Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page 1
Ortaokul Öğrencileri İçin
Afet Bilinci
Eğitimi
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page 2
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page i
AFETE HAZIR OKUL
Bu kitap, Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
tarafından “Afete Hazır Türkiye - Afete Hazır Okul Bilinçlendirme ve
Eğitim Kampanyası” kapsamında düzenlenen
“Afet Bilinci Eğitimleri Çalıştayı” sonuçları
referans alınarak hazırlanmıştır.
Kasım 2013, Ankara
Copyright © 2013
Tüm hakları saklıdır.
Bu kitabın hiçbir bölümü ilgili kurumlar ve yayımcı kurumun yazılı izni olmadan
elektronik, dijital veya mekanik yollarla çoğaltılıp dağıtılamaz.
Bu kitap kâr amaçlı kullanılamaz.
i
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page ii
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Hazırlayanlar ve Katkıda Bulunanlar*
Prof. Dr. A. Tamer AKER
Doç. Dr. Ümit ALNIAÇIK
Doç. Dr. Özgür ERDUR BAKER
Prof. Dr. Şerif BARIŞ
Özden TİMURLENK ÇELİK
Yrd. Doç. Dr. Serpil GERDAN
Doç. Dr. Esma BULUŞ KIRIKKAYA
Dr. Bülent ÖZMEN
*Soyadı alfabetik sırasına göre verilmiştir.
Redaksiyon
Prof. Dr. Şerif BARIŞ
Doç. Dr. Esma BULUŞ KIRIKKAYA
Kapak Tasarım
Sadık SAKA, Yusuf BUDAK
Grafik Tasarım ve Uygulama
Sadık SAKA, Yusuf BUDAK, Banu KÜÇÜKSARAÇ, Hakan KÜÇÜKSARAÇ
Proje Yönetimi
Başkan
Dr. Fuat OKTAY
Planlama ve Zarar Azaltma Dairesi Başkanı
Mehmet Akif DANACI
Afet ve Acil Durum Eğitim Merkezi Müdürü
Mete MİRZAOĞLU
ii
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page iii
AFETE HAZIR OKUL
Önsöz
Afetlere karşı bilgi ile mücadele edebiliriz.
Sevgili gençler,
Ülkemiz nüfusunun yaşadığı şehirlerin bir çoğu maalesef deprem bölgesinde bulunmaktadır.
Yaşanan depremlerde ve diğer afetlerde insanlarımız hayatını kaybetmekte, çok sayıda vatandaşımız yaralanmaktadır.
Afetler, sadece kendimize ve ailemize değil, çoğu zaman ülke ekonomimize de
onarılmaz zararlar verebilmektedir.
Bu zararlardan kurtulmanın çaresi ise en kısa sürede, afete hazır bir Türkiye hedefine ulaşmamızdır.
Bunun için de, Başbakanlık AFAD, afetlere hazırlık ve afet duyarlılığının artırılması
amacıyla bir eğitim seferberliği başlatmıştır.
Afetleri en az zararla atlatmak, geleceğin yöneticileri olacak olan siz gençlerin elindedir. Şimdiden alacağınız afete hazırlık eğitimi, geleceğimizin daha güvenli olmasına
büyük katkı sağlayacaktır.
Sevgili gençler; afetten en az zararla kurtulabilmek için hazırlanan bu kitaptaki bilgileri öğrenin, arkadaşlarınızla paylaşın. Hayatınızın bir parçası gibi düşünün. Unutmayın ki, bilgi hayat kurtarır.
Öğrendiğiniz bilgilerle gerekirse, zaman zaman arkadaşlarınızla tatbikatlar yapın.
Yapılan tatbikatlara mutlaka katılın.
Afetlerle ne zaman, nerede karşılaşacağınız belli olmaz. Afetle hiçbir zaman karşılaşmayabilirsiniz, ama her an yaşayabilirsiniz de.
Bunun için, eğitim seferberliğimize desteğinizin artarak devam edeceği inancıyla,
sizleri afetlere hazır gençler olarak görmeyi ümit ediyor, çalışmalarınızda başarılar
diliyorum.
Beşir ATALAY
Başbakan Yardımcısı
iii
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page iv
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Başkan’ın Mesajı
Afetlere karşı bilgi ile mücadele edebiliriz.
Sevgili gençler,
Afetler, sizlerin fiziksel, sosyal ve ekonomik kayıplara uğramasına neden olan,
İnsan yaşamını ve faaliyetlerini kesintiye uğratan,
Yaşamı olumsuz etkileyen doğal kaynaklı, teknolojik ya da insan kökenli olaylardır.
Başta deprem olmak üzere; sel, heyelan, yangın, çığ gibi doğa olayları ülkemizde sık sık yaşanmaktadır.
Afetler bizim başımıza gelmez diye düşünmemeliyiz.
Bir gün biz de bir afetle karşılaşabiliriz.
Bunun için mutlaka hazırlıklı olmalıyız.
Eğer hazırlıksız yakalanırsak; afetler bizim ailemizin ve sevdiklerimizin hayatında büyük zararlara yol
açabilir.
Bu zararlar bazen yaşadığımız evin, bulunduğumuz mahallenin yıkılması ile karşımıza çıkabilir.
Bazen de daha üzücü sonuçlarla sevdiklerimizi aramızdan alıp götürebilir.
Afet zararlarını azaltmak, kayıpları en aza indirebilmek ise, en başta siz genç arkadaşlarım olmak
üzere, hepimizin afet eğitimi alması ile mümkün.
Bunun için, Başbakanlık AFAD olarak bir kampanya başlattık. Eğitim materyalleri hazırladık.
Elinizdeki bu kitapta afet türleri ve yapılması gereken davranışlar detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Sizden beklentimiz; afet öncesi, anı ve sonrasında neler yapmanız gerektiğini iyi öğrenmenizdir.
Sevgili gençler, bu kitapta sizlere anlatılan ve hayatta kalmaya yönelik bilgilerin afet anında; sizin,
ailenizin ve arkadaşlarınızın hayata tutunmasını sağlayacağını unutmayınız.
Değerli genç arkadaşlarım; afet kültürü ile yetişmiş bireyler olarak sizleri afetlere hazırlık çalışmalarımızda yanımızda görmek istiyor, çalışmalarınızda başarılar diliyorum.
Dr. Fuat OKTAY
AFAD Başkanı
iv
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page v
AFETE HAZIR OKUL
İçindekiler
Giriş
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
1
AFETLERLE İLGİLİ TEMEL BİLGİ VE KAVRAMLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
1
İlk 72 Saat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
1
Tehlike ve Risk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
2
Afet Yönetimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
2
Olay, Acil Durum, Afet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
2
Afet Türleri ve Etkileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
3
YAŞAM ÇEVREMİZDEKİ RİSKLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
4
Ülkemiz, İlimiz, Mahallemiz ve Yapılarımızdaki Riskler . . . . . . . . . . . . . . . . .:
4
AFET BİLİNCİ KÜLTÜRÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
7
AFET HAZIRLIKLARINDA TOPLUMSAL GÜÇ BİRLİĞİ . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
8
Afete Hazır Bir Toplum İçin Kurumların ve Bireylerin Sorumlulukları . . . . . . .:
8
Afet öncesi, sırası ve sonrasında sorumluluklarımız . . . . . . . . . . . . . . .:
8
Afetlerle mücadelede bireysel hazırlığın önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
9
YAŞAM ÇEVREMİZDEKİ RİSKLERİN AZALTILMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
9
Yapılarla İlgili Riskler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
9
Afete Dirençli Yapılaşmanın Önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
10
YAPISAL OLMAYAN RİSKLERİ AZALTMAK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
10
Riskli Eşyaların Sabitlenmesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
10
AİLE AFET VE ACİL DURUM PLANI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
13
Afet ve Acil Durum Çantası . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
15
Önemli Aile Bilgileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
16
Bölge Dışı ve Şehir İçi Destek Kişileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
16
Afet ve Acil Durum Bilgi Kartları (Yetişkin, Çocuk) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
17
Afet ve Acil Durum İletişim Bilgileri Kartı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
17
v
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page vi
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
İçindekiler
vi
Acil Durumlarda Aranacak Kurumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
18
TOPLANMA ALANI VE BULUŞMA YERLERİ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
19
ÖZEL İHTİYAÇ VE ÖZEL İLGİ GRUPLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
19
EVCİL HAYVANLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
20
AFETLERDE DOĞRU DAVRANIŞ ŞEKİLLERİ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
21
Yaşadığımız Bölgenin Afet Riskleri Doğrultusunda Davranmak . . . . . . . . . .:
21
AFET SONRASI İLK SAATLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
34
Afet Sonrası Karşılaşılabilecek Tehlike ve Riskler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
34
Tahliye Bilgisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
35
Afet Sonrası Ruhsal Destek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
36
Afet Sonrası Temel İhtiyaçlarımız . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
36
KAYNAKLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:
38
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 13:42 Page 1
AFETE HAZIR OKUL
Giriş
Doğa yaşamımızın kaynağıdır. Doğanın bir parçası olan bizlerin yaşam kalitesi bu
gezegeni bizimle paylaşan tüm canlılara bağlıdır. Daha iyi bir yaşam ve gelecek için
doğayı korumamız gerekir. Doğa daima hareket etmekte ve değişmektedir. Örneğin
yağmurlar, rüzgarlar, yer sarsıntıları veya toprağın erozyona uğraması gibi olaylar
doğanın hareketine ve değişimine neden olur. Depremler, seller, yangınlar, fırtınalar,
heyelanlar ve volkanik püskürmelerin hepsi tıpkı güneş veya ay gibi doğanın bir parçasıdır ve bu olaylar tüm gezegende meydana gelir. İnsanlar ilk çağlarda bu olayları
efsanelerle açıklamaya çalışırlardı. Bilim, teknoloji ve tarih bize bu olaylardan korkmak yerine anlamaya yardım etmektedir. Buna rağmen bu tür doğa olayları bazen
afetlere dönüşebilmekte, birçok insanı veya yeterince önlem alınmayan dünyanın
her köşesini etkileyebilmektedir. Bu kitap ve eğitimle ortaokul öğrencilerinin afetlere
hazırlanması, afetlerden daha az etkilenmeleri için yapması gerekenler
öğretilecektir.
1
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:03 Page 2
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerle İlgili Temel Bilgi ve Kavramlar
İlk 72 Saat
Bir afet sonrasında o bölgedeki insanların aranması
ve kurtarılması ile yapılacak acil yardımlar için
geçecek ilk 72 saatlik kritik süreyi ifade eder. Afet
durumunda can kaybı, yaralanma, maddi ve
manevi kayıpları en aza indirmek için afetin hemen
ardından ilk 72 saatte yapılacak etkin müdahale
çalışmaları çok önemlidir. Bu nedenle bir afet sonrasındaki ilk 72 saatin ne kadar değerli olduğunu ifade
etmek için “altın saatler” kavramını kullanıyoruz. Afet
sonrasında ilk 72 saatte yardıma gelenler yakın
çevremizdeki kişiler, aile bireyleri ve komşularımızdır.
Ne tür afetlerle karşılaşacağımızı bilir ve olma olasılıklarını düşünerek hareket edersek, afetlere hazırlıklı
olmak mümkündür. Afetten sonra bazılarımız zarar
gördüğü için “Afetzede” bazılarımız ise daha iyi
durumdaysak “yardım eden” konumunda olacağız.
Yardım eden ya da müdahaleci konumdaysak,
afetin olduğu ilk zamanlarda uygun ve doğru davranışlar göstererek hayat kurtarabiliriz. Unutmayalım
ki; zaman çok önemlidir! Afetin meydana geldiği ilk
zamanlarda afetzedelerin yanında yalnızca afetten
fiziksel ve psikolojik olarak az etkilenmiş kişiler
olacaktır. Profesyonel ekipler geldiğinde birçok kişi
için geç kalınmış olabilir. Zamana göre hayatta kalma
oranları altın saatler olarak bilinen ilk 72 saatin özellikle depremler için ne kadar önemli olduğunu açıkça
göstermektedir.
Afet sonrası
ilk 72 saat
“Altın Saatler”
olarak
adlandırılır.
Tehlike ve Risk
Tehlike, insanlar için can ve mal kayıplarına veya yaralanmalara ekonomik düzenin
bozulması veya kötüye gitmesine sebep olan, zarar verme ihtimali olan, olayların
tümüdür. Risk ise bir olayın meydana getirebileceği olumsuz sonuçların tümüne
denir.
2
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:03 Page 3
AFETE HAZIR OKUL
Afetlerle İlgili Temel Bilgi ve Kavramlar
Afet Yönetimi
Afet yönetimi kavramı
afetlerin önlenmesi ve
zararlarının azaltılması
amacıyla bir afet olayının öncesi, sırası ve
sonrasında yapılması
gereken çalışmalardır
ve tüm kurum ve kuruluşların kaynaklarını bu
ortak amaç doğrultusunda
kullanmasını
gerektiren çok geniş bir
kavramdır.
Olay, Acil Durum, Afet
Olay
İnsanları ilgilendiren sosyal, ekonomik, kültürel ve benzeri alanlarda meydana gelen,
ilgi çeken veya çekebilecek her türlü oluşumlardır.
Acil Durum
Olabildiğince hızlı müdahale etmeyi ve acil yardım faaliyetlerini yürütmeyi gerektiren
tüm olay ve durumların karşılığı olarak kullanılmaktadır.
Afet
Fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar meydana getiren, normal yaşamı ve insan
faaliyetlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen, ulaşım,
haberleşme gibi var olan hizmetlerin kilitlendiği, kaynakların yetersiz kaldığı, doğa
kaynaklı, teknolojik ve insan kökenli olaylara afet denir.
Afetler, çeşitli nedenlerle tehlikeye açık insanları ve/veya coğrafi bölgeleri etkiler,
oldukça yaygın hasar, kesinti ve kayıplar oluşturur, etkilediği toplumlarda normal
sistemlerin çalışmasını engeller.
3
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:03 Page 4
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerle İlgili Temel Bilgi ve Kavramlar
Afet Türleri ve Etkileri
Afet Türleri
Afetleri kökenlerine göre doğa kaynaklı, teknolojik ve insan kaynaklı afetler olmak
üzere üçe ayırabiliriz.
n Oluşumu engellenemeyen yağmur, yer sarsıntısı, volkanik etkinlik gibi doğa
olayları sonucunda yerleşim, üretim, alt yapı, ulaşım, haberleşme gibi genel
hayatın akışını bozacak ölçüde aniden veya belirli bir süreç içerisinde
meydana gelen olayların sonuçlarına doğa kökenli afetler denir. Depremler,
heyelanlar, seller - su baskınları, çığ ve fırtınalar, vb. doğa olayları sonucu
meydana gelen afetlere örnek olarak verilebilir.
n
İnsan eliyle kasıtlı veya hata sonucu oluşan, genel hayatın akışını bozacak
ölçüde sonuçlar doğuran olaylara insan kaynaklı afet denir.
n
İnsan faaliyetleri ya da
doğa olaylarının tetiklemesi sonucunda oluşan
ulaşım,
endüstriyel,
maden, nükleer kazalar,
kritik yapı çökmeleri,
büyük yangınlar, terörizm
(kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer tehditler) ile
çevresel tehlikeler gibi can
kaybına, hastalıklara, sosyal, ekonomik ve çevresel
bozulmalara neden olan
afet ya da acil durumlara
teknolojik afet denir.
Afetlerin insanlar ve yaşam çevresi üzerinde birçok olumsuz etkileri vardır. Yaralanma
ve can kayıplarına neden olmaları, bulaşıcı ve salgın hastalıklar meydana getirmeleri, alt yapıda bozukluklar meydana getirmeleri, eğitim ve öğretimde aksamalara
yol açmaları, barınma ve beslenme sorunları ortaya çıkarmaları gibi birçok olumsuz
etki sayılabilir.
4
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:03 Page 5
AFETE HAZIR OKUL
Yaşam Çevremizdeki Riskler
Ülkemiz, İlimiz, Mahallemiz ve Yapılarımızdaki Riskler
Ülkemiz, jeolojik özellikleri, coğrafik yapısı ve iklimi nedeniyle doğa kökenli afetleri
sıkça yaşayan ülkelerden birisidir. Doğa kökenli afetler neden oldukları can kaybı
yanında önemli ekonomik kayıplar da meydana getirmektedir. Bu konudaki istatistikler incelendiğinde, doğa kökenli afetlerin her yıl ekonomimizde doğrudan ve
dolaylı önemli kayıplara yol açtığını görebiliriz. Ülkemizde başta depremler olmak
üzere sel, heyelan, çığ, orman yangınları, kuraklık gibi afetler sürekli yaşanmaktadır
(Pampal ve Özmen, 2009).
Ülkemiz, doğa olayları sonucu oluşan başlıca dört tip afete eğilimlidir.
Deprem; Bulunduğumuz coğrafi konum ve büyük plakalar
m
arasında sıkışması nedeniyle deprem etkinliği en yüksek ülkelerden
birisiyiz. Türkiye, dünyada deprem etkinliği açısından altıncı sıradadır ve Avrasya, Afrika ve Arap plakalarının etkisi altındadır. Anadolu’nun büyük bir kısmının yer aldığı Anadolu plakası, Avrasya
plakasının küçük bir bölümüdür. Nüfusunun %70’i deprem tehlikesi çok yüksek bölgelerde yaşar. Ülkenin %66’sı aktif fay bölgelerinde bulunmaktadır. Geçen yüzyılda hasar gören binaların %75’i
ve toplam afet kayıplarının %64’ü depremler nedeniyledir.
Heyelan (toprak kayması) Toprak parçasının yerçekimi nem
deniyle eğim aşağı hareket etmesi ile oluşur. Heyelanlar, doğanın
toprağı yeniden dağıtması, dengeye getirmesidir. Heyelanlar yağmur, sel, deprem, madencilik, eğim tesviyesi gibi insani ve doğal
etkenlerle tetiklenebilir. Ülkemiz topraklarının %25’i heyelanlara
maruz kalır. Toplam nüfusumuzun %11’i heyelanlı bölgelerde yaşamaktadır. Sırasıyla en çok heyelan olayı gözlenen iller: Trabzon
(1.123), Rize (1.049), Kastamonu (613), Erzurum (573) ve Artvin
(471) illeridir. Parantez içindeki rakamlar heyelan sayısını göstermektedir. Toplam afet zararlarının %16’sı heyelanlar yüzündedir.
Seller, aşırı yağmurlar sebebiyle oluşan ani su baskınlarıdır.
m
Topraklarımız, orman kayıpları, erozyon ve bilgisiz gelişmenin yarattığı etkilerle sellere karşı çok savunmasızdır. Toplam afet zararlarının %15’i sel kaynaklıdır. Yaygın olarak Karadeniz Bölgesi’nde
ve bu bölgeye komşu illerde görülür.
Deprem
Heyelan
Sel
5
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:04 Page 6
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Yaşam Çevremizdeki Riskler
m
Orman Yangınları ve Sanayi Yangınları; Ülkemizde her yıl
çok sayıda orman, işyeri ve konut yangını olmaktadır (Sungur,
2004). Türkiye’de Orman Genel Müdürlüğünün sayfasındaki 2009
istatistiklerine göre son 10 yılda çıkan 20.906 orman yangınında
Yangın
110.453 hektar ormanın yandığı belirtilmektedir. En büyük orman
yangınları da Ege ve Akdeniz bölgelerinde yaşanmaktadır. İnsan
kaynaklı yangınların büyük kısmı kasıt, ihmal, dikkatsizlik ve kazalardan kaynaklanmaktadır. Öyleyse orman yangınlarına sebep olabilecek bizlerden
kaynaklanacak nedenleri en aza indirmek elimizdedir. Tüm duyarlılığımızla olası
hatalar için çevremizdekileri uyarmak ve her zaman dikkatli davranmak zorunda
olduğumuzu unutmamalıyız.
Ülkemizde nispeten daha az görülen ve doğa olayları sonucu oluşan diğer afet
türleri de fırtına ve hortumdur.
Fırtına; rüzgarın çok yüksek hızlarda (yaklaşık
m
50 km/saat ve üzeri) esmesine verilen genel bir addır.
Her fırtına yıldırımlar oluşturur. Yağmur üretmesine
göre yağışlı ve kuru fırtınalar olmak üzere iki türü vardır. Ilık ve nemli koşullar fırtına için uygun ortamlardır.
Fırtınaların sadece % 10’u tehlikeli olarak sınıflandırılmaktadır. Türkiye'de tropik kuşaklardaki gibi veya okyanuslardaki gibi çok şiddetli fırtınalar oluşmaz.
Yağmurlu ve fırtınalı havalarda ağaç altında beklenmemelidir.
Hortum; kuvvetli rüzgarların hortum şeklinde
m
oluşturduğu dönen bulutlardır. Saniyede 300 metrelik
kuvvetli bir hızla esen rüzgarlardır. Dünyanın hemen
her tarafında hortumlar görülebilir. Genellikle tropikal
iklimlerde, ABD ve Japonya gibi ülkelerde yaygın görülür. Su kolonları ve deniz
üzerindeki küçük fırtınalar karaya doğru hareket ederek hortuma neden olabilirler.
Dünyada birçok ülke, bulundukları coğrafya, tehlikeler, eğitim seviyesi ve ekonomik
gelişmişlik seviyelerine göre birbirinden çok farklı afetlere maruz kalmaktadırlar.
Dünyada her kıta farklı türde afetlerle karşı karşıya kalmaktadır. Artan şehir nüfusu
ve dünya nüfusu, gelişmekte olan sanayi, küresel ısınma ve çevre kirliliği gibi
nedenlerden dolayı afetlerin yarattığı hasarlar son yirmi yılda artmıştır.
6
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:04 Page 7
AFETE HAZIR OKUL
Yaşam Çevremizdeki Riskler
Şehrimiz
Yaşadığımız şehrin/ilçenin/köyün karşı karşıya kaldığı doğa
ve insan kökenli afetler pek çok faktörden etkilenebilir. Buna
ek olarak bölgedeki nüfus, yerleşim, sanayi kuruluşları ve
geçiş yollarının durumuna göre zaman içerisinde yeni riskler ortaya çıkabilir. Bu durumu güncel olarak takip etmeli ve
olası tehlikelerin kaynaklarına göre bilgilerimizi güncellememiz gerekmektedir.
Mahallemiz
Yaşadığımız mahalledeki yerleşim, çalışma, sosyal yaşam
alanları ve altyapı sistemlerinin dağılımı, kullanımı ve
bunlarda ortaya çıkacak değişiklikleri de yakından takip
ederek, ortaya çıkabilecek yeni riskleri gözleyebiliriz. Bununla
birlikte, yakın yaşam çevremizdeki riskleri değerlendirmek
için öncelikle şu sorulara cevap almalıyız:
n Evimizin Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) var mı?
n Oturduğumuz binada, sonradan bir değişiklik yapılmış mı?
n Olası bir afette evimizdeki eşyalar bize zarar verebilir mi? Bunu önlemek için
ne yapmalıyız?
n Yaşadığımız yerde, teknolojik afet riski oluşturabilecek bir tesis (petrol dolum
tesisi-nükleer santral vb.) var mı? Bir kaza olması durumuna yönelik ne gibi
önlemler alınmış?
n Afet sırasında nasıl davranmalıyız?
n Bir afet sonrasında aile bireyleriyle nasıl haberleşeceğiz? Nasıl ve nerede bir
araya geleceğiz?
n Okulumuzda afete hazırlık çalışmaları var mı?
n Aile büyüklerinin çalıştığı işyerlerinde afete hazırlık çalışmaları var mı?
7
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:04 Page 8
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afet Bilinci Kültürü
Afet bilinci, içinde yaşadığımız toplumda ve bölgede afet tehlikelerinin getirebileceği
zararlar hakkında bilgilenmemizi, bunlardan korunmak için hazırlıklı olmamızı ve bu
bilinci etrafımızdaki diğer kişilerle de paylaşmayı ifade etmektedir. Afet bilinci ve
hazırlık, hem tek tek bizlerin, hem de toplumun afet bilinci kültürünün önemli bir
parçasıdır.
Birey olarak kendimizin ve etrafımızdakilerin yaşam kalitesini artırabilmek için
hayatın tüm alanlarında oluşmuş ve oluşabilecek tehlike ve risklerin farkında olmalı,
gerekli tedbirleri alarak yaşamalı, bireysel ve toplumsal sorumluluk almalı, toplumsal güç birliği oluşturarak, sorunun değil çözümün bir parçası olma yaklaşımı ile
çevremize duyarlı hareket etmeliyiz.
Bu bağlamda, olası bir afet öncesinde ve sonrasında, kendimizin ve çevremizdekilerin hayatını korumak ve güvenli bir yaşam çevresi oluşturmak için gerekli bilgi ve
becerileri eğitim yoluyla kazanabiliriz.
Afete Haz
Hazırlık
zırlık Küçük Adımlar
A
Adımlardan
dan Olușur
O
$LOH
$LOHDIHWH
HDIHWH
K
KD]ÕUOÕN
WRS
SODQWÕVÕ
WRSODQWÕVÕ
\D
DSPDN
\DSPDN
*DUGURSODUÕ
*DUGURSODUÕ
VDELWOHPHN
<DWDNODUÕ
<
D
DWDNODUÕ
SH
HQFHUHGHQ
SHQFHUHGHQ
X]
]DNODċWÕUPDN
X]DNODċWÕUPDN
<DWDĊÕQ\DQÕQGDHO
<
D
DWDĊÕQ\DQÕQGDHO
IH
HQHULD\DNNDEÕ
IHQHULD\DNNDEÕ
YH
H\DNDSDOÕVDĊODP
YH\DNDSDOÕVDĊODP
WH
HUOLNYHLċHOGLYHQL
WHUOLNYHLċHOGLYHQL
EX
XOXQGXUPDN
EXOXQGXUPDN
8
%|OJHGÕċÕEDĊOD
%|OJHGÕċÕEDĊODQWÕ
DQWÕ
NLċLVLEHOLUOHPHN
N
6XGHSRODPDN
6XGH
HSRODPDN
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:04 Page 9
AFETE HAZIR OKUL
Afet Hazırlıklarında Toplumsal Güç
Birliği
Afetlere Hazır Bir Toplum için Kurumların ve Bireylerin
Sorumlulukları
Afetlere hazır bir toplum için birçok çalışma yapılabilir. Ancak yapılacak çalışmalarda
sivil ve resmi kurumların yanı sıra bireylerin işbirliği içinde olması, daha da önemlisi
sorumluğu paylaşması önemlidir. Afetlere hazır bir toplumun gerçekleştirilebilmesi
için toplumun tüm kurum ve kuruluşlarının sahip oldukları olası imkân ve kaynaklarını birbirini güçlendirecek şekilde aynı amaç doğrultusunda yönlendirmesi şarttır.
Bu nedenle afetlere hazırlık; resmi otoritelerin, belediyelerin (yerel yönetim), üniversitelerin, sivil toplum kuruluşlarının, özel sektörün ve bireylerin, yani toplumun tüm
kesimlerinin sorumluluğundadır.
Afetlere hazır bir toplumun gerçekleştirilmesinde, başarı için yukarıda sayılan tüm
bileşenlerin ve toplumunun içinde bulunduğu bir ekip çalışması şarttır. Bu nedenle
devlet görevlileri, yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum örgütleri, medya ve özel
sektör kuruluşları ve tüm bireylerin ortak hareket etmesi gereklidir.
Afet öncesi, sırası ve sonrasında sorumluluklarımız
Afet öncesinde; afete neden olabilecek tehlike ve risklerin belirlenmesi, mümkünse
önlenmesi veya olası etkilerinin azaltılması ve olaylara karşı eğitim ve tatbikatlarla
tüm paydaşların hazırlıklı olmasının sağlanması ve afetlere karşı bilinçli ve dirençli
nesiller yetiştirilmesi, bireyden topluma herkesin sorumluluğudur. Bireyler, kurum ve
kuruluşlar bu süreç içerisinde sorumlu oldukları alanlara ait faaliyetlerini titizlikle
sürdürmelidir.
Afet sırasında; eğitim ve tatbikatlarla kazanılmış doğru davranış biçimlerinin uygulanması ve
afet anında yük yerine katkı
sağlayan bireyler olmak en
büyük
sorumluluğumuzdur.
Afet öncesi çalışmalarla desteklenmiş arama- kurtarma, ilk yardım
ve
güvenli
tahliye
işlemlerinin aksatılmadan uygulanması ise kurumsal sorumlulukların başında gelmektedir.
9
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:04 Page 10
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afet Hazırlıklarında Toplumsal Güç
Birliği
Afet sonrasında ise; olaya zamanında, hızlı ve etkili olarak müdahale ederek kayıpların en düşük düzeyde tutulması, olabilecek zincirleme etkiler veya ikincil afetlerin
önlenmesi ve normal yaşama bir an önce dönülebilmesi için gereken iyileştirme
çalışmalarının hızlı ve etkili olarak yürütülmesinin sağlanması önemlidir. Bu süreçte
yürütülecek çalışmaların bir sonraki olası afet müdahalesinin başarısını etkileyeceği
unutulmamalıdır.
Afetlerle mücadelede bireysel hazırlığın önemi
Bir afetin olumsuz etkilerini ve yaşanacak zararları azaltmak konusunda herkesin
öncelikle kendi alabileceği basit önlemleri bilmesi ve bunları uygulaması gerekir.
Buna evimizde Tehlike Avı yaparak başlayabiliriz. Ayrıca ilk yardım eğitimlerine
katılarak kendimizi, ailemizi ve yakın çevremizdekileri bilinçlendirebilir ve afet
sırasında da koruyabilir, onlara yardım edebiliriz.
Afet sonrası sorumluluklarımızdan biri de düzenin sağlanmasına ve hizmetlerin
yürütülmesine yardımcı olmaktır.
10
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:04 Page 11
AFETE HAZIR OKUL
Yaşam Alanımızdaki Risklerin
Azaltılması
Yapılarla İlgili Riskler
Yapının bileşenleri ile ilgili olan riskler; taşıyıcı olmayan yapı elemanlarının hasar
görmesi sonucu oluşabilecek riskler (bölme duvarlarının yıkılması, devrilmesi,
sıvaların dökülmesi, camların kırılması) ve taşıyıcı yapı elemanlarının hasar görmesi
durumunda oluşabilecek riskler (kolon, kiriş, perde, temel, döşeme) olmak üzere
ikiye ayrılır.Taşıyıcı yapı elemanlarının hasar görmesi ile ortaya çıkacak zararlar daha
büyük olabilir.
Yapısal zararların çoğunlukla insan hatalarından kaynaklandığı söylenebilir. Bu
hatalar; zemin özellikleri dikkate alınmadan, dere ve eski su yataklarına yapılan
inşaatlar, kaçak kat yaparak binaya ilave yük getirmek, yönetmeliğe uygun olmayan
binaların yapılması gibi birçok nedene bağlı olabilir.
11
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:04 Page 12
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Yaşam Alanımızdaki Risklerin
Azaltılması
Afete Dirençli Yapılaşmanın Önemi
İçinde yaşadığımız evimiz, ders
dinlediğimiz okullar, hastaneler,
sinema ve tiyatro salonları alışveriş
için gittiğimiz mağaza ya da marketler, eğlence ve kültür merkezleri ya da
çalıştığımız işyerleri, bir afet durumunda uğrayabileceğimiz zararı etkileyen en önemli faktörlerden biridir.
Bu durumda yaşam alanımızdaki tüm
binaların afet açısından ne gibi riskler
taşıdığını bilmemiz önemlidir.
12
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:04 Page 13
AFETE HAZIR OKUL
Yapısal Olmayan Riskleri Azaltmak
Riskli Eşyaların Sabitlenmesi
Afetlere hazırlıkta, binamız ve zemini ile ilgili alacağımız önlemlerin yanı sıra
evimizde/okulumuzda da bazı önlemler almamız gerekecektir. Binanın kendisi afette
hasar görmemiş olsa bile evin içindeki eşyalar, cihazlar yaralanmalara, can kayıplarına veya yangın gibi diğer istenmeyen sonuçlara neden olabilir. Bununla beraber
özellikle yeni yapılaşma kültüründe sıklıkla kullanılan dış cephe kaplamaları, oluklar,
mimari çatı detayları, uydu ve haberleşme sistemleri gibi unsurlar da yapısal olmayan elemanlardır.
Ülkemizde depremlerdeki yaralanmaların en az yarısı yapısal olmayan risklerden
kaynaklanmaktadır (AHEP, 2004). Bunlar eşyaların kullanımından doğan risklerdir. Bu
nedenle, evde, okulda, işyerinde vb., alınacak basit tedbirler (eşyaların sabitlenmesi
gibi) afet sırasında yaralanmaları önleyecektir.
Afetlere hazırlıklı olunması ve yaşanacak zararların azaltılması konusunda öncelikle
kendi evimizde ve okulumuzda alabileceğimiz basit önlemler bulunmaktadır. Alınacak önlemlere yaşadığımız ve ders çalıştığımız mekânlarda TEHLİKE AVI yaparak
başlayabiliriz;
Afet sırasında hareket edebilecek, kayabilecek, düşebilecek ve kırılabilecek her şey
tehlike yaratır. Her gün yaşadığımız alanlara bu gözle baktığımızda birçok riskin
farkına varır ve yeni riskler belirleyebiliriz. Yapısal olmayan riskleri azaltmaya yönelik
işleri yapmak için evde bir iş bölümü belirleyebiliriz. Tüm aile fertlerine düşen bir
görev olmalı ve ailenin okul çağındaki en küçük bireyinin de bu çalışmalara katılımı
sağlanmalıdır. Tehlike avı yapmak ve güvenli yerleri saptamak için evimizin her
odasının fotoğrafını çekebilir, sonra bu fotoğrafların üzerinde güvenli ve risk
oluşturan yerleri belirleyebiliriz.
1. Tespit Edelim.
Evimizdeki / okulumuzdaki tehlikeler nelerdir?
2. Riskleri Belirleyelim.
l Yatağımızın yanında duran kitaplık devrilirse üstümüze düşer mi?
l Okuldaki kütüphanede raflar sabitlenmiş mi?
l Oturduğumuz odadaki TV sehpası hareketli mi?
13
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 14
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Yapısal Olmayan Riskleri Azaltmak
3. Sabitleyelim
Özellikle düşüp kayabilecek, devrilebilecek ve bu nedenle
zarara neden olabilecek eşyalardan kaynaklanan
riskleri azaltmak için en etkili yol, tekniğine uygun bir şekilde sabitlemektir. Sabitlemelerin işinin ustası olan kişilerce
uygulanması önemlidir.
CIRT BANTLAR
Kendinden yapışkanlı cırt bantların birbirlerine bastırıldıklarında tutucu olan bir yumuşak bir de sert tarafı vardır.
Kendinden yapışkanlı arka yüzeyleri birçok değişik
yüzeyde kullanılabilir.
Cırt bant, gerektiğinde eşyanın kolaylıkla çıkarılıp tekrar
yerine sabitlenmesine olanak verir. Cırt bantlar, farklı
uygulamalar için değişik en ve boylarda üretilir.
Kullanım alanları: Alçak faks makinaları, yazıcılar ve
benzer cihazlar, video ve DVD oynatıcıları, veya alçak
müzik setleri, telefonlar, saatler vb. ekipman.
KAYDIRMAZ ÖRTÜLER
Kaydırmaz plastik örtüler genellikle önceden kesilmiş
kareler ya da rulolar halinde, büyük marketler, yapı
marketler ve tekne malzemeleri satan dükkanlarda
satılırlar. Bu malzemeler, dolap içlerindeki nesnelerin
kayma olasılığını azaltmak için de kullanılabilirler.
Kullanım Alanları: Dolap içleri, porselen tabakların araları,
telefonlar, küçük hoparlörler, bilgisayar klavyeleri.
14
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 15
AFETE HAZIR OKUL
Yapısal Olmayan Riskleri Azaltmak
4. Riskli Konumdaki Eşyaların Yerlerini Değiştirelim
Yapısal olmayan risklerin azaltılmasında en temel ve aynı zamanda masrafsız
yöntem, eşyaların yerlerinin değiştirilmesidir. Bu yöntemle azaltabileceğimiz riskler
tahmin edebileceğimizden de fazladır. En basit uygulamalar, uyuma ve çalışma
yerlerinizi riskli yerlerden uzaklaştırmak olabilir. Sabitleme yapılmamışsa veya güvenli hale getirilmemişse riskli yerler cam ve pencere kenarları ile düşebilecek
herhangi bir nesnenin altı olabilir (asma tavanlar, aydınlatma elemanları kitaplığımızdaki biblolar vb.).
l Aile bireylerinin, öğrencilerinizin veya
iş arkadaşlarınızın en çok nerelerde
zaman geçirdiğini düşünün
l İlk etapta eşyalarınızın yerlerini
değiştirerek de neden olabilecekleri
tehlikeleri azaltabilirsiniz
l Oturmak ve dinlenmek için çoğunlukla
tercih edilen eşyalar pencereden, ağır
ve yüksek mobilyalardan
uzaklaştırılabilir mi?
l Bu alanlarda daha güvenli başka bir
yere taşıyabileceğiniz, ağır ve yüksek
eşyalar var mı?
15
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 16
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afet ve Acil Durum Planı
Afetleri her zaman, her yerde yaşayabiliriz. Afette görevli kurumlar afet sonrası sizin
ihtiyaçlarınızı hemen karşılayamayabilir. Afetlerden zarar görmeden ya da en az
zararla kurtulmak için, afet öncesinde hazırlık yapmak önemlidir. Afet hazırlığının
temeli; afetin öncesi, sırası ve sonrasındaki tüm uygulamaların planlanmasıdır.
Afetlerde ilk üç günü, hayatta kalmak için çok kritik bir süreç olarak adlandırabiliriz.
Bu süreyi kapsayan bir Aile Afet ve Acil Durum Planımızın olması gerekir. Aile Afet
ve Acil Durum Planı afet ve acil durumlarda bize ne yapmamız, nasıl davranmamız
gerektiğini önceden planlama fırsatı verir. Herkes ne yapacağını öğrendiğinde,
yaşanabilecek karışıklıklar azalır ve zorluklar karşısında daha dirençli oluruz.
Neden afet ve acil durumlara karşı bir Aile Afet ve Acil Durum Planı hazırlamak
önemlidir?
Çünkü;
u Afet ve acil durumlar her zaman, her yerde
olabilir ve korkutucu boyutlar alabilir.
u Evimizi terk etmek zorunda kalabiliriz ve
aile üyeleri ile iletişim kuramayabiliriz.
u Afet sonrası ilgili kurumlar bize hemen
ulaşamayabilir ve bizim ihtiyaçlarımızı hemen
karşılayamayabilir.
Tüm aile üyelerinin katılımı ile bir aile toplantısı yaparak Aile
Afet ve Acil Durum Planını oluşturmalıyız. Bunu yaparken aile
üyelerinin her birinin plan içinde yer almasına ve belirlediğimiz işleri tamamlamaya özen göstermeliyiz. Özellikle ailedeki tüm bireyleri, afetin ne olduğu, afet sırasında
nasıl davranılması gerektiği ve yapacağımız Aile Afet
ve Acil Durum Planı konularında okulda öğrendiklerimizle bilgilendirmeliyiz. Okulda aldığımız
afet eğitimi ile ilgili bilgileri ailemizle paylaşmalı, Aile
Afet ve Acil Durum Planımızı, planda yer alan bilginin
değişmesi halinde (telefon numarası, adres bilgileri)
güncellemeyi unutmamalıyız.
16
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 17
AFETE HAZIR OKUL
Afet ve Acil Durum Planı
Afet ve Acil Durum Çantası
Afetlerden hemen sonra ihtiyaç duyabileceğimiz malzemelerin bulunduğu bir Afet ve Acil
Durum Çantamızın hazır ve ulaşabileceğimiz
bir yerde olması önemlidir. Afet ve Acil Durum
Çantası sorumlu olduğumuz kişi/kişiler
(bebekler, yaşlılar, engelliler) ve varsa evcil
hayvanlarımız için gerekli ihtiyaçları içermelidir.
Aile Afet ve Acil Durum Çantası içinde
olması önerilebilecek malzemeler
Çantanın hazırlanması sırasında aktif rol almalı içinde neler olduğunu bilmeliyiz.
Aşağıda çeşitli öneriler var. Ancak herkes kendi koşullarını düşünerek bulunduğu
bölgenin özelliklerine göre bu çantayı güncelleyebilir.
Gıda
Su
Yüksek kalorili, vitamin ve karbonhidrat içeren, su kaybını önleyen ve dayanıklı (çabuk
bozulmayan) gıdalar (Konserve, kuru meyveler, tahin–pekmez, meyve suyu, vb.).
ü Her bir aile üyesi düşünülerek yeterli içme
suyu almalıyız.
Hijyen malzemeler
Önemli belge fotokopileri
ü Sabun ve Dezenfektanlar
ü Kimlik kartları (nüfus cüzdanı, ehliyet vb.)
ü Diş fırçası ve macunu
ü Tapu, sigorta, ruhsat belgeleri
ü Zorunlu Deprem Poliçesi
ü Islak mendil
ü Tuvalet kâğıdı
ü Diplomalar
ü Hijyenik ped
ü Pasaport, banka cüzdanı vb.
Diğer malzemeler
ü Diğer (evcil hayvan sağlık karnesi, vb.)
ü İlk yardım çantası
Giyecekler
ü Uyku tulumu veya battaniye
ü İç çamaşırı
ü Çakı, düdük, küçük makas
ü Çorap
ü Kâğıt, kalem
ü Yağmurluk
ü Pilli radyo, el feneri ve yedek piller
(dayanıklı/uzun ömürlü pil seçilmeli)
ü İklime uygun giysiler
17
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 18
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afet ve Acil Durum Planı
Önemli Aile Bilgileri
Bir afet veya acil durum sonrasında aile üyelerine ait bilgilere ihtiyaç duyabiliriz. Bu
bilgilere afet sonrasında ulaşamayabilir veya bu bilgileri hatırlamayabiliriz. O nedenle,
ailemizdeki her bir bireyin T.C. Kimlik Numarası, Cep Telefonu, İşyeri Adresi ve
Telefonu, Kan Grubu, Sağlık Bilgileri (alerji, düzenli kullanılan ilaçlar, vb.), ve diğer
bilgiler (varsa), önceden cep telefonumuza ve mail adresimize kaydedilebilir, bir
kağıda yazılı olarak da Afet ve Acil Durum Çantasına, ailemizin bir aracı varsa onun
içinde bir yere koyabiliriz.
Bölge Dışı ve Şehir İçi Destek Kişileri
Herhangi bir afet ve acil durum sonrasında şehir dışından ve şehir içinden destek ve
yardım alınabilecek kişi veya kişilerin de önceden belirlenmesi önemlidir. Bu kişiler
akraba, arkadaş ve komşumuz olabilir. Ailemizde yaşlı, engelli, çocuk ve evcil
hayvanımız varsa; evde olmadığımız ya da bu kişilere ulaşamadığımız durumlarda,
şehir içi destek kişisinden onların kontrol edilmesini isteyebiliriz.
Afet sonrasında sabit telefonların çalışmama olasılığı kuvvetlidir ve uzun süre de
çalışmayabilir. Bu nedenle öncelikle SMS ile haberleşmeye özen göstermeliyiz. Böyle
zamanlarda SMS yoluyla afet bölgesi dışına ulaşmak daha kolay olabilir.
Afet bölgesi dışındaki iletişim kurulacak kişiyi mümkünse başkent ve büyükşehirler dışında
yaşayan yakınlarımız arasından
belirlemeliyiz. Bu kişide bütün
aile üyeleri ve akrabalarımızın telefon numaralarının olduğuna,
tüm aile üyelerinde ve akrabalarda da bu kişinin telefon
numarasının olduğuna emin olmalıyız. Afet sonrası iyi olduğumuzu bölge dışı bağlantı kişisine
yalnızca bir telefon konuşması
veya mesaj atarak haber vermeliyiz. Bölge dışı bağlantı kişisi de bizden aldığı bilgileri; aile üyelerine ve akrabalarımıza ulaştırarak aramızdaki iletişimi sağlayabilir.
18
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 19
AFETE HAZIR OKUL
Afet ve Acil Durum Planı
Afet ve Acil Durum Bilgi
Kartları (Yetişkin, Çocuk)
Bir afet ya da acil durumla karşı karşıya
kaldığınızda uzman ekiplerin sizlere daha
doğru ve hızlı yardımcı olabilmesini sağlayan tanıtıcı bilgileri içeren acil durum bilgi
kartını doldurmanız ve sürekli yanınızda
taşımanız gerekir.
Afet sırasında küçük kardeşiniz var ve
okulda ise, afet sonrasında onu ve sizi okuldan kimin alacağı Aile Afet ve Acil Durum
Planı’nda belirlenmelidir. Bir afet sonrasında
sizi almak üzere okula bir yakınınız ulaşana
kadar okuldan ayrılmamalı ve tanımadığınız
kişilerin yardım tekliflerini kesinlikle kabul
etmemelisiniz. Okul acil durumda, sizleri
velinize ya da yakınlarınıza teslim edinceye
kadar, sizleri güven içinde tutmakla sorumludur.
Acil durumlarda öğrenciler, yalnızca okulun
acil durum iletişim formunda ismi bulunan
kişilere teslim edilir. Herhangi bir yakını
gelmeyen çocuklar Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı’na bağlı Çocuk Esirgeme Kurumu
tesislerinde güvence altına alınarak, gerekli durumlarda kayıt tutularak hastanelere
sevk edilir. Teslim edilen kişilerden de kayıtlı bilgi alınır. Çocuğu teslim eden okul
görevlisi ve okul yönetimi yasal olarak sorumludur.
Afet ve Acil Durum İletişim Bilgileri Kartı
Afet ve acil durum sonrasında bilincimiz yerinde olmayabilir, konuşma güçlüğü
çekebiliriz. Bu nedenle yanımızda kendimizle ilgili bilgilerin yazılı olduğu bir kart
taşımak ya da bu bilgilerin cep telefonumuzda kayıtlı olması önemlidir. Bu karta ya
da cep telefonumuza kan grubumuz, herhangi bir hastalığımız varsa onunla ilgili
19
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 20
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afet ve Acil Durum Planı
bilgiler, kullanmamız gereken ilaçlar, afet sonrası ailemizle buluşma noktamız, ailemizden birkaç kişinin ve acil durum (itfaiye, polis, jandarma, AFAD gibi) telefon
numaraları ve bizim için önemli olan diğer bilgileri kaydedebiliriz. Böyle bir kartı
sınıfta istediğiniz şekilde birlikte hazırlayabiliriz.
Acil Durumlarda Aranacak Kurumlar
Acil Durum Bilgi Kartları’nı hazırlamanın yanında yapmamız gereken bir diğer hazırlık ise her an ihtiyaç duyabileceğimiz acil durum telefon numaralarını ve bu numaraları nasıl aramamız gerektiğini öğrenmektir. Varsa küçük kardeşlerimiz onlara da
mutlaka bu numaraları ve bu numaraların nasıl aranması gerektiğini göstermeliyiz.
Acil Durum Telefon Numaralarını aradığımızda;
l Kesin yer ve adres,
l Kim ve hangi numaradan arıyor,
l Olayın tanımı gibi bilgileri karşıdaki memura bildirmeliyiz.
Bu bilgileri paylaşmadan telefonu kapatmamalıyız. Acil durumlar olmadığı sürece
acil durum telefon numaralarını gereksiz yere aramamalıyız. Bu numaraların
gereksiz yere meşgul edilmesi, o sırada gerçekten yardıma ihtiyaç duyan kişilere
yardım edilmesini engelleyebilir.
20
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 21
AFETE HAZIR OKUL
Toplanma Alanı ve Buluşma Yerleri
Afet ve acil durumlar sırasında okulda, sinemada veya başka bir yerde bulunabilir
hatta aynı ev içerisinde farklı yerlerde olabiliriz. Bu nedenle afet ve acil durum
sonrası, önce evimizin içinde sonra binamızın dışında ve daha sonra mahallemizin
dışında tüm aile üyelerinin bir araya gelebileceği buluşma yerleri belirlemeliyiz.
l Ev içindeki buluşma noktası: Çıkış yolu üzerinde, güvenli ve merkezi bir yer
olsun.
l Bina dışındaki buluşma noktası: Mahallemiz yeterince güvenliyse, tehlikelerden uzak buluşabileceğimiz bir yer seçmeliyiz. Bu, bir park ya da meydan
olabilir.
l Mahalle dışındaki buluşma noktası: Mahallemizin güvenli olmaması ya da
oradaki buluşma yerine ulaşamamamız durumunda, mahallemiz dışında
buluşacağımız bir yer belirlemeliyiz. Bu, devam ettiğimiz okul ya da tüm aile
üyelerinin bildiği bir park, meydan veya stadyum olabilir.
21
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 22
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Özel İhtiyaç ve İlgi Grupları
Kendimiz veya bir yakınımız engelli ise buna yönelik bir plan yapmalıyız;
l İçinde yaşadığımız çevrede etkileneceğimiz afet türlerini (deprem, sel, çığ,
heyelan vb.) öğrenmeliyiz.
l Yaşadığınız alanda, okul ortamımızda, hizmet kurumlarında hangi acil durum
planlarının yapıldığını öğrenerek, bu planlarda ihtiyaçlarımızın göz önüne
alınıp alınmadığını öğrenmeliyiz.
l Bir afet yaşamadan önce veya sonrasında bizleri uyaracak bir planın olup
olmadığını bilmeliyiz.
l Afetin günlük hayatımızı nasıl etkileyeceğinin farkında olmalıyız. Afet öncesi,
sırası ve sonrası için özel ihtiyaçlarımızın neler olduğunu listelemeliyiz.
Kendimiz veya bir yakınımız engelli ise buna yönelik bir plan yapmalıyız;
l Acil durum planımızı, bize destek olacak kişilerle birlikte ve destek olabilecek araç-gereçleri dikkate alarak geliştirmeliyiz. Ev, okul ve düzenli olarak
zaman geçirdiğiniz diğer tüm yerler için bir plana sahip olmalıyız.
l Planımız, yaşadığımız çevreyi etkileyebilecek tüm afetleri içermelidir. Günlük
yaşamınızda ihtiyaç duyduğumuz enerjinin kesilmesi, ulaşımın gecikmesi
gibi aksaklıkları veya oluşabilecek arızaları dikkate almalıyız.
Bu planlama ve hazırlıklar bize deprem, sel, çığ, heyelan gibi büyük afetlerde
yardımcı olacaktır.
l Bir haberleşme planı oluşturmalı, bizim ve bize destek olacak kişi ya da
kurumlara iletişim bilgilerimizi ve telefonların çalışmadığı durumlarda
alternatif haberleşme yollarını paylaşmalıyız.
l Ev, okul ve düzenli olarak bulunduğumuz diğer yerler için bir tahliye planı
hazırlamalıyız. Evi veya herhangi bir binayı terk edecek birkaç yol belirlemeliyiz. Gerekiyorsa tahliyeye yardımcı olacak araçların belirlenmesi veya acil
durum çıkışlarına eğimli yüzey yerleştirilmesi için girişimde bulunmalıyız.
22
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 23
AFETE HAZIR OKUL
Özel İhtiyaç ve İlgi Grupları
l Evde bakım, diyaliz ya da, diğer rutin hastane hizmetleri alıyorsak, her bir
hizmet sağlayıcıyı planımıza dahil etmeliyiz. Onların acil durum planlarını ve
acil durumlarda onlarla nasıl haberleşeceğimizi öğrenmeliyiz.
Evcil Hayvanlar
Evimizde beslediğimiz hayvanlar
için de aile bireyleri için alınan
önlemleri almalı, Afet ve Acil Durum
Çantasına onlar için mama veya
yem koymayı unutmamalıyız.
23
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 24
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
Yaşadığımız Bölgenin Afet Riskleri Doğrultusunda
Davranmak
Bir afet anında ilk yapmamız gereken şey paniğe kapılmamaktır. Paniğe kapılıp
koşturmak ve telaş, gereksiz yaralanmalara ve ölümlere neden olmaktadır.
İster evde, okulda, çarşıda, bir alışveriş merkezinde, ister başka bir yerde olalım,
herhangi bir afet anında kendimizi nasıl koruyacağımızı bilmek, olası can kaybını
önlemek bakımından önemlidir. Herhangi bir panik yaşamadan, bulunduğumuz
yerde veya en yakın güvenli noktada kendimizi koruyacak konumu almalıyız.
Öncelikle, güvenli olarak belirlediğimiz bir alanda “hedef küçültmek” ve “sakin kalabilmek” çok önemlidir.
Paniği engellemek, hedef küçültmek ve bize zarar verebilecek cisimlerden korunabilmek için ÇÖK - KAPAN - TUTUN hareketini yapmalıyız. Bu davranış şekli deprem,
uçak kazası, bomba patlaması, bomba tehdidi, hortum gibi birçok olay anında
uygulanabilir.
Zemin sarsılmaya başladığında veya yüksek sesli bir patlama duyduğumuzda
herkes bulunduğu yerde uygun bir şekilde çök-kapan-tutun hareketini yapabilir. Vücudumuzun kapladığı alanı küçülten bu davranışı bizi havada uçuşan, saçılan ve
dökülen cisimlerden koruyan ve onlara hedef olmayan bir yerde yapmalıyız. Güvenli
gördüğümüz bir yerde veya sağlam bir nesnenin yanında veya altında ÇÖK’ebiliriz.
Özellikle sırtımızı pencerelere dönük bir şekilde KAPAN’ıp başımızı ve ensemizi
düşen cisimlerden korumalıyız. Tehlike sona erene kadar koltuk veya oturma grubu
gibi ağır ve büyük cisimlere TUTUN’malıyız. Tutan kolumuzun üzerine yüzümüzü
koyarak çarpabilecek cisimlerden yüzümüzü ve gözlerimizi koruyabiliriz.
24
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:05 Page 25
AFETE HAZIR OKUL
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
Binalarımızın büyük bir kısmı yassı kadayıf gibi yıkılmayacağı için yapısal olmayan
risklerden korunmanın evrensel davranış şekli “Çök-Kapan-Tutun”dur. Afet
anındaki “Çök-Kapan-Tutun” davranışı, ABD’de Federal Afet/Acil Durum Yönetim
Kurumu, Kızıl Haç, Ulusal Meteoroloji Hizmetleri; Türkiye’de Türk KIZILAYI, İstanbul
Teknik Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma
Enstitüsü, Kocaeli Üniversitesi, Gazi Üniversitesi gibi belli başlı kurumlar tarafından
deprem, fırtına gibi afet anlarında korunmak için halka tavsiye edilmekte ve yaygın
bir şekilde öğretilmektedir.
Çök – Kapan – Tutun pozisyonu alarak yanımızda bulunan bir nesnenin yüksekliğinden daha az yükseklikte ve korunabilecek bir hacimde kalırız. Evde, okulda veya
herhangi bir binada bir tehlike ortaya çıkmadan bu davranış şekillerini sık sık
deneyimlersek, tehlike başladığında reflekslerimiz otomatik olarak bizi doğru
davranışlarda bulunmaya yöneltecektir.
DEPREM
Deprem Sırasında
Bina içindeysek;
l Kesinlikle panik yapmamalıyız.
l Sabitlenmemiş dolap, raf, pencere vb. eşyalardan uzak durmalıyız.
l Başımızı iki elimizin arasına alarak veya bir koruyucu (yastık, kitap vb.)
malzeme ile korumalıyız. Sarsıntı geçene dek beklemeliyiz. Güvenli bir yer
bulup, diz üstü ÇÖK’meliyiz, başımızı ve ensemizi koruyacak şekilde
KAPAN’malıyız, düşmemek için sabit bir yere TUTUN’malıyız. Deprem
sırasında sarsıntı durana kadar olduğumuz yerde beklemeliyiz.
l Cam, pencere, dışarıya bakan duvar ve kapılardan, aydınlatma tesisatı veya
armatürü gibi üzerimize düşecek her tür eşyadan uzak durmalıyız.
l Sarsıntı başladığında yatakta isek orada kalmalı, üzerimize düşecek ağır bir
eşya yoksa bir yastıkla başımızı koruyup; varsa en yakındaki güvenli alana
geçmeliyiz.
25
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 26
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
l Merdivenlere ya da çıkışlara doğru koşmamalıyız. Sarsıntı bitene kadar
içeride kalmalı, ancak sarsıntı bitince dışarı çıkmaya çalışmalıyız. Sarsıntı
sırasında binayı terk etmek için çaba göstermemeliyiz. Araştırmalar, çoğu
yaralanmanın bina içinde hareket ederken veya dışarı çıkmaya çalışırken
oluştuğunu göstermektedir.
l Balkona çıkmamalıyız.
l Balkonlardan ya da pencerelerden atlamamalıyız.
l Asansör kullanmamalıyız.
l Acil durumlar ve yangınları bildirmek dışında telefonları kullanmamalıyız.
Kibrit/çakmak yakmamalı, elektrik düğmelerine dokunmamalıyız.
l Elektriklerin kesilebileceğinin; eğer varsa yangın alarmlarının çalışabileceğinin ve yangın söndürme sistemlerinin devreye girebileceğinin farkında
olmalıyız.
26
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 27
AFETE HAZIR OKUL
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
l Tekerlekli sandalyedeysek tekerlekleri kilitleyerek başımızı ve boynumuzu korumalıyız.
l Mutfak, atölye, imalathane, laboratuvar gibi iş aletlerinin bulunduğu yerlerde bulunuyorsak ocak,
fırın vb. cihazları kapatmalı, dökülebilecek malzeme ve maddelerden uzaklaşmalıyız.
l Sarsıntı geçtikten sonra elektrik,
gaz ve su vanalarını kapatıp; bulunduğumuz ortamda soba ve ısıtıcıları söndürmeliyiz. Daha önce
tespit ettiğimiz yoldan bulunduğumuz binayı derhal terk edip toplanma bölgesine gitmeliyiz.
l Her büyük depremden sonra
mutlaka artçı deprem olur. Artçı
depremler zaman içerisinde seyrekleşir ve büyüklükleri azalır. Artçı
depremler hasarlı binalarda zarara
yol açabilir. Bu nedenle sarsıntılar
tamamen bitene ve uzman tespiti
yapılana kadar hasarlı binalara girmemeliyiz. Artçı depremler sırasında
da
ana
depremde
yapmamız gerekenleri yapmaya
özen göstermeliyiz.
27
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 28
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
Bina Dışında Açık Alanda Bulunuyorsak:
l Dışarıda kalmalıyız.
l Enerji hatlarından, diğer binalardan, direklerden, ağaçlardan ve duvar
diplerinden uzaklaşmalıyız.
l Açık arazide çömelerek etraftan gelen tehlikelere karşı hazırlıklı olmalıyız.
l Deniz kıyısından uzaklaşmalıyız.
l Toprak kayması, taş veya kaya düşebilecek yamaç altlarında bulunmamalıyız. Böyle bir ortamda bulunuyorsak, en seri şekilde güvenli bir ortama geçmenin yollarını bulmalıyız.
l Binalardan düşebilecek baca, cam kırıkları ve sıvalara karşı dikkatli olmalıyız.
l En büyük tehlike binaların yıkılmasıdır. Depremlerdeki ölümlerin önemli bir
kısmını bina içinden dışarı kaçarak enkaz altında kalanlar oluşturur.
Depremle ilgili çoğu ölüm çöken duvarlar, parçalanan camlar ve düşen
eşyalardan kaynaklanmaktadır.
Özel Bir Araçtaysak;
l Araç karayolunda seyir halindeyken sarsıntı olursa ve bulunduğumuz yer
güvenli ise (bina, ağaç, direkler yanında, üstgeçit altlarında durmaktan
sakınarak) arabayı kullanan kişinin panik yapmasına sebep olacak
davranışlardan kaçınmalıyız. Şoföre yardımcı olmalı yolu kapatmadan, sağa
yanaşıp durması gerektiğini söylemeliyiz. Pencereler kapalı olarak araç
içerisinde sarsıntının geçmesini beklemeliyiz.
l Eğer şoför bilmiyorsa normal trafikten, ağaçlardan, direklerden ve enerji nakil
hatlarından mümkün olduğu kadar uzaklaşmamız gerektiğini söylemeli
ancak sarsıntı durduktan sonra açık alanlara gitmemiz gerektiğini
unutmamalıyız.
l Araç şehir içi trafiğindeyken sarsıntıya yakalanmışsak ve güvenli bir yerde
değilsek aracın durmasını beklemeli, araçtakilerle birlikte terk etmeli ve açık
alanlara gitmeliyiz.
28
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 29
AFETE HAZIR OKUL
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
l Bir tünelin içindeysek ve çıkışa yakın değilsek, aracın durmasını sağladıktan
sonra aşağıya inerek ÇÖK-KAPAN-TUTUN hareketini uygulamalıyız.
Metroda veya Diğer Toplu Taşıma Araçlarında Bulunuyorsak;
l Gerekmedikçe, kesinlikle metro ve trenden inmemeliyiz. Elektriğe
kapılabiliriz veya başka bir tren çarpabilir.
l Trenin içinde sıkıca tutturulmuş askı, korkuluk veya herhangi bir yere
tutunmalıyız.
l Metro veya tren personeli tarafından verilen talimatları izlemeliyiz.
PANİĞE KAPILMAYIN, ÇIĞLIK ATMAYIN ve
KOŞMAYIN.
ACİL DURUMLARI BİLDİRMEK DIŞINDA
TELEFONLARI KULLANMAYIN.
KİBRİT, ÇAKMAK YAKMAYIN, ELEKTRİK
DÜĞMELERİNE DOKUNMAYIN.
Deprem Sonrasında
Kapalı Alandaysak;
l Sarsıntı durduğunda, etrafımıza bakarak çevremiz ve kendi emniyetimizden
emin olduktan sonra binayı terk etmeliyiz.
l Sonra çevremizde yardım edebileceğimiz kimse olup olmadığını kontrol
etmeliyiz.
l Eğer bulunduğumuz binada çökme veya büyük ölçüde yıkılma yoksa, gaz
kokusu alırsak, gaz vanasını kapatıp, camları ve kapıları açmalı sonra da
hemen binayı terk etmeliyiz.
l Binadaki elektrik kaçakları, su sızıntısı, su boruları vb. hasarları kontrol edip
ilgililere haber vermeliyiz.
29
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 30
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
l Aile afet acil durum planına göre eğer Afet ve Acil Durum Çantamızı almakla
biz görevliysek yanımıza almalı, mahalle buluşma noktanıza doğru harekete
geçmeliyiz.
Açık alandaysak;
l Yolumuzun üzerindeki hasara dikkat ederek yürümeliyiz.
l Hasarlı binalardan ve enerji nakil hatlarından uzak durmalıyız.
l Deniz kenarındaysak ve tsunami tehlikesi varsa sahilden uzaklaşıp
mümkün olduğunca yüksek yerlere çıkmalıyız.
l Depremin kendisi kadar kuvvetli olmamasına rağmen artçı depremlerin, asıl
depremde hasar görmüş zayıf binalara ek zarar verebileceğini düşünerek
dikkatli olmalıyız. Artçı depremler depremin büyüklüğüne bağlı olarak esas
depremden haftalar, aylar sonra oluşmaya devam edebileceği gibi iki yıl
sonra da esas depreme bağlı artçı deprem oluşabilir.
l Evden birlikte çıkmadıysak hemen ailemizle buluşma noktasına gitmeliyiz.
l Acil durum sürecinde ve daha sonrasında da zehirlenme, salgın hastalıklara
karşı gıda güvenliği önlemleri için uyarılara uymalıyız.
İÇERDE
l Önce kendi emniyetinizden emin olun.
l Sonra çevrenizde yardım edebileceğiniz kimse olup olmadığını
kontrol edin.
l Eğer gaz kokusu alırsanız gaz vanasını kapatın. Camları ve
kapıları açın. Hemen binayı terk edin.
l Dökülen tehlikeli maddeleri temizleyin.
l Yerinden oynayan telefon ahizelerini yerine, telefonun üstüne
koyun.
DIŞARDA
l Afet ve Acil Durum çantanızı yanınıza alın.
l Yolunuzun üzerindeki hasara dikkat ederek bunları not edin.
l Hasarlı binalardan uzak durun.Önce hemen yakın çevrenizde acil
yardıma gerek duyanlara yardım edin.
l Sonra mahalle toplanma noktanıza gidin.
l Yardım çalışmalarına katılın.
30
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 31
AFETE HAZIR OKUL
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
Enkaz Altında mahsur Kaldıysak;
p
Paniklemeden ne durumda olduğumuzu kontrol etmeliyiz.
p
Hareket kabiliyetimiz kısıtlanmışsa çıkış için hayatımızı riske atacak
hareketlere kalkışmamalıyız.
p
Enerjimizi en tasarruflu şekilde kullanmak için hareketlerimizi kontrol altında
tutmaya çaba göstermeliyiz.
p
El ve ayaklarımızı kullanabiliyorsak su, kalorifer, gaz tesisatlarına veya
zemine vurmak suretiyle varlığımızı duyurmaya çalışmalıyız.
p
Sesimizi kullanabiliyorsak kurtarma ekiplerinin seslerini duymaya ve onlara
seslenmeye çalışmalıyız; ancak enerjimizi kontrollü kullanmayı
unutmamalıyız.
HEYELAN
Heyelan Sırasında
l Binadan çıkmak ve heyelan
bölgesinden
uzaklaşmak için yeterli
zamanımız varsa binayı
hemen terk etmeliyiz.
l Çevremizde gaz kaçağı
olmadığından
emin
oluncaya dek, bulunduğumuz yeri kibrit
veya diğer yanıcı maddelerle aydınlatmaya
çalışmamalıyız. Binadan çıkmak için yeterli vaktimiz yoksa içeride kalmamız daha doğru bir
davranış olacaktır.
l Hissettiğimiz hareket sona erinceye kadar yerimizden ayrılmamalıyız.
31
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 32
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
l Kapalı bir alanda kaldıysak; çevremizde
elektronik cihazlar var
ise (cep telefonu,
radyo) açık bırakıp kurtarma ekiplerinde bulunan alıcıların yerimizi
tespit etmesini kolaylaştırabiliriz. Cep telefonumuz
yanımızdaysa yakınımızdaki
birilerini arayıp yardım
isteyebiliriz.
l Açık alandaysak, toprak kaymasının meydana geldiği bölgeden acil bir
şekilde yükseltisi olan yöne doğru uzaklaşmalıyız. Çamur veya moloz
akmasından kaçabilecek zamanınız yoksa kalkan görevi yapacak, sağlamlığına güvendiğiniz cisimlerin arkasına saklanıp başımızı korumalıyız.
l Açık alanda heyelanı önceden fark ettiysek çevremizde bulunanlara,
bağırarak, varsa düdük çalarak, diğer ses çıkaracak şeyleri kullanarak
çevremizdekileri mutlaka uyarmaya çalışmalıyız.
l Toprak altında kaldıysak gücümüzü fazla sarf etmeyip, çırpınmayıp,
çevremizden sesler duymadıkça bağırmayıp kurtarma ekiplerinin gelip bizi
kurtarmasını beklemeliyiz. Çünkü, gücümüzü tükettikçe yaşama şansımız
azalır.
YANGIN
Ev yangınlarında tahliye süresi çok kısıtlıdır;
l Evimiz için bir tahliye planı yapmamız,
l Evlerimizde yangın çıkar çıkmaz haber verecek duman detektörleri
bulundurmamız,
l Evimizdeki duman detektörünün çalışıp çalışmadığını ayda bir kere kontrol
etmemiz gerekir.
32
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 33
AFETE HAZIR OKUL
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
Yangın Sırasında
l Dumanın altından sürünerek çıkışa doğru ilerlemeliyiz, ağır duman ve zehirli
gazlar önce tavanda birikir.
l Yangın alarmı çaldığında hızla hareket etmeliyiz. Güvenli şekilde çıkmak için
sadece saniyelerimiz kalmış olabilir.
l Duman kapıyı veya çıkış yolunu kapatmış ise ikinci bir çıkış yoluna
yönelmeliyiz.
l Duman zehirleyicidir. Dumana doğru kaçarsak emekleyerek dumanın
altından çıkışa doğru ilerlemeliyiz.
l Bir kapıyı açmadan önce kapıyı ve kapı kolunu yoklamalıyız. Sıcaksa kapıyı
açmamalı ve bir diğer yolu denemeliyiz.
l Kapının etrafından duman çıkıyorsa kapıyı kapalı tutmalı ve ikinci çıkış
seçeneğine yönelmeliyiz.
l Bir kapıyı açacaksak yavaşça açmalıyız. Ağır duman veya ateş varsa hızla
kapatmaya hazır olmalıyız.
l Çıktığımız veya açtığımız kapı, pencere v.b. yerleri tekrar kapatmalıyız.
Küçük yangınları söndürmek için taşınabilir yangın söndürücüyü aşağıdaki şekilde
kullanmalıyız:
1- Pimi çek
2- Ateşin kaynağına doğru yönelt
3- Sık
4- Süpür
33
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 34
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
Yangın Sonrasında
Yangın sonrası iyileşme süreci fiziksel ve zihinsel olarak yorucu geçecektir. Yangınla
birlikte insanlar etrafımızda toplanırlar. En zor iş nereye ve kime başvuracağımızı
bilmemektir.
l Dışarı çıkabildiysek, binayı terk edip 110’u aramalı ve binanın yerini tarif
etmeliyiz.
l Evcil hayvan evde mahsur kalmışsa, itfaiyecilere bilgi vermeliyiz.
l Dışarı çıkamıyorsak ve mümkünse kapıları ve boşlukları bantla, kumaşla
duman sızmayacak şekilde kapatmalıyız. Telefon edebilecek durumdaysak
110’u arayıp nerede olduğumuzu bildirmeliyiz, açık renkli bir giysi ile veya
fenerle camdan işaret vermeye çalışmalıyız.
l Giysilerimiz tutuşursa derhal ‘DUR, YAT ve YUVARLAN’ uygulamalıyız.
Ellerimizle yüzümüzü kapatarak yerde etrafımızda dönmeliyiz. Ateş sönene
kadar yuvarlanmaya devam etmeliyiz. Bunları yapamıyorsak varsa bir
battaniye veya havluyla sarınmalıyız. Yanıklara acil olarak 15-20 dakika
musluktan akan soğuk su tatbik etmeliyiz. Temiz, kuru bez ile sarıp 112’yi
arayarak acil tıbbi yardım istemeliyiz.
SEL/TAŞKIN
Sel uyarısı yapıldığında;
l Sel öncesi hazırlıklarımızı ailemizle birlikte gözden geçirmeliyiz.
l Ani su baskınının oluşabileceğini unutmamamız gerekir. Böyle bir olasılık
meydana gelirse, yüksek
bir yere çıkmak üzere yanımızdakilerle birlikte harekete geçmeliyiz.
l Sel sularının çok şiddetli
akacağını ve önüne katacağı araç, ağaç ve ağır
34
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 35
AFETE HAZIR OKUL
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
maddeleri sürükleyeceğini dikkate alarak dere yatağı, nehir, hendek, vadi ve
kanyon gibi yerlerden uzak durmalıyız.
l Her an tahliye olabilecek şekilde hazırlıklı olmalıyız.
l Evdeki banyo küvetini ve kapları, şebeke suyunun kirlenme ihtimaline karşı
temiz su ile doldurmalıyız.
l Elektrikli ev aletlerini fişten çekip; sigortaları ve vanaları kapatmayı
unutmamalıyız.
l Sel uyarısı yapıldığında veya daha öncesinde, bina dışında bulunan akıntıyla
sürüklenip zarara yol açabilecek mangal, çöp kovası gibi eşyaları bağlayıp
ya da daha güvenli bir yere kaldırması için ailemizi ve yakınlarımızı uyarabilir ve bu aşamada biz de görev alabiliriz.
Sel/Taşkın Sırasında
l Paniğe kapılmamalıyız.
l Sel bölgesini hemen terk ederek yüksek ve güvenli bölgelere gitmeli; ancak
asla suda karşıdan karşıya geçmeye çalışmamalıyız. Su aniden derinleşebilir.
l Elektrik kaynaklarından uzak durmalıyız, elektrik çarpabilir.
l Özellikle geceleri, selin tehlikelerini görmek güçleşeceğinden daha dikkatli
olmamız gerekir.
l Sel sularına girmemeliyiz,
çünkü sel sularına kanalizasyon karışmış olabilir ve zehirli
kimyasal maddeler bulunabilir. Ayak bileğimiz seviyesindeki su bizi, diz seviyemizdeki
su ise araçları sürükleyebilir.
l Evimizi terk ederken elektrik
şalterleri, su ve gaz vanalarını
kapatmaları için aile büyüklerimizi uyarmalıyız.
l Sel sularının temas ettiği yiyecekleri yememeliyiz.
35
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 36
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afetlerde Doğru Davranış Şekilleri
ÇIĞ
Çığ Sırasında
l Soğukkanlılığımızı korumaya çalışmalıyız.
l Çığın yönüne ve hızına bağlı olarak, bulunduğumuz alandan olabildiğince
hızlı bir şekilde uzaklaşmalıyız.
l Çığın daha yavaş, yüksekliğinin az olduğu kenar kısımlarına ulaşmaya
çalışmalıyız.
l Kayak yapıyorsak kayak takımını çıkarıp atmalıyız; sabit ağaç, kaya veya
başka bir cisme tutunmaya çalışmalıyız.
l Kırılmış ağaç ve kaya parçalarından korunmaya çalışmalıyız.
36
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 37
AFETE HAZIR OKUL
Afet Sonrası İlk Saatler
Afet Sonrası Karşılaşılabilecek Tehlike ve Riskler
Genel olarak bakıldığında afetler sonrası ilk saatlerde yangın, ilk yardım, psikolojik
destek, güvenli tahliyeyi gerçekleştirme ve temel ihtiyaçlarımızın karşılanması gibi
konular ön plana çıkmaktadır.
Yangın
Afetlerden sonra ortaya çıkabilecek yangına
karşı önlem alınmadığında, bu tehlikeler ikincil
afete dönüşebilir. Yangın risklerini önlemek için;
l Gaz vanalarını kapatmalıyız. Gaz kokusu alırsak elektrik sigortaları kapalı ise
açmamalıyız, açıksa da kapatmalıyız.
l Doğalgazı evimizden ve binamızın dışından kapattırmalıyız.
l Kibrit ya da çakmak yakmamalı, elektrik
düğmelerine dokunmamalıyız.
l Hemen binayı terk etmeliyiz (Yangın başladıysa pencereler kesinlikle
açılmamalıdır).
İlk Yardım
İlk yardım beklenmedik bir kaza veya hastalık anında sağlığı tehlikeye girmiş
kimseye, sağlık görevlileri gelene ya da sağlık kurumuna ulaşıncaya kadar, olayın
olduğu yerde eldeki olanaklarla ilaçsız olarak yapılan uygulamalardır. Afetler sonrasında kendimiz ve çevremizdeki kişilerin kazaya uğrama riski her zaman mümkün
olabilir. Kendimizde ve çevremizde oluşacak basit yaralanmalarda kişilere yardım
edebilmek için mutlaka ilk yardım eğitimi almalı; evimizde ve okulumuzda ihtiyaç
duyabileceğimiz ilk yardım malzemelerini her zaman bulundurması için
büyüklerimizi uyarmalıyız.
l Yaralıyı hareket ettirmemek, olay yeri güvenliğini sağlamak ve 112’yi aramak
en önemli ilk yardımdır.
l Evimizde ve Afet ve Acil Durum Çantamızda mutlaka bir İlk Yardım Çantası
bulunmasına özen göstermeliyiz.
37
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 38
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afet Sonrası İlk Saatler
Tahliye Bilgisi
Doğa olayları, insan veya teknolojiden kaynaklanan bir tehlikenin risk oluşturması
durumunda, tehlikeden etkilenen veya etkilenme ihtimali olan kişilerin daha güvenli
bir yere taşınmasına “tahliye” denir.
Başarılı tahliye yapabilmenin tek yolu tahliye planınızı düzenli tatbikat yaparak
uygulamak ve planınızı düzenli aralıklarla güncellemektir.
Evimizin veya okulumuzun tahliye edilmesi durumunda:
l Yetkililerin çeşitli iletişim araçlarından yapacakları sesli uyarılar doğrultusunda
hareket etmeliyiz.
l Kimlik, ilaç gibi kişisel eşyalarımızı yanımıza almalıyız.
l Yetkililerin belirttiği tahliye yollarını kullanmalıyız.
Eğer tahliye anında zamanımız varsa:
l Tanıdıklarımıza nereye gittiğimizi haber vermeliyiz.
l Evcil hayvanlarımız için önlem almalıyız.
38
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 39
AFETE HAZIR OKUL
Afet Sonrası İlk Saatler
l “Tehlike geçti” değerlendirmesi yapılana kadar binaya hiçbir nedenle tekrar
girmemeliyiz.
Okullarda yapılan tahliyelerde öğretmen ve okul yöneticileri tarafından hazırlanan bir
düzende okul tahliyesi gerçekleştirilir. Her sınıf tahliye sırasını bilmelidir. Tahliye
aşamasında tek sıra olarak sakin bir şekilde ve tehlikeli durumları dikkate alarak
sınıfları boşaltmalıyız. Tahliye sırasında “Koşma, İtme, Konuşma, Geriye Dönme”
ilkesi ile güvenli ve hızlı bir tahliye yapılmalıdır. Şayet tahliye deprem nedeniyle
olmuşsa mutlaka kitap, çanta veya varsa sıra minderi gibi bir eşya ile başımızı
koruyarak binayı boşaltmalıyız. Böylece başımıza düşebilecek ve bizi
yaralayabilecek cisimlerden korunmuş oluruz.
Afet Sonrası Ruhsal Destek
Afet sonrası olumsuz bir ruhsal etkilenme yaşamamak ve yaşatmamak için
farkındalığımızı, bilgimizi ve hazırlığımızı artırmak gerekir. Kendimizi yalnız ve tek
hissetmemeliyiz. Pekçok insan benzer sorunları yaşar. Bu sorunlar zayıflık, eksiklik,
delilik ya da çılgınlık değildir. Afet sonrasında gerekiyorsa ruhsal yardım almalıyız.
Arkadaş ve yakınlarımız ile konuşmalı, dertleşmeli ve onları desteklemeliyiz.
Gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından yardım isteyebiliriz.
39
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 40
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Afet Sonrası İlk Saatler
Afet sonrası etkilenen çok sayıda afetzedenin sadece bir kısmı uzmanların verebileceği desteğe ihtiyaç duyarlar. Afet sonrası başlangıç dönemlerinde ne kadar çok
destek verilirse, sonradan daha ciddi sorunların ortaya çıkması o kadar
önlenebilecektir.
Afet Sonrası Temel İhtiyaçlarımız
Yaşamın sürdürülebilmesi için en temel gereksinimler su, gıda, barınma ve enerjidir.
Barınma
Afetlerden haftalar ve aylar sonra sığınma ve geçici barınma için şunlar devreye
sokulur:
l Bireysel çadırlar,
l Çadır kentler,
l Konteynır kentler,
l Kamu tesisleri,
l Kiralık konutlar.
Tanıdık veya akraba evlerine yerleşmek isteyip istemediğimizi
düşünüp
ailemizle birlikte gerekli
plan ve hazırlıklarımızı
yapmalıyız.
Yiyecek ve Su
Hiçbir yerden yardım almaksızın en az 72 saat (3 gün) boyunca kendi başımıza
hayatta kalma mücadelesi vermek için yiyecek ve suyumuzu da hazırlamalıyız.
Yiyecek ve suyla birlikte acil durum gereçlerini toplayıp, bunları güvenli bir şekilde
muhafaza edilen ve erişilmesi kolay bir çantada ve benzeri yerlerde saklamalıyız.
Söz konusu malzemeler, tahliye gerektiğinde bir kişinin tek başına taşıyabileceği ayrı
ayrı çantalarda bulunmalıdır. Küçük çocuklar, yetişkinler ve engelliler için gerekli özel
malzemeleri unutmamak gerekir.
40
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 41
AFETE HAZIR OKUL
Afet Sonrası İlk Saatler
Gıda
Saklanan gıda ürünlerinin büyük bir bölümü bozulmayan, açıldıktan sonra ısıtmaya
veya buzdolabına koymaya gerek olmayan cinsten olmalıdır. Tuzlu susatan
gıdalardan uzak durulmalıdır. Bol sıvı içeren konserve yiyecekler, tuzsuz kraker ve
kuruyemişler, tam tahıllı pirinç ve buğday gevrekleri, kurutulmuş meyveler ve kutu
meyve suları son tüketim tarihlerine dikkat edilerek depolanmalıdır. Az hacim tutan
enerji verici gıdalar (bisküvi, gofret, konserve ton balığı, şekerleme) kolayca stoklanabilir. Açıldıktan sonra tekrar kapanabilen tipte ambalajlar tercih edilmelidir.
Plastik poşetler, rulo streç film, rulo alüminyum folyo, kağıt havlu da çok işe yarar.
Su
Afet ve acil durumlarda kişi başına 3 litre içmek için; 12 litre temizlik ve yemek
pişirmek için günde toplam 15 litre suya ihtiyaç vardır. 3 gün için ise kişi başına en
az 12 litre içme suyu stoklanmalıdır. Suyun temizlenmesi için en güvenilir yol birkaç
yöntemi birlikte kullanmaktır. En kolay yöntemler süzme, klorlama, kaynatma veya
dezenfektan tablet kullanmadır. Aile bireyleriyle bu konuları paylaşmayı
unutmayalım.
41
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 42
AFET BİLİNCİ EĞİTİMİ (ORTAOKUL)
Kaynaklar
Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı AFAD, Birey ve Aile İçin Afet Bilinci Eğitimi, Ankara, Mart 2013
Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, Afet Hazırlık Eğitim Birimi, ABCD Temel Afet Bilinci Eğitimi El Kitabı, İstanbul, 2006.
Gökçe, O, Ş. Özden, A. Demir,; 2008. Türkiye'de Afetlerin Mekansal ve İstatiksel Dağılımı Afet Bilgileri Envanteri, T.C. Bayındırlık Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü Afet Etüt ve Hasar Tespit Başkanlığı, Ankara.
Milli Eğitim Bakanlığı, Okul Tabanlı Afet Eğitimi Projesi, Afet Eğitimi El Kitabı - I, MEBJICA işbirliği projesi, Eylül 2012 (Editör: Bülent ÖZMEN).
Ergünay, O., Özmen, B., 2013, Okul Afet ve Acil Durum Yönetimi Planlama Kılavuzu, Milli Eğitim Bakanlığı, Okul Tabanlı Afet Eğitimi Projesi, Afet Eğitimi El Kitabı - III, MEB-JICA işbirliği projesi, Haziran 2013.
Pampal, S., Özmen, B., 2009, Depremler Doğal Afet midir? Depremlerle Baş Edebilmek, Eflatun yayınevi, 280 sayfa, Ankara.
The United Nations, The World Bank, Natural Hazards, Unnatural Disasters The
Economics of Effective Prevention, 2010.
42
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 43
Ortaokul_Kitabi:Mizanpaj 1 09.12.2013 14:06 Page 44
T.C.
BAŞBAKANLIK
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
‘‘Afetlerde Türkiye’nin Ortak Gücü’’
AFAD EĞİTİM
ÇAĞRI MERKEZİ
www.afad.gov.tr
adresine yönlendirilmiştir
afadbaskanlik
afadbaskanlik
afadbaskanlik
afadbaskanlik
Download

Ortaokul_Kitabi_Mizanpaj 1.qxd - Trabzon İl Afet ve Acil Durum