słowacji,
pokazując piękno dziedzictwa Karpat
www.drewniana.malopolska.pl
12
Cesta drevenej architektúry
v Malopoľsku
• tvorí ju vyše 250 najcennejších drevených pamiatok
– kostolov, cerkví, kúrií, víl a skanzenov, v rámci toho
8 objektov zapísaných do zoznamu UNESCO – gotické kostoly v Binarowej, Dębne Podhalańskom, Lipnici Murowanej, Sękowej a cerkvi v Brunarách Wyżnych,
Kwiatoni, Powrożniku a v Owczarách
• na ceste sa nachádzajú tri pôvodné lemkovské cerkvi
z 19. stor., v ktorých ikony aj nástenné maľby (na stenách aj strope) zhotovil umelec Wiktor Zomph z Bardejova žijúci v 19. storočí
• najznámejšie Zomphovo dielo Uloženie do hrobu sa
nachádza v cerkvi v Boguszy neďaleko Nowého Sącza,
kde premaľoval tiež ikony v ikonostase. Iné jeho obrazy
si môžeme pozrieť v cervi v Andrzejówke a Leluchowe nad Popradom
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Ikony Wikotra Zompha w dawnej cerkwi w Leluchowie
Ikony Wiktora Zompha v pôvodnom kostole v Leluchowe
Malopoľské svätyne
Fot. Paweł Mierniczak
Małopolskie świątynie
Obraz Petera Michala Bohúnia w Jawiszowicach
Obraz Petra Michala Bohúňa v Jawiszowiciach
Kościół św. Marcina w Jawiszowicach
Kostol sv. Martina v Jawiszowiciach
Obrazy Słowaka Petera Michala Bohúnia
w kościołach koło Oświęcimia
Obrazy Slováka Petra Bohúňa v kostoloch
neďaleko Osvienčimu
• Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce zaprasza także do kościoła św. Marcina w Jawiszowicach
z XVII w., gdzie Bohúň namalował przedstawienie Najświętszego Serca Jezusa. Obraz o tej tematyce pędzla
słowackiego twórcy zdobi także XVI-wieczny kościół
św. Mikołaja w Polance Wielkiej, tak samo jak jego
Droga Krzyżowa i wizerunki świętych
• Inne obrazy Petera Michala Bohúnia wiszą w murowanych XIX-wiecznych świątyniach – św. Macieja Apostoła w Bielanach (stacje Drogi Krzyżowej,
przedstawienia świętych: Urbana, Jana Nepomucena i Stanisława Biskupa) i św. Urbana w Brzeszczach
(obrazy Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny,
Matki Boskiej Rożańcowej
ze świętymi Dominikiem
i Katarzyną Sieneńską)
• Cesta drevenej architektúry v Malopoľsku pozýva tiež
do Kostola sv. Martina zo 17. stor. v Jawiszowiciach,
kde Bohúň namaľoval Najsvätejšie Ježišovo srdce. Obraz s rovnakou tematikou od slovenského umelca zdobí aj Kostol sv. Mikuláša zo 16. stor. v Polanke Wielkej.
Sú tam aj jeho podobizne svätých a Krížová cesta
• Iné obrazy Petra Michala Bohúňa visia v murovaných
kostoloch z 19. stor. – Kostol sv. Mateja Apoštola v Bielanách (zastavenia Krížovej cesty, portréty svätých
– Urbana, Jána Nepomuckého
a Stanislava Biskupa) a v Kostole
sv. Urbana v Brzeszcziach (obrazy
Nanebovzatie Najsvätejšej Panny
Márie, Panny Márie Ružencovej so
svätým Dominikom a Katarínou
Sienskou)
13
Peter Michal Bohúň (1822–1879)
– słowacki malarz narodowy, współzałożyciel Macierzy Słowackiej,
od 1865 r. mieszkał w Lipniku (obecnie
część Bielska-Białej) w Galicji
Peter Michal Bohúň (1822–1879)
– slovenský maliar, spoluzakladateľ Matice
slovenskej, od roku 1865 býval v Lipniku
(dnešná časť Bielska-Białej) v Haliči

Kościół w Polance Wielkiej
Kostol v Polanke Wielkej
Różnorodność kulturowa Małopolski • Kultúrna rôznorodosť Malopoľska
Gorlice
Krzywop³oty
–Bydlin
Cerkiew greckokatolicka z Czarnego w Sądeckim Parku Etnograficznym w Nowym Sączu
Gréckokatolícky kostol z obce Czarne v Sączskom etnografickom parku v Nowom Sączi
Sądecki Park Etnograficzny
Wielokulturowość Małopolski prezen- • pokazuje różnorodność etniczną Małopolski zamiesztują m.in.: wystawa Romowie – Historia, kanej od wieków przez Polaków, Łemków, Niemców,
Kultura w Muzeum Okręgowym w Tarno- Romów i Żydów
wie, Ośrodek Spotkania Kultur w synago- • są tu: kościół rzymskokatolicki, cerkiew greckokatolidze w Dąbrowie Tarnowskiej, Łemkowska
cka i kościół ewangelicki (luterański), w których okazyjWatra w Zdyni czy nowy transgraniczny
nie odbywają się nabożeństwa tych wyznań
projekt Karpacka Mapa Przygody • częścią Parku jest Miasteczko Galicyjskie, w którym ży(www.karpackamapaprzygody.pl)
dowska karczma serwuje tradycyjne potrawy narodów
monarchii austro-węgierskiej
Multikultúrnosť Malopoľska prezentujú
o. i. výstava Rómovia – dejiny, kultúra
v Oblastnom múzeu v Tarnove, Stredisko
stretnutia kultúr v synagóge v Dąbrowe
Tarnowskej, Lemkovská vatra v Zdyni,
ale aj nový cezhraničný projekt
Karpatská mapa dobrodružstva
(www.karpackamapaprzygody.pl)
Krynica-Zdrój
• Biennale Kultury Łemkowskiej / Rusińskiej
• Muzeum Nikifora, malarza pochodzenia łemkowskiego
• Dom Polsko-Słowacki w Czyrnej koło Krynicy-Zdroju
14
Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju
Múzeum Nikifora v Krynici-Zdroji
Fot. Piotr Gajda – archiwum Domu Polsko-Słowackiego im. Dušana Jurkoviča w Gorlicach
Fot. Marcin Żerański
Fot. Paweł Mierniczak
Olkusz
Chrzanów
Oœwiêcim
Ksi¹¿ Wielki
Kaliœ
Miechów
Jangrot-Cieplice
Ska³a
Rzeplin
D¹browa
Tarnowska
Micha³owice-Komora
KRAKÓW
Tarnów
Wieliczka
Szlak Frontu
Wschodniego
I Wojny Œwiatowej
D¹brówka
Cesta východného
Szczepanowska
Kalwaria
Lubinka
frontu prvej
£owczówek
Zebrzydowska
Muchówka
svetovej vojny
Zakliczyn
Bogoniowice
Myœlenice
Kamionka
Staszówka
Ma³a
£u¿na
Biecz
Limanowa
Marcinkowice
Gorlice
Chyszówki
Rabka-Zdrój
Prze³êcz
Nowy
Ma³astowska
S¹cz
Bochnia
Wadowice
Sucha
Beskidzka
Nowy Targ
Krynica-Zdrój
Zakopane
www.szlakpierwszejwojny.visitmalopolska.pl
Dom Polsko-Słowacki im. Dušana Jurkoviča w Gorlicach
Poľsko-slovenský dom Dušana Jurkoviča v Gorliciach
Sączský etnografický park
Dom Polsko-Słowacki im. Dušana Jurkoviča
• prezentuje etnickú rôznorodosť Malopoľska, ktorú
stáročia obývali Poliaci, Lemkovia, Nemci, Rómovia
a Židia
• nachádzajú sa tu tri kostoly – rímskokatolícky, gréckokatolícky a evanjelický (luteránsky), v ktorých sa príležitostne konajú bohoslužby
• súčasťou parku je Haličské mestečko, kde sa v židovskej
krčme podávajú jedlá národov žijúcich v rakúsko-uhorskej monarchii
Krynica-Zdrój
• Bienále lemkovskej / rusínskej kultúry
• Múzeum Nikifora, maliara rusínskeho pôvodu
• Poľsko-slovenský dom v Czyrnej pri Krynici-Zdroji
Sektor kolonistów józefińskich
z drewnianym kościołem ewangelickim w Sądeckim Parku
Etnograficznym
Oddelenie jozefínskych kolonistov s dreveným evanjelickým
kostolom v Sączskom etnografickom parku
• mieści się w podwórzu XVIII-wiecznego gorlickiego
ratusza, w którym w XIX w. wynalazca lampy naftowej
Ignacy Łukasiewicz prowadził aptekę (na wieży zegarowej ratusza jest taras widokowy)
• wraz z bliźniaczymi placówkami w Bardiowie i Czyrnej
koło Krynicy-Zdroju chroni i promuje polskie i słowackie dziedzictwo, troszczy się o atrakcyjność turystyczną wspólnego pogranicza, organizuje spotkania, konferencje, warsztaty i wystawy
Gorlickie obiekty na Szlaku Frontu
Wschodniego I Wojny Światowej
• Muzeum Regionalne PTTK im. I. Łukasiewicza w Gorlicach, prezentujące eksponaty związane z bitwą gorlicką rozegraną w maju 1915 r., m.in. makietę bitwy,
mundury, uzbrojenie, woskową figurę cesarza Franciszka Józefa I
• cmentarz wojenny nr 91 na szczycie Góry Cmentarnej
Poľsko-slovenský dom Dušana Jurkoviča
• nachádza sa na nádvorí gorlickej radnice pochádzajúcej z 18. stor., v ktorej vynálezca naftovej lampy Ignacy
Łukasiewicz viedol v 19. stor. lekáreň (na hodinovej radničnej veži je vyhliadková terasa)
• spolu so sesterskými zariadeniami v Bardejove a Czyrnej pri Krynici-Zdroji kultivuje a prezentuje poľské
a slovenské dedičstvo, stará sa o turistickú atraktivitu
spoločného pohraničia, organizuje stretnutia, konferencie, workshopy a výstavy
Gorlické objekty na Ceste východného
frontu prvej svetovej vojny
• Regionálne múzeum PTTK I. Łukasiewicza v Gorliciach
prezentuje exponáty týkajúce sa gorlických bojov
v máji 1915, napr. maketu bojov, uniformy, výzbroj, voskovú figurínu cisára Františka Jozefa I.
• vojenský cintorín č. 91 na vrchole Góry Cmentarnej
15
Szlak Frontu Wschodniego I Wojny
Światowej w województwie małopolskim prowadzi po miejscach, które
w latach 1914–1915 były świadkiem
walk na froncie wschodnim
Cesta východného frontu prvej
svetovej vojny v Malopoľskom kraji vedie
cez miesta, ktoré boli v rokoch 1914–1915
svedkami bojov na východnom fronte
Małopolskie cmentarze Dušana Jurkoviča
Dušan Jurkovič (1868–1947) – słowacki • Jurkovič zaprojektował 31 cmentarzy wojennych rozarchitekt, w czasie I wojny światowej
rzuconych na południe od Gorlic, najczęściej po zbożołnierz armii austriackiej. Był projektan- czach i wierzchołkach gór
tem i kierownikiem budowy cmentarzy • na cmentarzach tych pochowano żołnierzy różnych
wojennych w Beskidzie Niskim i okolicach
narodowości, w tym Słowaków, poległych w czasie
I wojny światowej
Dušan Jurkovič (1868–1947) – slovenský
• do
najciekawszych należą nekropolie nr 51 na górze
architekt, počas prvej svetovej vojny vojak
Rotunda w Regietowie, nr 52 w Zdyni, nr 46 w Konieczrakúskej armády. Bol projektantom
nej i nr 60 na Przełęczy Małastowskiej, który znajduje
a vedúcim výstavby vojenských cintorínov
się na Szlaku Frontu Wschodniego I Wojny Światowej
v Nízkych Beskydách a okolí
w województwie małpolskim
• na cmentarzu nr 123 w Łużnej znajduje się drewniana
kaplica zaprojektowana przez Dušana Jurkoviča, zrekonstruowana w 2014 r.

Cmentarz wojenny nr 56 w Smerekowcu
Vojenský cintorín č. 56 v Smrekovci
16
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Cmentarz wojenny nr 60 na Przełęczy Małastowskiej
Vojenský cintorín č. 60 v Małastowskom sedle
Centrum Obsługi Turystów przy Muzeum Auschwitz II-Birkenau
Klientské turistické centrum pri Múzeu Auschwitz II-Birkenau
Malopoľské cintoríny Dušana Jurkoviča
Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimu
• Jurkovič navrhol 31 vojenských cintorínov roztrúsených južne od Gorlíc, najčastejšie na stráňach a vrcholoch hôr
• sú na nich pochovaní vojaci rôznych národností, medzi nimi aj Slováci, ktorí zahynuli počas prvej svetovej vojny
• k najzaujímavejším patrí nekropola č. 51 na hore Rotunda v Regietowe, č. 52 v Zdyni, č. 46 v Koniecznej
a č. 60 v Małastowskom sedle, ktorý sa nachádza na
Ceste východného frontu prvej svetovej vojny v Malopoľskom kraji
• na cintoríne č. 123 v Łużnej sa nachádza drevená kaplnka, ktorú navrhol Dušan Jurkovič, zrekonštruovaná
v roku 2014
• największy cmentarz-pomnik świata, utworzony na terenie byłego hitlerowskiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau
• martyrologię słowackich Żydów prezentuje stała wystawa na parterze bloku nr 16 w obozie Auschwitz I
• album słowackiej żydowskiej dziewczyny Lili Jacob
będący dokumentacją ostatnich godzin transportu Żydów z Rusi Zakarpackiej
Brama główna byłego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz II-Birkenau
Hlavná brána bývalého hitlerovského koncentračného tábora Auschwitz II-Birkenau
0
80 m
bloki
mieszkalne
centrum Oœwiêcimia
dom
komora gazowa
komendanta
i krematorium
biura
biura
administracji komendanta
szpital SS
obozu
obozu
wie¿e
wartownicze
wartownia
kierowników
bloku
brama
wejœciowa
blok nr 16
– wystawa
s³owacka
kuchnia
Miesto pamäti a Múzeum Auschwitz-Birkenau
v Osvienčime
• najväčší svetový cintorín-pomník vytvorený na území bývalého hitlerovského vyhladzovacieho tábora
Auschwitz-Birkenau
• utrpenie slovenských Židov prezentuje stála výstava
na prízemí baraku č. 16 v tábore Auschwitz I
• album slovenského židovského dievčaťa Lili Jacob,
ktorý dokumentuje posledné hodiny transportu Židov
zo Zakarpatskej Rusi
dawny obóz Auschwitz II-Birkenau
Cmentarz wojenny nr 57 w Uściu Gorlickim
Vojenský cintorín č. 57 v Uścii Gorlickom
Vojenské pomníky
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Pomniki wojny
plac apelowy
budynek
przyjêæ
do obozu
Miejsce Pamiêci
i Muzeum
Auschwitz-Birkenau
(obóz Auschwitz I)
w Oœwiêcimiu
œciana
œmierci
pralnia SS
magazyn rzeczy
odebranych wiêŸniom
17
Pszczyna
Spisz
Nowy Targ
Czorsztyn
Jurgów
Stara Wieœ
Spiska
Jaworzyna
Tatrzañska
Gniazda
Podoliniec
Bia³a
Spiska
Mlynica
Œwit
Piwniczna-Zdrój
Czerwony
Klasztor
Niedzica
3
2
Poprad Stra¿e
Wielka 1
1. Maciejowice
(obecnie czêœæ
Popradu)
2. Spiska Sobota
(obecnie czêœæ
Popradu)
3. Wierzbów
STARA
LUBOWLA
(siedziba starosty)
Kie¿mark
Lubica
Rusznikowce
Twaro¿ne
Lewocza
Nowa Wieœ
Spiska
granica polsko-s³owacka
(od 1993 roku)
Spiskie
Podgrodzie
Spiskie W³ochy
Krompachy
Gelnica
Eksklawy Polski
stanowi¹ce starostwo spiskie
zamek
spiski
Fot. Marcin Żerański
Spišské starostovstvo
• v roku 1412 si na Nedeckom hrade na Spiši nemecký a uhorský kráľ
Žigmund Luxemburský požičal 37-tisíc kôp pražských grošov od poľského kráľa Vladislava Jagelu
• zabezpečením splatenia pôžičky boli Ľubovňa, Podolínec, Hniezdne
a 13 iných spišských pevností a miest
• pôžička nebola nikdy splatená
Spiskie starostwo grodowe • Spišské starostovstvo
1412–1769
Fot. Marcin Żerański
Spiskie starostwo grodowe
• w 1412 r. na zamku w Niedzicy na Spiszu król niemiecki i węgierski Zygmunt Luksemburski pożyczył 37 tysięcy kop groszy praskich od króla
polskiego Władysława Jagiełły
• zabezpieczeniem spłaty pożyczki stały się: Lubowla, Podoliniec, Gniazda
oraz 13 innych warowni i miast spiskich
• pożyczka nigdy nie została spłacona
Spiš
Dawna remiza strażacka z napisem w języku słowackim w Jurgowie
Pôvodná požiarna zbrojnica s nápisom v slovenčine v Jurgove
Zagroda Korkoszów – muzeum w Czarnej Górze
Gazdovský dom Korkošovcov – múzeum v Čiernej Hore
(wg: Wikipedia: Zastaw spiski)
Podano wspó³czesne
nazwy miejscowoœci
Jurgów
• drewniany kościół św. Sebastiana z 1675 r.
• XIX-wieczna zagroda rodziny Sołtysów – filia Muzeum
Tatrzańskiego w Zakopanem
• obok tartaku żeliwny słupek wskazujący dawną granicę między Węgrami a Galicją
• przy granicy ze Słowacją kilkadziesiąt szałasów pasterskich
Czarna Góra
• drewniana zagroda zamożnej słowackiej rodziny
Korkoszów – filia Muzeum Tatrzańskiego; wśród eksponatów warsztat tkacki, narzędzia do obróbki lnu
i drewniane urządzenie do podnoszenia chałupy
Niedzica-Zamek
• XIV-wieczny zamek wzniesiony przez ród Berzeviczych
na skale nad Dunajcem
• Park Miniatur z modelami zabytkowych obiektów ze
Spisza, Orawy i Podhala
18

Zamek w Niedzicy nad Jeziorem Czorsztyńskim
Hrad v Nedeci pri Czorsztyńskom jazere
Fot. Marcin Żerański
Jurgov
• drevený Kostol sv. Sebastiána z roku 1675
• gazdovský dom slovenskej rodiny Šoltýsovcov z 19.
stor. – pobočka Tatranského múzea v Zakopanom
• neďaleko píly z pol. 20. stor. sa nachádza liatinový stĺpik
ustanovujúci dávne hranice medzi Uhorskom a Haličou
• niekoľko desiatok pastierskych salašov neďaleko slovenských hraníc
Spisz – polska część regionu historycznego na Pogórzu Spisko-Gubałowskim
i w Pieninach
Spiš – poľská časť historického regiónu
v Spišsko-gubalowskom pohorí
a v Pieninách
Čierna Hora
• drevený gazdovský dom zámožnej slovenskej rodiny
Korkošovcov – pobočka Tatranského múzea; medzi
exponátmi sa nachádza tkáčsky stav, náradie na obrábanie ľanu a drevené zariadenie na dvíhanie drevenice
Nedeca-Zámok
• hrad zo 14. stor., ktorý dala nad Dunajcom postaviť rodina Berzeviczyovcov
• Park miniatúr s modelmi historických objektov zo Spiša, Oravy a Podhalia
19
Kościół św. Marcina
w Krempachach na Spiszu
Kostol sv. Martina
v Krempachoch na Spiši
Wnętrze chałupy w Orawskim Parku Etnograficznym Zurzycy Górnej
Interiér drevenice v Oravskom etnografickom parku v Hornej Zubrici
Jabłonka
Orawa – polska część regionu historycz- • centralny ośrodek mniejszości słowackiej na Orawie
nego w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej, • nauczycielką rysunku była tu Mária Medvecká (1914–
Beskidzie Orawsko-Podhalańskim
1987), słowacka malarka wykształcona w Bratysłai na Działach Orawskich
wie, Wiedniu i Pradze, która życie i pracę związała
z Orawą
Orava – poľská časť historického regiónu
v Oravsko-nowotargskej kotline,
v Oravsko-podhalských Beskydách
a v pohorí Działy Orawskie
Orawka
• drewniany kościół św. Jana Chrzciciela z 1651–1657
(najstarszy na polskiej Orawie) z cenną polichromią
ukazującą sceny z życia św. Jana Chrzciciela, wizerunki
węgierskich błogosławionych i świętych oraz Dekalog,
zilustrowany scenami obyczajowymi z Orawy
Zubrzyca Górna
• Orawski Park Etnograficzny ocala kilkadziesiąt budynków i obiektów małej architektury obrazujących życie
mieszkańców Górnej Orawy w XVIII–XX w., w tym dwór
szlachecki, zagrody, chałupy, tartak, folusz, szkołę, szałasy pasterskie, lamus itp.
20
Jablonka
• hlavné sídlo slovenskej menšiny na Orave
• učiteľkou výtvarnej výchovy tu bola Mária Medvecká
(1914–1987), slovenská výtvarná umelkyňa; študovala
v Bratislave, vo Viedni a v Prahe, svoj život a prácu spojila s Oravou
Orávka
• drevený Kostol Jána Krstiteľa z rokov 1651–1657 (najstarší na poľskej Orave) so vzácnou polychrómiou zobrazujúcou výjavy zo života sv. Jána Krstiteľa, postavy
uhorských blahoslavených a svätých a Dekalóg ilustrovaný výjavmi z každodenného života Oravy
Horná Zubrica
• Oravský etnografický park zachránil niekoľko desiatok
budov a objektov malej architektúry predstavujúcich
život obyvateľov hornej Oravy v 18.–20. stor., sú tu okrem iného šľachtická kúria, gazdovské domy, drevenice, valcha, škola, pastierske salaše, sýpka atď.
Fot. Anna Nawrot
Fot. Marcin Żerański
Fot. Marcin Żerański
Kościół św. Jana Chrzciciela w Orawce
Kostol sv. Jána Krstiteľa v Orávke
Tatry i Zakopane • Tatry a Zakopané
Fot. Konrad Syga – archiwum MOT
Orawa • Orava
Ulica Krupówki w Zakopanem
Ulica Krupówki v Zakopanom
Zakopane
• miasto nazywane górską stolicą Polski
• położone u stóp Tatr, jedynych w Polsce gór typu alpejskiego
• oferuje aktywny wypoczynek latem i zimą
• główny deptak miasta – ul. Krupówki – mieni się kolorami folkloru i nowoczesności
• Jan Sabała Krzeptowski (1809–1894) – legendarny tatrzański myśliwy, przewodnik, muzykant i gawędziarz,
wypromował w Polsce postać słowackiego zbójnika
Janosika
Tatrzański Park Narodowy
• ochrania najwyższe polskie góry – Tatry Wysokie i Tatry
Zachodnie
• jego najsłynniejsze atrakcje przyrody nieożywionej
to: najwyższy polski szczyt Rysy (2 499 m n.p.m.), staw
Morskie Oko, Dolina Pięciu Stawów Polskich, Jaskinia
Mroźna i Jaskinia Lodowa, wodospady Wodogrzmoty
Mickiewicza i Wielka Siklawa
Widok na Tatry z Białki Tatrzańskiej
Pohľad na Tatry z Białky Tatrzańskej
Zakopané
• mesto nazývané hlavným horským centrom Poľska
• rozprestierajúce sa na úpätí Tatier, jediného pohoria alpského typu
• ponúka aktívny oddych v lete aj zime
• ul. Krupówki – hlavná pešia zóna mesta sa hmýri farbami folklóru a súčasnosti
• Jan Sabała Krzeptowski (1809–1894) – legendárny tatranský poľovník, turistický vodca, muzikant a ľudový
rozprávač, preslávil v Poľsku postavu slovenského zbojníka Jánošíka
Tatranský národný park
• chráni najvyššie poľské hory – Vysoké Tatry a Západné
Tatry
• k najznámejším zaujímavostiam neživej prírody patrí
najvyšší poľský štít Rysy (2 499 m n. m.), pleso Morské
oko, Dolina piatich poľských plies, jaskyňa Mrożna a Lodowa, vodopády Wodogrzmoty Mickiewicza a Wielka
Siklawa
21
Zbójnik Janosik
Zbojník Jánošík
Fot. Sylwester Pytel
Prielom Dunajca
Fot. Anna Nawrot
Przełom Dunajca
Tradycyjny spływ na Dunajcu
Tradičný splav na Dunajci
Przełom Dunajca
• jeden z najpiękniejszych przełomów rzecznych w Europie, meandrujący pośród wapiennych skał Pienin
• objęty ochroną Pienińskiego Parku Narodowego
• spływy na tratwach (tzw. dłubankach) na Dunajcu zapoczątkowane w 1832 r. przez Józefa Szalaya
• ze Szczawnicy do Czerwonego Klasztoru na Słowacji wiedzie tzw. Droga Pienińska – ulubiony trakt rowerzystów
Izba Historii Flisactwa
w Sromowcach Niżnych
0
22
500 m
Polska
Sromowce
Ni¿ne
przystañ
flisacka
(s³ow.)
przystañ
flisacka
(s³ow.)
ajec
Sp³yw
na Dunajcu
przystañ
flisacka
(pol.)
Trzy Korony
982
Dun
przystañ
flisacka K¹ty
(pol.)
przystañ
flisacka
(pol.)
Czerwony
Klasztor
przystañ
flisacka
Izba
(s³ow.)
Historii
Flisactwa
Szczawnica
przystañ
flisacka
(s³ow.)
• upamiętnia historię polskiego i słowackiego flisactwa
oraz działalność Polskiego Stowarzyszenia Flisaków Pienińskich
• na ekspozycji obejrzeć można stroje i akcesoria flisackie,
dokumenty, publikacje, współczesne i archiwalne fotografie oraz prezentację multimedialną
Kładka pieszo-rowerowa w Sromowcach Niżnych, w tle Pieniny
Peší a cyklistický most v Sromowciach Niżnych, v pozadí Pieniny
Prielom Dunajca
• jeden z najkrajších riečnych prielomov v Európe, kľukatiaci sa pomedzi vápencové skaly Pienin
• chránený v rámci Pieninského národného parku
• splavy na pltiach (monoxyloch) na Dunajci začal v roku
1832 Józef Szalay
• zo Szczawnice do Červeného Kláštora na Slovensku vedie tzv. Pieninská cesta – obľúbená trasa cyklistov
Izba dejín pltníctva
v Sromowciach Niżnych
• pripomína dejiny poľského a slovenského pltníctva
a činnosť Poľského zväzu pieninských pltníkov
• expozícia – pltnícke oblečenie a náradie, dokumenty,
publikácie a súčasné aj archívne fotografie, ale aj multimediálna prezentácia
przystañ
flisacka
(pol.)
Muzeum
Turystyki
Górskiej
S³owacja

Przełom Dunajca w Pieninach
Prielom Dunajca v Pieninách
Fot. Marcin Żerański
23
Sezon flisacki na Dunajcu trwa od
1 kwietnia do 31 października. Spływ
po stronie polskiej rozpoczyna się
na przystani w Sromowcach-Kątach,
a kończy w Szczawnicy (18 km, 2 godz.
15 min.) lub w Krościenku (23 km,
2 godz. 45 min.);
www.flisacy.com.pl
Pltnícka sezóna na Dunajci trvá
od 1. apríla do 31. októbra. Splav
na poľskej strane sa začína v prístave
pltí v Sromowciach-Kątach a končí
v Szczawnici (18 km, 2 h 15 min) alebo
v Krościenku (23 km, 2 h 45 min);
www.flisacy.com.pl
Małopolski System Informacji Turystycznej • Malopoľský turistický informačný systém
Patronat honorowy / Čestný patronát:
Marek Sowa
Marszałek Województwa Małopolskiego
Predseda Malopoľského samosprávneho kraja
Ivan Škorupa
Konsul Generalny Republiki Słowackiej w Krakowie
Generálny konzul Slovenskej republiky v Krakove
Miechów
Olkusz
WYBRANE PUNKTY
INFORMACJI TURYSTYCZNEJ
Andrychów
Limanowa
InfoKraków, ul. Szpitalna 25
tel.: +48 12 432 01 10
e-mail: [email protected]
Witów
Nowy
S¹cz
Ochotnica
Górna
Bia³ka
Tatrzañska
Poronin
Sêkowa
a
InfoKraków Sukiennice
Rynek Główny 1/3
tel.: +48 12 433 73 10
e-mail: [email protected]
Bia³y
Dunajec
Biecz
p
Ro
Nowy Targ
InfoKraków, ul. Józefa 7
tel.: +48 12 422 04 71
e-mail: [email protected]
Tuchów
Wiœniowa
Rabka-Zdrój
InfoKraków, ul. św. Jana 2
tel.: +48 12 421 77 87
e-mail: [email protected]
Bia
Dobczyce
Myœlenice
Sucha
Beskidzka
Bochnia
³a
Kalwaria
Zebrzydowska
Raba
InfoKraków, ul. Powiśle 11
tel.: +48 513 099 688, +48 12 417 58 10
e-mail: [email protected]
www.infokrakow.pl
Tarnów
Wieliczka
Wadowice
Kraków • Krakov
³a
Wis
KRAKÓW
Wygie³zów
Oœwiêcim
So³a
VYBRANÉ TURISTICKÉ
INFORMAČNÉ STREDISKÁ
D¹browa
Tarnowska
Trzebinia
Chrzanów
Krynica-Zdrój
Bukowina
Tatrzañska
Zakopane
Nowy Sącz
ul. Szwedzka 2
tel.: +48 18 444 24 22
e-mail: [email protected]
InfoKraków Pawilon Wyspiańskiego
pl. Wszystkich Świętych 2
tel.: +48 12 616 18 86
e-mail: [email protected]
Tarnów • Tarnov
InfoKraków Międzynarodowy
Port Lotniczy w Balicach
tel.: +48 12 285 53 41
e-mail: [email protected]
Wadowice
Rynek 7
tel.: +48 14 688 90 90
e-mail: [email protected]
ul. Kościelna 4
tel.: +48 33 873 23 65
e-mail: [email protected]
24
Oświęcim • Osvienčim
ul. St. Leszczyńskiej 12
tel.: +48 33 843 00 91
e-mail: [email protected]
Zakopane • Zakopané
ul. Kościeliska 7
tel.: +48 18 201 20 04
e-mail: [email protected]
Więcej informacji praktycznych:
Viac praktických informácií:
www.visitmalopolska.pl
Tekst / Text
Pracownia na Pastwiskach
Na podstawie książki Mieczysława Czumy, Leszka Mazana i Marcina Żerańskiego Słowacka Małopolska / Podľa knihy Mieczysława
Czumu, Leszka Mazana a Marcina Żerańského Slováci v Malopoľsku
Przekład na język słowacki / Preklad do slovenčiny
Vlasta Juchniewiczová
Projekt graficzny, skład i łamanie oraz rysunki i mapki / Grafické spracovanie, sadzba, zalomenie, ilustrácie, mapky
Marcin Żerański
Zdjęcia / Fotografie
Piotr Gajda, Paweł Mierniczak, Anna Nawrot, Sylwester Pytel, Konrad Syga, Marcin Żerański
Wydawca / Vydavateľ
Pracownia na Pastwiskach, ul. Wiewiórcza 11, 43-400 Cieszyn, tel.: +48 695 758 720, +48 605 433 693
e-mail: [email protected], www.napastwiskach.pl
Druk i oprawa / Tlač a väzba
Drukarnia Wydawnictwa „Arka” / Tlačiareň vydavateľstva „Arka”, Cieszyn (www.arkadruk.pl)
Publikacja powstała na zlecenie Województwa Małopolskiego
Publikácia vznikla na objednávku Malopoľského kraja
Cieszyn 2014
Małopolska
Malopoľsko
dla ducha i świadomości
14 miejsc UNESCO
dla zdrowia i urody
9 miejscowości uzdrowiskowych
dla zachwytu pięknem i naturą
6 parków narodowych
dla relaksu
4 baseny geotermalne
dla zaznania nowych doświadczeń
spływ Przełomem Dunajca
dla wiedzy i zmysłów
liczne ekspozycje muzealne,
ponad 4 250 km szlaków tematycznych
dla krzepy i rekreacji
ponad 2 600 km szlaków rowerowych
dla treningu i zachwytu pięknem
ponad 4 500 km turystycznych szlaków pieszych
dla przyjemności i wygody
ponad 50 wyciągów i ośrodków narciarskich
dla przyjemności i sprawności fizycznej
około 250 km tras narciarskich
dla ducha rywalizacji
2 pola golfowe
Pre myseľ a dušu
14 lokalít UNESCO
Pre zdravie a krásu
9 kúpeľných miest
Pre opojenie krásou a prírodou
6 národných parkov
Pre chvíle oddychu
4 geotermálne bazény
Pre nové zážitky
splav Prielomom Dunajca
Pre poznávanie a potešenie zmyslov
mnohé múzejné expozície,
vyše 4 250 km tematických chodníkov
Pre načerpanie sily a rekreáciu
vyše 2 600 km cyklotrás
Pre výdrž a opojenie krásou
vyše 4 500 km peších turistických trás
Pre potešenie a pohodlie
vyše 50 vlekov a lyžiarskych stredísk
Pre potešenie a fyzickú zdatnosť
okolo 250 km lyžiarskych trás
Pre súťaživého ducha
2 golfové ihriská
www.visitmalopolska.pl
Download

S³owacka Ma³opolska Slováci v Malopo¾sku