DÖKÜM SEKTÖRÜ VE İSG-ÇEVRE –ENERJİ UYGULAMALARI
Ayşe Gül MANGAN
Akdaş Döküm A.Ş., Ankara, Türkiye
ÖZET
Döküm sektöründe iş sağlığı güvenliği-çevre-enerji yönetim sistemleri ve uygulamaları,
standartlar ve mevzuatlar kapsamında planlanan faaliyetlere ve mevcut faaliyetlerin
uyumlaştırılma süreçlerinde ön plana çıkmaktadır.
Sürdürülebilir kaklıma ilkesi çerçevesinde uzun dönemli değerlendirme yapılması ve her
türlü faaliyet sırasında multidisipliner olarak iş güvenliği esaslarına uygun, doğal
kaynakları ve enerjiyi verimli bir şekilde kullanan, atık oluşumunu kaynağında azaltan ve
atıkların gazi kazanılmasını sağlayan teknolojiler ve sistemler kullanılması temel esastır.
Bu kapsamda Döküm Sektöründe gerek ulusal mevzuat gerekse uluslar arası sözleşmeler
dahilinde iş sağlığı güvenliği-çevre –enerji yönetim sistemleri gerekleri, yapılması
gerekenler ve birbiri ile etkileşimleri uygulamalara temel teşkil etmektedir.
1.Kalite Yönetim Sistemi
1.1.Kalite
Kalite mutlak anlamda en iyi, en sağlam, en dayanıklı, en güzel değildir. Kalite her zaman
güvenlik değildir. Kalite bu nedenle birden çok özelliği içine alan ve çeşitli
karakteristikleri temsil eden bir beklenti, ihtiyaç ve inançtır. Kalite müşteriye gösterilen bir
saygıdır, müşteriye ürün ve hizmetle sunulan bir değerdir.
1.2.Kalite Yönetimi Sistemi
Kalite kavramının ortaya çıkışı temel olarak yüzyıllar öncelerine dayanmaktadır.
İnsanların, tükettikleri mallarda veya aldıkları servislerde en iyiye ulaşma çabası, çok eski
çağlarda da bu kavramın üzerinde durulmasına yol açmıştır. Günümüzde bu durumun
küresel boyuta ulaşmasıyla, kalite konusunda çok sıkı rekabetler oluşmuştur. Bu bilgiler
doğrultusunda genel olarak bir kalite tanımı yapacak olursak; üretilen her türlü malda ve
sağlanan her türlü serviste hata yapmama veya hataları en aza indirme, bu durumla birlikte
üründen yararlanan insana memnuniyet verme çabasıdır. Kalitenin bu temel tanımından
yola çıkarak, bu amaçla yapılan etkinliklerin tümü kalite yönetim sistemi kavramını ortaya
çıkartmıştır.
Bu sistem, çalışanların bilinçlendirilmesi ve amaçlanan kalite seviyesine ulaşmak amacıyla
minimum girdi kullanılması kısımlarını da içerir. Tüm bu bilgilerin ışığında bu sisteme
bağlı kalındığı takdirde, kaliteli ürüne ulaşmak için gerekli maliyetin değeri, tahmin
edilenin aksine, daha fazla olmayacaktır. Aksine, uzun vadede daha karlı olunacak bir
sisteme adım atılmış olunacaktır.
Kalite Yönetim Sistemi, bir ürün veya hizmetin kalite konusunda belirtilmiş gerekleri
yerine getirmesinde, yeterli güveni sağlamak için, uygulanan planlı ve sistematik
etkinlikler bütünü olarak tanımlanmaktadır.
Kalite Yönetim Sistemi çalışanların eğitilmesi ve kalite konusunda bilinçlendirilmesi ile
kalitenin planlanan düzeyde en az kaynak kullanımıyla sağlanması temeline
dayanmaktadır. Müşterilerin gereksinimleri tam ve belirlendiği şekilde karşılanmadığı
sürece, kalite yönetimi sistemi tanımlanmış sayılmamaktadır. Müşteri memnuniyeti geri
beslemesinin yarattığı müşteri memnuniyeti geri bildirimi yukarıdaki şekilde gösterilmiştir.
Kalite Yönetim Sistemi’nin başarılı bir şekilde uygulanması halinde beklenenin aksine
Kalite Yönetim Sistemi’nin maliyetleri yükseltmeyip düşürdüğü gözlemlenmektedir.
Kalite yönetim sistemi 14 adımdan oluşmaktadır. Çalışanlar, yönetsel ve operasyonel
kişiler olmak üzerede iki gruba ayrılmaktadır. Sistemden sorumlu olanlar yönetsel kişiler;
sistemin içinde çalışanlar da teknik ,operasyonel kişiler olarak tanımlanmıştır.
1.3.Kalite Yönetim Sisteminin Faydaları
1.3.1.İç yararlar
1. Standardizasyon ve tutarlılık
2. Yönetimin etkinliği
3. Olumlu kültürel değişim
4. Kalite bilincinin oluşması
5. Daha iyi bir dokümantasyon
6. Sistematikleşmek
1.3.2.Dış Yararlar
1. Daha iyi tedarikçi ilişkileri
2. İstikrarda artış
3. Pazar payında artış
1.4.Kalite Sisteminin Hedefleri
Bir firma kalite sistemini oluştururken gerçekleştirmesi gereken dört hedef vardır:
1.
Sistem bütün çalışanlar tarafından bilinmeli ve kolayca anlaşılmalıdır.
2.
Sistem gerçek hayatta çalışmalı ve sürekli olarak iyileştirilmelidir.
3.
Sistem ilk önce dış müşterinin, daha sonra da firma içindeki çeşitli birimlerin veya
kişilerin tek tek ihtiyaçlarına odaklanmalıdır.
4.
Sistem, kusurların ortaya çıktıktan sonra tespitini değil, önlenmesi (Kalite
güvencesi/sürekli iyileştirme) amaçlamalıdır.
1.5.Etkin Kalite Yönetim Sistemleri Uygulamanın Yararları
1.
Uluslararası tanınan standarda uygun çalışıldığı belgelenerek yeni iş olanaklarının
kazanılması
2.
Etkin uygulama sayesinde müşteri memnuniyeti ile müşterilerden gelebilecek
şikâyetlerde azalma sağlanması
3.
Ürün ve hizmet kalitesi geliştirilerek maliyetleri hataların azaltılması
4.
Zaman ve malzeme kaybının azaltılması
5.
Üretim, planlama ve problem çözme çalışmalarının etkinliklerinin arttırılması
6.
Çalışanların motivasyonunda ve firma içi iletişimde iyileşme sağlanması
1.6.Kalite Yönetim Sistemleri Tarihsel Gelişimi
Birçok kaynaklarda kalite’nin tarihinin 3000 yıl öncesine dayandığı belirtilmektedir. Hatta
Mısırlıların piramitleri inşa ettiği zamanlara bile dayanabilir. Bazı tarihçiler kalitenin
tarihinin insanlık kadar eski olduğunu düşündükleri halde, bazıları insanların not tutmaya
başladığı zamanlara dayandığını belirtmişlerdir. Kalite ile ilgili ilk kayıtlar M.Ö 2150
yılına Hammurabi Kanunlarına dayanmaktadır.
Bizim bildiğimiz kalite kavramı ilk Sanayi devriminden sonra ortaya çıktı. Eskiden ürünler
baştan sona aynı kişi tarafından kalite kriterlerine göre üretilmiştir. Seri üretim başladığı
sırada birçok insan ürün üretim sürecine dâhil edildi ve böylece ürünler tüm süre boyunca
tek kişi tarafından üretilmemiş oldu. 19’uncu yüzyılda Frederick Taylor ve Henry Ford seri
üretimde kullanılan metotların yetersizliğini farkına vardılar. Taylor yazdığı ‘The
Principles of Scientific Management’ kitabıyla insanların endüstri alanlarında daha verimli
çalışmasını sağladı.
1.7.Türkiye’de Kalitenin Tarihi Yolculuğu
Ülkemiz açısından tarihsel süreçte kalite kavramının gelişimine bakıldığında öncelikli
olarak Ahi Teşkilatı’ndan söz etmek gerekmektedir. Üretim, hizmet ve sosyal alanlarda
belirli bir standardın oluşumunu sağlayan Ahi Teşkilatı, 13. yüzyılda Anadolu’da ortaya
çıkan bir esnaf teşkilatıdır. Ahiliğin temel felsefesi içerisinde kaliteli üretim ve müşterinin
korunması ön plandadır. Ahilik Teşkilatı’yla birlikte hammaddeler, süreçler ve ürünler için
standartlar geliştirilmiş ve üyelere bunlara uyma zorunluluğu getirilmiştir. Fatih Sultan
Mehmet döneminde merkeziyetçi yapıyla birlikte, düzenli olarak hazırlanan
kanunnamelerde kalite standardı açık bir şekilde ortaya çıkmaya başlamıştır. II. Bayezid
döneminde çıkarılan bir kanunname olan “Kanunname-i İhtisab-ı Bursa”da boyama,
ambalaj, kalite gibi esaslar ile ceza hükümlerine yer verilmiştir. Dünyanın ilk standardı
olarak kabul edilen bu kanunnamede çarşıda satılan ekmeğin gramajından iyi pişmiş
olmasına, pazara getirilen sebze-meyvenin iyi yetişmiş olmasına, bunların fiyatlarının
tespitine ve taşıma ücretlerine, üretilen mamullerin hammaddelerinin tespitinden onların
kaliteli bir şekilde üretilmesine kadar geçen süreçlerdeki tetkikler yer almıştır.
1.8.Kalite Yönetim Sistemi Araçları
1.8.1.Kalite Çemberi
İş hayatına her düzeyde dâhil olan çalışanlarca gönüllülük esasıyla bir araya gelen, kendi
çalışma ortamlarında her zaman gelişme, iyileşme faaliyetlerini yürüten ve belli aralıklarla
bir araya gelen gruplar genel olarak kalite çemberi olarak tanımlanırlar.
1.8.2.Kaizen
Japon orijinli olan kaizen firmadaki tüm çalışanları içeren (işçi ve yönetici) sürekli
geliştirme ve iyileştirmelerdir.
1.8.3.ISO 9000
ISO 9000 serileri bir kalite sistemini geliştirmesini bu kalite sisteminin belgelenmesini ve
bu sistemi yaşatmasını ister.
1.8.4.Altı Sigma
Altı Sigma; organizasyonun temel süreçlerini, müşteri ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde,
değerlendirmek ve iyileştirmek için, şimdi ve gelecekte, tüm çalışanların bilgilerinin ve
kantitatif metotların etkin olarak kullanılmasıdır. Altı Sigma’yı diğer müşteri odaklı
yaklaşımlardan ayıran nokta ise kendisinden önceki pek çok yaklaşımın en başarılı
yönlerini bünyesinde toplaması ve sahip olduğu çok güçlü araçlarla bu yaklaşımların vaat
ettiklerini gerçeğe dönüştürebilmesidir. Altı Sigma nın en önemli özelliği problemi
yönetmeye çalışmaması, ortadan kaldırmayı denemesidir.
1.9.Kalite Yönetim Sistemlerinde Temel Kavramlar: Kalite Kontrol, Kalite Güvence Ve
Kalite İyileştirme
1.9.1.Kalite Kontrol
Kalite kontrol, ürün veya hizmetlerin belirlenen standartlara ve gerekliliklere uygunluğunu
denetlemek amacıyla gerçekleştirilen doğrulama faaliyetleri ile bu faaliyetler sırasında
kullanılan yöntem ve araçların bütünüdür.
1.9.2.Kalite Güvence
Kalite güvencesi, toplam kalite uygulamalarının önemli bir parçasıdır. Kalite güvencesi,
müşteri beklentilerini tam olarak karşılayacak kalitedeki ürün veya hizmetlerin üretilmesini
sağlamaya yönelik olarak bir sistem dâhilinde kalite planlaması, organizasyonu ve
kontrolünü içeren planlı faaliyetler bütünüdür.
1.9.3.Kalite İyileştirme
Endüstri Devrimi zamanında, artan üretim miktarları ve rekabet şartları ürünlerin ve
süreçlerin sürekli iyileştirilmesine ve özellikle üretim sektöründe hızlı gelişmelerin
yaşanmasına neden olmuştur. Bu gelişmeler, sürekli iyileştirme yaklaşımlarının
şekillenmeye başlamasında önemli bir rol oynamıştır. Örneğin, dönemin önemli
ürünlerinden biri olan buharlı motor tasarımının sürekli geliştirilmesi ile bu motorların
verimliliğinde 1718-1906 yıları arasında % 20’nin üzerinde artış sağlanmıştır. Mucitler ve
girişimciler sayesinde dünyanın pek çok ülkesinde teknoloji ve endüstri alanında önemli
aşamalar kaydedilmiştir.
2.Toplam Kalite Yönetimi
1990’lı yılların başlarından itibaren küresel pazarlarda rekabetin artmasıyla “toplam kalite”
kavramı yeni bir kavram olarak literatürde yer almaya başlamıştır. Avrupa’nın tek bir
pazar altında bütünleşmeye doğru yol alması ve kaynakların daha etkin ve verimli
kullanılma ihtiyacıyla birlikte müşterilerin daha kaliteli ürünlere olan talebinin artması
toplam kalite uygulamalarına geçişi hızlandırmıştır. Toplam Kalite Yönetimi müşterilerin
ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılamaya çalışan ve aynı zamanda maliyetleri de düşüren bir
yönetim tarzıdır. Toplam Kalite Yönetiminde sürekli iyileştirme ile en mükemmele
ulaşılmaya ve bu amaca yönelmiş iş gücünün sağlanmasına çalışılır. Toplam Kalite
Yönetiminin temelinde, soruna neden olan unsurların ve şartların kalite sisteminden
çıkartılarak sistemin daha da geliştirilmesi yer almaktadır. Burada amaç, kalitenin
oluşturulması, yaşatılması ve geliştirilmesi yolundaki çabaları birleştirecek bir sistemi
ortaya çıkarmaktır. Toplam Kalite Yönetimi süreci, üretici ve müşterinin ihtiyaç, istek ve
beklentilerini en ekonomik düzeyde karşılamak amacı ile işletme içerisindeki tüm
birimlerin kalitenin oluşturulması, korunması ve geliştirilmesi yolundaki çabalarını
birleştirip koordine eden ve başta üst yönetim olmak üzere işletmenin tüm birimlerinin
katıldığı dinamik bir sistemdir.
3.Standardizasyon
Birçok örgüt günümüzde yaşanan ekonomik gelişmeler ve yoğun rekabet nedenile örgütsel
süreçlerini ve ürünlerini yeniden gözden geçirmektedir. Bu yeniden gözden geçirme
sürecinde öne çıkan eğilimlerden biri de hiç kuşkusuz kalite konusudur. Küreselleşmenin,
örgütlerin kalite potansiyellerini geliştirmeleri yönünde önemli bir baskı unsuru olduğu
oldukça açıktır. Bu durum kalite konusunda uluslar arası kabul gören standartların önemini
ve geçerliliğini arttırmaktadır.
4.Kalite Yönetim Sistemleri
Kuruluşlarda tasarım aşamasından başlayarak üretim, pazarlama ve satış sonrası hizmetlere
kadar tüm aşamaları kapsayan ve sürekli gelişmeyi hedefleyen Kalite Yönetim Sisteminin
uygulanmasıyla olur. Günümüzde Kalite Yönetim Sistemi konusunda TS EN ISO 9001
Kalite Yönetimi Sistem Standardları, 1987 yılında yayımlandığı tarihten itibaren en fazla
ilgiyi ve uygulama alanını bulan Uluslararası Standardlar haline gelmiştir.
4.1.Neden EN ISO 9001?
• Kuruluşta kalite anlayışının gelişimini,
• Kârın, verimliliğin ve pazar payının artmasını,
• Maliyetin azalmasını,
• Çalışanların tatminini,
• Kuruluş içi iletişimde iyileşmeyi,
• Tüm faaliyetlerde geniş izleme ve kontrolü,
• İadelerin azalmasını,
• Müşteri şikâyetinin azalması, memnuniyetin artmasını sağlayan,
• Ulusal ve uluslararası düzeyde uygulanabilen bir yönetim sistemi modeli olduğu için bu
sistem uygulanmalıdır.
5.İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetim Sistemi
Kuruluşların daha iyi rekabet koşullarına ulaşabilmesi için çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konusunda planlı ve sistemli çalışmalar yürütmeleri gerekmektedir. TS EN ISO 9001
ve TS EN ISO 14001 gibi kalite ve çevre yönetimleri üzerine yoğunlaşmış, dolayısıyla
kuruluşlarda iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve sürekli iyileştirilerek korunabilmesi
için ayrı bir standarda gereksinim duyulmuştur.
5.1.Neden TS 18001?
•
•
•
•
•
•
Kârlılığı artırmak,
İSG çalışmalarını diğer faaliyetlere entegre ederek kaynakların korunmasını sağlamak,
Yönetimin taahhüdünün sağlandığını göstermek,
Motivasyon ve katılımı artırmak,
Ulusal yasa ve dünya standardlarına uyum süresini ve maliyetini azaltmak,
Paydaşların istek ve beklentilerini karşılayarak rekabeti artırmak,
• Kuruluşlar tarafından sürdürülmekte olan İSG faaliyetlerinin sistematik olarak yayılımını sağlamak için bu sistem uygulanmalıdır.
6.Çevre Yönetim Sistemi
Bugünün tüketicisi beklenti ve ihtiyaçlarının en üst düzeyde karşılanmasının yanı sıra kendisine, yaşadığı çevreye ve dünyasına değer verilmesini, saygı gösterilmesini talep etmekte
ve piyasada bunu sorgulamaktadır. Bu gelişmeler kuruluşların çevre ile etkileşimlerini
kontrol altında tutabilmelerini ve çevre icraat ve başarılarını sürekli iyileştirebilmelerini
sağlayacak yönetim sistemlerine ihtiyaç bulunduğu gerçeğini ortaya çıkarmıştır.
6.1. Neden TS EN ISO 14001?
Çevre Yönetim Sistemi tüm dünyada ISO 14001 standardı ile bilinmektedir ve ISO 9001
Kalite Yönetim Sistemi Standardından sonra uluslararası kuruluşlarda tanınması ve uygulanması çok hızlı olmuştur.
ÇYS’nin kuruluşlarda geliştirilmesinin amacı;
• Ulusal ve/veya uluslararası mevzuatlara uyumun artırılması
• Çevresel performansın artırılması
• Market Stratejileri
• Uluslararası rekabette avantaj sağlaması
• Firma itibar ve pazar payının artırılması
• Maliyet kontrolünün geliştirilmesiyle masrafların azaltılması ve verimliliğin artırılması
• Acil durumlara (deprem,yangın,sel vb.) ve kazalara karşı hazırlıklı bulunarak mesuliyetle
sonuçlanan kaza vb. olayların azaltılması
• Kirliliğin kaynaktan başlayarak kontrol altına alınması ve azaltılması
• Girdi malzemeleri ve enerji tasarrufu sağlanması
• İzin ve yetki belgelerinin alınmasının kolaylaştırılması
• ISO 14001 tüm dünyaca bilinen ve kullanılan ortak bir dil olduğundan global pazarda kabul edilirliğin sağlanması
7. Enerji Yönetim Sistemi
Enerjinin giderek daha da büyük önem taşıdığı günümüzde, enerjinin verimli kullanılması
esasına dayanan TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi, her sektörde küçükten büyüğe
her türlü işletmeye uygulanabilecek, tek başına olabileceği gibi diğer yönetim sistemleriyle
entegre olarak da yürütülebilecek bir Yönetim Sistemidir.
7.1. Neden TS EN ISO 50001?
EYS’nin kuruluşlarda geliştirilmesi sonucunda;

Enerji politikasının resmiyet kazanması

Enerji tüketiminin sistematik bir yaklaşımla yönetilmesi sayesinde enerji
masrafında düşüş

Çevrenin korunması

Kaynakların etkin kullanımı

Sera gazı emisyonunun azaltılması

Mevzuata uyumun sağlanması
Başta Çevre Yönetim Sistemi olmak üzere diğer yönetim sistemleri ile kolayca
entegre olabilmesi.

KAYNAKLAR
1. http://www.kalder.org/kalderhakkinda.aspx?id=18
2.http://tr.wikipedia.org/wiki/Kalite_Y%C3%B6netim_Sistemi
3.http://www.undp-pff.org/index.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=9
4.http://www.iticu.edu.tr/uploads/kutuphane/pdf/uas/M01026.pdf
5.http://www.tse.org.tr/hizmetlerimiz/belgelendirme-hizmetleri/sistem
belgelendirme/belgelendirme-yap%C4%B1lan-y%C3%B6netim-sistemleri/iq-net-sr-10sosyal-sorumluluk-y%C3%B6netim-sistemi
6.http://www.asbcert.com.tr/iso90012008kaliteyonetimisistemiyururlukte.html-(ASB
uluslararası belgelendirme kalite çözüm belgesi )
7. http://www.efqm.org/efqm-model/radar-logic (YABANCI KAYNAK)
8. http://www.kirklareli.edu.tr/download//by-files/23388500.html
9.Gözlü,Sıtkı,Endüstriyel Kalite Kontrolu,İstanbul Teknik Üniversitesi,1990
10.Kırıkkale Üniversitesi, Dış Ticaret Standardizasyon,2014
Download

DÖKÜM SEKTÖRÜ VE İSG-ÇEVRE –ENERJİ