HEDEFLER
İÇİNDEKİLER
PSİKOLOJİK DANIŞMA VE
REHBERLİK
• Rehberlik Hizmetleri
• Rehberlik Hizmetlerinin Amacı
• Kendini Gerçekleştirme
• Rehberlik Hizmetlerinde Temel İlkeler
• Başlıca Rehberlik Hizmetleri
• Psikolojik Danışma Hizmeti
• Psikolojik Danışmanda Bulunması Gereken
Özellikler
• Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
• Rehberlik hizmetlerinin ne olduğunu
bilecek,
• Rehberlik hizmetlerinin amaçlarını
sayabilecek
• Rehberlik hizmetlerinin temel ilkelerini
bilecek
• Başlıca rehberlik hizmetlerini sayabilecek
• Psikolojik danışma hizmetinin ne olduğunu
bilecek
• Psikolojik danışmanda bulunması gereken
özellikleri sayabileceksiniz.
PSİKOLOJİ
ÜNİTE
7
Psikolojik Danışma ve Rehberlik
GİRİŞ
Danışmanlık psikoloji klinik psikolojisi ile yakından ilişkili olan, ancak daha
hafif duygusal, kişisel ve mesleki sorunlarla ilgilenen, problemlerin çözümü için
psikoterapi uygulayan psikolojinin alt dalıdır. Psikolojinin bu dalı öğrenci kişilik
hizmetleri içinde yer alan ve eğitim alanında da uygulanan bu alan ülkemizde
psikolojik danışma ve rehberlik (PDR) alanı olarak bilinmektedir. Bu nedenle kitabın
bu bölümünde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleriyle ilgili temel bilgileri ele
almaya çalışacağız.
REHBERLİK HİZMETLERİ
Rehberlik, bireyin
kendini ve çevresini
tanıyıp anlaması,
problemlerini
çözebilmesi, daha
doğru ve gerçekçi
kararlar alabilmesi,
kapasitesini (bilgi ve
becerilerini) verimli
kullanabilmesi, kendisi
ve çevresiyle barışık,
uyumlu yaşayabilmesi
ve böylece kendini
gerçekleştirmesi için
profesyonel
düzeyde(planlı,
programlı düzenli)
verilen yardım sürecidir
(Kepçeoğlu, 1999).
Psikolojik danışma ve rehberlik, koruyucu ruh sağlığı hizmetidir. Ruh sağlığı
açısından normal, ancak gelişimsel ve uyum sorunları olan herkesin bu hizmetlere
ihtiyacı vardır. Örneğin, yeni okula gelmiş bir öğrencinin uyum sorunu olabilir,
arkadaşsızlık çekebilir, bir başka öğrencinin sınavlara ilişkin kaygısı olabilir ya da bir
üst eğitim kurumu veya meslek seçimiyle ilgili yardım isteyebilir işte bu ve benzeri
durumlarda bireylere psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri ile yardım
edilebilir.
Bu hizmetlerden rehberlik, bireyin kendini ve çevresini tanıyıp anlaması,
problemlerini çözebilmesi, daha doğru ve gerçekçi kararlar alabilmesi, kapasitesini
(bilgi ve becerilerini) verimli kullanabilmesi, kendisi ve çevresiyle barışık, uyumlu
yaşayabilmesi ve böylece kendini gerçekleştirmesi için profesyonel düzeyde(planlı,
programlı düzenli) verilen yardım sürecidir (Kepçeoğlu, 1999).
Rehberliğin kelime anlamı kılavuzluk (guidance), yol göstermek anlamına
gelir. Ancak bu kelimenin anlamı gerçek rehberlik anlayışıyla uyuşmaz. Neden?
Çünkü rehberlik yol göstermek değil, yollar göstermek, seçenekler sunmak işidir ve
sonuçda en son karar her zaman için danışan bireyin kendisi tarafınfan verilir.
Rehberlik Hizmetlerinin Amacı
Rehberliğin bireyde gerçekleştirmeye çalıştığı amaçlar şunlardır:
1- Birincil amaç: Kendini tanıması, bilgi, beceri ve kapasitesini fark etmesi
birincil amaçtır,
2- Çevrede kendisine açık olan fırsatları öğrenmesi (meslek, iş, sosyal
faaliyetler),
3- Gizli güçlerini geliştirmesi, güçlü ve zayıf yönlerinin farkına varması,
4- Çevresini tanıyarak uyum sağlamasıdır.
5- Kapasite, yetenek ve becerilerini kendine en uygun olarak maksimum
düzeyde kullanmasına yardım etmek,
6- Kendi başına çözemediği sorunlarını çözmesinde yardım etmek,
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
2
Psikolojik Danışma ve Rehberlik
7- Nihai-sonal amaç: bireyin kendini gerçekleştirmesidir.
Bu noktada hem rehberlik hem de psikolojik danışma alanı için son derece
önemli olan kendini gerçekleştirme kavramı üzerinde durulması gerekmektedir.
Kendini Gerçekleştirme
Kendini
gerçekleştirmekte olan
birey, bir insandır
olağanüstü güçleri,
becerileri olan biri
değildir. Kusursuz,
hatasız, mükemmel
değildir. Hata yapabilir,
her işi başaramaz ama
başaracağı işi bilir.
Daima mutlu, her şeyi,
her yönü mükemmel
olamaz.
Kendini gerçekleştirme, kelime anlamı itibariyle Latince (fully fuctioning); tam
verimlilik, kendini verimli kullanmak, kendi kapasite ve becerilerini kendisine en
uygun alanda maksimum düzeyde kullanabilmektir. Kendini gerçekleştirme yaşam
boyu devam eden bir süreçtir, sonu yoktur. Kendini gerçekleştirme bir düzey ve
dereceyi ifade eder. Bireylerin kendini gerçekleştirme düzeyleri, farklı olabilir.
Kendini gerçekleştirmekte olan bireyin özellikleri sağlıklı bir insanda bulunması
gereken özelliklerin aynısı olup şöyle sıralanabilir:
1- Tüm insanlar köylü-kentli, batılı-doğulu, beyaz-zenci, fakir-zengin, alt
düzeyde olanlar ya da üst düzeyde olanlar hepsi kendini gerçekleştirme
potansiyeline sahiptir.
2- İyimserdir, geçmişe esef etmez, geleceğe tesis eder.
3- Anı yaşamayı tercih eder. Zamanın verimli kullanır.
4- Risk almayı sever; azimli, kararlı ve yaratıcıdır.
5- Gerçekçidir, kendini olduğu gibi kabullenir. Zayıf ve güçlü yönlerinin
farkındadır.
6- Paylaşımcı, dışa dönüktür, duygularını açığa vurmakta zorlanmaz.
7- Değişmeye, yeni yaşantılara açık, dinamik bir kişiliğe sahiptir.
8- Başkalarını olduğu gibi kabul edebilir
9- Kendi kapasite ve becerilerini iyi tanır. Dolayısıyla kendini verimli kullanır.
10- Kim olduğunu ve kim olabileceğini gerçekçi olarak bilir.
11- Hem kendisi hem de başkaları hakkında olumlu düşünür.
12- Kendine ve başkalarına saygılıdır.
13- Özgüven ve özsaygı yüksektir.
14- Doğal, sağlıklı ve dengeli ilişkiler kurar.
15- Zamanı iyi kullanır, geçmişten çok geleceğe dönüktür.
Rehberlik Hizmetlerinde Temel İlkeler
Yapılan her sistemde yürütülen her hizmette bazı ilke ve kuralların olması bir
ihtiyaçtır. Bir sistem olarak da rehberlik hizmetlerinin amacına ulaşabilmesi kaliteli
ve verimli olabilmesi ilkelere, hizmetlerin yapılışında ilkelere uyma ile mümkün
olabilecektir.
1- Her insan saygıya değer, özgün bir varlıktır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
3
Psikolojik Danışma ve Rehberlik
2- Rehberlik hizmetlerinin merkezinde birey (öğrenci) vardır.
3- Rehberlik hizmetlerinde karşılıklı gönüllük esastır.
4- Özerklik İlkesi, rehberlik hizmetlerinde yardımın esası bireyin kendi
kendine yeter hale gelmesidir. Bir kişiye her gün balık vermektense balık
tutmayı öğretmek çok daha yararlı olacaktır (KPSS 2007).
5- Bireyin (öğrencinin) her yönüyle gelişmesi kendilerini
gerçekleştirmelerine yardım etmektir.
6- Rehberlik hizmetlerinde gizlilik esastır.
7- Rehberlik hizmetlerinde bireysel farklara saygı esastır.
8- Rehberlik hizmetleri hem bireye hem de topluma karşı sorumludur. Birey
ve toplumu karşı karşıya getirmeden isteklerini gidermeyi öğrenmesi
sağlanır.
9- Öğrenci ile ilgili herkesin ortak bir anlayış ve işbirliği içinde olması gerekir.
Çünkü rehberlik hizmetleri bir takım işidir.
10- Rehberlik hizmetleri – uygulamaları sürecinde kurumun (okulun) amaç ve
ihtiyaçlarına önem verilmelidir.
11- Rehberlik hizmetleri demokratik ve insancıl bir anlayışa dayanır.
12- Her bireyin kendisi hakkında karar verme hakkı ancak kendisine aittir.
13- Her birey seçim yapma özgürlüğüne sahiptir.
14- Tüm öğrencilere yönelik bir hizmettir.
15- Rehberlik hizmetleri planlı, programlı, örgütlenmiş olarak profesyonel bir
düzeyde sunulmalıdır.
16- Rehberlik hizmetleri süreklidir – yaşam boyu sürer.
Başlıca Rehberlik Hizmetleri
Rehberlik hizmetleri aşağıdaki şekilde sınıflanmaktadır.
Rehberlik Hizmet Çeşitleri
Hizmetin verildiği
birey sayısına
göre
Hizmetin
verildiği
problem alanına
göre
Eğitim ve
öğretim
kademelerine
göre
Bireysel
Rehberlik
Eğitsel
Okul Öncesi
Mesleki
İlköğretim
Grupla
Rehberlik
Kişisel
Ortaöğretim
Yüksek
Öğretim
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
Hizmet
işlevlerine göre
Uyum
Sağlayıcı
Yöneltici
Ayarlayıcı
Hizmetin
uygulama
alanlarına göre
Eğitim,
sağlık, sosyal
yardım
ve
endüstri,
AdaletGüvenlik
4
Psikolojik Danışma ve Rehberlik
PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETİ
Psikolojik danışma
“bireyin karar verme ve
problem çözme
ihtiyaçlarını karşılayarak
gelişim ve uyumunu
sürdürmesine yardımcı
olmak amacıyla bireyle
yüz yüze kurulan
törapatik bir yardım
ilişkisidir (Gibson ve
Mitchell 1990).
Psikolojik danışma “bireyin karar verme ve problem çözme ihtiyaçlarını
karşılayarak gelişim ve uyumunu sürdürmesine yardımcı olmak amacıyla bireyle
yüz yüze kurulan törapatik bir yardım ilişkisidir (Gibson ve Mitchell 1990). Psikolojik
danışma danışman ile danışan arasında karşılıklı güven ve saygıya dayanan,
duygusal yoğunluğu olan, yüz yüze yapılan bir profesyonel görüşmedir. Psikolojik
danışma bireylerin kendilerini tanımalarına, güçlü ve zayıf oldukları yönlerini
bilmelerine ve karşılaştıkları durumlara (problemlere) etkili çözümler
üretebilmelerine yardımcı olmak amacıyla bir uzman ya da danışman tarafından
sunulan yardım hizmetidir.
Psikolojik danışma hizmeti günümüzde rehberlik hizmetleri içinde merkezi
öneme sahip, ancak bir uzman tarafından verilmesi gereken bir hizmet türüdür.
Psikolojik danışma hizmetlerinde yardımı alan kişiye “Danışan”, yardımı veren
uzmana ise “psikolojik danışman” denir. Okullarda psikolojik danışma hizmetinden,
çeşitli uyum sorunlarını çözmek isteyen, başarısızlık, karar verme güçlüğü vb.
problemleri olan öğrenciler olduğu kadar kendini tanımak ve geliştirmek isteyen
herkes yararlanabilir. Psikolojik yardım ilişkisi bir süreçtir. Bu süreç içinde bireye
kendini ve sorunlarını gerçekçi bir gözle görmesi ve uygun çözümler bulması için
yardım edilir. Anlaşılacağı gibi bu yardım, bu alanda yetişmiş uzman kişilerce
verilen profesyonel bir hizmettir. Okuldaki rehberlik uzmanı (veya bu alanda
yetişmiş bir başka uzman) tarafından verilir. Psikolojik danışmanın kendine özgü
ilkeleri, etik kuralları, kuramsal temelleri, uygulama teknikleri, çeşitli yaklaşımları
vardır. Bu konuda bilgi ve beceri kazanmak uzun bir eğitimi gerektirir.
Psikolojik Danışmanda Bulunması Gereken Özellikler
Psikolojik danışma, uzmanlık gerektiren törapatik bir ilişki sürecidir. Bu
süreçte Psikolojik Danışma hizmeti veren uzmanların bazı özellikleri taşıması
gerekir. Bunlar:
 Danışanı ön yargısız olarak olduğu gibi kabul eder.
 Yardım alan bireye (danışana) saygıyı esas alır.
 Danışanı saygıyla, içten ve dikkatlice dinleyerek ve anlamaya çalışmak
önemlidir.
 Danışanı zorlama, eleştirme ve yargılama yapılamaz.
 Birey hakkında karar verme hakkı bireyin kendisine aittir.
 Danışanla empati ve iletişim kurabilmek.
 Psikolojik danışma hizmeti diğerlerinden farklı olarak gizlilik esasına
dayanır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
5
•Danışmanlık psikolojisi klinik psikoloji ile yakından ilişkili olan, ancak daha hafif
duygusal, kişisel ve mesleki sorunlarla ilgilenen, problemlerin çözümü için
psikoterapi uygulayan psikolojinin alt dalıdır. Öğrenci kişilik hizmetleri içinde yer
alan ve eğitim alanında uygulanan psikolojinin bu alanı ülkemizde Rehberlik ve
Psikolojik Danışma (PDR) alanı olarak bilinmektedir. Psikolojik danışma ve rehberlik
koruyucu ruh sağlığı hizmetidir. Eğitim kurumları bu hizmetin uygulama
alanlarından bir tanesidir. Ruh sağlığı açısından normal, ancak gelişimsel ve uyum
sorunları olan herkesin bu hizmetlere ihtiyacı vardır. Rehberlik ve Psikolojik Danışma
bireyin kendini ve çevresini tanıyıp anlaması, problemlerini çözebilmesi, daha doğru
ve gerçekçi kararlar alabilmesi, kapasitesini (bilgi ve becerilerini) verimli
kullanabilmesi, kendisi ve çevresiyle barışık, uyumlu yaşayabilmesi ve böylece
kendini gerçekleştirmesi için profesyonel düzeyde (planlı, programlı düzenli) verilen
yardım sürecidir. Öğrencinin eğitim ve öğretim hizmetlerinden verimli bir şekilde
yararlanması ve çağdaş eğitim sisteminin amaçlarına ulaşabilmesi için okullarda
öğretim ve denetim faaliyetleri dışında başka hizmetlere de ihtiyaç olduğu açık bir
gerçektir. Çağdaş eğitim sisteminde bu ihtiyacı karşılayan hizmetler içinde rehberlik
hizmetlerinin de yer aldığı öğrenci kişilik hizmetleridir. Psikolojik danışma ve
rehberlik hizmetleri de öğrenci kişilik hizmetleri kapsamında yer alır.
Ödev
Özet
Psikolojik Danışma ve Rehberlik
• Yakından tanıdığınız, bir psikolojik danışmanın, kendi
okulunuzdaki okul rehber öğretmenin nasıl bir rehberlik
hizmeti verdiğini öğrendiğiniz bilgiler ışığında irdeleyeniz.
Olumlu yönlerini ve eksiklerini çıkarmaya çalışınız.
• Hazırladığınız ödevi sistemde ilgili ünite başlığı altında yer
alan “ödev” bölümüne yükleyebilirsiniz.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
6
Psikolojik Danışma ve Rehberlik
DEĞERLENDİRME SORULARI
1.
Değerlendirme sorularını
sistemde ilgili ünite
başlığı altında yer alan
“bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
Aşağıdakilerden hangisi rehberlik anlayışının temelini oluşturan ilkelerden
biri değildir? (KPSS 2006)
a) Öğrenci merkezlilik
b) Profesyonellik
c) Kurum amaç ve ihtiyaçlarına uygunluk
d) Gönüllülük
e) Koruyuculuk
2. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin en genel amacı bireyin
kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. Kendini gerçekleştirme ise
bireyin tüm gizil gücünü kullanabilmesi, verimli ve mutlu olması anlamına
gelmektedir. Kendini gerçekleştirmede başarılı olmuş bir bireyde,
I. Giriştiği tüm işlerde başarılı olma,
II. İnsanlarla ve yaşadığı çevreyle ilgili olma,
III. Daima mutlu olma,
IV. Zamanını iyi kullanma,
V. Geçmişten çok geleceğe dönük olma
Özelliklerinden hangilerinin bulunması beklenir?
a) I, II, IV
b) I, IV, V
c) II, III, V
d) II, IV, V
e) II, IV, V
3. Aşağıdakilerden hangisi rehberlik hizmetlerinin amaçlarından biri değildir?
a) Çevrede kendisine açık olan fırsatları öğrenmesine yatdımcı olmak
b) Çevresini tanıyarak uyum sağlamasına yardımcı olmak
c) Kendi başına çözemediği sorunlarını çözmesinde yardım etmek
d) Kendini tanıması, bilgi, beceri ve kapasitesini fark etmesine yardımcı
olmak
e) Bireyin fiziki çevresini düzenlemesine yardımcı olmak
4. Aşağıdakilerden hangisi kendini gerçekleştirmiş bireyin özelliklerinden biri
değildir?
f) İyimserdir, geçmişe esef etmez, geleceğe tesis eder
g) Zamanın verimli kullanır
h) Risk almayı sever; azimli, kararlı ve yaratıcıdır
i) Sadece anı yaşar
j) Gerçekçidir, kendini olduğu gibi kabullenir
5. Aşağıdaki özelliklerden hangisi bir danışmanda olması gereken
özelliklerden biridir?
a) Empatik iletişim kurabilir
b) Herzaman iyimserdir
c) Koruyucudur
d) Kendi merkezlidir
e) Süperego merkezlidir
Cevaplar: 1.E, 2.D, 3.E, 4.D, 5.A
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
7
Psikolojik Danışma ve Rehberlik
YARARLANILAN VE BAŞVURULABİLECEK DİĞER
KAYNAKLAR
Acar, N.V., Yıldırım, İ. ve Ergene, T. (1996). Psikolojik danışma hizmetlerinden
kimler yayınlanıyor? Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi, 4(2), 122129.
Bacanlı, H. (2003). KPSS eğitim bilimleri. Ankara: Nobel.
Bakırcıoğlu, R. (1994). Rehberlik ve psikolojik danışma. Ankara: Turhan.
Can. G. (2002). Psikolojik danışma ve rehberlik. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
Deniz, M. E. ve Erözkan. A. (2008). Psikolojik danışma ve rehberlik. Ankara: Maya
Akademi.
Işıklı, S. (2000). Bilişsel-dinamik psikoterapi uygulamasında bütünleşme:
Yapılandırıcı yaklaşım. Türk Psikoloji yazıları, 3(5), 63-72.
Karahan, T. F. ve Sardoğan, M. E. (1994). Psikolojik danışma kuramları. İstanbul:
Birsen.
Kaya, A. (2004). Psikolojik danışma ve rehberlik. Ankara: Anı.
Kepçeoğlu, M. (1994). Psikolojik danışma ve rehberlik. Ankara: Özerler.
Kuzgun, Y. (1995). Psikolojik danışma ve rehberlik. Ankara: ÖSYM.
Kuzgun, Y. (1999). İlköğretimde rehberlik. Ankara: Nobel.
Kuzgun, Y. (2005). Meslek Danışmanlığı. Ankara: Nobel .
Morris, C. G. (2002). Psikolojiyi anlamak (Psikolojiye giriş). (Çev. Ed. H.B. Ayvaşık ve
M. Sayıl). Ankara: Türk Psikologlar Derneği.
Öğretmen Adayları İçin Rehberlik. ( 2010). Ankara: İhtiyaç Yayıncılık
Özgüven, İ. E. (1998). Bireyi tanıma teknikleri. Ankara: Sistem Ofset.
Özgüven, İ.E. (2000). Çağdaş eğitimde psikolojik danışma ve rehberlik. Ankara:
Sistem Ofset.
Tan, H. ( 1995). Psikolojik danışma ve rehberlik. Ankara: M.E.B. Yayınları.
Wolberg, L. R. (1977). The technique of pschotherapy. New York: Grune & Stratton.
Yeşilyaprak, B. ( 2001). Eğitimde rehberlik hizmetleri. Ankara: Nobel Yayınları.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
8
Download

psikoloji ünite 7 - Mert Ümit Aslan