HEDEFLER
İÇİNDEKİLER
DENEYSEL PSİKOLOJİ
• Giriş
• Deneysel Çalışmalarda Temel Unsurlar
• Deney Grubu
• Kontrol Grubu
• Bağımsız Değişken
• Bağımlı Değişken
• Karıştırıcı (Kontrol) Değişkeni
• Deneysel Çalışmalarda Yapılan Ölçümler
• Öntest Ölçümü
• Son Test Ölçümü
• İzleme Test Ölçümü
• Deneysel Yöntemin Sınırlılıkları
• Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
• Deney kavramını öğrenecek,
• Deneysel çalışmaların temel unsurlarının
neler olduğunu açıklayacak,
• Deneysel çalışmalarda yapılan ölçümlerin
neler olduğunu ve
• Deneysel çalışmaların sınırlılıklarının neler
olduğunu bileceksiniz.
PSİKOLOJİ
ÜNİTE
5
Deneysel Psikoloji
GİRİŞ
Oyuncak bebek testi ile
ilgili örnek videoyu
sistemde ünite başlığı
altında yer alan video
bölümünden izleyiniz.
Deneysel psikoloji, davranışları anlamak için laboratuvar deneylerinin yapıldığı
psikoloji dalıdır. Duyum, algı, öğrenme, bellek, güdü ve duygu ile davranışın
fizyolojik temelleri gibi konularla ilgilenir. Deneysel psikoloji bir davranışı etkileyen
çevre koşullarını ve uyarıcıları tanımlayıp ölçerek hangi davranışı, nasıl ve ne
derecede etkilediğini bulmayı amaçlar.
Deneysel psikoloji, psikolojiye doğa bilimleri gözlüğüyle bakar ve onu
deneysel yöntem yardımıyla anlamaya çalışır. Deneysel psikoloji bir konudan çok
yöntemler dizgesini ifade eder ve psikolojinin diğer alanlarında kullanılan pek çok
yöntemi içerir.
Deneysel psikolojinin geçmişi 11. yüzyıla kadar dayanmaktadır. İbn
al-Haytham 1021'de yazdığı Optiğin Kitabı adlı yapıtta görsel algı ve yanılsamaları
deneysel bir yaklaşımla incelemiş ve Abū Rayhān Birūni literatürde ilk defa tepki
zamanı kavramını bulgulamıştır. Ne var ki, deneysel psikolojinin çağdaş bir
akademik dal durumuna gelmesi Wilhelm Wundt'un matematiksel ve deneysel
yaklaşımıyla ve dünya üzerindeki ilk psikoloji laboratuvarını kurmasıyla
gerçekleşmiştir. Yasal ve ahlaksal sorunlar nedeniyle deneysel psikologlar uzun
süre hayvanlar üzerinde araştırma yapmışlardır.
Deneysel psikolojinin yöntemle ilgili etkinlik alanında; deneysel yöntembilim,
deney düzenleme ve dikkat edilmesi gereken noktalar, sonuçların yorumlanma
biçimi ele alınır. Deneysel psikoloji, deneysel mantık ve deneysel düşünme ile
yakından ilgilidir.
Deneysel psikolojide geçen 'deney' terimi ne anlama gelmektedir? Deney
terimi bir şeyin denenmesi anlamına gelmez. Aynı şekilde, 'laboratuvar'
ortamlarında yapılan her çalışma da deney değildir. Teknik olarak bir deney,
karıştırıcı etkilerin kontrol altına alındığı bir ortamda bağımsız değişkenin (yani
nedenin) deneyci tarafından değişimlenmesini ve bağımlı değişkenin (yani
davranışın) bundan nasıl etkilendiğinin belirlenmesini içeren bir araştırma
yöntemidir.
Pozitif bilimlerin ve bir pozitif bilim dalı olarak psikolojinin amacı,
davranışların nedenlerini keşfetmektir. Zira pozitif bilim anlayışına göre doğada
nedenler vardır ve nedenler meydana geldiğinde sonuçları doğurur. Diğer bir
deyişle, doğa olayları ve bir doğa olayı olarak davranışlar gelişigüzel bir şekilde
meydana gelmez. Neden, sonuca yol açan önkoşul veya önkoşullardır. Örneğin
amaca yönelik davranışların engellenmesi bir önkoşul, yani nedendir. Engellenme
ise saldırganlık sonucuna yol açar. Pozitif bilimlerde bir olayın diğer bir olayın
nedeni olduğunu söyleyebilmek için bu ilişkinin kuşkuya yer vermeyecek bir
biçimde, yani güvenilir olarak ortaya konması gerekir. Deneysel psikoloji
çalışmalarında uygulanan yaklaşım ve teknikler işte bu olanağı yaratır. Bir olayın
neden ve diğerinin de sonuç olduğunu, yani bu iki olayın arasında nedensellik
ilişkisi olduğunu söyleyebilmek için teknik olarak iki olayın zamanda birlikte
değişiyor olması gerekir. Deneysel psikoloji çalışmalarında deneyci, örneğin kaygı
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
2
Deneysel Psikoloji
Tartışma
düzeyindeki artış ile sınavda alınan notlar arasındaki ilişkileri, ölçmek suretiyle
ortaya koyabilir. İkinci ölçüt, nedenin zamanda sonuçtan önce gelmesidir. Deneysel
psikoloji çalışmalarında deneyci nedensel değişkeni kendisi ve istediği zaman
anında oluşturarak onun değişik değerler almasını sağlar. Örneğin çeşitli yönerge
veya düzenlemelerle deneklerin kaygısını belli düzeylere getirir. Bu uygulamalarla
nedensel olayın zamanda önce meydana gelmesi sağlanır. Üçüncü ölçüt uyarınca
da ilişki sadece belirtilen iki olay arasında olmalı, sonuçtaki değişikliklerden başka
olaylar sorumlu olmamalıdır. Karıştırıcı olarak adlandırılan bu tür değişkenler
sadece deneysel çalışmalarda, çeşitli tekniklerle kontrol altına alınabilir ve sonuca
olan yanlı etkileri böylece ortadan kaldırılır. Örneğin zekâ, sınav başarısını etkileme
potansiyelini taşır. Bu faktör, eşit zekâ düzeyinden deneklerin alınması veya
deneklerin geniş bir topluluktan tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilmesi gibi
tekniklerle kontrol edilir.
Özetle deneysel psikoloji bir yöntem alanıdır, psikolojik olaylar ve
davranışların nedenlerini ortaya koyma gücüne sahip olan deneysel yaklaşım ve
tekniklerin uygulanmasını içerir.Deney ise karıştırıcı etkilerin kontrol altına alındığı
bir ortamda bağımsız değişkenin (yani nedenin) deneyci tarafından
değişimlenmesini ve bağımlı değişkenin (yani davranışın) bundan nasıl
etkilendiğinin belirlenmesini içeren bir araştırma yöntemidir.
• Korelasyon çalışmalarında neden-sonuç ilişkisi aranmaz.
Sadece iki değişken arasında ilişki hakkında bilgi verilir.
Değişkenlerden hangisinin neden, hangisinin sonuç olduğu
deneysel araştırmalarda bilinebilir. Yani deneysel yöntemde
diğerlerinden farklı olarak değişkenler arasında neden-sonuç
ilişkisi kurulabilir.
Bu açıklama ışığında aşağıdaki soruyu arkadaşlarınızla
tartışınız. Ve siz de benzer bir soru yazınız.
• Düşüncelerinizi sistemde ilgili ünite başlığı altında yer alan
“tartışma forumu” bölümünde paylaşabilirsiniz.
Örnek soru Aşağıdaki araştırma konularından hangisi deneysel
bir çalışma gerektirir?
a) Türkiye’deki sınıf öğretmenlerinin fen eğitiminde karşılaştığı
güçlükler
b) Çoklu zeka kuramına göre tasarlanmış fen öğretiminin
ilköğretim öğrencilerinin fen başarısına etkisi
c) Türkiye’deki AIDS hastalarının yaşa ve cinsiyete göre dağılımı
d) Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki kadınlarda okuryazarlık oranı
e) ÖSS puanları ile KPSS puanları arasındaki ilişki
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
3
Deneysel Psikoloji
DENEYSEL ÇALIŞMALARDA TEMEL UNSURLAR:
Deneysel çalışmalarda aşağıda verilen temel unsurlar son derece önemli
görülmektedir:
Deney Grubu: Üzerinde araştırma yapılan, değişiklik yapılan gruptur. Deney
grubunun sayısı birden fazla olabilir.
Kontrol Grubu: Üzerinde hiçbir değişiklik yapılmayan, sadece deney grubundaki
değişikliği kontrol etmeye yarayan gruptur.
Bağımsız Değişken: Etkisi araştırılan değişkendir. Araştırmacının değiştirdiği
değişkendir.
Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen değişkendir.
Karıştırıcı (Kontrol) Değişkeni: Deneysel çalışmalarda bağımlı değişkeni bağımsız
değişken dışında etkileyebilecek diğer değişkenlerdir.
Araştırmacılar bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkilerini
gözleyebilmeye yönelik çeşitli deneysel araştırma düzeneklerinden
yararlanabilirler. Bu tür düzeneklerde, genel olarak araştırmacı bağımsız değişkeni
çeşitli düzenlemeler ve ayarlamalarla değişikliklere uğratarak, bu değişikliklere
göre bağımlı değişkenin de değişip değişmediğini belirlemeye çalışırlar. Bu amaçla,
araştırmacının deneye başlamadan önce, çeşitli denek grupları oluşturarak, bu
grupları başlangıçta sadece bağımsız değişken açısından farklılaştırarak, bağımlı
değişkeni etkileyebilecek olan diğer olası değişkenleri kontrol etmesi gerekir.
Deneysel araştırmalarda kontrol olarak adlandırılan bu işlem sayesinde, değişkeni
etkileyebilecek olan diğer beklenmedik değişkenlerin etkileri kontrol altında
tutularak sonucun (bağımlı değişkendeki değişmelerin) sadece bağımsız
değişkendeki değişmelerden kaynaklandığına karar verebilir. Bunun için ise
deneyin başlangıcında deney ve kontrol gruplarını bağımsız değişken dışında her
yönden birbirine denk olarak oluşturmak gerekir. Ancak bu sayede karıştırıcı
değişkenler kontrol altına alınabilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
4
Örnek
Deneysel Psikoloji
•Empatik beceri eğitiminin bireylerin uyum düzeyine etkisini
araştırmak istiyoruz. Bunun için 15 er kişiden oluşan iki grup
oluşturduk. Ancak deney öncesi bu iki grubun sosyal ve psikolojik
özellikler bakımından denk olmalarına özen göstermek gerekir.
Daha sonra gruplardan birisine 2-3 ay sürecinde “ Empatik Beceri
Eğitimi” verdik. Sonuçta yaptığımız ölçümlerde deney ve kontrol
gruplarının uyum düzeyleri arasında fark oluşmuş ise bu farkın
kaynağının verdiğimiz eğitim olduğu sonucuna ulaşırız. Yani
"Empatik Beceri Eğitimi"nin bireylerin uyum düzeylerini etkilediği
sonucuna ulaşırız.
Örnekte;
Deney Grubu: Empatik beceri eğitimi verilen grup
Kontrol Grubu: Eğitim verilmeyen diğer grup
Bağımsız Değişken: Empatik beceri eğitimi
Bağımlı Değişken: Uyum düzeyi
Karıştırıcı (Kontrol) Değişkeni: Bireylerin, yaş, cinsiyet, sosyal çevre,
aile yapısı, kişilik özellikleri, vs.
Deneysel çalışmalarda deney ve kontrol grupları arasındaki farkları tespit
etmeye yönelik olarak üç ölçüm yapılabilmektedir.
Ön Test Ölçümü: Deney başlamadan önce deney ve kontrol grupları arasında
bağımlı değişken ve karıştırıcı değişkenler açısından fark olup olmadığını anlamaya
yönelik bir ölçümdür. Bu ölçümde gruplar arasında anlamlı farlılık olması beklenir.
Son Test Ölçüm: Deney bitiminde deney kontrol grupları arasında bağımlı
değişken açısından anlamlı farklılık oluşup oluşmadığının test edilmesi
amaçlanmaktadır. Eğer fark varsa deneysel işlemin etkili olduğu sonucuna ulaşılır.
Fark yoksa da deneysel i şlemin etkili olmadığı sonucuna ulaşılır.
İzleme Test Ölçümü: Bu ölçüm deneysel işlem sonucu deney grubunda oluşan
farklılığın zaman açısından kararlı olup olmadığının test edildiği bir ölçümdür.
Deneysel işlem tamamlandıktan 2, 4 ve 6 ay sonra deney ve kontrol grubuna
yeniden ölçüm yapılır. Eğer deney ve kontrol grupları arasındaki fark devam
ediyorsa farkın geçici olmadığı aradan geçen zamandan etkilenmediği sonucuna
ulaşılır.
Deneysel yöntemin bir özelliği de aynı deneyin diğer araştırmacılar tarafından
da tekrarlanabilir olmasına olanak vermesidir. Deneyi gerçekleştiren araştırmacı,
deneysel çalışmasını bilimsel bir ifadeyle rapor ederse diğer araştırmacılar da aynı
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
5
Deneysel Psikoloji
Klasik müziğin
hayvanlar üzerindeki
etkisi ile ilgili örnek
videoyu izleyiniz.
Örnek
Deneysel yöntemde
araştırmacının
değiştirdiği bağımsız
değişken dışında deney
ve kontrol grupları her
yönden birbirine denk
olmalıdır.
sonucu elde etmek için bu deneysel işlemi gerçekleştirebilir. Böylece, deneyin
sonuçlarının da güvenirliği test edilmiş olur.
Her zaman her problem deneysel yöntem kullanılarak incelenemeyebilir.
Bunun nedeni, bazen ilgilenilen probleme ilişkin gerçekleştirilecek deneysel işlemin
kontrol edilebilirliğinin olası olmaması veya etik anlayışa aykırı olmasıdır. İnsanların
davranışlarını deneysel yöntemle incelemek için onları çeşitli tehlikeli durumlarla
karşı karşıya getirmek bilimsel bir tutum ve etik bir davranış değildir. Mesela yeni
bir ilacı insanlar üzerinde denemek kesinlikle etik değildir.İnsanlar üzerinde etik
açıdan yapılması uygun olmayan deneyler hayvanlar üzerinde
gerçekleştirilmektedir. Özellikle, psikolojide gerçekleştirilen insan öğrenmesini
anlamaya ve insan fizyolojisini açıklamaya yönelik deneysel araştırmalarda kedi,
köpek ve fare gibi hayvanlar kullanılmış ve kullanılmaya da devam edilmektedir.
Hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen deneysel çalışma sonuçları ise mümkün
olduğunca insanlara genellenmeye çalışılmaktadır. Günümüzde, insan davranışını
anlamaya yönelik çalışmaları organize eden pek çok bilim, hayvanları deneysel
araştırmalarında kullanmaktadırlar.
•Klasik müziğin ineklerin süt verme üzerine etkisinin incelendiği bir
araştırmada 50 inek yirmişerli iki gruba ayrılır. Birinci gruptaki
ineklere sürekli klasik müzik dinletilirken diğerlerine dinletilmez,
serbest bırakılır. Deneyin sonucunda klasik müzik dinleyen
ineklerin süt veriminin %15 civarında arttığı gözlenmiştir.
•Buna göre klasik müziğin ineklerin süt verimini artırdığı (etkilediği)
sonucuna ulaşılmış olur.
•Örnekteki deneyde:
•Deney Grubu: Klasik müzik dinleyen inekler
•Kontrol Grubu: Müzik dinletilmeyen inekler
•Bağımsız Değişken: Klasik müzik
•Bağımlı Değişken: Süt miktarı-verimi
Bütün bu üstünlüklerinin yanı sıra deneysel yöntemin bazı sınırlılıkları vardır.
Temel sınırlılığı, deneysel koşulların kontrolünün sağlanmasının yapay bir
durum oluşturmasıdır. Bu yapay durumun sonucunda, kullanımı ve uygulaması
sınırlı bulgular ortaya çıkabilir.
Bir diğer sınırlılık ise, her deneysel işlemde her zaman kontrolün çok iyi bir
şekilde sağlanabilmesi çok zor olmaktadır. Hatta bu durum sosyal bilimlerde çok
daha zordur. Bu durum ise sonuçların güvenirliğini ve geçerliğini düşürecektir.
Çünkü araştırmacılar, deneylerinin koşullarını dikkatli bir şekilde kontrol etmekle
yüksek bir güvenirlik düzeyi sağlayabilirler. Bir deney planlandığı zaman
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
6
Deneysel Psikoloji
araştırmacılar deney sonuçlarına etki edebilecek dışsal değişkenleri kontrol altına
almalıdırlar.
Ödev
Özet
•Deneysel psikoloji, laboratuvar deneylerinin yapıldığı, hipotezlerin gerçekleşmesi ile
ilgili deneysel araştırmaların sürdürüldüğü ve davranışların açıklandığı psikolojinin
bir dalıdır. Deneysel yöntem, laboratuvar koşulları altında bir deney düzeneğinde
olaylar arasındaki sebep sonuç ilişkilerini belirlemeyi amaçlayan ve araştırmacının
önceden öngördüğü hipotezleri test etmeye yarayan bir araştırma yöntemidir.
Deneysel yöntemde diğerlerinden farklı olarak değişkenler arasında neden-sonuç
ilişkisi kurulabilir. Deneysel yöntemde her zaman her problem deneysel yöntem
kullanılarak incelenemeyebilir. Bunun nedeni, bazen ilgilenilen probleme ilişkin
gerçekleştirilecek deneysel işlemin kontrol edilebilirliğinin çok zor olması veya etik
anlayışa aykırı olmasıdır. Deneysel araştırmaların en temel sınırlılığı, deneysel
koşulların kontrolünün sağlanmasının yapay bir durum oluşturmasıdır. Bu yapay
durumun sonucunda, kullanımı ve uygulaması sınırlı bulgular ortaya çıkabilir.
• Bir araştırmacı, çocukların televizyonda şiddet görüntülerini
sıklıkla görmelerinin onların saldırganlığını arttırdığını
düşünmektedir. Bu hipotezi test etmek isteseniz, nasıl bir
deneysel işlem gerçekleştirebileceğinizi ve deneysel
kontrolü nasıl sağlayabileceğinizi tartışınız.
• Hazırladığınız ödevi sistemde ilgili ünite başlığı altında yer
alan “ödev” bölümüne yükleyebilirsiniz.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
7
Deneysel Psikoloji
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme sorularını
sistemde ilgili ünite
başlığı altında yer alan
“bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Başarı ve beceri açısından birebir eşlenmiş iki gruptan birincisine her gün
düzenli olarak çizim çalışmaları yaptırılmış, ikinci gruptakilere ise
yaptırılmamıştır. Bir aylık bir sürenin sonunda her iki grupta bulunan
bireylerden bir nesneyi, resmetmeleri istenmiştir. Birinci grupta bulunan
öğrencilerin resimlerinin gerçekliği daha yakından yansıttığı saptanmıştır.
Bu deneyde etkisi araştırılan değişken aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Çizim çalışmaları yapmamak
Resmedilen nesnelerin niteliği
Resimlerin gerçekliği yansıtış biçimi
Grupların birebir eşlenmiş olması
Düzenli olarak desen çalışmaları yapmak
2. Amasya’nın Elma Fareleri normalde yeraltındaki yuvasından 100 metreden
fazla uzağa gitmezler. Araştırmacı Salih Bey denemek amacı ile bu fareleri
alıp yuvasından 2 km uzağa bıraktığında hemen yolunu bularak yuvasına
döndüğüne, ancak yuvasından 3 km. uzağa bırakılanların ise yuvasına
dönemediğine şahit olmuştur. Bu deney yuvalarından çıkmayan 2 aylık
yavrularla yapıldığında da aynı sonuçlar elde edilmiştir. Buna göre bu
deneydeki bağımsız değişken, aşağıdakilerden hangisidir?
a)
b)
c)
d)
e)
Farelerin yaşı
Yuvaya dönüş süresi
Bırakılan yerin yuvadan uzaklığı
Yuvaya dönme
Yuvadan çıkabilme durumu
3. Bir öğretmen, öğrencilerine verdiği ödev sıklığının ve öğrencilerin ödevleri
yapmak için harcadıkları sürenin öğrencilerin matematik sınavı puanları
üzerine olan etkisini incelemek istemektedir. Bu öğretmenin
araştırmasındaki bağımlı ve bağımsız değişkenler nelerdir?
A
A
B
C
D
E
a)
b)
c)
d)
e)
Bağımsız değişken
Ödev sıklığı ve ödev yapma süresi
Matematik puanı
Matematik puanı
Ödev sıklığı
Matematik puanı Ödev sıklığı
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
Bağımlı değişken
Matematik puanı
Ödev yapma süresi ve ödev sıklığı
Ödev yapma süresi
Matematik puanı
Ödev yapma süresi
8
Deneysel Psikoloji
4. Kaygının öğrenme üzerinde etkisini araştıran bir araştırmacı, aynı
özelliklere sahip iki grup öğrenciden, birinci gruptaki öğrencileri çeşitli
şekilde kaygılandırarak, öğrenmeleri için bir konu verirken, ikinci gruba ise
kaygısız bir ortam sağlıyor. Sonuçta, kaygılı öğrencilerin konuyu daha iyi
öğrendiklerini saptıyor.
Bu deneyde kaygılandırılmış öğrenciler aşağıdakilerden hangisi ile ifade
edilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Bağımsız değişken
Bağımlı değişken
Değişken
Deney grubu
Denetim grubu
5. Sosyo-ekonomik açıdan birbirine denk iki grup üniversite öğrencisinin
dünya görüşlerinin, aldıkları psikoloji ve felsefe derslerinden hangi ölçüde
etkilendiği araştırılıyor. Bu araştırmada kontrol (karıştırıcı) değişken
aşağıdakilerden hangisi olabilir?
a)
b)
c)
d)
e)
Felsefe ve psikoloji derslerinin içerikleri
Öğrencilerin psikoloji derslerini okumuş olması.
Öğrencilerin felsefe dersini almaları
Öğrencilerin dünya görüşleri.
Öğrencilerin gelir düzeyleri
Cevaplar:1.A , 2. C, 3.A, 4.D ,5.E
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
9
Deneysel Psikoloji
YARARLANILAN VE BAŞVURULABİLECEK DİĞER
KAYNAKLAR
Budak, S. (2003). Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat.
Cüceloğlu, D. (2000). İnsan ve Davranışı (Psikolojinin Temel Kavramları). İstanbul:
Remzi.
Morris, G.C. (2002). Psikolojiyi Anlamak. (Çev. H.B Ayvaşık ve M. Sayıl). Ankara:
Türk Psikologlar Derneği.
Not Oku. (ty). Açıköğretim Fakültesi (AÖF) e-Öğrenme eğitim portalı dersleri.
http://notoku.com adresinden 22 Mayıs 2011 tarihinde erişilmiştir.
ODTÜ Bilgisayar Topluluğu.(ty). http://www.cclub.metu.edu.tr adresinden 22
Mayıs 2011 tarihinde erişilmiştir.
Psikolji Dökümanları .(ty). Psikolojik Danışmanlık.
http://forum.psikolojikdanisma.net adresinden 22 Mayıs 2011 tarihinde
erişilmiştir.
Relaxibo. (ty). RELAXİBO Bir Psikoloji Sitesi. http://www.relaxibo.com adresinden
22 Mayıs 2011 tarihinde erişilmiştir.
Atkinson, R.C., Rita Atkinson., Smith, E.E., Daryl J. Bem., Hoeksema, S.N. (2006).
Psiklojiye Giriş (3. baskı). ( Çev. Yavuz Alagan). Ankara: Arkadaş.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
10
Download

psikoloji ünite 5 - Mert Ümit Aslan