Original Investigation / Özgün Araştırma
Eurasian J Pulmonol 2014; 16(1): 17-20
Bronşiyal Antrakozis-Antrakofibrozis:
Potansiyel Nedenler ve Klinik Özellikler
Bronchial Anthracosis - Anthracofibrosis: Potential Causes and
Clinical Characteristics
Elif Yılmazel Uçar, Ömer Araz, Metin Akgün, Mehmet Meral, Leyla Sağlam,
Hasan Kaynar, Ali Metin Görgüner
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Erzurum
Abstract
Özet
Objective: Anthracosis is characterized by accumulation of black pigment in the bronchial mucosa. It may cause anthracofibrosis by leading
to mucosal destruction and deformity. In the present study, we aimed to
investigate the underlying reasons and clinical characteristics of cases,
in which anthracosis-anthracofibrosis was detected via bronchoscopy.
Amaç: Antrakozis, bronşiyal mukozada siyah pigment birikimiyle karakterizedir. Bronşiyal mukozada destrüksiyon ve deformite yaparak antrakofibrozise sebep olabilir. Bu çalışmada, bronkoskopik olarak antrakozis-antrakofibrozis saptanan olguların altta yatan nedenlerini ve klinik
özelliklerini araştırmayı amaçladık.
Methods: The study comprised of 109 patients, in whom anthracosis
–anthracofibrosis was detected by bronchoscopy between 2002 and
2012. Underlying reasons and clinical characteristics of the patients
were analysed by reviewing medical records. The study was designed as
a retrospective cohort study.
Yöntemler: Çalışmaya 2002-2012 yılları arasında bronkoskopik antrakozis - antrakofibrozis saptanan 109 hasta alındı. Altta yatan nedenler ve
klinik özellikler medikal kayıtlar incelenerek analiz edildi. Çalışma retrospektif kohort olarak planlandı.
Results: The present study included 52 males (47.7%) and 57 females
(52.3%) with a mean age of 67.8±9.8 (34-85) years. Of the patients, 66
(60.6%) had exposure to biomass smoke, 38 (34.9%) had a history of
smoking and 5 (4.5%) had occupational exposure. In bronchoscopy, 34
patients were shown to have anthracosis and 75 patients had anthracofibrosis. The right upper lobe (76 patients, 69.7%) and the left upper
lobe (74 patients, 67.9%) were the most commonly involved sites; cough
(58.7%) and dyspnoea (49.5%) were the most common symptoms, followed by chest pain (36.7%). The most common radiological findings
were atelectasis (65.1%) and consolidation (55%). Of the patients, 46.8%
had chronic obstructive pulmonary disease (COPD), 24.8% had pneumonia, 18.3% had tuberculosis and 10.1% had malignancy.
Conclusion: Biomass smoke exposure is the most important risk factor
for patients with anthracosis-anthracofibrosis. Such patients should be
evaluated and followed-up for various pulmonary diseases including
COPD, pneumonia, tuberculosis and malignancy.
Bulgular: Çalışmaya, ortalama yaşları 67,8±9,8 (34-85) olan, 52 erkek
(%47,7) ve 57 kadın (%52,3) hasta dahil edildi. Hastaların 66’sında
(%60,6) biyokütle maruziyeti, 38’inde (%34,9) sigara anamnezi ve 5’inde
(%4,5) mesleksel maruziyet mevcuttu. Bronkoskopide; 34 hastada antrakozis, 75 hastada antrakofibrozis saptandı. Sağ üst lob (76 hasta, %69,7)
ve sol üst lob (74 hasta, %67,9) en çok etkilenen lokalizasyonlar, öksürük
(%58,7) ve nefes darlığı (%49,5) en sık saptanan semptomlardı, bunları göğüs ağrısı (%36,7) takip ediyordu. Radyolojik olarak en sık saptanan bulgular atelektazi (%65,1) ve konsolidasyon (%55) idi. Hastaların,
%46,8’inde kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), %24,8’inde pnömoni, %18,3’ünde tüberküloz ve %10,1’inde malignite vardı.
Sonuç: Bronşiyal antrakozis-antrakofibrozis saptanan olgularda en
önemli risk faktörü biomass maruziyetidir. Bu hastalar; KOAH, pnömoni, tüberküloz ve maligniteyi içeren çeşitli pulmoner hastalıklar açısından değerlendirilmeli ve takip edilmelidirler.
Anahtar Kelimeler: Antrakozis, antrakofibrozis, bronkoskopi
Keywords: Anthracosis, anthracofibrosis, bronchoscopy
GİRİŞ
Alındığı Tarih / Received Date: 08.05.2013
Kabul Tarihi / Accepted Date: 24.08.2013
Yazışma Adresi / Address for correspondence
Elif Yılmazel Uçar, Atatürk Üniversitesi Tıp
Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı,
Erzurum; Türkiye
E-posta / E-mail: [email protected]
© Copyright 2014 Turkish Respiratory Society (TRS)
Eurasian J Pulmonol 2014; 16(1):17-20
DOI: 10.5152/ejp.2014.72681
• Available online at www.eurasianjpulmonol.com
Bronşiyal antrakoz terimi, bronşiyal mukozada siyah pigmentasyonun görülmesi olarak tanımlanmaktadır (1). Bronşiyal antrakofibrozis (BAF) ise, antrakotik pigmentasyona bronşiyal daralma veya obliterasyonun eşlik etmesi olarak tanımlanmaktadır (2).
Bronşiyal antrakozis (BA) ve/veya antrakofibrozis tanısı bronkoskopik olarak konabilmektedir. Genellikle, karbon partiküllerinin birikimiyle oluşmakla birlikte demir, kurşun, kadmiyum ve diğer inorganik veya organik materyallerde BA’ya sebep olabilir. Sıklıkla tedaviye tam yanıt alınamayan, radyolojik
anormallik gözlenen, obstrüktif akciğer hastalığı olan hastalarda tespit edilir (3). Kırsal bölgede yaşayan, ileri yaş bayanlarda daha sık karşılaşılmaktadır. Ancak, antrakozis veya BAF saptanan hastalarda
altta yatan nedenler ve klinik özellikleri ile ilgili net bir klinik yaklaşım bulunmamaktadır.
17
Yılmazel Uçar ve ark. Bronşiyal Antrakozis-Antrakofibrozis
Tablo 1. Hastaların epidemiyolojik ve klinik özellikleri
Tablo 2. Bronkoskopik bulgular
ÖzelliklerDeğerler
LokalizasyonBronşiyal Bronşiyal
Antrakozis (n=34) Antrakofibrozis (n=75)
Yaş (yıl) (ort±SD)
67,8±9,8 (34-85)
Erkek/Kadın n (%)
52/57 (47,7/52,3)
Risk Faktörleri n (%)
Sigara 38 (%35)
Biyomass
66 (%61)
Mesleksel 5 (%4)
Semptomlar n (%)
Öksürük
64 (%59)
Nefes Darlığı
54 (%50)
Göğüs Ağrısı
40 (%37)
Kilo kaybı
Yorgunluk-halsizlik
Balgamda kan
15 (%13,8)
16 (%15)
5 (%5)
SFT (n=89) (ort±SD)
FVC, % beklenen
90,6±20,1
FEV₁, % beklenen
70,2±30,5
FEV₁/FVC
Sağ üst lob
10
15
Sol üst lob
10
10
Sağ orta-alt lob
10
50
Sol alt lob
5
10
Sağ ana bronş
4
-
Sol ana bronş
2
-
n: Hasta sayısı
postbronkodilatör zorlu ekspiratuar volüm 1.saniye(FEV₁)/zorlu vital
kapasite(FVC) <70 olan hastalar kronik obstrüktif akciğer hastalığı
(KOAH) olarak kabul edildi (4). Hastaların posteroanterior akciğer
(PA) grafileri ve toraks tomografileri incelenerek radyolojik özellikleri
kaydedildi.
İstatiksel Analiz
İstatiksel analiz, SPSS Windows versiyon 17.0 (SPSS Inc. Chicago, IL) ile
yapıldı. Vakaların ortalama ve standart sapmaları hesaplanıp, tanımlayıcı analiz yapıldı.
67,8±10,6
n: Hasta sayısı; SD: standart sapma; SFT: solunum fonksiyon testi
Çalışmamızda, bronkoskopik olarak antrakozis-antrakofibrozis saptanan olguların altta yatan nedenlerini ve klinik özelliklerini araştırmayı
amaçladık.
YÖNTEMLER
Hasta Popülasyonu
Çalışmada 2002-2012 yılları arasında bronkoskopi kayıtlarına ulaşılan
toplam 2536 hastanın raporları incelendi. Bronşiyal antrakozis veya
BAF saptanan 200 hastadan 109 hastanın medikal kayıtlarına ulaşılabildi. Medikal kayıtlarına ulaşılamayan hastalar çalışmaya dahil edilmedi.
Çalışma Dizaynı
Çalışma, retrospektif kohort olarak planlandı. Bronkoskopik olarak BA
ve/veya BAF saptanan hastaların dosyaları incelendi. Hastaların klinik ve radyolojik özellikleri kaydedildi. Bronkoskopi öncesi tüm hastalardan onay alındı. -. Çalışma protokolü, Yerel Etik Kurul tarafından
onaylandı.
Yapılan Müdahaleler
Bronkoskopi yapılan hastalar çalışmaya alındı. Bronkoskopi öncesi
rutin olarak hastalara sedasyon için 0,07-0,67 mg/kg dozunda midazolam (Dormicum; Cenexi Sas Fontenay, Fransa) ve lokal anestezi için
%2’lik lidokain (Aritmal; Osel İlaç San. Ve Tic. A.Ş., İstanbul, Türkiye)
(5cc gargara yapılarak ve sprey şeklinde 4 puf vokal kord üzerine) kullanıldı.
Ölçüm Metodları
Hastaların bronkoskopi öncesi yapılan solunum fonksiyon testleri
incelendi. American Thoracic Society (ATS) kriterlerine göre
18
Eurasian J Pulmonol 2014; 16(1): 17-20
BULGULAR
Çalışmaya alınan 109 hastanın 52’si (%47,7) erkek, 57’si (%52,3) kadındı. Hastaların ortalama yaşı 67,8±9,8 (34-85) idi. Hastalardan 38’i
(%35) sigara içicisiyken, 66’sında(%61) biyokütle maruziyeti, 5 hastada da (%4) mesleksel akciğer hastalığı vardı. Hastaların 3’ü kömür
madeni işçisi, 2’si ise kot kumlama işçisi idi. Bunlara sırasıyla pnömokonyoz ve silikozis tanısı kondu. Biyokütle maruziyeti olan kadınların
hepsi ev hanımı, erkeklerin ise hepsi çiftçi olup, ortalama maruziyet
süresi 30±7 yıl idi. Hastaların en sık başvuru semptomları öksürük
(%58,7) ve nefes darlığı (%49,5) idi. Bunları göğüs ağrısı (%36,7) ve
kilo kaybı (%13,8) takip ediyordu. Elli hastanın solunum fonksiyon
testinde postbronkodilatör FEV₁ /FVC <70 idi. Hastaların genel özellikleri Tablo 1’de gösterilmiştir.
Radyolojik olarak hastaların PA grafisi ve toraks tomografisinde en
sık rastlanan bulgular atelektazi (n=71), konsolidasyon (n=60), kitle
(n=18) ve kalsifiye veya nonkalsifiye hiler lenfadenopati (n=13)idi.
Atelektazi olan hastaların 51’inde BAF vardı (p=0,003) ve bu hastalarda eşlik eden hastalık KOAH ve pnömoni idi.
Bronkoskopide birçok alanda pigmente lezyonlar ve/veya bronşiyal
stenoz vardı (Resim 1,2). Otuz dört hastada sadece BA, 75 hastada
ise BA ve BAF tespit edildi. Özellikle, sağ üst lob (n=76) ve sol üst lob
(n=74) en fazla etkilenen bölgelerdi. Bronşiyal antrakofibrozis sıklıkla
orta lobda (n=50) görüldü (Tablo 2).
En sık eşlik eden hastalıklar KOAH (n=50) ve pnömoni (n=38) idi. Yirmi hastada tüberküloz tespit edilmiş olup, bu hastaların Bu hastaların
10’u akciğer, 2’si endobronşiyal tüberküloz idi. On bir hastada akciğer
kanseri tespit edildi, bunların alt tiplerine bakıldığında ise, 6’sı yassı
epitel hücreli kanser, 5’i adeno kanser idi. Hastaların 7’sinde de BA
veya BAF birlikte iken, 4’ünde farklı segmentte BA veya BAF saptandı.
Eurasian J Pulmonol 2014; 16(1): 17-20
Resim 1. Ana karina ve sol ana bronşta bronşiyal antrakozis
TARTIŞMA
Çalışmamızda, BAF hastalarında en önemli risk faktörünün biyokütle
maruziyeti olduğu gözlendi. Bronşiyal antrakofibrozis tespit edilen
hastalarda en sık eşlik eden hastalık KOAH’tı. Bunu pnömoni, tüberküloz ve malignite takip ediyordu.
Biyokütle, gelişmekte olan ülkelerde kırsal bölgelerin %90’ında enerji kaynağı olarak kullanılmaktadır (5). Özellikle, ev hanımları pişirme
ve ısınma esnasında çevresel koşulların iyi olmadığı ortamlarda biyokütle dumanına maruz kalmaktadırlar (6). Maruziyet sonucunda
çeşitli çaplarda organik ve inorganik partiküller ile karbon partikülleri
bronşiyal mukozada birikmektedir (7). Bu birikim, bronşiyal hipertrofi, daralma ile sonuçlanabilmektedir. Yapılan çalışmalarda (3,8-13),
özellikle kırsal kesimlerde biyokütle maruziyetinin KOAH gelişiminde
önemli bir risk faktörü olduğu gösterilmiştir. Çalışmamızda da, BAF
saptanan hastalarda en önemli risk faktörünün biyokütle maruziyeti
olduğu ve buna sıklıkla KOAH’ın eşlik ettiği gözlendi.
Önceki çalışmalarda, (8-14) BAF hastaları en sık öksürük ve nefes darlığı şikayetleri ile başvurmaktalar. Çalışmamızda da, hastaların %59’u
öksürük, %50’si nefes darlığı şikayetleri ile başvurmuşlardı. Bu hastalara bronkoskopi, ya konvansiyonel tedaviye cevap alınamadığı için
ya da radyolojik olarak bir patoloji eşlik ettiği için yapıldı. En sık saptanan radyolojik patoloji atelektazi idi. Bunun ileri yaş, biyokütle maruziyeti olan ve bronkoskopi yapılamayan özellikle bayan hastalarda
BAF’ın düşünülmesi açısından anlamlı olabileceğini düşünmekteyiz.
Bronşiyal antrakofibrozis saptanan hastalarda biyokütle dışında, geçirilmiş tüberküloz öyküsü de önemlidir. Çalışmamızda tüberkülozun
eşlik ettiği BAF hastalarının yarısı, geçirilmiş tüberküloz öyküsü olan
hastalardı. Bu sonuçlara göre, BAF’ın mı tüberkülozu, tüberkülozun
mu BAF’ı kolaylaştırdığı, yoksa her ikisinin de benzer koşulların so-
Yılmazel Uçar ve ark. Bronşiyal Antrakozis-Antrakofibrozis
Resim 2. Sağ orta lob girişinde bronşiyal antrakofibrozis
nucu olan komorbid durumlar mı olduğu hakkında kesin bir kanaate
varılamadı. Bronşiyal antrakofibrozis saptanan hastalarda tüberküloz
dışında, pnömoni ve malignite de eşlik edebilmektedir. Hastalarımızın %35’inde pnömoni, %10’unda akciğer kanseri eşlik etmekteydi.
SONUÇ
Bronşiyal antrakofibrozis saptanan hastalar, risk faktörleri özellikle de
biyokütle maruziyeti açısından değerlendirilmelidir. Bu hastalar başta
KOAH olmak üzere pnömoni, tüberküloz ve maligniteyi içeren çeşitli
pulmoner hastalıklar açısından değerlendirilmeli ve takip edilmelidirler.
Etik Komite Onayı: Bu çalışma için etik komite onayı Atatürk Üniversitesi Lokal
Etik Kurulu’ndan alınmıştır.
Hasta Onamı: Yazılı hasta onamı bu çalışmaya katılan hastalardan alınmıştır.
Hakem değerlendirmesi: Dış bağımsız.
Yazar Katkıları: Fikir - E.Y.U., M.A.; Tasarım - E.Y.U., Ö.A.; Denetleme - M.M., H.K.;
Kaynaklar - H.K., A.M.G.; Malzemeler - H.K., L.S.; Veri toplanması ve/veya işlemesi - E.Y.U., L.S.; Analiz ve/veya yorum - E.Y.U., M.A.; Literatür taraması - E.Y.U.,
Ö.A.; Yazıyı yazan - E.Y.U., Ö.A.; Eleştirel İnceleme - A.M.G., L.S.
Çıkar Çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemişlerdir.
Finansal Destek: Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadıklarını beyan
etmişlerdir.
Ethics Committee Approval: Ethics committee approval was received for this
study from the ethics committee of Atatürk University.
Informed Consent: Written informed consent was obtained from patients
who participated in this study.
Peer-review: Externally peer-reviewed.
Author contributions: Concept - E.Y.U.; Design - E.Y.U., Ö.A.; Supervision M.M., H.K.; Resource - H.K., A.M.G.; Materials - H.K., L.S.; Data Collection&/or
19
Yılmazel Uçar ve ark. Bronşiyal Antrakozis-Antrakofibrozis
Eurasian J Pulmonol 2014; 16(1): 17-20
Processing - E.Y.U., L.S.; Analysis&/or Interpretation - E.Y.U., M.A.; Literature Search - E.Y.U., Ö.A.; Writing - E.Y.U., Ö.A.; Critical Reviews - A.M.G., L.S.
7.
Conflict of Interest: No conflict of interest was declared by the authors.
8.
Financial Disclosure: The authors declared that this study has received no
financial support.
9.
KAYNAKLAR
1.
2.
3.
4.
5.
6.
20
Naeye RL. The pneumoconiosis; coal worker’s pneumoconiosis. In: Saldana MJ, ed. Pathology of pulmonary disease. Philadelphia: JB Lippincott;
1994.p.369-85.
Chung MP, Lee KS, Han J, Kim H, Rhee CH, Han YC, et al. Bronchial stenosis
due to anthracofibrosis. Chest 1998; 113: 344-50. [CrossRef]
Kim YJ, Jung CY, Shin HW, Lee BK. Biomass smoke induced bronchial anthracofibrosis: Presenting features and clinical course. Respir Med 2009;
103: 757-65. [CrossRef]
Standardization of Spirometry,1994 Update. American Thoracic Society.
Am J Respir Crit Care Med 1995; 152: 1107-36. [CrossRef]
Bruce N, Perez-Padilla R, Albalak R. Indoor air pollution in developing
countries: a major environmental and public health challenge. Bull
World Health Organ 2000; 78: 1078-92.
Gupta A, Shah A. Bronchial anthracofibrosis: an emerging pulmonary disease due to biomass fuel exposure. Int J Tuberc Lung Dis 2011; 15: 602-12.
[CrossRef]
10.
11.
12.
13.
14.
Churg A. The uptake of mineral particles by pulmonary epithelial cells.
Am J Respir Crit Care Med 1996; 154: 1124-40. [CrossRef]
Özbay B, Uzun K, Arslan H, Zehir İ. Functional and radiological impairment in women highly exposed to indoor biomass fuels. Respirology
2001; 6: 255-8. [CrossRef]
Ekici A, Ekici M, Kurtipek E, Akin A, Arslan M, Kara T, et al. Obstructive
airway diseases in women exposed to biomass smoke. Environmental
Res 2005; 99: 93-8. [CrossRef]
Orozco-Levi M, Garcia-Aymerich J, Villar J, Ramirez-Sarmiento A, Anto JM,
Gea J. Wood smoke exposure and risk of chronic obstructive pulmonary
disease. Eur Respir J 2006; 27: 542-6. [CrossRef]
Moran-Mendoza O, Perez-Padilla JR, Salazar-Flores M, Vazquez-Alfaro F.
Wood smoke-associated lung disease: a clinical, functional, radiological
and pathological description. Int J Tuberc Lung Dis 2008; 12: 1092-8.
Sertogullarindan B, Gumrukcuoglu HA, Sezgi C, Akil MA. Frequency of
pulmonary hypertension in patients with COPD due to biomass smoke
and tobacco smoke. Int J Med Sci 2012; 9: 406-12. [CrossRef]
Kurmi OP, Devereux GS, Smith WCS, Semple S, Steiner MF, Simkhada P,
et al. Reduced lung function due to biomass smoke exposure in young
adults in rural Nepal. Eur Respir J 2013; 41: 25-30. [CrossRef]
Törün T, Güngör G, Özmen İ, Maden E, Bölükbaşı Y, Tahaoğlu K. Bronchial
anthracostenosis in patients exposed to biomass smoke. Solunum 2007;
8: 48-51.
Download

Bronşiyal Antrakozis-Antrakofibrozis: Potansiyel