DESMALA SURE
Ihrrim
Komcla Komünida Knnrrciyc
Amor
6
P6ro Karkerö Dina
Harukcti
Marte
1993
Jubö!
|
w
w
w
.a
rs
iv
ak
ur
d.
or
g
I
Komünist
Desmala Sure
or
g
68'inci Yildönümünde
Kürt a!a, bey ve feyhledniü yarusrra, Zazalar aasrnda büyük nüfuzu
bulunan $. Sait'le de görültiller.
Bu arad4 1924 Eylüf ünde Hakkari'de Nasturi ayaklarunasr pariak verü.
Nasruri Ayaklarunasr'm basrrmak igin gönderilen alayda görevli Azadi
tiyesi subaylar (Yüzba{1 l}tsan Nuri, Birlis Mlletvekili yusuf Ziya'run
kardcgi Teimen Ali Rrza ve arkadaqlarr), 350-400 kadar erle beraber
birliklerinden kagarak, bir ayaklanma girigiminde bulunurlar. Cirisimin
ba{ansrzllr üzerine dc lngiliz iqgalindeki lrak'a srlrruriar (6).
ak
'rcenq-Darahinl Ayaklanmasr" oldak da adlandrnlan geyh Sair
ayaklanmasr, 13 $ubat 1925 günü patlak vcrcn Piran olayr ile baglad(l).
Bu ayaklanmaya iligkin kaynaklarm hemcn tümünde, bu ayaklanma ile
Kürt Teafi C€miyeti (KTC), özellikle de 1922 ya. da 1923 yrh
sonlannda Erzwurn'da kuruldulu äne stidilen Kürt Istiklal Cemiyeti
(Azadi) arasmda dolrudan bir baElan[ kuruinakra. buradan harekerle
yaklagk iki yrlhk bir hazrl*ran söz edilmcktcdü (2).
M. $erif Frat, Cibrranh Halit'le cnitrcsi leyh Sait'in 1922 yrh bahannda
Erzurum'da günlercc ayaklanma konusunu görüfttiklerini öne sürmektedir. Fuat; saltanat ve hilafelin kaldr d!r, Kürrlere bazr ulusal haklar
ur
S. CENGIZ
d.
1925 Zara Ayaklanmasr
iv
Bu ayaklarma girilimiyle baälar[sr kwulan Y. Ziy4 l0 Ekim 1924're
Erzurum'da tutuklanü. Birlis're yargrlanan Y. Ziya, hareketin liderlei
olarak Cibranh Halit, Hasananh Halit, $eyh Sair ve Huyru atirer reisi
Mutkanh Hacr Musa'mn adlamr verir (?).
Hacr Mus4 derhal yakalanü. 20 Arahk 1924 günü Erzurum'da rutukldlan Cibranh Halit de yar$lanmak üzere Bitlis'e göndcrilir. Hasanar t
Halit ve $. Sait ise, ifade vermek üzcrc Aalrrldrklan Birlis'c giunezler.
.a
rs
tanryan Sevr Anlqsmasr'mn (11 Alustos 1920) gegersizleqri[i vc
Hamidiye alaylan oluak bilinen Kijrt milislerinin rasfiye edildili
T.C'nin kurulugunu izleyen günlerde (1924) ise, Cib,ranh Halit, Bitlis
Milletvekili Y. Ziya ve $. Sait'in ayaklanma karan aldrklarmr yazmafttadr. $. Sait harekerini bir "irtica harekeri" olarak urumlayan M. $.
Frrat'a güc, ayaklanma hazühklan bu srralarda baglanlmrg ve ilk kez
"Horrnek agiretinin aydrnlan" rarafmdan, "gizli bir mektupla" bizzat
Mustafa Kcmal'e kendi dcyimiylc "arz" edilmi;tir (3).
$. Sait'ir, "Ayaklanmays Piran'daki tütüklama olayl üzerlne ani
olarak karar verdim" leklindeki agrklarnasrru gergele aykrn bulan
d4 "isyan propagandasf'run daha gerilere kadar uzandrlrm,
ayaklanma haarhklarmm Geng Valisi Ismail Hakkr, Geng Millewekili
Hamdi vc Qapakgur ötsetmenlerindcn Mehmer Zeki rarafmdan gok
önceden (1924 yrh onalan olrnal) Igigleri Bakanhlr'na ayrr ayrr ihbar
cdildilini yazar (4).
$eyh Sait, Cibranh Binbaqr Kasrm rarahndan yakalatrlmr;ru. Binbagr
Kasun, $eyh Sait'in bacanaärdr.
Uiur Mumcu, Binba,sr Kasun'm kimlili konusunda ,sunlan yazryor:
"$eyh Saig bacana5r Binba$ Kasrm'rn kurdugu ruzaÄa dEmülrür.
Binbagr Kasrm, 1924 Ekim ayndan yakalanacakliur güne kadar
hükümetle haberle;mektedü! Evcr, Karm Bey bir htikümer ajsmdrl"(5).
Bu verilcr, Azadi üyclcrinin ve $. Sait harckctinin ayzrklanmadan aylarca
w
w
w
Regat Halh
önceki bir tarihtcn itibaren devlet rdafindän yakm ukibc almd{rna
i;arct cdcrler.
$eyh Sait'h ifadesi 22
Aral*
günü Hüus'ra alüur. Bu ifadesinde g, Sait
"Cibranh Halit ve Yusuf Ziya ile igbirlili yapma&m. Yusuf Ziya'ya
ödäng para vermedim, bana krrgrndu, iftira ediyor" demig ve serbest
buahlrmgtt (8).
M. $crif Frrat':n anlatrmt'|a göre, bu suada $eyh SaiCin Cibr::rh Halir':
gönderdili kurye de ged dönrnq, Cibrarh Halir'in $. Sair'ren ayaklanmayr derhal ba{latrna$m istedili haberini gerümiirir. Bunun üzerine
harekete gegcn $. Sait, bir dizi g<irüqmeler yapar. 8 Ocak 1925 günü de,
Solhal ilgesinin Melekan Köyü'nde dayrsr (ya da damadr) $eyh
AMüllah ile görqtir- Fuat'a görc, ayaklanma plaru, $. Sait ile $.
Abdullah arasmdaki bu görüfmcde oftaya güar (9).
ReEat Halh ise, $. Sait'in kendi askeli strarejisini Ceng're yönerimi cle
gegirdikten (16 Eubar 1925) hemen sonra kardla$rudrgrru söylemek-
ledir(10).
Ayaklanma Planr
Kararlagtrnlan plana göre, ayaklanrna bel cephede birden gelistiiiiccckti.
Bu cepheler ve komulanlür qu qekildc belirlenrnigti:
lhsan Nuri Otayr: Tutüklamalar Baghyor
Birinci Cephe:
QcSitli kaynaklara gitre, Azadi tlyelcri balrmsrz Kürdisrar kurmak
amacryla genel bir ayaklanma örgütlcmeyc gahgtrliu. Bu amagla nüfuzlu
Kuzey (Krfr-Qabaxgur) cephesi: Bu cepheyi Qan geylerinden lbrahim
( $. Saifin bir akrabasr ) ve Hasan yönereceklerdi- Kili bolazrm da
yine qa'l pyNeri rutacak|r.
Desmala Sure
Piran Olayl
Yanrnda yüzlerce ath ile 13 $ubal 1925 gijnü Ptan'a geicn feyh Sait,
kardc;i $cyh Abdürrahim'in evine konr.k olur. Qok gegmcden $eyh
Abdürrahin'in evi Piran jandamasr tarafindan sanltr, $cyh')e blrlike
bulunanlar aresrnda yeralan ve arMmakta olduklan öne sürüI.'-r alll
kitinin rcslim c'diltneleri isteni!. Bu kitilerin teslim edilmemesi üzcrine
Clkan gat{madiL birlifin komutanlafl ve jandarmalar $eyh Abdünahir.
!c
rd
.o
rg
adamlan tanflndan $rsak edilirler.
$cyh Sait ayallaamasr bu olayla ba$lar.
Ayaklanma larihinin önceden kararla$urldrälru öne süren kayn&klsr' bu
konuda tarkh tlrihler vermektedirler. Reqat Halh, ayaklanma,'rul 1926'da
ba5iatrima.srorn planlandrlrru söylerken, bazr kaynaklar da aya-i<1a-r.na
tarihi olarak 1925 Mayrs'rnur saptandrlrm yazmakradular. Scn yrLlarda
bu kmuda bir kitabl yayrmlanan U. Mumcu ise, 2l Mart 1925 rrnhini
vcmckrcdir-
llu bilgilcr dogru kabul edilirsc, Piran olayrnm ayaklanmarun erken
patlak vcmcsine neden olduEu sonucula varmak gerekir.
Mchmct Nuri Dersimi, $. Sait'in kuwet toplama faaliyelinin T.C
hükümcli l:ttaftndan adlm adlm izlcndifini, Piran'da.ki .laldarna
müdahalcsinin $eyh Sait'in dala fazla kuvvet toplanasr,'l1 öilemck ve
ayaklanmayr daha dotmadan boimak amacryla dü!ünülmü.s bir
hükümc! provikasyonu oldugunu yazmaktadr (12)
R. Halh'ya giirc ise, $. Sai! jandarmamn kendisini yakalayrp BitLis Harp
ku
I)ivanl'na gö!ümesinden korktugu igin, Piran olayrnl
büyütcrck
iryallanma vc\ilesi yapmutü.
Piran'dan Sonra
si
va
Yanlnda ü! yiil- athyla Piran'dan Darahini'ye girrnekre olan $eyh Sait'e
yolda Ccfjtli atiretler kalLyordu (13).
Pirifr'daki gatrSmann haberi duyulur duyulmaz Hani (Hini) ayallanm5tt
Aynlilanma bir kez patlak vermiEtir. $. Sait, hareketir bqrna gcger.
geyh Sait; Hini'li Salih, Varcmedk'li Ömer Faro, Modanh Faki Hasgn
vc Hacr Sadrk'rn onbin kiqilik kuwederiylc 14 $ubat 8ünü GenQ iiinin
mcrkcz ilqcsi Darahini'yc girer (14).
Aynr gün Darahini valililine Modanh Faki Hasa:r'r atayan qeyh SaiL
" l:m irc lm ücrhidin Els{yit Muhammed Saidi \ak|ibendi" imzrsryla
Sril'in otlLr $cyh Ati
.a
r
Kurcydotu (Mul Varlo) Ccphcsi: $c1'h Sait in danradr l\'lclektinh $cyh
Ahciultah tarallndan yünctilccckli Mumctt' $cyh Atxlulldh rn $. Sail'in
'clanrarlr', Ftrat isc 'daylsl oldutunu yivarLlt. Hasan:mh H:rlit vc $.
Rrza da bu ccphcnin krrnrtndaniort irrasrndaydrllr.
lkin(i ( cphc:
El:rzr! Ccphcsirlir. llLr ccphcyi Gijkdctcli :Scyh $.'rif
y{jnctcccktj
w
"EEkrya" Yado da bu cephe dc yönctioi bir rol üslicncccku
Lleüncü Cepher
w
w
Ergani'Madcn Cephesi. $eyh Saifin kardeli $eyh Aklünähim tarafindan
yönetilecekti.
Dördüncü Cephc:
Diyarbakrr Ccphesi. $eyh Sait, bu cephenin komutanhEtm kendi üzerinc
almrgtr. Bu cephcnin dogustmu Hakkr Bey, batlsrm da Emeri Faruk
yöneteccklcrdi. Hakkr ve Emeri Fantk, Zaza a{iretlerinin reisleridirlcr.
$cyh Eyyüp du Sircrek'i cle gcQirccckti
Beginci Ccphc:
Ferqin (Silvan) Cephesi. Bu ccphe $eyh $emsctlin tarafiüdan yönetile-
Arapga oiarak kaleme aldrlr bü yasa grkaru. Buna göre, DaralLini
''Gc{ict Hilatct Merk€zi" (Fuat) olacah ttim vergiler ve savaq ruLsaklan
Darahini'yc gönderilecek, herkes bü "mücalid" slfatryla "cihad'a
ka!rlacaktlr.
Darahini'nin ba'kent olarak bclirlenmesi nedensiz deEil, Darahini vc
qcvreri, $. S:rit'in nüfuzunun ve Nalqibendilitin en ed<ili oldu;r "Zaza
A$irctlerinin bölgesi" dir ( M. N. Dersimi).
Ayallanrnanm doEdugu ve hEla gü9 ropladlEl bu bö18e, Zaza
Üfkesi'air. Zazalat,'l.C'nn sömitge düzeninc kar$' akm akl]] kendisi
de bü Zaza olan $. Sait'e kaihyollard1
Darahini'den sonra $eyh Sait kuvvetleri Lice üzetine ytirürlet, 21 \Subat
günü, Licc ayaklanmacrlann eline geger. Licc'yi cle Segiren kuvvcder'
Zaza Eiretlerindcn kwuludur (15).
$. Sait kuvvetleri, Lice'den sonra Hini'ye girerler.
Diyarbdklr Kulatmasr
cckti.
Her a-siret kendi bölgcsinde T.C. yöneticilerini ve memullaruu kovarak
kontrolü cline alacak. daha sorra da kentlcrin cle ge-girilmesi ve
savunulmasr amacryla olugturular bcf cephedcn btinc katrlacak[ (ll).
Ayaklanma planmdan görülec€äi gibi, her cepheyc' o cephenin agrldrlr
yerdcki en ntifuzlu lcyl er komuta cdccck, be; ccphcnin be5ini dc
Fyhler yönetecekti. $. Sait gelel komuta.ndt,
Hini'den soruaki hedef Diyarbakrr'dt.
Relat Halh'ya göre, $. Sait'in esas hedefi Diyarbaku'r ilgal ettnek ve
ayaklanmayr Erzurum, Mardin, Dyarbakt ve Malatya bölgclerine
stgratmakn.
Halh, T.C. ordusumm suarcjisinin ise, ayaklanmayr Eevre ilierdcn
gönderilecek k.vvetlerle dört yamndan kuqatalak Geng-Piran-Licc
üggcnine srkrgrumak, böylcce euaflndan tecrit edip ezmek olduöunu
yanmaktadu.
Desmala Sure
katrlmalanna yol agar.
.$. Sait, Hinili Salih Bey'in kuvvetlerini de alarak onbini agkrn bir gügle
Hini bolazmdan Diyarbakrr ürcrine ytir"tt (16). Hini
boEazmdan
gegcrJcrken kur. veLlerinil bir tritlümünü karde;i Abdünahim komutasrnda
Maden üzcrine gönderir. Kendisi Diyarbakrr üzerine yürüyüfürü
sürdüdr.
isyancr kuvvetlcr, Hini bolazrndan ayaklafina bölgesine gclmekte olail
bn piyade taburunu daglhrlar (17). Demirli Köyü'nden lzolli asireti
reisleri de yolda ayaklanmacrlara katrlu 0 8).
$eyh $emscrrin komurasmda Diyarbakr,a dotsu yürüyen Hazzo,lu
Harip beyleri, Silvan ve Farkin kuvverleri de, 2g
Eubar günü Diyarbakrr
yakrnlarnda $eyh Sair kuvverleriylc birle$tiler. yeni kanlmalarla birlikte
Seyh Sait'in ordusu yümibinc ulaSmr;rL.
Maden üstünc gönderilen $eyh Abdürrahim kuvverleri, 29
$ubat güIlü
Maden'i aldllar. Siverek yöresinden $eyh Eyyüb ise, bc; yüt kifilik bü
kuvvctle Siverck'i ele gegirdi, $eyh Abdürrahim ve feyh Eyyüb,ün
kuvvetleri Qermik'te birle:erck, Ergani üze ne ytküdülcr.
Böylece,29 gubar gtinü, Maden, Ergani, qermik ve Siverek ahnmrs.
bükag bin isyarcr daha diEer bü koldan Diyarbahr üzerine yürüyi\se
gegmi$ti.
dan, Mardin, [email protected], Siverek vc Maden cephclerinden ahnacak sonuElan
bekliyordü.
Maden, Ergani,
gcAirilmifti.
lermik ve Siverek gibi Zaza yerlcgmeleri hula
ele
Silvan-Farkrn da!laturdan Mardin üzerinc yürüyen isyancr kuvverler ise,
Midyat\aki hükümer kuvverled ve "hzrlk.' rarafindan geri püskürrülmü!_
lerdi. Mardin avaklanmayr desteklemiyordu (19).
Kcndi kuvverleriyle Diyarbakul kuzeydcn kuraran
f.
Sait, Kurr
ulusculan olmakla tinlü Cemil Palazadclet'den destck beklemekts. isyan
.a
r
ordusura kentin kap:lanru agmalarr iqin qa[rrda bulunmakuit.
Viranlehii'in yinc ulusgu olaral bilinen nüIuzlu Kürt ailelerinden Milan
?qiret rcisi Mahmut Bey'e de bir kuryc göndererek, Dyarbaku,r
güneyden (Mardin Kaprsr yönünden) kulsrmalarn isrcr,
!, Sai! Tala,da,
w
w
bu galrrlarma olumlu bir yanlt alrnak igin tarn bel gün bekler- Fakat, bu
qagnlar karsrl* bulmaz (20). Takviye Silvan'dan gelir.
Diyarbalrr, bcE gün boyunca ku$arrna altmda kalu. Bu stire icinde.
kcn[e hcrhangi bir aynklanma gfi5imi oLna/. Küfl uluscularr ayaklan_
mayr dcsleklemiyordu. Kenrin Türk yönericilcri lVali Cema.l Bardakcr.
Ordu Müfelrhi Kazrm Clrbay ve Kolordu Komuranr Mursei paqat,
i.
Sair'in kcnri reslim ermeleri iEin yaprrlr galnlar red etrnekteydilei.
Nihayc! 2 Marr günti, $. Sair kente hücum emrini verir. Kentin surlarrnr
kuSatan isyaa ordusu, aklama kadar kent merkezine ate5 yaldur. isyan_
crlarla-galUan T.C kuvvcrle , Diyarbakr,a drgardan gelecek takviye
kuwetlci beklcmekredirler. Kcnti dqardan kuratan irllu, bir Zaza
ordusudur. Kcnt iqindc ayaklanmayl dcstekleyen güSler oldukgg
w
tu Calprqmayl "feci btr boEaztagma', otaruk rarr*l,yorfFirut
-R Yalh,
da,
kent igindeki bu savaqra Diyarbaküln kan ve arep iginde kaldrfrm
belirtiyor. Fuata göre, igerdeki Zaza savaggrlauun yüz elli kad;bu
garyr{mada öldüIülinüp, geri kalanlan qekilmek zonmda
kalmlslardlr.
Frarsrz emperyalizmi. ayalla.nmaya karqr T.C.'yi desrekJer.
Äyaklan_
manm ezilrnesi igin göndedlen yeni Türk ordulan, silah ve c€Dhane.
ayaklanrnadarrna ucnle Fransrz iSgalindeki Suriye npraklan üze'rinden
aktanlr (23),
8
Mart günü Kürdjstan üzerilden (Mardin ve Urfa lizerinden)
ayaklanma alanna giren bu ordular, "$eyh Abdärrahim ve Hazol asiretii
(Füar) Cermik'e doEru geri qekiJrneye zorlayarak
6iyar.
](u:w:derini
bakrr'a ulaqrr ve $eyh Sait kuvvelledyle garprgrrlar.
S. Sai! ve kardegi $. Abdwlahim.in geri gekilcn kuvverleri, Hini
bolazmda yenider birlegerek 11 Malr günit bir kez daha Diyarbakr
üzer|'Ie yürüdüler, Fakat, ayaklanmanrn baEkenti Darahini,y;
dogru
geri gckilrnek zorunda brakrldrlar.
Elazrg Cephesl
$eyh Qerif ve Yado kuvverleri, 2l $ubar günti palu'yu aldrlar. 23 $ubat
sabahr da Elazrg'a yirmi kilomehe uzalhktaki Abusi Köyü,ne
si;iler.
Havi} Gcgidi'ni rurrnakta olan Türk birlilini rusak ederekj Havik
Köyü'ndeki silatl ve cephanelere el koydular. Albay Osman,m
komuta,
smdaki.hükümer birliklerinin direnigini krran ayallarnacllar,
24 Subar
günü Ela?rÄ kenr merkezini ele ge{irdiler, hapishaneleri bogalrtrlarl24).
ElazrE valililine Müfrü Mehmer Efendi'yi arayan qeyfr qenf,
n. iai
h'nin anlahmrna göre, halkr toplayrp amaglar:uun 'iDini ve Kuranr
kurtarmak{ olduEunu söylemi,s ve bu propagaada Elazr!,da oldukga
e&ili olrnutrur.
25 fubat glinü de "Malatya,ya gidiyoruz Müslüman olan arkamrz-
si
va
M- N. Dcrsimi, "Kürdistan Tarihinde Dersirn.' adh kitabrnda, Ergani,
Maden ve Siverek'i a.lan $eyh Abdürrahirn komutalmdaki kuvverierin
"Mrstan ve Botan 7,azn aSiretleri', nden oluEturuldulunu yazmaktadu.
28 $ubar günü Diyarbakrr'ur kuzeyindeki ',Tala"da karargah kuran
$eyh
Sait, Diyarbaku\ alrnak iqin daha büyük kuvvetlerc ihriyag duyduiun_
cereyalr eder. Bu 70 savaggr, igerdeki kqtik isyancr kuwite
birle5erek iggalci T. C. birlikleriyle Mar<lin Kaprsr rinünde qetin ve
kanh
bir yzkrn garpr4rnaya girer. Mardin kaprsr bir ara isyancrlann eline geger.
91_burada
rd
.o
rg
Fakat, Diyarbakr'dan Piran ve Lice üstüne gönderilen hükümet birliklei
an arda yenilgiler ahr ve gcri püskünülürler. Bu ilk ba$nlar ayaklall_
macllarm moralini yükselrir, köyülülerin dala genig ölEüde ayaklaamaya
R. Halh'nur "bir miku( asi', dedikleri, Fuat'a göre ?0 kadar se4kin
savaqgrdt. Kente Mardin Kaprsr'ndar gimillerdir. En qidderli garrima
ku
DevleL "ayaklanma alart' büyümeden, onu Zazs ülkesi,nde irole edio
basujmayr planlamal(La süraf faktörüne önem vermekredü.
srnrrltdlr. Bu stnlrlt güS dc Zazalsrdan olu;maktadrr.
"$eyh Sair,.,,.Diyarbakrr'daki Zaza'lar1 kendi urafma hazülamDtr.
Hatta
tcrtip crtiEi bir Za1 a müfrezesini iqerdekilere qckirdek olmak üzere daha
önccden muhrelil yollarla gizlice sokmuSru ' (21).
7 Mart günü Diyarbaku'rn dört kaprsura bitden yeni bir saldur düzen_
lcnü.
Mart geccsi, "Zazalann igeriden agr*laJl gediklerden ve kanalizasyon
J
bo5luklzrrrdan bir miktar asi, swun ig krmrna girerek igerdekilcrle
bnlcqir" (22).
dan gelsin'! dcrdigi du) rlmulrur.
Fakat, kenri! yaämalanmasl ti?-erine halk hrzla raraf degirtüip 26
$ubar
günü S. Serif kuvverlerini kerrren glkarmrlru.
Palu ya dogru geri gekilen $eyh $erif, rekar ElanÄ'a ytirümek isre$e
Mazgür ve Dolu Dersim'den gdrnderilen ;gönullü,, a5iret
koilan ile yaptlEl garp4mada büy{tk kapplar vercrek B-ulanrk kOytine
de__Pcrtek,
geklmek zorunda kahr (25).
M
Frrar'ur yaz_drklarma göre ise,
$. $erif kuvverleri Elazr!,a
.$erif_
yaklagnklannda "Elaztt egafindan bir k$mf' kenr
halkma räu
geyhlerin gerlatl ve hilafeti kuracaklartnr ve bunlara yardtmrn
farz
oldugunu" söyleyerek ayaklanmacrlarur bü savas olmaksrzrn kenre
girmelerini sailamrplardLr. Fakar kenLin yalmalajlm;sr ve "tecavü2,, gibi
olaylann ardrndan Elazr! halkr derhal silahlanm4 ve
$. $erif tvvetlJrini
kenttcn gkarmrtt[. Tam bu sfada Malatya'dan g"l"n Kurr^ pq.u
kumandasrndaki 5. Frka kenLe girmig, ayaktanmacitan izleyip
Murar
Nclu-i'ne dolru süLrerek Diyarbalrr.la irrjbarlann kesmisrir.
daha
..ElaztE
önce ayaklarunacLlarla ilbirliEi yapmD
irat
olan
oc Hükillncr kuvvetteriyle itbüliEi yaprrgrru bclinir.
c$rafi..nn bu kez
M. N. Dcrsimi, kenlin yalmalanmasr vb. gibi olaylardar sözermcz.
O'nlm anlattlgrna göte. HüseFik'teki ccphane depolannda mcydana
ge_len bir patlama halktan gok sayrda kiqinin ölümüne
neden olunca,
"Kürt kuvvetleri önderleri arastnda" bü anlagmazhk patlak vcrir,
$.
Serifvc "Zaza Yado" nun önleyemedikleri bu lg boltinmeaen yararlanan
hükümet L-uvvctleri Malalya'dan saldrnya gegerler. Dersimi,
Elazr!
Beyleri'nin T.C kuvverleriylc igbüli!inin, isyarun yenilgisindcn sonri
onlarr Istiklal Maikcrnesi'nde yargrlarmaktan kurrarmadr!rnr. EIa..r!,n
önde gelcn rüm aydElanyla birlikre EIazrä beylerinin de Batr,ya
stlUn
egilgiklerini Haryut'ta Pa.lu'lu ve Qapakgur'lu 400 gencin de iiam
cdildilini yazryor.
Desmala Sure
Denim'in olan bitcnc scyucr kaiölrna i5aret eden M. Nuri, Elazrt
Bcyleri'nir yamsrr4 $adan aqireti reisi Ohi'li Necip Ala kuvvetlerinin
ve o sra ElazrE'da otulan AEugan'h Dotan Dede otlu Hüseyin'in
rahrikleri sonucu Dolu Dersim aqiretlcrindcn Palu'ya srur olan Hrran,
Lolan, lzolan ve Suran 4iretlcrinin, I Nisan günü $. $crif kuvvct-
Hormek-Cih'ran Qatrlmasr baSlar. M. $erif Fua! da Vano savmnasma bir
milis kumandaru olarak kadmaktad!. 11 Man ya da 12 Mafl günti, $.
Abdullah Cibran kuvvetleriyle birlikre Varro üzerine ytHir.
Qarp4malar suasurda Varro'daki ''AsleD Zszs olso jandarmalar"
ayaklanmacrlara teslim olur. Varm ayaklarrmacrlarn eline ge4er (28).
Varto'nun dEmesinden bü gth soffa Hormek'lilere bir heyet göndercn
$eyh Abdullah, ayaklanmaya ka[lmalan halinde Vano ve Mut'm yönetiminin Hormek atalanna b[akrlaca$m iletir. Hormekliler bu heyeti
kovarlar, Sadcce Irlanh Hüseyin ve Kali atatar ile Abdulalanh lsmail,
bu heyede birlikte $eyh Abdullah'a katrlmaya giderler. g. Abdullah,
Üstükan'daki Hormekliler üsnroe 300 kigilik bir kuwet yollar. 13 Man
gün{i, bu kuwederle Hormekliler arasnda garp4malar olur.
l7 Mart günü, $. Abdullah yönetimindeki bin kiqilik bir kuvve! Huu'r
ele gegirmek üzere Arpa Deresi gegidine yüklenir. Hormek ve l,olan
aqirederinin yamsu4 Huus yöresindeki Qarek alircti de ayaklafinacliaia
kar$l hülrümet kuwetleri ile birlikte savaSmaktadu. Bu agretledn üqü de
Alevidirler.
Arpa Deresi'ni ge{emeyen $. Abdu ah kuw€deri Hmß'a dogrJ
lerine (Qapakgur Zazalan ve Bcritanhlar) saldutp cnlan Palu'ya do!ru
gekilmck zorunda buaktrklanru söylemekredir. Ama T.C ordusu
ip kanlma ihtima.line karqr gene de ihlemler almrq, Erzincan-Elazr! c.ephesini ukviye etmi,stü,
M. N. Dersimi, Palu ovasrnda 5. Fuka ile geri gekilmekte olan $. $erif
or
g
Dcrsim'in
arasrnda zoilu müharebelerin yaSandrlrna \aret eder.
M. $erif Frrat, Gökdcrc vc Mcndo bolazma dofru geri gekilen $- $eif
komutasrndaki bc5 bin kililik bir kuvvctin, Palu ovasmdan qapakgur'a
dogru ilqleyen 5. Frka'y,3 Nisan 1925 günü Mendo bolazmda
pusuya dü5ürdüklcrini yazmaktadu. 5. Frrka. alcak 24 saat süren karh
bir garp4manrn ardrndan bu bolazr gegebilmittü.
6 Nisan günü qapakqur'a ulaSan 5. Frk4 orada silah arkada;larmr
kuwcdcri
d.
beklemekte olan $, Sair ve beraberindeki 300 athyr Solhan'a dogru iter.
Erzurum üzerinden gelen 8. Kolordu da, 8 Nissn günü Qapakqur'a güer
ve buradao Palu'ya harekel cder.
g, gcrit bir grup |eyh vc qiret rcisi ilc bülikte, $. Sair'le bulugmak
ak
ur
üzere 8 Nisan günü qapakgui'a dofru gekilir. Daha sonra, $. $erif
yakalant, fakat "Zata Yado kuwetleri" (N- Dersimi) Türk kugatrnasmr
yararak Qapakgur dallarma srluurlar. Bwadan gcrilla sava$ bigimi
altmda 1927 yrhna kadar dücnmcyc dcvarn cdcn ünlü Yado ve dkadatlan, 1927'cle Suriyc'ye iltica etmllerdt (26).
ilerlcycrnczler.
Hasenan agireti Malaz,gin'i, Vano'dan göndedlen bir nikrer kuvvcrle
birlikte Cibran gügleri de 19 Mart gLtntl Bulamk'r aldrlar (Hasenan vc
Cibran a$iretleri Kilrt aqiretleridir). Bu kuweder daha sorua Malazgilr'tc
blIlestrler.
$. At<tullah, Varo'daki kuwetlerinden bet yüz kigil de Mug üzerine
gönderir. $. AMullah'B plamna gäre, bu kuwetler Mu5 ovasnda
Cibranh, Felemez ve Kolotu olullauun kuwetleriyle bi etecck vc MILJ
üzerine yürüyecekleldü.
Mu! üzeine
Kigi-Capakeur Ccphcsi:
Bu cepheyi yöncrcn qan lcyhlcrinden Muslafa velbrahim'in
kuwetle,
17 $ubat günü qapakeur ilgc mcrkezini ele gegirerek Qanih .$cyh
a.sircti de, üq yüz
kipilik bir milis
rs
Kilr'run Karir bölgesindeki Hormck
taburu ile bulundulu bölgcdc savrmmaya gcger.
Mustafa ve lbrahim'in kuvvetleri,.
ilkin gcri gekildilcrse dc yeni bir'
iki
.a
salduryla Hösnck nahiye merkczini ele gegirdiler. Hösnek, ertesi gün
yüz kigilik bir Hormek milisi tarafndan kugauldr ve geri almdr.
Karabaq bölgcsinde, Hormek milisleriyle Mustafa ve lb,rahim'in
Iuvvcrlcri arasrnda 28 Marl gününc kadat dcvam cden qarprlmalar oluI.
Aynr bö)gcnin Sirnhag Köyü'nde ise Hormek ve Cibran kuvverleri
w
w
Mu|-Varto Cephcsi
w
qaülryorou 1l /.).
Müat
Kcrpdlstl'ne ula$fklannda
Varto'ya dolru geri gekildiler.
M. $erif Füar, "Bu txilgelerdeki halk ( "Mtr' ve Bltffs havallsi" halkr-rr
kasteder, S.C ) isyafla kanlm6m4tf' demektedü (29). Mu! ve Bltlls,
iv
Hasan'r kaymakam olarak audrlar. 20 Subat günü de iki bir ki,silik bn
güqle Kiii üzcrinc yüIüdüler"Ki!r cArafi"ndan bazrlal ve Kilr halkndar olultqrulan iki yüz ki$ilik
bir milis, Ki[r jandarmasryla btlikte stratejik gcaitlcri tularak savunra
yaparlar.
gönderilen kuwetler
hükümet kuvvetleri ve "MuS eirafi n" Mug halkmdan topladrlr
milislerle kargrla5rlr. Burdaki garprgmalarda $, AMullah'rn kuwerlai
ayaklanmeyr desteklememektedir.
Mwat Köprüsü'ndeki savagtan sonr4 Cibranh Halit'le Y. Ziya Billis'tc
äsrhrlar. 23 ve 25 Mqn günlerinde, $. Abdullah kuvvederi bü-iki kcz
daha Arpa Deresi'ne saldrnrarak bu ge4idi aqmayr denerlersc de
ba5aramadar. Bunun üzeririe, 12, Frrka'nm ve milis kuwetlerinir
kugatmasrm yararak Varo ovas$dan $enfetrin dallaura dofru gcri
qekilrnek zorunda kalülar, Varto, yeniden hükümer güglerinin iqgalinc
girer ktylece.
Bu arada, bir Cibran bülili Karhova'nm Hormeklilerle yerlegik $erik
Köyü'nü basar, bu.köydeki $adilli aqiret reisi ve Tercan milis kuwctlerine saldüri. Kilr bölgesine ögru geri gekilneye zorlerlat Cibren
güqleri. 5 Nfuan günli de Karabag bOlgesindeki Karir Hormek milislerinc
saldurlar. Erzr.[um'dan getinilcn 8, Kolordu. ralafmdm dagrulan bu
Cibran birlili (50 arh), E ek Meydaru'nda $. Sait'le brleti!.
Hasananh Halit, $eyh Ali Rrza ve Cib'ranh Halir'in krdetlerinin komuta
, ettikleri bin klilik br kuvvc! isq 27 Man gtinü Huus merkezini basar,
ama Malazgirtlc dolru geri gekilmek zorunda brakrlu. 3 Nisan günü
Malazgirt'in $iwangah Kö).ü'nde T.C kuwerleri larafindrn kulatrlan bu
bin kigilik ku.i/verten 150 ath iienla dotsu gekilir. Haydaran ve
Adßman a$iretleri (Vq4 afiretleri) e$ligindeki T.C kuvvetlcri
rarafurdan lran'm Mako kasabasrna kadrr tatip edilen bu 150 kiti,
silalrlaruu teslim ettnek isiemediklerinden Mako'da Iran askerlcriyle
gaugular. Bq EatEpada iglerinde .$eyh Sait'in oElu Oryascttin vc
Zvku-:1,erg?n a5iret reisi Kerem'in de bulurdulu 75 kiti öldürülif.
Hasananl Halit, $eyh Sait'in oElu Ali Rrza ve Ferzende ile bi iktc 30
kigi de Simko'ya ihica cdcrlcr.
$cyh Ali Rrza, turadalr lrak'a, sontada Suiye'ye gider. Halananh Halit
isc, 1926'da geri döndtigü Malaz.git'in $irvaqah köyünde 3l Temmuz
günü yakalanr (30). ,
Desmala Sure
24 Nisan'da Murat köpdlstl'ne ulaguklannda, 34. Alay'rn arefi altrn&
girerler, Brmun tizerine Varlo'nun Abdutrlhrn8n Ps{& köFrüstlnden ge4ip
Bulalrk üzerinden lran'a gegrneyi denerler. Toplam 300 adrdrlar. 27
Nisan glinli Abdunahman PaSa köprosthre vardtklannda hüktfnlet
kuvvetlerinin kurdulu pusuya dllger ve datrlular.
Kendileriyle birlikte olan Cikanh Kasun'm bir pla üz€rine, $. Sair, 9.
Abdullah, Qan $eyhleri lbrahirn ve Hasan. Silvanh $eyh $enseuirl
Ciblanh Hatto olullan Mehrnet vc R€{it vd (toplatn 50 veya daha gok
kili) Pslim olurlar (2? Nisan). $eyh gerif, Hacr Sadrk ve daha birgok
Seyh ve aia da Palu'da yakalurp Qapalrgur'a getidlrhi$t. gapakeur'dr
birarsya geririlen ayaklarunanm önderleri, 15 MayE gthtt Diyarbolu
iiriklal Mahkemesine gönderilirler. Böylece, 14 $ubot't8 partak veren $.
Sait isyan l5 Mayrs'ta sona erer(3l).
Idamlar:
$. Sait ve 47 arkadaqr,4 Eyltll 1925 gtlnll Diyarbahr'da idam edildiler.
KTC ba5karu Seyit Abdlllkadir ve oglu, Bitlis'li Avukat Kemal Fevzi
ve Diyarbakrt'h Dr. Fuat dq lstiklel Mahkcmesi'nde yargrlaup idrm
$, Sait ve arkadaglarmm idammdan birkaq ay Eorüa, aralsmda rysktanma suasurda T.C, ile igbirlili yapanlar da olrnak üzere, gok sayrda ryüet
reisi, a!a, geyh ve aydn kitlesel halde Baal'yr sürgttn edilrni$ karliam-
hazulayaa liderlerimiz maalesS bizi hig bb geyden habedar et.
,ted,iler....I3 gubü ln' süah Piraa'da ik silah patladl$ gük
evimizin etr$nt polislet, askerler sarü, beni bitap, hasta, yakapaEa alp
götürdrIler. Eeni Evkilten sonra ömer ee Ceedc! ancanu, Kaüi,
MuhhtiA Uerduh, Alnet anceadelerimi dc kabz etmgludi. Benin
Evüfulundan fbzzi dö sant wrva Dilarbekb Muharcbesi bap!a&...."
(Ebem Cenil Paga, "Muhbsar Halahü", 1973, S:54.60, a-b.g).
3- M. $. Fral n1ca IIlcrt w Varto Tarihi, S: i66.
4- R. HalL, T r*tye Camhsdtctilalle Ayoklaaaalar.
5- Ugur Murrlau, Ktlrr-Isl,,ü Afrklan''cst, S. 102-103.
6 M- N- Dercimi" X.ürdnta,n Taühindc Dcrr'itn
M. M- V- Eruhctsen Agha, Shak aul Sbrr
Munrcu, a. g. e.
7- Dersimi, Rruitr,ssen, Murcu.
8- Abarun U. Munrcu, s.g.e,,5,63.
9- Frat, a, g- e.
)O- R. Holh, e- g. e.
(32).
R. Holü'ya göre, $. Soit, Istiklql MahkelrAsi'nde vetöli ifadede,
ayoHomv kin tinse*n emir alndgrw, bunr. kzidi d,ügibcesi ve
krntt olarqk ,qsatladrgt ve Cahlrnalan tek bastaa rapr4trr, sailernig,
iv
la yaprlrn4tr
Kärdistan' da,Tlirkler de Aal<an' da ifuilal gtkarcceklardt! Azad,i tegdlatt
/eisi Halb Bet d.e hethqlde bu adümn oJununa geldi, Yusuf Ziya Bey'!e
valitsiz, parastz, ilahuz, cephanesiz, arkadasstz, hathLstz, derbeden
per,W oldu an tald.e 1925 Kürt ihril/,lit'€ Ebcp oldntar. A?adi'nin en
lrillhtm gubcsi htluldc lttydrbck/dtli. Enwum'd,a muazzon bir iltilat
ak
edilenler sasrndaydllar. M. N. Denimi, idan edilen aydrntcdan
baalanmn isyaÄli ilipkisi bulunm€ötna dikkar geknektedü. lrtiklal
Mahkemesi'nddlargllanlar arasnds, sonradan rlrm krrlrhlmdr seö€$t
bualoldrklm söylenen Diyarbakrirh Cernil Ps{azadelerden Kadti, Ekem,
Muhittin yc Ahmet de bulunulorlardr.
Hrrus'taki askeri mahkeme de ittzlerce kigiyi idama mahkrmr etniltt.
"I9iN sctcsintn lunda bü Diralhef,ir'dchl l<ttrqlller de bu Cemi
ycfin & Eubtsini t$il cti&^ qok haylpercrr, gok tart;,n olaa yust4
Ziyo &ey ofudaglata tahküm cdilotdu-...llustafa Kemal'itt wun
nillda ba+vekili oluL FdN Bey'lc ghlbe itt{ak etmilri. Kürt'le,
or
g
3 Nisan ghü, aysklanmanu arta krlq| hllth &rderleri Solhan'rn Kfvaz
köyilnde toplu haldedirler. Niyederi, Irm ya da hak'a gegmekrü. Fakat,
lidslefuri u!tuIan rnan syandrd$tru bclirttihen smru, Azadi'nin da
Lozan'd,an sowa kuruldttfiww yzat
Ebat Cattil PaEa ayw yerdc göyle der:
d.
Arhdatlan YaKälstrlyor:
ur
$. Salt ve
alaklanlna gerekesi olaruk da Pirun'da verdigi vaazda siiledigi',Mcdrcsela kqaa&, Dia Ba&onhfu lulilvüdt" geklindeki sözlerini göster-
r'otlar:
rs
1- Pirsn obyntn tarihi bau laynaklado t $ubat (Bt: Mehmd qcnf
Fuat, Do{u leri ve Va/to Ta ht), bazüannda ise 13 $ubat 1925 (Blc
.a
Metin Toker, 21 Afiustos 199] ta.attli Milliya; Udur MurrE$, "KArt
-lslam Ayaklanmasl', 1992) oWak verihacktedit. O !$ihte Piran EEil
(veya Ergani) buca[na ba|h bir lAiydü. EEit brcafi da Geng ilirr
baElrydt. Piah ah, sonralan Dicle oluok deiFtirildi.
2- Kltn Teali Cemiyeti: Mottdros Mürarckzs|ndc sowa, 17 Arahk
I 9 I 8' de I stanbul' da
kutuldu-
w
Xürt lsrikhl Ccrlitcti ( Auifi ): 1922 sonlantda Enu.n tfu
Cibranh tlslil, Eitlis Millei,eäli Yusuf Z\a ve attadaglar. ,ar$.ndan
kunlld.ugu önc $älülüyor. Bu örgütün
adtve furuh4 tarihi üzer de dahi
bir mutabakat yolaur.
bir ababas Mela Heye
Higar, 1970' Ieria sonlarndo Hdlaada' h aragtmas Bruircsscn' irr
kcndisi ile laptr* görüf,tnclerde ügwüa adtßa Azadi oltludutu
w
$eyh Sait'in islat:,a bizzat
karqnq
uz,ak
w
söyle*en, 1987 y tnd.a Kürdi\taa Ptess dergisiadeyayaluunagtVotu, larnda i*gütän adtnn Azad.i de{il, "gcrcwüya tiqf. K,.r{ ottlu{unu
söyl üyord.u.
U [ur Mutttcu, Azad.i' nin Erzutumfu'l923 yrL Mays' oda kuruldu[utw
ve ilk kongresini de gene Erzurum'la 1924 yllprda lapt.gtu tqzüor,
Muncu'ya güe bu kongrede $. Soit de "ßlbdi'/{/a lsötlol Cemiyclitl4
girm$tir. (Mwttcu, a. g. e., S. 56). -
U. Mune u, bir baSka yde ise "Denek tle lisesinde $efi Sait' in adtla
rastlantnryor. $eyh Sait'irl hir geSit onur bol*an segildi{i anlagtryor"
denekledt ( Bk: a. g. e.,5.20O).
Diyarbafu'lr Cemil Pagazade'lertun Ebem Cemil Pagq ise, lq73'dc
Vzd|Et "M.lhtasor Hcyonm" adh kitabnd.a, Lozan Anlqtnaslnda (24
Tenunuz 1923) Ingitizle n Klirtleri satttfl N ve bu olayn "Enwum Klirt
,8.gtit.
l1-
Bruincssen, Fuat, Mutttcu.
12- Denini, a. g. e.
13- Piran'dan Duahini'ye eiderkn
reideri kat
m$tdl:
$.
Sait'e yolde Su agbetler ve
Varurrerik'Ii -Geag- "ESkiya', ömcr Farc
konutasvda B.ttyqttk, Faki Hasaa o{lu Abdulhanid komutasmd.a
Itrs,aah, öm2r o lu Haydat korn4tastnda To:[!,h, Tcvbe i Molta
Ahmct kanr.tastsda Silw.nh veya Stbvh a$retleri (Bk: Belget CetnL
S: 25'ten alaarun U{ur Mwncu, .Ktta - lsbm Ayakbnmasl,, S: 206;
Ftat, a. g- e-; GetAl Kut,ru! Hatp Tarihi Ba\hnlg t^Jvtlaruda4
1972 yünda tuslan Eneüi Kwnay Alboy Regat Helb'au. hazvlaA{t
"Tf,rkiyc Cumhwlyainde Aya&hnwdar" kitabt).
U{u Muttru, Reta Halül an hazrlad,Et kitabn $eyh Sait aya!<tan-
trusua iligkin bölümünün, Behget Cenal' in 1955'te battlatr "8.!h Salr
Alatbanasf' adh kitah ile "kelinc
bl
ne ayru,' ddu{unu söylernck-
tedir.
14- Kini kayaaüara görc, $eyh Sait kuwerleri Darahini'ye 16 $ubu
gtmi$e b (Murncu, q-e.e. S.68).
günü
15- Lbe ncrkzzhi ele gegirenler, H. Sad,*, öncr Faro, Mnan ve Botan
atireüeridir (Ftrat, S. 174-175)16- Ftat,i. Sair kÜne etinh Hini' den Diyorbahr üzeriAc !ürüdüHerini
röylerkzn, Mwtru Diyafta*u üzerinz ylbüyüSün Lice'den yap d.gw
sölenuktedir
-
U. Mumct'nun alaarüfu bilgilere güe, $. Sai,t herüz Licc'de i*za,
furyrsald.nqa gepen Mkinet h|petleri 19 Subat'ta Piru:.'t geri alrI.tt
ve Lbe'd,c buluua$e1h Sait'e "Edim ol" garrtst yapmqla v-Mwrtt,
$eyh Sait'in bu srada bir an igin teslim ohrvrv karq verd,i4ini, hatta
7. Kolord,u Korflutant na tedim oluag.ru bildiren bk melaup daht
yazh[tu, fakat etrcfirdakilerin tepkisi sonucu bu katannd\n vazgeet ig
ini JaznalJadJr
( S :7
1
).
Desmala Sure
gevresi taraf.ndan adeta sbüHehan
bi
kitililoir, lkicimlidi. I stemedigi
halde ayauaru.tarun lideri olmaya zorlanm\ttr. Muncu'nwt aktard$t
belge ve bilgiler doiruJsa, harckeri )öteten diger $yhlerin de betzer
kiSilik özelliuerine sahip olduuan görül ü1or.
17- Füar, 4. g. e.
l8- Murrr.u, S.72
19- Fvat, S: 175
20- Frat, s:176.
21- R. Halh, a. g. e.
22- R. HallL, a. g. e.
23- Dersimi, a. g. e.
24- DediSik kayuklanla olaylann rarihleri farHt verilmelaedir. Ftat,
Palu'nun 2l $ubal'ta almlgmt, 5 Mart gü4ü de Palu'dan Elaztg
Neo-Nazi Wazen€
ke
iE.rit
Jiuä^Ai&ätt yena*tadu. M. N. D.ßin;, Etu'E t^ 5 Ma4 gtirü en tdrf].nt
EI@'E a 24 MüfIa Sinä;Eiai b./l}ni R. Hallr'ra Bön d.,
Elazq k nt nutkzzi 24 $'tbol'to dt''*u$, 25 $ubol'|a Malo4''ra rüdi't c.Ei hab.ri
dayn u$tü. R. Hott', EIaz'E' .tL hüLr,tut k"ewi.n br6üat 26 Süat ta s.i ehü'*rr
sö!a. Btui^.ssen is.,
25- R. Hdn, a. 9...
26- Bk: D*sini w Fuat.
27- Bk: Füat, o. 9...
28- Fttat, a. s. c.,5. 185.
29- Fvar, o. I. e., S. 194.
j2-Bk: Dc#m|
a. s. c.
Alamalia re baro guan tey ard. Alamania
Vewaroji ( Dolu Almanya ) de zaf paulkay
qapan bi, bäkariye biye zede. Soze ke fend-
karu ( politikacllar ) dabi niamay hudndi.
Tejlele peda bi. Sebebe ne tejfeli ki gure-
Adrö Frma
lcribi
saykcrdi.
Hama raqtiye niya nia. Gurekare leribi se-
bebe tejf,ele debara Alamania ( Alman
ya'da}i ekonomik bunahm ) niye. Qrm(e
X. Qelker
gurckararö geriba ki newe vüairena Alarnania de xele emeg da. Ewroki teuzo ke ( vergi
) ne gurekari dane dewleta Alanüni xeie pere
grc dano. Na vatencre kc dr omaga brdime:
* Senc l99l de gurekarane leriba 29 milliari MA. ( Marke Alamani ) teuz do dewleta
Alamani. Bö nö teuza gurekaranä leribra
ebe name pa5tdariye seveta newekerdena
Alamruria vervaroji 1991 de 600 milyon MA.
si
va
Reyna Gurker6
.a
r
pcrc amc bnaycnc.
w
Scrre 1990 ra nat fasizm Awrupade reyna
am€re xo. Fa;izm xo ra Awrupade ama bi
dinia. Scke lai vanc AwrLrpade demoqrasi
fasizm kiit kerd bmc hardi" ragt niya, Faqizm
hcr dcm Awrupade wel bi, dcm bc dcm pet
ya ki dzdiya guriyöne, Xo ra faqizm qöweta
xo kapitaliirm ra ceno, fEizm xoflcmi5 biyc
na kapitali,,miya. Dl rüyc kapitalimi estä. O
r-r bir ki faSizmo. Fqsium
Awrupade zafcri Alamandc. Fransadc. Ingrhzdc hcto bindc ki Hemilkade reyna he;are
xo bi.
Alamande naycra ravcr ki Neo-Nazi bi, hama
tcrsa ra hondaye c6 kera nöguriycnc. Qrmkc
dcme Neo'Naziyao pil ( wa\te Hitleri ) ra
drma nczdiye hautayc milyon mordcm amabi
kisrcnc, cbe des milyona mordem seqc! mcnd
bi. suki'qczay dcwi amabi njnaycnc, velna
ycne. Ne biyena ra lcpiya hcm Almanr xo ra
,{crrnayiyene hcm ki Alamaria brnc maycra
dugcJane pilade biye. Vrlabiycna SSCB u
warardcna desc Bcrlin ra drma hutdlm Ala
mania bi jü. Na Jühiyayenc hcm Alamania
Lcrdc grrs hcm ki kcrrlc tr"aire hul*mc grruri.
Hcto binra ki na jü biyene debare (ekonomi)
w
w
Ju kc dcmoqra5jyo
Nayera waxt ra vmiya Neo-Naziya nägurere.
Key ke mordem amay kiltene, gey amay vetnayene dayera lepiya mejvuretiya xo ra dest
elt xo ve!, raltiye de anciya pä grm boyaxkedenere. Henike nebiyene waxloke NeoNaziya Hoyersverda de, Rostock de adu
verdabe w€tte bextkaru ( ilticacrlarrn bannd*lan ywt ) polisä dewlete caye xode nävrnetene u durira Neo-Naziya de nianädene.
Ewro ki Neo-Nazi ninera pifti c€ne mezelanä
Yahudiu njnene, mordemu krEen€,geu vegnenä, her gi ki kene.
ku
karc
rd
.o
rg
Muncu'nun alaardtp beige ve bilgilere itibar edilirse, $efi Sait,
olaylart t- etrafindakileri tönlendten biri olnnlcan gok, olayler ve
Hama ma ke va hokmat riyekariye keno,
növanime ke gare Alamanu pero heneno.
Zafere Alamanu ki Neo-Naziyara xuye kenq
ine nöwazeno. Henike n€biyene Franl<fun,
Kötn, Bonn, Bremen, Mthchen u caane bina
de pero näveciyene tever, verva Neo-Naziya
nädene. Heya seke ma cor nusnabi Neo-Nazi
wazen€ke adu€ fnna reyna gur kere. Hama
na dolrne pero teribi u demokrar, newdar,
sosyalist u qomuniste Alamanu ki hegere.
Dem demo veren niyo. Heni asenoke na
dolune Neo-Nazi be xo tede brvesC.
Hama Neo-Nazi naye nia n€vinene. E hen
zalöke pero ierib ke peyser gore welate xo,
Alamaniade her qi beno ase. beno nndQrmke gore dine sebebe bek{iya dine hpreyna gurekarä feribe. Nö ke n6be bökariye
* Nä more ke na nustede ame dayene tev
n€bena, pero ben€ waire kar u guri. B€ NeoNaziya tai Alamani ki niya burcal ken6 (
karikature büi peseroka
zur
"Informarionen
politischen Bildung" 237, 4.Quartal 1992 ra
dülünmek ). Hama hal u heket qe niya niyo.
Anciya sere 1991 de 926 000 desture kari
diyo be feriba. Ninera sc.d ra hautauponc (
t/o 75 gorc karu Alaman n€diyayene ra diye :.
)
'
DC genDa, Pcsc'oKa lruqrmauonen ,* pourr-ff
schen Bildrng de Helga Hermarn niya nus-:nena: " Karo ke feribi kene gore nö karu
Alamani ndne diyöne. grnke wasfe ine gorä
ne karu niyo ( kalihye elemar olmalalndan
dolayr )."
Ta bi h4 nine ki leletiya fendkaranö
ki zafa. ermke inere ki pe a).vö xo
dayene ( ca niardena vatcna'vcrilcn sözlerin
ycrinc gctirilmcmcsi ) giye lazm bi. Ine ki
wa;t kc lar scbcbo ragtken ( gergek neden =
ckonomik aqmae ) ra zede xo ebe giyode bin
brdo ha,st kerdene.
Desmala Sure
Dersim (And.ranik)
DERSIM
Tiflis,
1901
Ceviren ve Özetleyenler:
Ermenice'den ingilizce'ye:
rd
.o
rg
Andranik
Araxi Pehlivaman, S. Chilingirian, Levon C.
Ingilizce'den Türkce'ye:
w
w
w
.a
r
si
va
ku
Seyfi CENGIZ
I. Bölüm, Krsrm
I
(S: 1-rt0):
Andranik'in Dcrsim gezisi 1888 ilkbahannda
Karbert, Havar, Canik, Maqkcrt, Tirigmck vc Halvori Vank.
baglar.
Yolarkadagr ile birliktc bir uqtan bir uca Dcrsim'i dolagmakhr hedcfi. Cczi'yc Kifr'dan bagladrSr vc Au güzcrgahr
izledi$i anlagrhyor: Scrgcvil Köyü (Andranik,'Scrgevil'
sözcügünün Ermenice'de 'ayva' demck oldufunu söyler),
Altrn Hüseyin, A$a $enliii, Hertiv, Krzrl Kilise,
Pcri,
Krffdan Altrn Hüseyin'e:
Andranik, 250-300 hancli Sergevilik'te sadece 5-ri hanc
'Kürt' oldu$unu, köydc bir kilise vc bir de okul bulundugunu not cdiyor. Andranik vc arkadagr, üq saat sonra
300 hanelik Altun Hüscyin Köyü'ndedirler. Köyün 8-10
hanesi "Kürt", gerisi Ermenildir. Burada da birer kilisc vc
''
Dersim (Andrunik)
vcrimli, l,alkl tanmctdrr. Kuzcydcn güncyc akan sular köyü
gewelcycrek bir ada görünümü verir ona. Köyün Istanbul'da egitirn görmü9 olan papazt, kövün topral.Janm elde
ctmeyc qahgan ve bu yüzden de köy halkrm taciz eden
Tercan-Kuzucan feylerine kargr zaman zaman dava
aqmakta, Istanbul Patrikhanesi'ndcn dc yardrm talep ederek
köydcki Ermcnilerin haklannr korumaya qalEmäktadlr.
Osmanhlar Rus-Osmanh Savagr'ndan (1877) sonra "Herzrnga"na (Erzincan) davet ettikleri $ah Hüscyin'i tutuklayrp
hapseimigler. Uzun süre hapiste kalan $. Hüseyin, en üst
düzey Osmanh mcmurlanm sahn alrr ve Kuzucan'a geri
döncr. Daha yola gkmadan Kuzucan kaymakamr olarak da
atanrr.
Hüseyin I'in aile kabristanr ile karylaghk. Birbirinden güzel
giqekler ve aäaglarla bezenmig Mermer sütunlann üzerinde
re-simler ve methiyeler: Anneleri, $ah Hüseyin i, Ali
8ey...100-150 sene iqinde gelip gidenler...Bu kabristanr
görenler. Dersimlilerin gegmi$ini biliyorlarsa, 1855-1861
tarihlerini hemen hatrrlayacaklardrr. Bu tarihlerdc, kl l-ii
Bey zamanrdrr, Osmanh ordulan Guzucan'a girdilcr, i..cr
yeri yahp )akblar. O güzelim kabristanr, mermerleri krnp
pargaladrlar. Trpkr Almanlann Fransrz-Alman Savagfnda
Fransrz hükümdarlannrn mezarlannl imha ettikleri Eibi.
Bunlann arasrnda son Ermeni Krah Levon'un mera.i da
bulunmaktadrr. Atlanmrzr hizmetkarlara teslim edip. Abbas
vc $ah Hüscyrn ll'nin ardrndan Selamhsa girdik. Mcrdivenlerden qrkarak odaya girilik. 15-20 Hizmetkar hazli
beklemektcydi. Farkh snrftan insanlar igin hazrrlanrrug
vatak odalan vardr bu kätta. Bizim bulundugumuz salon
dofu ve batr zevki ile dögenmigti. Muhtegem hairlar,
tablolar, kadife koltuklar, iskemleler, cevizden sehpalar,
duvarlarda iran vc Arap zevkine görc hayvan vc bitki
rcsimleri, tabancalar, tü-fekler vs...Salonun bahya bakan
tarafinda büyük bir ayna aslh duruyordu, önündeki
koltukta $ah Hüscyin B oturuyordu.45-48 yaglarrnda, siyah
sakalh, orta boylu,. saSlam yaprh biriydi. Karyslnda iki
hizmetkar duruyordu. Bizleri kabul etti. Arkada$m
kendisini sclam-layarak oturdu. Beni de ya-grmdan dolay.:
alayh bir tebcssümle selamladrktan sonra, igaretledigi )/crc
oturttu. Güne9 bätmak üzereydi. Adetleri gereäi $crbet ve
kahve ikram ettiler. Sonra da kayrnak, ekmek, bal, tereya!;
ve yoäurttan olugan ikindi kahvalhsr. Yemekten hemen
sonra Abbas Bey vc kardegi salonu terk et-tiler. Sah
Hüseln B ile yalnrz kaldrk biz. Arkadagrma soruiar sorup
duruyordu. Ne kadar konugsa etse de yorgun ve moralsiz
görünüyordu. Herzngaten:den yeni dönmü$, scrveqinin
büyük bir krsmrnr Osmanh memurlanna yedirmigti. Akga::'l
ycmc$ iein sofra hazrrlandr. Sofra arkadaglarrmlz Sah
Hüseyin B, Haydar ve Mustafa adla ndaki iki oglu, Abbas
Bcy vc kardegi idiler. Qegitli sebze yemekleri ve pilav'la
birliktc soframrz gok zengindi. Yemekten sonra Fiaydar Bcy
ilc birlikte oday terk cttik. Orta odada üg ayn ycrdc
kurulu masalar vardr. Birincisinde 20-25 kadar birinci srnrf
hizmetkarlar ve 6-7 misafir. Ikincisinde vakrn kövlcrdcn
gclen 18-20 kadar ikinci srmf hizmctkar. Ügüncü-Sündc isc
kansrk oturuluvordu. 5{ köpek de kendilerinc bekgilik
yapryordu. Mcrak saikiylc Haydar Bey'den günlük mutfak
gidcrini sordum. 35-40 kilo ekmek, 2 vcya 3-4 koyun, 1
inck, 15-?0 kilo piring ve bulgur, dedi".
.a
r
si
va
Andranik vc arkadagr Altun Hüscyin'dcn kuzcye do$ru on
dakika kadar yol aldrklannda $ah Hüscyin Bcy'in aiabel
Ibrahim Bcy'in bir tcpc üzcrindc kurulu konairm görürler.
Konagä yaklalhklannda onlan iki hizmetkar kargrlar. Az
sonra arhk yagamryor olan Ibrahim Bcy'in o$ul-lanndan l7
yagrndaki Abbas vc 15 yagla-nndaki $ah Hüseln gelirler.
$ah Hüsc-yin'in 13 yagrnda "Emig" adh bir dc krz-kardcgi
vardrr. Emig, arkadagrndan izin alarak AndranilCe konair
gczdirir, O'nu kadrnlarla tanlgtrnr. Kadrnlar, Andranik'tcn
Ermcni ve Türk kadrnlarrnrn giyimleri vc takrlan hakkrnda
bilgi ahrlar. Sohbct srrasrnda, arada Ermenice ve Türkqe
sözcükler kullanan Andranik'in dilini biraz zor anladrklarrndan zaman zaman dcdik-lcrini tekrar ettirirler ona. Bu
srrada igeri gircn misafirlcr 'I(amo" diyc sorduklannda
"Qrmenego" (Ermcni) diye vanrtlar. Kadrn-lar ve alayh bir
dillc aralannda gegcn konugmalan aktarrrlar yeni gclcnlere.
Andranik gcri döndügündc arkadagrnrn etrafim sarmlt
olan Tcrcan bcylcrinin onu soru yafmuruna tuttuklannr
görür. SoruJarrn onur krncr oldu$una igaret edcn Andranik, daha qok 15-18 yaglarrndaki delikanhlann katkrsryla az
sonra bu konngrnalann münakapaya dönügtügünü, genqlerin arkadagrm Cirit'c davct ettiklerini be'lirtiyor. "$ayet
kcndinizi bizc ispatlamak istiyorsanrz, bcn bu gibi nazik ve
qocuksu oyunlar igin yaglryrm o$lum, benim ycrime sizinle
yalnrz arkadagrm yangabilir" diycn babasr gibi sevdiiini
Alün Hüseyin'den Ala $enlik'e:
"Bir ay kadar Altun Hüseyifde kaldrk. $enlik'e gitmeyc
hazrrdrk. Atlanmrz hazrrdr. Bizimle birlikte Sah Hüsevin
II ve 12-15 kadar Kürt de vardr. üq saat sÄnra tonäga
vardrk. Konak, etrafi agaClarla qevrili, 25-30 haneden
olugan muhtegem bir yerdi. Bu evler Hizmetkarlara aitti.
Kona$n önünden baUya do$u 8-10 adrm ilerieyince $ah
rd
.o
rg
okul vardrr. Diirt tarafi da$larla gevrili köyün topragl
2
ku
Desmala Sure
söylcdigi arkadagr, AndraniKc dönerek kendilerini alaya
alan bu gcnglcrlc yarrlmasrnr soylcr. "Kcndini göster" dcr.
w
w
w
$öylc der Andranik: "OIüm bcnim iqin hazdr. Ycnilmektt'nse, ölmcyi tcrcih edcrdim. Arkadagrmla atlanmrzr
dcgi5crck uzak bir alana vardrk. Tüfcklcr hazrrdr. Bc5
atr$tan üqünü vurmugtum. So-nuq iyiydi. Bu scfcr de Cirit
oynamaya karar verildi. $ah Hüscyin Bcy vc üg ya-bancr
tarafrma geqtiler. Kargr karirya cait kuvvetlerimiz vardl.
Hizmctkarlar odundan yaprlmrg on ci tlik dcmeti bizlcre
athrmaya bagladrlar. Uzun süre bcrabcrc olmak üzerc
dcvam ettik. Bu arada iglcrindcn biri bcni vurmaya bagladr.
Fakat bcn kargrhk vcrmcdim. O'nu atryla birliktc ycrc
yuvarlamakla yctindim. Arkadagrm yanlmlza gclerck 'Bu
kadan yctcr qocuklar, siz hälä yangmak istiyorsämz kendi
aranrzda yangrn, arkadagrmla de$l' dcdi. Ahmdan inmig
vc büyük bir gururla yürü-yordum. Kona$a vardrk.
Hanrmlardan biri beni "gawrag-süvari" diyc gaflrrdr.
Arkadagrm bana anlamrm aqrkladr: "Cözüpck süvari"
dcmckmig".
''i[l
ABa genligi'nden Herdir'e:
"15 gün sonra Karpert'e dogru yola koyulduk. $ah Hüseyin
B, yalnrz voliuluk ctmemizin tehlikeli olabilecefini dü9ünerek Krzrl Kilise'yc kadar bize kendi süvarilerinin öncülük
etmcsini istedi. Arkadagrm bu teklifi tegckkür edcrck rcd
Desmala Sure
Dvr$m (Attrruttik)
bilimdil".
rd
.o
rg
Kärpert'tcn ayrrLrken 3540 ev-den ibaret Besolek,e vardrk.
Halkr demir-cilikle uf,'ragrrdr. Gemimiz hazrrdr. Karsrva
geqecektik Qürük bir görüntüsü otan bu gemive .Ecel
Begigi' deniyordu. Suyun akrmr ile gittigi, balen Layalara
lr:rup pargalandt$ iqin böyle adlandrnlmrg. Korku iginde
kargrya gegtik. Aiur Hayapnak Köyü,ne vardrk. 90-100
hane idi".
(Nob Devamr Gelecek Savrda).
Isuxs Birrs KoR,
Dtna
w
w
.a
r
si
va
Herdiy'den Krzrl Kilise'ye:
"Uzun, yorucu bir yolculuktan sonra mola verdik. Serin bir
af,acrn altrnda peynir ve ekmekten olugan kumanyalanmrzr
qrkanp yedik. Tam bu srrada omuzunda odun yr-pnlan ile
orman yolunda iledeyen bir Kürt bize do$ru gelerek
atlmrzln bailna \,urmaya bagladr. Bu hareketi bizi gok
sinirlendirdi. Arkadagrmr soru yag'muruna tuttu. Aklrna
nereden geldiyse, arkadagrm Osmanh me-muru olduftunu
ve buralara tef-tiS isin geldigini söyledi. Bizleri yukaidan
aga$ya süzen Kürt, 'Sizlerin memur oldu-f,unuza inanamryorum' dedi. Direnip duruyordu. Tabii ki, konugmalanmrz
Türkqe oluyordu. O anda aizrmdan grkan Ermenice bir
sözcük üzerine atlanmrzrn yularrm brrakan Kürt, heyecanh
ve gagkrn bir halde 'Siz Ermeni misiniz?' diyerek bizimle su
gibi Ermcnice konugma$a bagladr. ismi Haso imig. Biz
konugmakta iken 15-20 silahh Kürt etrafimra qcvirmigti.
Haso olan biteni arkadaglarrna anlattr. Mef,er, Haso S.
Garabet Vank Ruhani okulunda papazlar ta-rafindan
büyütülmüg. Epeyce bir dertlegtikten sonra bize yan yola
kadar krlavuzluk ettiler. Arkadasrm ve ben daha sonra Krzrl
kilise'ye vardrk.".
bahgeleri ve baflarl ile dolu. Toros da$ zinciri, Murat ve
Gölcük doyulmaz bir do$al güzellili tegkil ediyordu.
Burada yagayan Ermeniler, bahkqrhkla ulragrrlardi Kimi
de bugday, dut, pamuk, garap, odununu vs. ahp Malatya'ya hafta Musul'a, kadar $der-gelir, ticaret yapardr.
ku
etti. Kendilerini selamiayarak ayrrldrk. Bir hayli yol aldrktan sonra, Silbuz Daf,r'nrn batr tepesinde, bu dar da$ yolu
Seiitli meyve af,aqlan ile doluydu. Ormanlann iqinde 2-3
evden olugan köyler vardr ve buralarda Kürtler yagryordu.
Dar ve virajh yollar, Silbuz Da$'nl aghktan sonra bizi
Herdiv Köyü'ne getirdi nihayet. 300 haneli bir Ermeni
Köyü idi bu. Yegil bir alan üzerine kurulmugtu. Kuzey ve
Bah tarafinda Dersim'in (Tersim) ürpertici da$lan ve
ormanlarr, Güney tarafinda ise Silbuz Da$r görünüyordu.
Herdiv'den Bingöl'ü bile görüyorduk. Köyün papazr bizi
kendi evine davet etti. Memnuniyetle kabul ettik. $erbetimizi ve kahvemizi iqtikten sonra qegitli konular üzerinde sohbet ettik. Daha gok gehir halklnln yagantrstna iligkin
sorular sordular. Akgam yeme$inden sonra iki öiretmenle
taruFhk. Bir tek okul ve bir de kilise vardr. Ö$retrnenler
Istänbul'dan gelmiglerdi. Cetronagan mezunu idiler.
Burdaki köylülere Mirakyan deniliyordu.
Köyün bir adeti vardr: Türk ya da Ermeni, köye kim gelirse
gelsin layrkiyle airrlamp uf,urlamyordu. Bu köyün
vazgeqilmez bir unsuru idi. Agrlama, müzik ve danslar
bittikten sonra ba$ta ögretmenler olmak üzere kendilerine
tegekkür ettik. Arkadagrm bana dönerek gu sözleri söyledi:
'L,rluslarrn kendi varhklannr korumalan icin en büvük silah
w
Klzrl Kilise'den Peri'ye:
"Krzrl kilise'nin vc Dersim'in karanhk ormanlannda ve
Xrranln tehlikeli yollannr agtrktan sonra nihayet Perin,e
vardrk. Tehlikesiz, can güvenli$'i olan bir yerdi. öyle
deniliyordu. Perin'de dört gün kaldrk. Gezdik, dolagtrk.
Ermcniler'le tamgtrk. Qok az Türk vardr burada".
Peri'den Karberfe;
''Sabahtr. Adanmrzrn yulanm tutarak ya.vag yavag su'.un
öbür tarafina ilerledik. bu zorluiu da yendik. Karpert,in
doiu.tarafr (Ull Ova) yavag yava9 bir ayna gibi gözlerimizin önüne girdi. UII Ova, Ermeni köyleri, ormanlan,
10
NEviuENo
!
A. MTJNZUR
L)csmala Surc r-'kc."'!)iyc nivcjiyc sav,lta mrictc Ktrmanc,ri xcve ra
xörc viyc. Zalumura gore'ki tcrs u xof vi. Ma kam vatcnc yiyökc
hu nrsnikr.ni'yint'ro ki xof.r? M. Zilan ki ninura ;uyo.
M. Zilan vano cz Qurr'unc. Kcs ctra qcsö nivano. Makc vakc ma
Krrmanc'mc, dina bcnavc tcngu tariyc. Tu hön zoncna kc pcniya
dina vr.n.r. Ala vazc M. Ztlan, tu kamdl Kcrtra yr,na, q,,nd scrrio
kc lu sivasct kcna? l_rka urzcnara vilna mordcmli Dcsmala Surc
Krrmancki nözononö! Ala vazc fcqircmr! tu kami naskcna, tu kcv
bivr 'dc.vrimci', tu kcv cr,r'mrrrdcmunt Dr'\mdh Surc pivJ.ivasl:t
kcrd! Ma, kcs tu nasnökcmc. Yivökc kokö Tcko;;in,ra yönö dost ki
naskcno, drsmcni ki. Ma ayv niyo kc, rivir tu nödczcno, isonki
sivas(t kcrd gcrckc qt-.str dorxivc inkar nikc,ro. Drsmcnki zoncno
ko yiyö kc Dcsmala Surc vczcnö hata nlka cvo rcrcfi hu do oöro.
Ekc rr.rzcn; brml.c, DrwlctJ Trrki tLrru nijdiva su crra pcrsk.i Ek.,
qalö brrauni ma kcna hondr'.cruni: ru tvc iivorc*c dt. Jcdc qrrr
qr'.cvmt'kt', It's.r c.rmr'r',luke tlni\t i.ln sr.ro vrle i..rrn btndc
mancno- Ez cvc brraön vanu, horar tu ron(,na. Ez zonc,nkc tu Krrmanc'a, cma tu bivavc kor, nö hu naskcn.i nöki mtlctö hu naskcna.
Tu ki wazcna kc jc avdunG Trrküvc avdunir eurru, ma eurr kcrö.
Tavinr: mrlctc ma kcrdvc Trrk, tayinc kcrdvc eurr, taycki tu hu
,c
saskt'rclo nizonö kc scvtkcrc. Cokakc Dt_.rvlata Trrki,ra avö slma
hucumc' Dcsmala Surc kcnö. Ez nizonr:nkt, srma qa "Doxe Leng,
ra diir vrndcna. Ey srftc r,.rkc Dcsmala Surc "bölücü' ya, slma
piirunckipcvdür vc p.v n.r frkrri. dcy grrr t. ecy hondt :,rm Jrö /or
ycno namö zovna mtlcti. Slma niya Dcrvlctc qurmiskcnö, cve na
.rqrll Fvt.n.r.rqrl aniag Lr.:.rma .ari mrlctri binu wcni,. ß..rkJ tori
r()r vcn() cma, pcniya na ftkrö stm.t nrk;lra osono. Srmara gorc
r.onkc r'.rlt oz zrrr, n.) mrlctrJu (Klrm.lnL ).uco, t.kc na qt,sJ suäsa.
m.r nd (uc kr'rd 1i. ill. Zil.rn, srma l*r s.rli rrni horr.1 rctcrt, brrosnö,
hcqa madc r'rrm gtrcdi', dosti jt.stmaki br drsmt,n. Endi loztm
niytrkc!
Desmala Sure
11
naskeno, jö tu bÖnaskerdox ni),o.
Tu zovina qesodc bin Dox'ra gurcto, uki Alcvi ulusu'yo. Dox'i
vakc Dcsmala Sure Alevi ulusu vana, halbuke ma vake Krrmanc
- Alevi ulusu. Tuke hona
n6mrsa reyna vajime: Aleviydn roö
mrlete mao, kulturd mrlctö Krrmanc'o. Kamkc na qesa qewul
nGkeno, wertage sucö $ Mewran'o, wertatö sucö qO Osman'iyo.
Niade na qesa tora gore, ez torö tenö hctö yazarura conve yita,
goste ala savanö:
'
Ana merlezi bir koldan Q.emi2gezek ae Hozat ( Dersim ) böIgelei
Llarpüt z;e Sivas'a dofuu yayiank PaIt oe onun
güneyifle inip Malatya'la uzahlyordu. Bu glupta hakim olan uasur
Dersintlitct'di, bi bunlara Krz baglat denidi. Cografi yerleriyle
Anadolu'nun gö*ü oazilesini görülor oe Osmanh Tütkiye'sini difier
Enfleni ve Kürt bölgelerinden kesin bir ykide aytrtyordu " ( Garo
Sasuni, Kürt Ulusal Hareketlei oe 15. Yüzyidan Cünümüze E/ttefl1-KUn uttKuefl. >vl. J5 ).
" Siws, Harput, Malatya, Erzincalt (Delsirr,) (yani KtTtanciye, A. M)
y lart arasmda 755 ytlltk Eok f'rtnalt bir dönem
yagadL Krzrlbaglatm isyanlart bu bölgede büyük kattttwtk yarutryordu..-
yörcleti 1535-1690
..Ba durum Ktnlbaglarm diier Kün beyliklerinlen, siyasiyolundan
tßnatefl ayfllrp, kzndilerini korunak kin yalnrz baSlanna kanb
mücadeleye ßttJmalqrma neden oldu ( a.
Desmala Sure dest've irngr,ur6 talne grredayi. Coka p6ro piya ma
sero oncen6. Waxtoke Dewleta Trrk egena Dersim'i ser ( 1937 1938 ), hudutunö Dersim niya beliken6: Dercim; Peri, Murat, Kare
Su ile gvrilmig bfu ada rn4iuras arc elen, Bingü|, Erzincan, Malatya,
Elezt! il sntlart (yane kftlanc$e A, M ) ilc Aeorilidir. ( Genel
Kwmay Belgdeti'ndc Isyanlar, Syt'. i53. ). Belka M. Zilan qotrr
nikcno, ema drsmene ma, M. Zilan'ra nnd welate ma tanf keno.
Demeke Krrrnanciye'vc Kürdistan'ra zu niy6, Wertede dt namoy
este. M. Zilan ke qalal nöbeno o zovina. Qrke u nawazenoke qesa
doiriye brmrso. M. Zilan vano ulusal lehgter srastnd| tam esitlik.
Hata nrka Dewleta Trrk vatene Krrdaski, Ktrmancki t ZazaVi vs
lehge ma6- Nrkaki Qurru na qesa pulusnave zon6 hore, vanö lehqe
ma. Serö na dinade qond mtlet estoke 4-5 lehq6 hu brvö ( Trrku ve
Qurru ra qevir ). Slma mlleti inkar kenö, nameki qolawa: Vanö "
Iehqe ". Roze yena Crturke yi lche6y sar6 Dewleta Trrkr"rjr6 bive
bela, rozeki sarö srmarö benave bela.
si
va
merkez olmak üzpre
M. Zilan herhalde dergiyä hu nöwaneno, Eke brwanöne niya
nivatene. Eve zonö Trrku nusnen€, eve zone Qun'u nusnenö, eke
ma Qurr'ime ga eve zon6 maki nusnenö? Demeke nu zu nivo. Eke
zonke zu bi, isu ea revna honde zametu biveno? M. Ziian hora
qeyir kesi nöxapneno. Tivar6 deyi eve hu ki nino. qlke peniya
nuste hode vanoke " resmi dil ollnaz ", Ma nu kotra vejiya? Hata
nrka na qese qinevi. Stma ora ave vatene resmi dil Kudaski'yo.
Hen osoneke frklre Desmala Sure M. Zilan kozrkra ontove tever.
qoka vano " resmi dil olmaz ". Feqire mr koto tenge. Llnga M.
Zilan eve Qurru'ra kotave Sery6 tuii ver, endi gamunö hu pelscr
erzenö. Qrkas ke inkar brkerö endi brsenökenö wedarä.
rd
.o
rg
Seyfi'ra vana, "alan eahtmasl" ra düro, tu crkag nijdiya balem? Tu
i. BeFikei'ra dr hire qesu mrsa, tu zof baqrla! Ala reö su Dersim,
mrletra perske, vaze Se),'fi kamo? Yi tora vanö. Tu vana belka
mrlet jc mr ostomolde biyove pil, mrletG hu nasnökeno. Neö M.
Zilan tu xelet sona/ ma wertö mrletö hode bimeve pil. Maki
zomonö jö tu Qurrön kerde, peä coy ma dike, ma Quü nime, ma
yi mlletra zof qi mrsayme. Na qesunö tode beliyoke tu zof feqira.
A alan qahgmasrya ke tu vana Seyfi x6le serr6 hu d6, u mrlete hu
daneve tu. Suka Ostomol'de ronise mied sero lawrke vaze, (lkas
rrnd zafine na lawrke vate. M. Zilan efendi, kes endi domu nivoke
lawrkunö tu gosderc. Serevde mrlet zofe, y€ma yodinera ki zofö.
ku
Tu kelz biya Tekogin'ci b-iem? Qond seriyoft tu Teko$in'ciya? Tu
o suede -evrimci biya - nöbiya balem? Ma tu Sond sefii werte
mrletö Krrmanc'de menda, glkag emegö tu gi?
g. e., Syf,35 ).
.a
r
Nrka tu na qesurö savana M. Zllan? U u'axt, ma qrnwime ke, tu
vazc Dcsmala Sure na yazaru eve peru hern6.500 scrc nara av6
Qesä peö:
M. Zilan ki ie yiyö binu
(
Ikibine Do$ru, Yeni ü]ke, Deng,
Scrketin vs, ) wazeno ke Seyfi teyna brosno. Tu hon zonena ke
Seyfi piyö kam losto. Srma nae nnd aqrlö ho kerö: Seyfi teyna
niyo- Dcsmala Sure teyna Seyfi'ra n€saniya pA (qurmis n€biya).
Ma derd€ zerö srma zoneme. U derd zerö slmade maneno.
na qescy biy€. Eleviyöna ma nawa. Qese qinoke isu Caro Sasuni'ra
vazo.
w
Waxtöde vanö pilö Qurru $eref Han'o. U ki krtavö hodc ma Qurru
sere sae nikeno. Ala niadc u savano:
Brmrro Inkarkerdis!
Wesvo Desmala Sure!
",,..Ktzlbaqlat ( yane KtnaflcL A. M. ) bu htzh saldtwl Rum Osmanlt ordusuna kary koymak iEin ayvm4 olduklan birkaE bin kigilik
öacü birlikleriyle
karylad ar, eiitilmil oe tecrübeden
geqmiS askerlerden
daitn
arkastnda pusuda gizlelelek
f1/satfi g*fiasfl1 beHeliler. islam onlusunun öncülüEünde bulunatr
Kürt kchtatrumlart kükreyen aslanlar gibi Krzrlballara saldrdiar ze
göz aEp kapalncaya kqdar onlan darmada{tn ettiler. Tam o slrada
birkng bin efitilmiS süaariden meydana gelen pusudaki kztlbaplar,
instzfi dagln atkasürdarl e*lldf @ saldttin Kürtlere bird.etxbire hücum
ederek bilezifrn bileEi sarma, gibi onlsrt serd ar" ( Qerefname, $eref
IIan, Syf. 152 ).
w
w
meydana gelen Eolunluklarmt da
Nrka kam Elcviyön kcno, kam Elcviu rö drsmeno beli niyo?
Demekc na qesa newe niya, rewra biya. Qumr ve Q€ Osman'ra
piya zof Elevi qrrkerde. $eref Han, name ninura vano "Kükreyen
Aslanlar". Al4 torö beno zamet ama, htavö dey tenc brwane. U
rvaxt tu Elcvön nnd muscna. Mr tcnö wcnd, zerö ison kuno hur6.
Ala reö so dcwunö Dersim vazc cz Sünni'nc, ala u waxt cl cav
DIMILI
(krmanc-Z,wa)
Alusuna
Kendi kadertni
Tayin Hakk !
Desmala Sure
Sunna Nswryuou
rd
.o
rg
lüp.rrrE Koua KouunrsrA
KrnruawcryE
Turabi Owacr.klr
ku
sosyalizm ra zancn€ ke heqe se 6na wastine. Nae ra gore wayire palko,
karkerdoxo kär ra vezeno. Eve na politika ra, dayrna zede kare, dayina
senrk kekerdox, dayina zede qczcnc.
Malegiya na qesey niara. Karaoke ve 50 mordemi dano arä, eve 5-10
mordemo ano arö. 0 srrede kara wayirö palka zäie bena, Palka geko ke
stop kerd, kara xo nebena. Kara yino daymet pottiya karkerdoxo-emeqdarora bela.
Wazenäke herv teravo, mrletä mazlum gula zuvinde bijero, zuvin brkrso,
qetl brvo. O istifadera ta)ryarare xo, tankane xo, gekone xo buoso.
Qiyö
werdenc, 9iy6 püa guretene, ilaji, hergu gu beno fiati. eezerrcö zalimi
dayina beno zede. Gegane ti bexo klht dano palkaro, karkerdoxo karra
vezeno. O suede kaos äno meydan, na kaosra ernperlializm zöde istifade
keno. iqte sera 1917'de na kaoste karkerdoxä sovyeti qrlawujina olvoz
si
va
Scrade bine ma veyamä xora. Dormö made goniya,gonasero. Veng0
tlfongo, venge bpu gosonö isoni keno kör. Kumanciye'de, Kurdrstaa'de,
Anatoliye'de roza heqi hazarora isan öno lcrstene. Heptsodc meydanode
vcwa grmonö made komünisti, welatheskerdoxi, demolsati daraxacryra
saninera.J /elat talan beno. Dewo orteta darenäwe. Cenco krscnö, surgur
ken6. Ktjkumo herdra kaskene. Eve tayarora zehir runenä mrleti ser.
Mrleti qukenö. Dar u ber beno husk. Heywaaöde heqi wes nömaneno.
Vcngö teyi-turi brino. Qireqra domano cigeronä isoni kcna leteyi. Meyit€ cenc u cay a eve hevenora makinora guedanq hardra kasken€.
Hekrn mrleti, dar u ber, gigegä welati adu noveprra väsnenö, Krmanci-
ye'de, Kurdistan'de, Anatoliye'de zrlmoqetlo-
Emperyalizm koto tenge, z€ raveri karä nekeno. Hevä qczenc€ seruki,
karkeidoxor4 emeqdatora ccno, Palko kllrt dano puo. Mrleri b€kar u
bö$rre verdano. No teyna welatö made n6beno, p&o dinade bcno,
.a
r
Dorm€ xode re6 niadime: Cumhuriyetö Sovyet'ide, Avrupa'a $ark'de,
Balkan'ode, Asya'de, Afrika'de, Hemrlkanö Larin'de...hergu cade qewxa
vejiya grlä dare. Somaliye'de asmede 50000 kes mtcno. Vesaniyer4
serdra, qewxara kokö mrleti öno. Israil, hazarora sare Filistin'i ju roze de
ceno keno tevei, koura, serdde, pukelekede verdano- Dugeli durrüa tey
;örkenö, Hemrlkan vc Ingiliz'ra burä grmra hudi hLrdi huinä. Yugoslavya'de 6 buayi verdcro zuvin, adrr noro vera z.uvjni quken€, koge
zuvini ardo. Afrika Cenup'te roza heqi pil-qrz zuvini krscnä, Halbuke ju
go4iraö, froki ga6. Seveve xo grko?
w
\
w
w
Hata mka top, tank, tufong, füze, tayareyi roti Saddam Hüseyin'i.
Saddam pcrkerdi, raver muhalefet qrrkerd, gamaro $ii'yo, ike berraaf
kcrdi, cstra Kuveyt ser. Eve qesa heqcra, vatena tarixra rEtgi Kuvcyr ö
Irak'i bi. Hemrlkan'i ve Ingiliz'ra niada ke zatat €nma menfaale ino, eve
zori u quwetera p'€ro dugcli Samayve hetä xo, qekö xo hardö Ereb'i u
Kurdistsn'de sincmis kerdi, Saddam peyser onciya hardö xo, Saddam
- gend rojira tepiya eswe Kurdrstan ser. Uzagi onca geke Un!'i bi, qeke
.Hemrlkalr vc Ingiliz u Fralsrz'i bi. Na oyura,/dlwara emperya.lizmi biye.
Saddarn henqe saakc figüran bi. Sevev€ xo grko?
Wclatö bmdesti wazenä ke rauste bö. Ltnganö xo scro pa5na bö. Wazcno
kc koledariye ortera wadario. Karkerdoxi, emeqdari valcna xo awa ke,
cmegö xorö wayr vejiye. Wazenöke; kes ke5rö koleyine nökero. Pöro
dinadc, buayeni ve olvojeni Mro vra;rönc. Drsmenayän orrera wadario,
Niadc, nszsdc ma tene dusmrsö xo bime, aqlö xo ropkeme qafrka xo
kcmc. Emperyaliim nae wazeno? Nee! Qac nöwarcno? Qlke o srede
zarar keno, Bese nökeno ke belas kepi brgumo. O suedc kome karker,
doxo (sendika), emeqdaro, luzmetkaro öna vrrastayrg. Qrlawujina
I-enin'de idarc guretve xo dest. Lenin, eve can senikinera insiyarjf
guretvc xo dest. Temele sosyalizm o stede est. O waxte omede kaikerdoxo bi- Merdana Lenin'ra tepiya i temel sero duwari qewcril niarnay
vuastene. Idare kotve buolüäriya devleti dest. Lurge ve hnge dösä
sosyalizm ra kemere vete este. Pcyniyede Gorbagov ve Boris yellsin eve
bebextiye qurg6 kc peyde mendivi i qi rrznayi, kutkina empcryalizmi
kerde-
Uzade sosyalizm niamayve vrra;tine. Temel daywe puro, döqi gip nöbi,
eve qrmentoy ve demrr ra növuaStevi. Arna onca qi boa sosyalizmi clra
amöne, Q:Jcc 1917 de t cnin xerg kerdivi temcl,
PeEi vatena cmperyalisro ra sovyet
njiya, hurendi de grk ama vuagtine?
Qcnä ozoviye 14-18 screyi kollejde wanenö, ke xo brro€ Dolar ve
Marku brcere, qczcnc brkerö. Ciniy€ wayüö domanu-mördu ( mühendiqi,
doktori, malimi...) eve Dolar u Mark xo rosenä. Sewa rotena namus u
teref6 xo sonö zovina dugelo. Drjdine, mafia amä vra;tine. Huendiya
brrayinc ve olvojine dc xa)miye ve bönamusine, Ebcxtine ame wltastayrs. Eve qesa peenera morenay4ra pelgä pö nökena. Nlka 16 cumuriyeto de, zovina eyalero de mtllet pöro poseman biyo, idareo kan wazeno.
Roza hcqi Meydano Sur dc miting keno. Koma Komünista Sovyeri
newcdela vlrazeno. Dcwletonö Baltrk de segim beno, komünisG kani
idare cenä xo dcst, Na durum Romanya'de, Bulgarisran'dc, yugos-
lavya'dc, Amaurtluk'de Polanya'de devam kcno,,{frika'de
tercftare sosyalisto, komünisto daha jödere. Hemtlkan Kuba ra
hena
hcna
terseno. Halbukc Kuba hande kefa dcstc isoniya. Vatcna,m awa ke,
sosyalizm-komilniz-m n0mcrd, nömueno. Ze gelixo, heta peyniyc payrao.
O omedinera vejiyo endi raa ma4 is u kate mao. O qrlawuz6 karkcrdoxr.rno, emeqdaruno. Valcoa mr heniake, kam savano vazo peyniya
cmperyalizmia, empcryalizm bngcdero. Maki wayirc recrubcyme_ paris
Komünü ve 1917 marö xele xele tecruLrco.
13
Desmala Sure
No Ecrube mareki laamo, Na qesera gore Krrmanciye'de wejife Koma
komünista Krmanciyä ( Dersim Komünist Hareketi ) wejifoude grranu.
ama guaninc warudals is u kar€ mao. Ccsaret, fedakarine, zanaoxine,
olwojine laama. Poqt zuvindayenq can senikine laztma. Wejif-e Komela
komi.inista Krmsnciye je wejifä mesa hemgcniya. Wendisra ilrn-üfan
cena, komtinizm q awuz zonena. Taflxä karkerdoxora xor€ aqrl cen4
rurdi xcmelnena. Welare xo Krmanciye'ra gore hesaw_krtaw kena
pcyniye.de gr kc lozumo nayino qeson€ kLrnra Manifesto'y6 Koma
Komürlsta Krrmanciye'de ( Derslm Komünist Hareketinin Manifestmu ) nusnay\e.
Desmala Surc, bargudlina Desmala Sure tenena bena sen ce. Sarö ma
Kfrmanci u Zaza! bv.a\A ke Desmala Sure akedemlys selato Klr-
sal
dana. Tarura d€tso vezena, musnena
desiora
{lp pe blceme, aera xol€ ilim-irfan
mancia. Uzade rae mar€
ma. Ma gereke
bumr$irDe.
e*e
dl
dtsm€n b6b€xto, märo qewete loam&,
nösona.
borä!". Hena vrlö ken6 Demirkapi nökotö, esker adrr nano Xegc ra
WejifA sara ma Krrmwrc'-'te Zazaki grrano. Raverra ki mr va, granine
vesneno, dewera dü vejino. Uzade her kes dano zonino xorcke is-isra
verdo ra. Hop*c'de pcroyirrc qrrken€.
d.
ak
warudayis is u kare mau. Xcleqaina komä Ktmaaci've Zazau Desmala
Surc xorö kar guleto. Wejifö Desmala Sure'o pil, xele;aina welatrö qrlawuza. lta dc sarö Krmanci u Zazau gereke crrö wayir vejiyä. Sewa
iktidari hazr bä, idare brzöra xo dest- Hergu pnoleter (karkerdox), hergu
emegdar, rengber, xrzmetkär, is u karö xorä kc wayu vejiya, xrameta
ur
Nrka wejifeo mao güan welatde btnge(temel) vrastöna. Temelä raustena
Koma Krrmancu've Zazau esLer.s- Drsmen bebexto, wayüä top u turkonu. Ma gcreke verva drsmende gekdar u sefkammö xo haarkeme.
or
g
Beguman nöbime. Peyniyede gereke hergu giye xora welalC xode bime
No mare bes niyo. Esas wayirä na qesa, wayirö na kari; karkerdoxe
Krrmanciye'ye. Koma Komünista Ktrmanciyc zä mesa hemgeni hergu
gigegra gurero aldo petaxa karkerdoxo-emexdaro. Naera tepiya kar u
gurö mao pil, palkode-hegaode mavenC karkcrdox u emexdarode
propagandaa sosyalizrn-komünizm'i kcrdcna. Yino Koma Komünista
Krrmanciye'de biyarime lelewe- Poqti zuvindime, ju gtrmtke bimc. Ma
kc qewete dera zuvini zaf rct ezemera drsmeni ser. WelaG xo xelesneme. Tabii bedele na qewxa csto. Zaf goni rilina- Ama na goni tol
Peyniya na nustrq de b€bextina drsmeni se!, meseleya 38'i anura. Asma
Amnoniya Pey€ne 15'cinede ( Niyader Desmala Sure, S.C. ) Xe$e'ra
mrleti dan6 ar6, geko m etra cene, vane suna lusneme surgun. eeko ke
cenä, cini-camerd, cenco-domanu cenä fin€ra raa kefle Demi*api. Hergu
wayia geyi geverone xo krht kena. Eke €ne Xe$a S€rene mala qC
Temuz'i, uzade wayira geyi ben4 nam€ xo Imise bena. KatüC xo delra
beno. Cin u qen€ XeEe zafi rmdeki benä. Cenc u cämerd6 xo ki gör
benä. Eve wafsra kunö era rae. Peroyine krnc€ xuyä nndeki, perono
xas, manrse, salvarä rmdeki, pestemalä gilkeni, sale miyBni ve kalnge
hewl benä. Rae !a hem lawko vanä, hem ki zaravo kenö. Eke enä Xega
Sercnc mala ge Temuz'i serkene ke lrnise gever akerde verde hergu gi
estola tever ama zaf Cer xo piEto rera. Cini mavenö xode lako kenö, Nerö
vane lmis, 'Tl tawa biya bomq grnarä g€ver akerde verdo, qa $vero
k lt näkena, hefö 96 to niyo?". Imise hurdmine grmora hem berverla,
hem gi reyi hüna. Vana "tew!", "Bae srmade sma...Nerö bomene, nrka
ke ma berdime Hoprke ma uzade qukene. Uwuke qauxe mr kut*e jä
Mrstö Kori boro, va neqiv€ kutkune Xege bo. Va yi qe'nä dr sati mrdi
Hcvalmö, olvozcnö; brzarimeke drsmen böbel!o. Zuvinrä post vejime.
Bar€ ma bar6 de guano, Ama is u karä canuko've cämerdano.
iv
URZE DERSIM SODIRO!
TORE MA
w
w
.a
rs
ZON; KULTUR U EDEBIYAT / DIL, KULTUR VE EDEBIYAT
Pit0na Drräskäne
mai Krrnrimciyc caurlnÖ binod. r,ini. Ez t:tul nthr'1i1o pi k. h.ti
w
Tay'rr ttx0
s rö tcv|rdc cinika drraskanc piut.
WJ\to kc cini kuni'rl tkrman ani dinl,
qfnl-' J/Lvi (\'l() d( nrl(l kcni'. Vrt.'ni
csl,:r, r'anö ciniya dtxaskanc kc nöPltc.
(lJ)clrka scwr.- ina cige'ronc cinikc \'r.'zcnu t[nu. Roburc n] tthi ril li'nrki
azcvi, cini1,,1 dcvr$ hirc: roi u hire s,,'wc
dr\r.[,une
pint1.
\\15rrö (\')i fln(l (lt)1i
Beser DERSIMLI
drxrskana xo bcnö. Hcftc cllcdc mancnir
arc|ina ra, hcitara tcpia hcdi hcdi vczcna
rir nrn!(r:Lr. (-iniyi pil t\'nö tcr.'rrü pir
kunÖ hcr<ira kc, cayr,l cinikc kc dczcno
vrmlcro- Coqin kcne bc onö piäzo dc
glrs ru bcnc kcnc blnc bali,sna drxaskancrl kc pr.rscwcr nctcrso, chka scwo kc amc
goqin scnrbc cigr:ronc chkcra.
l)rtn|irn
k,.' h\'no nltk
ctrlkcnc hcn.
crzcnc nrcktcv kc blwano. nrordcmo dc
pil ho. hcwl bo, ju dcstra titsc a\Äc brsF
mo- Xoril kc domanokc bi1,o qcncli hcnc
nak crzcnc oflc laccko kc r!-na laeck
brbo.
Ciniyc dcwc Ai pozene sonc drxaskanc
scr. Hcrkcs angorc xo qi pozcno. Tatc
$ir pozcnc, hako-tüyo kcnc ron, ta)'c non
qatkcnc.
Son kc ama ccnc azcvi vc ciniyc dcwc
kar mare xo danc are sonc gc drxaskanc
cinikc pinc.
Pitcnä dixaskano Ecnorc \\,c],vco. ,q. sc\\'c
lawrL., ,-irc, rcqc$inc, dcllkc crncnc.
.Desmala Sure
1A
helanCke grredanC nisen,; neianöke. Sewe
ke biye letiye son€ p0 geveronö cirano
ino ersnenö. Kune axuronC, goron€
cüano; qaffo, hero cen€ nisenO br cr
haa dcsta sodrr fetelinö. Cäniya
dlxaskane gewres roze näsona ge kö9,
eke sörö qe ju vane merey kune gö yino.
tCsan kunöra. Hewn de kam ke awe de
XIDIR'E MI
g0neka esane bextä aye ide beno ya.
Xora keg ke awe cenöde, Sneke ke hetC
kamcr dewe de, nejdiy€ kamcr dewe de;
henide, dere de awe stmlte hetö a dewe
de zewejina.
Arekerdox : A. Q. KAYÄ
Xagu vera Xtdu'e mr cigere mr sonä ftle
Tu drmera bervena pepuga kora mae
Wayi wayi lemrn lemrn Xrdr'e mr
MAR$A DERSiM
Kam ke höfö ho nOceno
CayC ho cenemeo
BrnC deste saride
Roz ve roz poyeno
iv
rayer kavre
tereso
Berze ho ver meterse
Ele, Fate, Menise
Uso, Memo, Seydhese
Berze ho ver meterse
Roze Xrzrr hire rojiyo.
Xtzrla
lemm meso
To xapneno büo Xrdo na Hokmalo
WelatC ma Dersimo
Drsmen€ ma hönino
Asma Qrle'y asma roze Xrzrr'iya. Hire
roj ke asma Qrlc'yra verdira roce cenC.
Asme-drasmi roze
d.
Mcso meso blko Xrdo gosre mrne
Roze Xrzrri
Drsman jöde sa meve
Nu dewro yeno, seno
rs
ceno gede gredanö, her roz son sodr
cew dane cr, fike dane cr ke tawli bo.
Sene kavrro grrtkrn beno brbo; zerö dr
asmide beno z?, gay. RozE XtZr ke ame
kavrr kene qrrban.
lemrn biye
Dayö marö ondöra kore icad biye
Wayi wayi lemrn lemn Xrdr'e ml
Verva hode made niade
Yö ma ki az reseno
Ewru növo, meste vo
Verva tode vmdeno
HCfe na clrm u sltami
Heve ve heve pers keno!
.a
w
w
w
Rozö Xrzrr de genim be cew ra sanene
pö kenÖ brzerko ( kene saj ser ). Brzerrko ren€ra ken6 qawrte. Hire roj ke rozc
ccn1, roza Xzr'i de yanö sewa pre€nede
hem qurbane xo kenö hem gi qawra ke
r€dara leganede prrozrne kenö aye ke
nölewncnö, hen duz manena. Qawrta ke
zerä legane de procrn kerda one bonde
nanero. Dormö qawltede qrlo finera cr ke
Xrzrr a sewc Cno hme xo nano qawtero.
Sodrra kc uftira qawtE xo pozcnö wen€.
Awe g[enene, ardo zere awe de finö
hure. qawrte Eale kenö, ron vrlesnen€ro
kenö cr wcn€. Asma Xrzr dc hc$to ju,
rozö Kuresono, heqto bin C
Berze ho vet meterse
Elc, Fate , Menise,
Uso, Memo, Seydhese
Ben e ho ver meterse
Hasan Denran
Wayi wayi lemrn lemrn Xrdu'c m:
ur
kane ne$kina kar brkero, non pozo. Ciran
alekariya dfiaskane kenö. Wazenö ke
yardrmö xo creso.
Biye biye Xrdr'e mr cigera mr
ak
Na torC ma torcC de wegiye. Wastena ma
awa ke na tore nnd mrlete ma xo vira
nekero. C (e lore de tal ve bömanc niyö.
Wa\t0 ke ciran qi pozen€ benö dxaskane ser, manC de xo es!o. Qlke drxas-
or
g
Domano ke amo riye dina, hata ke gewrcs neveciyo göra növezenö tever. Kes EC
drxaskanera adr nebeno. Vanö xravo.
Riy0 doman cen€, keqra yanädan0. Van0
glmeybeno. eewres ke veja niaz pozenö
sonO heni uzayra tepa doman benö gewu.
Mamekiya Mamekiya
daye lemrn Mamekiye
Zahm ma dayme arc berdime
drsew poncas mordem piya
Wayi wayi lemrn lemrn Xrdr'e mr
Daye Kore'de puko xedevo onder voreno
Vano dotra henke nano mara
daye mezal ma ne dano
Wayi wayi lemrn lemm Xrdr'e mr
Biye biye Xrdrr'e mr cigera ml
lemrn biye
Vano daye mare kaxra $ae vejiye
Qe vesayi yendi tesela ho mra brfiyc
Yana payno velgo vasu onder zerdo
Vfeniyä sewqae hevalune !o berbiye
Wayi wayr lemtn lemn Xrdr'e mr
Xrdr'e mr na wusato clgera ml
na wusalo
Trke giya ne qiya ne sono
ne soduro mr sero
Wayi wayi lemrn lemu, Xrdr'e mr
Yazo vazo Mursa'ye mr lemrn vazo
Warey sero Xrdrr'e mr tek at uo
Wayi wayi lemrn lemm Xrdr'e mr
Desmtla Sure'nin Notu: Xrdo, Dersim'in
Par
nahiyesind.endir.
Kore
SavaEr
$rxmadedano, hegto bin C Qlrxano,
heqtö ö'Usrvano. PCro gi zanene key
kamci aqirete roze cena.
rast nda asker e ahnq Kore' ye gönderilen
yüzlerce Dersimli'den birid.ir. Bir ailenin
Roze Xrzlr'de roza pcenede qönö azebi
pero roze cene. A sewe awe nestmcne,
Türkü, Kore Savagtna ve Kore'de suvasmaya muhnlefeti dile getiriyor.
s
tek ogludur. Babqe Musa adü biridir.
Desmala Sure
Kok ard, qir kerdime
Ne verda az, ne verda azadiye!
azaDrYE,
Nc verda az, ne verda azadiye!
NEMEDEI{IYE!
Tayine verda)M qevde zimeli
Veng kerdvi na dina
"Ezo, piyo bCkesu
nu, ptlo m ete
bindestino"
Nevake Allaqutara
Qir kerd, kok ard
Ne verda az, ne verda azadiye!
Owa eeme Muzuri goni qiyene
Hard u osmeni meyit mordene
Poyayvi meyite domonu tijiya
omnonl v€ra
Miz u duman vi h€gay u ovay
Gime gime vlye ko u dewi
Oir kerdi
Ne verda az, ne verda azadiye!
Dest-paye ma gireday
Taye vesnay
Tae sungi kerdi helesnay
Nixelesay domone soe u puleEaye
Nc verda az, ne verda azadiye!
Jde di mare fiqariya ma
Nivake kes Allaqutara
"Milete khan u boyuno, cayilo, koro
Pane pakke werte, tu Mlste mae Hewl'',
Vake wendisune , Komlinistune Tirkiya
"Mire ci, ez fetelin maden u petrol"
vake sarekez u bore milete Awupay
Ne verda az, ne verda azadiye!
w
w
Adir na pa vesnal hcgay dewi
Na ho ver berd mal u gay
Ncverday peyde khal u piri
Peyda verday tae qel u topali
Bar kerdi rusnay
Taye berdi bin€ dare
Tae kerdi bine bari
Surgin kerdi berdi
Nö verda az. ne verda azadiye!
w
N€di kes roza Haqi
Adir nawe mara
Ji vera, ji peyra
Mara dür vi Yezidi u S{iryani
Dest neest ma zÄza'une ma
inera vatvi: sima Sunniyc
Mara vatvi: sima Aleviye
GosC hirayin kerde Kurrunc mae ceri
Rewra dardvi we doste ma Hermeni
wertc adirdevi jä ma milete Musevi
Hard u Osmende nemendvi doste ma
Oir kerdime
Nc verda az, ne verda azadiye!
Oesey kene xort6 ma mnö medenlde
Terk nekene zonc ho, zon€ hode
giz say kene zon u kulture p ine ho
Berz cenc zonc kulture Tirku
Daznene kemugune Seyde ho
Medeniyeti qir kerdi
Nc verda az, nc verda azadiye!
Peyde mende ji di kokimi
Ghene pa sone ve Jl
I
Tewtkerdene vlye cemC ma
Birayen viye der u cirane ma
Hukim da coka hukmate Tlrku
Day arC, sanay axirmakina.
Ters do ve ci tufongune esker€ Tirk
Coka paqo qio Pepuqc ma
Kes qino ke tirokero lawukunö saite
Vele Ise Imame ma
BetCl m€ndo kemane ma
Nenusneno kes derd u ku.l€ ma
Medeni zoflye
Hama, kes say nekenö ma,
Medeni terk kene na dinalige
KhaI u pfe ma
Beno vele derd u khulö ho pe€ ptya
Peyde n€verdo kes pelga ho.
Oir kerdi
Qir kerdime
Ne verda az, ne verda azadiye!
N€ verda az, ne verda azadiye!
Esto dare Seyit Riza
Qekc ho destra gina ware ye Cive Kez
Venge kemani biralrvi ye Wele IsC lmam
Torzc dayvi zon u kultur€ marc
Vatvi nasyonalistune Tlrku;
"Darestene bes niya
Biya ricikra koke zon u kulturg yine
Nia yeno ancax kokc nine
Keme medeni nia saxe Dersimi.
Nika onca tae vane:
Nu zon zon niyo
Beno ke bivo Ji dlmocfte zone bin
'wazene ke vindkere
tede te$"ertede
Succ ma vi oesevkerdene zon€ ho
Azadiye viye, wa-stene ma
Xel€sayCne viye qeurr€ ma
Serbiyayeni vi cenge ma
.a
r
cinay tC vira€ moe pl: wa u biray
gir kerdi
Qir kerdime
Mara vane "gertcl"
Qike ma qesey keme zone Seyde ho
M€deniyet qir kerdi
Ne verda az, ne verda azadiye!
ku
Hona vijer vi
Fermane vetvi hukmate Tirku
Ordi rusnayvi welate ma
NC verday cini. nc verday cemerd
Est ve dare m ete xora havalö ho
Eve muya zimelune ho,
Komuniste havalc xuye Turkiya
Nekerdime ma say ison vera
Ard kats ma herkes xo dustra
si
va
Hräseyin Qa$ayan
Nika ki esto dare zone Selfid Riza!
Tae hona ca neverdan€ cayilino ho
Dima sonC reca Seyid Riza'y
Ane werte zone Krrmanckllzazakl,
Zone Seyid FiDa'y
Zone Yiknaz Grlneyy
Nebiye medeni, nebiye medeni
Xojive hyine vo ke
Mara jcde baq iye, tenena medeniye,
Qlke Tlrld qes€y kene
rd
.o
rg
Havalin kerde made
Kounc ma,phoqt sanö ve ma
Kemer u xirxunu ma
Endi aviyö qursuna Demenune ma
Pe guretivi Seyde na,
Aviye phosta ma
$ika).vi endi rosta ma,
NCvake kes Allaqutarä
gir kerdime
Mektevde musaJrme manasyonalistune
Tlrku
Zon u kulturc "Miste Koii"
Eve zor sopay
Arney badu komüniste
Kes növano Allaquta.ra.
qr
kerdime
NC verda az, nC verda az adlye!
Newazeme diaspora weso
Tirku
Ma kerdime dtlr milet u kulture hora
Hurminera ki Haq rajl vo (!)
Ma xelesnayme zon u kulture "gericira"
Az do azadiye
Azgele bena
Yena, yena
Kerdime medeni ma zon
Azadiye.
Cineme kemane ho.
Ttrkde
Bi medeni pil u qD.
u
kulture
mä€ zone ma
Berzo mare koe ma
KCme tever eskere faSisti
verdiya de goniya mileti,
Waz eme isoneni
Newazeme medeniyete baöareni.
Desmla Sure
Okur Mektuplan / Mektuv€ Wendom
Bilirsiniz, bizde, yani Aleviler tu sözü bir sünni ile olan
tarugnalarmda nkga tekrarlarlar: " Asltnt inknr eden haram-i
zadedir ". Bugüne kadar birileri ltktL bizleri de Kütt saydt.
Ama ne hkmeti ald ise, yazd*lan d.ili anlamamamua ra[men,
g*tp diyenedik ki yahu biz bu dilden hiE bir Sey anlamryorxz.
Fakat, kcndimizi aydm, dcvrimci biliyord,uk, bu stfata atfen,
güya biz bizi halkrmtzdan daha iyi tanryorduk, ve biz en iyi
bilenlerdik. Oysa büyüklerimiz hep diyorlartu ki, " Ma
Ktmanc'ime ", " Ma Elevi'me,
i Qurr'e". Bu sözlere karstltk
bizim cevaburuz 5u oluyordu: " Amaan, siz de ayrtmul*
yapryorsunuz ". Ne basit cevap defiil mi?
Miletimizi, miletimizden gok az bilmemize ve tanrmamna
rafmen, kendimizi önder, bilen, örgü.tleyici vb. biliyorduk. Ama
yanhz bizler!! Vay bizim halimize.
Ma
ve Xerdi
Bra
Seyfi,
XeyE waxtiyo ke xevera mt tora gha. Ez ke nugu ne
Drmala Sure de wanon zonon ke can€ n weso. Xöre ser kl
heniyo.Tu ke efta ce ma, mvö amore 3. rc:u- ctCivi. amorc
4. ra tu mtrö nirusnay. Amora 5. ra ki zu Haeaii neri [jamiv t
ra mLrä l0 rcney rusnaj. Des teney hetä na tle :evt qed.inä,
nnd ki wanin0. Ciye es b ke yike wanönö destu n€ hu cevä hu
nlbenö. Cokaro ke gere ke perune Dsmala Sure ez het€ ho;,s,
tore brusnine. Na pösoroki pöro ki mnrä Loztmiye, gereke
vejiye m ete ma pe sayo. Belka zomonä ra rcpiya ke .sere i D.
Sure 1Türkiya lenena beno rmd. Eve q tore ve gere ke F:
pösoroki vejiyö.Ez van Dnmala Sure amorö j. ra tepiya cc.:;t
hu tenena kerd mtqerem- Amora S. ra heni osone ke tu ki fikrt
hu tenena kerdo zelal. Mt na heha todz qesey kerd, mektu,t:
rusnö. Cokaro na mesela sero jede nivmdon.Amora 5. tle tu li.
Dersimi sero vtneta. Ez lizonon u ra;t Krmdnca ya ki Kurrc.
Tu heto jura vana tesire Kurru de zof mendo, heto bin ra eve
qesunö ey p2 fikre hu kena ve mtqerem ( Almttlar yeparck
).
Nu mr het de lam zalal nilo.T.ovina ez pöreyine ra hei cie j,tc
nnd. " Drmela Surc " het ra hegiun p€,
.a
r
si
va
Bir di(erleri E*ryor, diyor ki, " Aleviler halis ve öz
'I'ürk'türler " (C. $ener gibileri). Bu dzyime Dersimlileri ve
Erzincanhlan da dahil etmek ktydtyla. Oysa ki, biz ne'I-ürk, ne
de Kürt'ü2. Biz Alevi - Krmanc'a. IIah gunu da belirteyim:
Ana - Babamrz kendilerini o kadar iyi tanryorlardt ki,
'/,azalarla ayn olmadtklanru da söylüyorlardr Diyorlarfu
ki: ,,
I (2hzalar) namaz kene,l $$ü'ye ". Sonra nereden
geldiHerimizi de söyliljorlardt: Horasan' dan. Ana-Baba' mtz
bizle Krmancki knnt$tuklan halde, Otuzsekizi bu ditle
anlatuklan halde, Kürtee'nin onda - birini anla&lma haldc,
Türkge'yi yedi - sekiz yaglaruda Türk okullarnda
ödrendilimiz halde, kendimizi tanryamndgrmtz gibi, ikilik
olur diye, milletimizi inkni edip enternasyonalci
08. 01. 1993
Celöl Tag
rd
.o
rg
Guzercniz bir do-st vastasryla elime geEti. Daha tio[rusu o
bana gönderdi. Ilk okudulumda SaSrrrudm delil. Do{rusu
bir hog oldum. Qok da sevindim. Birincisi biz enternasyonalizm
adt alunda veya bu sfatla hareket ederek brukahm ülkemizi (
Kntanciye'yi ), kendimizi bile tanryamamgn, tanryamadrk.
varBugüne kadar okudugam say ard.a, Seyit Rua ve o{lu
Baba'nm ( Era ibrahim ) ötdürülü$üyle ilgili el{,siklikler
görd.üm. Ancak gok da önemli delil tabü.sizlerle yakndan
tarusmak isterim. Arzumd.ur bu. Her ay bana her saydan yed.i
adet Desmala Sure gönderin. Bunu ödemeli vej& bir konto
No'su vermek kaydryla gönd.erebüirsiniz. Sizin arzunuza bailit.
Sizlere bugan ve safl& dolu günler dilerim.
ku
Setgili Desmala Sare,
16
Seyit Rua'run
Bra
yC ,u
ibruhim.
Not: Mrä numr€ 4 ra 15 teney brusnö nnd kena
Sey
Sin'.i nasd yaktp yrkurdgnu Erzincan'da hükünet tevkif
edince, häkämcte ve Erzincan hakknda söyled.i*lerini hep
anlahr d.w ur lardt.Ö rne iin, babamlar, Erzi ncan d.epreminin
Seyit Rua' an bedd.utst, sonucu old.ufiunu söylüyorlardt. $öyle
ki: Devlet, Seyit Rrza'yt tevkif etti(i zamnn, Seyit Rna göyle
diyor: " Dileiö mtke Xnr'ra esto, bnä Erzngan bäro ser|
Erungan ser, mt Erzngan xelesnara, Erungan ez nexelesnara
".Erzincan' m kastedilen kurtulugu, Erzincan topra!mdan Rus
askerlerinin Seyit Rna ve ordusunca kovulmalardtr. Dshlt
neler anlatdardt neler...Müsad,enizle, biaz da gazete ve dil
hakknda bir Seyler söjleyecegim. Dilde henüz Eok hatalar varYaztm da. Bence, bugüne kad.ar ortak bir basmrn
oltrwmasmdan oluyor. Norrial görmrk läztm, Leh6e farklart
w
tazminat wastene zof cesareto pilo u haqa,
ra.st bero. Sera tuya newuye xÄr büa. Caxcndi
btmbarek boWes u war btmane, hata reina.
Kar u ise tu
talipleri olduiumazu, o{lu Bra ibrahim'in (
Rna'y derlerd.i ) öldürülißünü, Seyit Rtzu,run
w
o(ar.Baba'e
w
kesildik.Enter nasyonalizmi de tam bilmedik. Cerge k
enternasyonalizm, kendi ülkesinde devrimi yapmak, stntf
sava$mt d.esteklemek vb. oldugu halde.Babam ve Annem,
Sey-Rna'yt ve 38'i gokga anlaurlardt. Babam, bizim ailece
Mesela; Tertel| u qrkerdeia Dersim sero Devlet(r Trki ra
Desmala Sure'1e,
Ben Dersimli okurunuz olarak, 9&ardr.!ntz bu yaynmzrian
dolayt, Desmala Sure sahihi ve gal1anlarna teEekkür eder,
bagar ar dilerim.
Desmala Sure'ye abone olmak istiyorum. Abone olmam i4in
gerekli bilgilerin aSa!üaki adresime yollanmasna ve
alarnadt$tm ilk dört saysmn da müm*i)nse tarafuna
götderilmesini sayg anmla arz cderim.
Q.
khA
:i,L
Desmtb Sare
Okur Mekfrrplan / Mektuv€ Wendoxu
Dege i Dost Seyli Cengk,
Saygdeger Dost,
baSmda hemzn meselelere degindifimden hal hatrnnut
soramadtm. Umanm galqmalarntz sa{ltkh bir sekilde
yürüyord.ur.
Güze[
7.
I
t.
yümlarda bulusnak d.ileiiyle setam ve sayg ar.
1991.
Yine yazqrwk ve görü5mck üzere.
M. SanvtAE.
Deqerli Arlada$lir,
Bana gönderdidiniz Desmala Swe say armt ( 5 ) aldm.
Derginin iginde bir de bildiri varfu (Dersim Ceceleri 2).
Dostlar, sizin bir örgüt olarak kigisel Etkar ve kazanq igin
yap an bir geceler se sini protesto etmenizi yanhE bulaior:;"n.
Geceleri däzenleyen arkadaElar ne 'zhza halkntn gtkarlarmt
gözetiyor ne dz Dersim lulhna bir yararlan vardt Bu
insanlarm Dersimli ohnalan, onlara Derim halkrrun tiuygu ve
düiänrclerinL kältür ve anuelerini etkßr uäruno satralart
hak*r vermiyor. Aynt geceleri bir örgüt yapsayü gok farkh
olurdu ve gergekten protesto edilmeliydi.l t . 12. 92' de irüdstz
bir nektup aldrm. iginde Dersim direni5inin 55. yth dolaytsiyle
yaalmrg bir bildiri gtkn. Bildiri bence soyut olarak kalera
ahnmts. Daha detayh ve somä bir dille kalenv almdbililCi.
Dersim yalnnca Seyit Rtza de{ildir, S. REa'da özgüllesen de
özde bir Z,aza direni,idir; yalntzca Dersimli 'hza ( yurtsever )
sorunu de{il, aynt gekilde diler Alevi olmayan vaya defiisik
dini inancr olanlar igin ve Ateistler iein ( kzalar ) dz änemli
ku
M. Qermag
Desmnla Sure'yi okudum. Kauhyorum. Özgür, bafimstz,
demakrat ve yeryeni bir toplumsal düzen iqin yaratmtg
oldufiunuz d,efierler, önümüzdeki gün, ay ve y larda
Dersimli' lere ve tüm ezilen halklara kutlu olsun.
rd
.o
rg
.-...'te bulandudum srada izinle ktsa da olsa telefonla tanryna
frsau bulmugtum. Daha sonra la bugün ha yarn derkzn, bir
rürlü yazna ortamtnt bulamadtm. Umartm bundan böyle
ararruzdaki iligkiler dastane bir gergeved.e sürer. Biliyorsunuz
önümüzde bir y$m sorunlar duruyor. Ebubekir'in aramtzdan
ayr masryla bu sorunlar daha da yofunlaEtt. Amc sorunlar ne
olwsa olsun, earelerini bulma kararltl$ndayn.Sizdzn en
büyük arzumuz, halkrmam önder kadrosu olarak bizimk yahn
il$kinizi sürdäräp ve aynt zamanda mazlum 7.aza halknm
davanna sahip gtkmtruzdrr. Buna tüm igtenli{imizle
inanryoruz.ilk mektubum olduiu iqin ayrtnt r, yazmryorum.
ileride daha aynnnh yazrgtna dile[indzyiz. Mektubumun
si
va
Sevgili SeyJi Merhaba!
.a
r
Uzun zamandan beri seni ararutk ve göri4mek istemeftE
ra[men bu bir türlü gergeklesmedi. Qoktan beri Londra'ya
gelmek ve senin ile rckrar göri4mek istiyordwn ana hep bagka
ne de nle rde n do lay r b u m ümkün o lamaü.(... )S ev gili
Selfi,Raxtiye adh bir derginin Yazr Kwulu'nda ve politik
q al$ffalarryla i I gili olarak faaliyet yür ürüyorum.Sizin
grkardt{mn yaytnlan da düzenli olarak izliyorutn,
Culqmalanntzm devam beni ilgilendiriyor.Senin ile görügmek
ve lart$nurun yarürlt. olacafrma inanryorum....Nas , neredz
görägebitecedimize iliskin bir Sey önerememekteyim. Amn sen
bana yazarsan veya baruya gelme olanalm varsa buna gok
sevinirim.Gör i4mek umudLyla In Sga kalas tn.
w
27. 03. 1992.
Zafer-
w
Sevgi!erle.
w
l:mbaze Delal,
Scrsera stmt hmbarek bo: seru tcwiyc marö,
homtta murö bext sipeyän biaro.
Wes u war btmqne.
Usmn C.
bir olaydn. Bildirinin slundn "Alnußya Dersim Ywtseve eri''
tmzast gar.
Desrrwla Sure benim igin gok önemli bir yalrn&r. Ancak bu
tür bildiriler bence yanlq bir yöntemdir. Bildiriler siyasi olmah
ve kiEilere dt[il topLwa hitap etrneli, oplum igin yaz rrnhdtr.
Saygr.lartmla
1L 12.
92
Usxrn.
Saygt Deter KardeEim
Segi!
GöndermiS oiaudun mektubu ve biLtiiriyi aldrm. Ve gok
sevindim. Biidiride kaleme aldtln PKK'run tutumu ile ilgili
protestonuza igtenlikle kaulryorum. Sizinle ilgili eleStirdi{im ve
kculrutdrym konular, Tttzclar r (AlevüKtmanc, Sunni-7-aza
diye ) ikiyt hölmenizdir. Buna henen belirteyim, ba
helirlemc;:ize ko: tlm:tmakla 'oirlikte sayg duymaktaytm. Saygt
duymadl(un konr !ti)..1ünceye tmbargo koyrnak ve sorunlart
tarßgmtmtkur.
Tazalarda ulusal sorun yeni yeni filizlenmektedir. Biz
lart$ralartmEt kendi öz dilimiz olan Tnzaca ile yaparsak bu
Sure
Okur Mektuplan / Mektuv€ Wendoxu
tart$mnlartmzrn ulusal düzeydz kgiligimizi buhrumada
önemli katktlar safilryacalma inanryorwn.Tnzalar kendi
ülkelerind.e T,azaca konu5makndulqr.'hzaistan' run bir gok
köyünde halen okul yoktur. Kadtnlann Vo 90'runa yakmt
hzaca üEmda baSfui bir dil bilrwnektedir. Türkiye genelinde
Türkge ve Kürtge'den sonra en gok konusulan ügüncü dit
fuzaca'dn. Avrupa' da binlerce Zaza yagamaktadr. Ulusal
bilinglenme Avrupa' daki Zazalar'dan bagh,yor. Bunun bir gok
sosyolojik nedenleri vard.u. Ülked.eki Zaza ulusal
bilinElenmesini engelliyen faktörlerin bagnda, din, agiret, vs.
gibi feodal kurwnlann devlet eli ile korunmnst geliyor. Ttza
ulusal kimli[ine sahib gtkmak feodalizmin (din ve
asiretEilifin) reddi demektir. Btra bizim biribirimize
ihtiaumu tardtr. Dar kalrylart ktrtp enternasyonalizmi önce
kendi ieimizde ge ligtirmeliyiz.
93.02.04
M.
Eligan
selamune mi yaze.
Wes u war bimane. Xatir ve sima.
Hqta reyna.
3. t2. 92.
Usmn.
Delerli Havale "Desmala Sure",
Umud konke yma Desmala Sure hona wezene. Yaym t nanen
sosyalist mnre, zone u kulture mnre zof lozumo. Ctke mLlete ma
soslalizm'ra xam niyo. Yi eve kuhure xo sosyalizm' ra nejdiye.
Ez wazonke dergiya stmare 'Desmala Swe" ra abonevine, ju
ki, deste mde ju artikel esto, stnldre rüsnon, eke ne$r kene sc,
bon sa.
Xattrve stmt.
Xebetknr9 Desmala Sure rA,
18
rd
.o
rg
Denula
ku
20. 3. 92.
Wu$e.
Mt rocnam.a stma dost€ de xode diye. Ez wazen ku D.Sure
tayena nejdira nas bikcri. Juki fikrä xma wo politik q beno
bbo, medya Zazawura xeberdar bi. Cokuna Ermt mt tei deroke
D.Swe re abone bi. Eke smake rajiye, fimriya verenerü nal
Hevalo Semt Segi Cengiz're,
Eve weSiye brman?.
ra EE h€sna: ne ki mt tora xeveräkö gurete. Cereke mt rica
si
va
mtre bunsnö. Vemö abonide q wazenö, telvä kontö xora mträ
btnusnt. Sma zere wu can ra selam kena.
T€lewe amlyäna mara
.a
r
19.03.92.
M. Cömeft
Hawarc Delal,
w
Ez wazen stma Desmnla Sure amor I ra nat perune ro mtre
btrusne, eke wezene Berlin'de ez nantl srmtt ra nka rosen: yaki
l5.
w
axme ken,
Wes u war bmwne.
11.92
ftpitd xerk waxt yördra hama, ne to mt
Xatr've to!
w
Hawale stma Usxan C.
Not: Desmala Sure ra 5 tenu brusne!
23. 03. 92
H. T.
Hat'ale Deuil,
Desmnla Sure ke sima mi re rusna mi gurete, berx u dar be, az
wazen ke sinto mi re name de binwne, perune Desmala Sure
eutir sivm re birusnine, eve panqa ya ki eve posmne u numre
hesav mi re name de binusne. Llavalene, siml ke gie mi ra
wazene mi re binusne sima re rqnen. Haval Seyfi r€ zof
ta
biyardene huröndi, torä biblyografya wa ke to waste biyardene
peser, brusnene, hama qe mt mezal nidi. Qrkc o Eiyo ke mt
tora yake mt destde näbi, ke o waxt to dine. Mr ki cayä de
binri rusnayvi serva berfekiye. Eke mLrä ame ftrsato vrende ta
rö rusnon....,Na rozu Desmala Sure sero xäyle prangele (
tartt$tnq ) esto, ez zof bon sa. IsalLa nara ftpiya rcnqna rnd.
vez€na. Seveta n stij u yazr ke ( Fonts ) problemi ta estc
besekon torö yardtmä btkeri. Heqa "Desmals Sure" de yeni
Ulkc'de nustijä yejiye ( to re kopiyö rusna ). Ma zaf qarayime.
Ez vanu t hönkzni kö päroyine biyar4 ju turrk ker|, ju raede
bueneknä. QLra$ dest u bera ma ke an|, süne. rö wuyir vejime.
Gunö to ki hawri xo vejiyä. Dsmen g plandc ro
ntzoneme......lu nustuso kc mr, ver1coy verva fa5izme Almanya
nustna torä rusno, laeq ke vönena dergiye ke.
-/ovina ita keder gino. Wesiya
to wazeme.
Desmala Sare Yazt Kurulu'na,
Son sayntzda: "Ktrmanc - 7,aza" halki nm davusnc sahlp
IMIaSure
Okur Mektuplän / Mekhrve Wendon
ed.en
bu
omwluak ttim ay&n, devrimci, komünßt,
d.entokrat, yazar - gizerlerin görevidir.Halktmtz, evrimler
mnucu bir takwt ayrqnnlar oßda; hirligin en önemli
kilorrete tast olan "dil" bütünlüEünü korumuE ve günümüze
kadar gelebilmiyir- Bu nedenle diyoruz ki: AtacaPmtz her bir
Danirmrka'de, fiEcmua Actu Onenlaha'de vezirn. Hora keyke
veziya torC zu nihha rusnen.Tu mlä qalä notun u nateryalC
Iügat'i kerdi vi, ekz mträ brusnä z{ nnd beno. Hama eve
poste mmasv neviflafl. Tu ke wna tutlqa eve ho uy btya.
ak
u
adtm halktmtz'm yararna olmahdtr. Ama, " Desmala Sure "
nln son saytsuu olumlu bulnukla birlikte, " Zaza" ca Saaxnda
olwnsuzluiu sergilemcken kaEmmamtEttr . Tazaca ibare gtile :
" Ma mra key tato 7aza, Kurdi " yer alrakta&r. Bu, birlidi
[email protected] wak, kendi iqinde samimiyetsizli{i
banndtrttaktaür. Dewitttciler..! HiE bir zanan dini ( Tarikat )
nntifleri göz önüne alarak halkm bapmsuhk giarmt
atamazlar. Ayn tahrikat Sekilleüncleri tüm halHardn gömuk
münkünd.ür. Örne[in, Araplar, TiirHer, Kürtler vs. bu mezhep
ayr4Sunlarnt iginde barr.nürnuklalar. HebA, gu son dönemd,e
halhmtz'm her türlü saldüt kargtsnda, bu gibi düsünceleri
taEnak korkung ge lnte kt e dir. Son diinzmlerde " K rfitanc-7aza"
kühärü ikerinde organize edilen geceler "PKK" tarStndan
tehdit vdt'i tawryla iptal edilmi$lir. Geli$melere Wralel olarak
atacagtmtz her tlirlü olumlu adtm, bizim birlilimizi
pekigtirecektir. Bundan kuskunuz olmnmalt.. ! Saym Demnla
Sure Yazt Kwulu' na bu girkin olayt tekrarlatnatrmlan iEin;
lalktmtz öntinde protesto ediyor..! $iddetle hruyoruz.
M ücade le nizde bagan lar ! .
"arifirö tar{ lozun niyo", ciya nä, piya gtenayis lozuno:
gereke dire tenä mordcnti zonaari, waltre rccrübey, börä
t?lewe, po1tia ho finnä, hini pärodä. Eve zovina tore kes z4de
ravär näsono; heya hondi qewea lp nä lur beno, hama
nät Ezet maneno, hedefo nihai nlreseno. Mordetn gerelte verö
postalun4 hode nä, gereke dünde niado, lwni rae taqwkero.
Dom$ hodc niadan, ktso niadä gino. Ez hcni zohan kz, nu
vazifä mao. Mesuliyetä na mesela u mecbwiyetänia piya
-gwenayi$ ki temel? meselrc.Ez e(n, "ma gegane b€me ttlewe,
eve dpsteni u bruni, gerele rew-rew, darga dcrg
qeseykerimc". Bä-qeseyketdcne toa növeno. Mua heni oseno
kc, seweta na mzsela ma, eve zerewegäni sovet lterdene zof
loztma. Na asmunä verä nade, besekena oncia bä ita, qe ke he,
haa heftä gä made vmde. Qr ke zä raa peöne, eve vasda sari
nivo, ma hove ho zuvini btinine. Heni zonan ke. hal u durmi
to rudo; isala ke wes u wara. Yä mu karä mt ita devam keno.
Kar zofo, bar gtrano. Ez van hom payiz gtatrer indi
baskeime. Uzara tepiya ki zovina kari kunä slra. Na hefta
peäne de, mt " däzelt t4 " e zu makab Karl Hadank'i kerd.
Tede zu ki hctä mtra "Qesä Veri" ( Önsöz ) esto:
or
g
halkm, davasmt
rd
.
g&nuna sevind.irici olrakla birlikte; aynt H)keni tepkil
19
Vindbiaäna ho zof lüfa!
Hata reyna indi tota xanr bwnine, wes u war bnwne.
Xottr ve to.
7. 12. 92.
RaW hzaislan adma
3.6.'92
ZtIfi Selcan
iv
DUR...
.a
rs
HevaQ hAja,
Sala we yv nu piroz beBi d,axwaza ku salän Ii päS bibinsalen
azadi, serxrpebun u serfirazifibi hiviya bides*istin u jiyandina
Bra
azadifi.
Mr hurdi mckuv?
w
X e tutk$A n W e\anxaneya KO M A LE
Recep MamEh
w
Btmt mtno delali, Seyfa
w
Naskerdsna taft, el4.a1,i ke honde herey vo ki, ez zd binnc sa.
LIem nezdira naskrdena ma, hem ki, qeseykerdena maa
meselun6 m etä ml nf rmd biye. Hama oncia ki ä vatena mt
näbi, zerä mt ret näkzrd. Heto zura waxß qeseykerdend mt
kdm bi, mißait n6vi: hea binru ki, mmasry növinon ke, tu zä
meytnan€ bäax*i bärä, racärä.Qrke, werü m eft mtra mordemi
baqd u zere gipi ragti ke n€veziay; yiä ke ho est werte ki,
zomonira tepiya ya zö sakili rtgiay, ya ki bi xnmekarö sari,
m eft hora koti düri, ntka ki identita milli u kllturä nuletö ho
redknä.Seweta gurenayisä haqa mtletä ma ki, gereke mordcm
btw ke, mesela xelesa m etä ho, hcr gira berz btt€ro,
mcsuliyet u vazifö ho rud bnano. Seweta na xelese kz gt
lozuno, heni raa ho tayinkero, ttrd gAro. Na heta nf binne sa
ke, to na mesuJiyet üna hoser. Heto binra ki, ze ke vanä
Seyf4
n
ki gweti,
nf
bine sa, wes u war ve. Mt
dokürnanunö sipiu dc niada, cao kc tey qalä Ttza I Ktrnanc I
Derstm beno, seweta Bhliyon$ya loztmo. Mt notmA Mgat u
gtrameri de ki niada.
vaacna mL ez qesune,lügati serc
vndan, qontol kan, bellia q.esä kc lista mtde' Cinä, yi tede estö.
Niaden kc axri tu ki tenä särä lw'zon u püameri sero dazno.
Law*ä kc to wtsu vi, ezo tot€ yC Quxwä, Derä Lngi u yä
Sahin' i ntka rusnan. YiyÄ.6ini hona gereke tekstä ho rast vo:
m ke kerdi rast, torä dtma rusnan.to telelonde ntt? qal kerd
kz, lnt€ Qereqggn'rdc Tazauni Bingol ira "Delmt4ö Qewhgi"
vazi"ro. Nojt{onnasyon zof muhimo. Mr€ lnna teferruat
lozmo. Tu ve olvozuni lora mtö trudlaqa na malumatu
arädö....Na2..'ye yine mtö yi lautiki, yani netinä law*u rusna,
seweta mt sen* giyo newe tedero-...|u kz ta hcti ser ana,
dergaderg qesey knu. Hata reyna xattr wazan,
wes u war btmane.
fr
8.9.92
Z
li
Seban
.Not: Niade "Yeni ÜIke",6. Sept. - 12. Sept.'92, sayfa peene:
" Halktmtu vatana döwreye davet ediyoruz". "De[,erlendirme
b*e !".
Devula
Sare
Okur Mektuplarr / Mektuve Wendoru
Ma eve xqr bra Setfr,
Btra Selfi,
Mt mektuva stmo gorete.
tlata reyna xattr bmazine,
wes u war btmnne.
Trlfi Selcan
I
B& mektup Kastn 92' de ahndQ.
|
tno
ke zon u kulturt ho serre gurime piya dest jwnin dime.
Eve dosteni u btrayeni piya bryurime. Mara zovina wayirä ma
Eino. Ma ke horö bime ve wayir, zovina wayir loztm niyo.
Hedefö ma: her kes horä rr)ayr vo ke, mrlleft tm bäwayireni ra
bxeksiyo. Hetö politika stmara mordem gereke hona zof gi
bisro ra araze, Xeyl€ gide hona kemeni est|, mordem verva
fikrö neweyr?, fikrunt binur€ zerre hira bmano kö, karö hodz
zelaliye bivino. Pöserokn smade mr, gtmde xeletiya pilö: sma
'Zazau keni dr letey. Ztza gtko, Krmanc qtko,
Krd. g*n, Dm
gtko? Ni nö
anvyire, nö ki gor nemeyiyö. Mt gtmdc nu
teyna ju nameo! SarA Dersim hora vanö Ktrmanc, Sarö Siverek
hnra vani Dtmli / Dtm i, sari Zara hora vanä Drm i! Na
namä snndart I 4ip niyo. Stma nameo "Zazs" serva kzauni
suni vanä, nameo "Krmnnc" serva'/azaunä alevi vanä.'lnzaö
Siverek sunniyä, 'l,azayi gevazi ( Zara ) aleviyä, hama
hurdemena hora vanö Dtmli. Tarihde Zazayä Siverek Dersim ra
Jiye, waxft Pir Suhan Avdali d,e mzrkezä kuhurö Tnzau /
Dtm u $evaz viyo. Cumhuriyä ta Ttrku ra avä Dersim viyo.
Ewru Aleviyä hetä gevazi, Maladiya, Qorum, Yozgat, Tokat kok
ra p4ro Za2ay0 | Dm iä. Mt ke Ahanya da sewun| Edebiyati
de ktlami wendi, hata ewru mr.ra Maladiya ra, $evaz ra, Qorum
ra, Zile ra, tokat ra xeylö tenu vakä " koke ma Dersim ra o "
(Erztngan, Tunceli). Sart ma4 hetä Sivereki ki van€ ma veräcoy
I waxto yrend,e Derstm ra barkerdo. Na alevi u sunni päro iu
mtlleto. Tayine zonä ho hovira kcrdo (Aleviyä hete enädoliya
zerri - iE Anadolu -), tayinä zovina din goreto ( Dm iyö sunni
). Yaki veröcoy yi ke, Dersim ra hona nä6ivi, u waxt Dersim
d.e, yaki merkezo kan gevaz de kamji din bi? Dinö nn pöroyinä
u waxt gtk vi? Ma eüuri jumini ra töcärra bime? Kurmanciyö (
"Herewere" ) hetä aleviuni Maladiya u $evaz de, Ttrkiyö hetö
alevint Tokat u Yoz&ati de zof kelimeyä Zazaki I Dmtlki esft,
telafuzö yin€, ptsula in0, ;ita yinä zof Siyaro jumini. Na
mcsela serre mtrdem gere ke hona zof btwano, bmaso, Stfte
btmuso, kegf kro, sayä kero! Ez goka fahm näkon, stma rw
m let Ea jamini ra ga kenö töcöra? Sena dini? Ma ju
m letirti, ewru letä mao ju aleviyo,letö ma ju sunniyo. Alevi
her waxt binä de$ti de viyC, ewru ki bmö deSti derö, xeyl€ zulrm
oncenä. Hukmqtä Ttrki in4 evö zor keno sunni. Mordem gereke
nq mcsela htr waxt biarora zon, Na vazifa rut ptroyina. Sma
na mesela Aleviu ani ra zon, Eiyo hewlo, pilo. Hama Dtmrliyä
sunni u aLevi ju m leto. KuLturä ma Pir Suhan Avdali ra hata
Ytlmaz Güney payrao, weso. Kulture nnde din marä dewletiya,
ak
u
ü
Btm Seyfi,
to.
Z Ji Selcan
.a
rs
Ilata reyne, xat[ ve
iv
Mt mektuva to gurete, binne sa. Z€ qeseykerdena ms ez ciayö
yi persu ktn hazr.Ezo nrä za nwkalä ho u yi Karl IIADANK'i
rusnan. Na ftnknle Acta Orrcntaln'd.e ( Kopenhagen ) vezina.
Wes u war btmane,
(Not: Bu mektup Aral& 1992'de alndr|
w
Brrao detali, Segi,
Mr "bildiri" gwet, zof binne sa. Hetä propaxanda u
formülasyoni ra zof nnd gureto qtleme.Mt ve ho ita zedna, dan
w
naskerdoxunä dorme ho.Q Lqagi stma desta yeno, honde
w
propumnda na hadisey b&er1, ptro "Seferber" v2, eve dcst
axne ker4.Ez wazan ke, na bildiri hem ki eve ns zonu
veziyo:Ktmancki I Tazaki Almanki ingilizki FransLzki Hem
welatde, hem ki pöro welatunä Avrupa'de hata dt - hir€ asmi
aktiv propaxanda na hadisey btkr€. Mordem? ma ke eve vesile
na mesela ten€ börä ptser, zof rud beno.Mt torä zu makalö K.
fladank'i u yö ho rusna vi ......., ez o bre züna rusnan'...
Llata reyna, xatt ye to.
Wes u war btmanz.
Z
fi
or
g
materyal4 informasyoni rusno, Ez o ki torö na mdteryal onciu
mektuve de rusnan.....Ker u gure tu isala ke rnd sono, Mt ki
ita karö gtrameri tenä vtnd.arna, seweta na se$)u zu kaseta de
newiye kan hazr. Zovina zof qesa de newiye Eina.
törc, adet ) - qe towa ntbeno- Kamiyena ma ( Hüviyet€ na )
zon u kulturö mawa. Zon u kulturä ma dtsmala I desmala royö
mnwc Ez k coka stmar€ na nßktuva hode ju k am rusnon. Na
ktlam ver?coy Piya, amor 5 1989 neSr bi. Prensipö mt uyo ke,
rd
.
Ma ve xtrd.i. Xele waxto ke ma xevere zuvinira nägurete. isala
ke wes u wara. Waxt? "Sewun€ Dersrmi" nezdi biyo, nlka vergi
zurenö. Mt hesna ke tu ki xevere gureta. .....'i vake, torä
Seveta fikrö sonn bine sa ke, smn
wazenö Desmala Sure de pelga " Zon, Kultur u Edebiyati"
rakerä. Qrke sma ki nnd zonenö eve kuhuri - zon, din, ptsule (
gi dor niyo!
Eve selami olvajöni, wes u war btmane.
Setcan
(Not: Bu mektup Araltk 92' dc altnd|
28. 1?. 92
H. Dewran
Desmola Sure
Okur Mektuplan / Mektuve Wendoru
Iltica takbinde bulundum, hemen kabul ettiler......Kßa bir siire
dnce...tarafrndan g*ar an Desmala Sure isminde bir yaym
elitnE geQti. Dergiyi okudum. Derginin d,üEüncelerini olumlu
bulmama rafmen bir Eok nokta üzerinde tarugmnk
istiyorum....hzalarm ayt ulus ve Zazaca' run ayrt dil
Delerli ArkadaElar,
bir yayn organt Et*ardt{truz iEin sizi kutlanm. Yalnu,
cümle kurmakta zorluk gekiyoruz. Bir harf Eizelgesi,
Zazaca'daki Tärk1e' den farkh harfleri gösteren bir alfabe
BöyLe
old.u$una k<tulryorum...Ben Ktrmanclar ve Tazalar arasnd.aki
ayr
16.9.
n
g
youayorum.
A. K. G.
Arkada$lar,
d.
or
istiyorurn. Elimde Desmala sure yoktur- Derginizi bir arkad.aEta
gördüm. Adresinizi ald,sn ve size yazryorum. Qtkan ve gtkacak
olan saytlardan ad.resbrc göndeirseniz memnun olarum.
Senelik abonenin nereye ödenecefiini de ayrtca bildiirseniz
ederini gönderirim. Bu konularla ilgili döktunüM ihtiydctm
var. Elinizdeld bu konularda bilgi veren d,ökürutnlart
g ö nder ir se niz mz mnun ol urum.
Dostga Selamlar.
ögrenmzk istiyorwn.(...).
Sizden daha önte bir saJr "Kürdisranh Marksist" ve bir sall
son etkan "Dersim" üzeine gazeteniz elime geQliBundan sonra
gönderece diniz dergilerin de ücretini göndarruek istiyorum.
E{er banka hesap numararuzr, gönd.erirseniz benim igin daha
ur
yaytnlamane ve Zazaca knnugan bölgelerin gramer ve Sive
farklanna agrkltk getirmeniz iyi olacak. Ben Erzincan'lrytm. Bu
dergideki kzaca yaz art anlamakta zorluk gekiyorum, özellikle
aylar ve günkrd.e oldukga sapmalar vardr. Ama, hergeye
radmen sizi kutlar, bundan böyle yaytnlanruza abone olmak
r.Et
QahEmalannrzda baEar ar dileyerek selam ve saygtlanmt
koLay olur.
S. YLAE
ak
Dostga Selamlar
M.
Yrhnaz
Hollanda
Seyfi,
si
v
Bra
Bundan üg - be$ ay önce size Ktrmancki'ce ( Zazaca )
yazd\tm mektupta. Desmala Sure'ye olun itgimi belirtmiEiih.
Ne yauk ki henüz sizden bir yarut almq delilim. Nedenini
w
w
14. 12. 9?
M. Cömert
.a
r
bilemeyecefiim ama bu mektubun six ulaSmad$nt santyorum.
Sadolsun, dostum Daimi olmasa ealqmalartazt izlemek ve D.
S.'nin yeni ürünleriyle taru$ffnk müm!(ün olmtyacaktLD S'ye
olan ilgimi koruyorum. Simdilik her saytdan 5'er adet rü:a
ediyor um.Yanr,t mtzt bekler, do stga selamlartmt ile tirim.
Eve we5iye btmane
w
Merha.ba Dost,
Y lar önce Tuncek Kilhür
ve Dayanqma
Derne/i'nin
bir araya gelmigtik. Fakat
dönemin kosullarr herbirimizi belli yap anmalarm iEine
faaltyeti ve qahsmat döneminde
o
sürükledi. Ondnn sonra hig diyalo[umuz oLmq&. Buna
raimen ben durumunu soruyordum. Y lar sonra da olsa
mektubwnun Etkry gelmesi belki de seni gasnacaktu- Belki d.e
bilgin vardr, ama ben gene dz sana durwnumu izah edeyimBen 1981' de .... davasmdan iQeri d@üm. Yarg ama sonucu iki
ayn d.avadan 33 ytl dört ay ceza aldrm. Toplam igerde on y
yedi ay yatttm. Gee tigimiz yrl Nisan aynda .......'ya geldim.
Delerli Dost,
Mektubunu aldtm. Gecikmeli cevap yazü.ftm igin kusara
babrw, Gecikmznin birkag ned,eni vardL. Mektubuna Desmnla
Sure'nin ikinci sayßmddn önce aldtm. Dergiyi bekledim, onu
okudum....Degerli Dost, Krnanclarm ve Zazala n ayn hqlk
olduklarr konusunda kapsamh herhangi bir arastrnutm
olnamasma ra[men, bu konud,a sizin ve diger insanlann
yazdtklan bana dofrru geliyvr. Fakat gene de imkanlanm
elverirse bu konuda okuyup aragurmnk isterim.ileride buraya
ufirarsan bu konularda etr$ltta konu5mak ßtiyorum. Onun
i(itL tnrktupta bazt konulara de linmeyecefiim.....M ektubunda.
birlikte yürümenin yollarmr, ve im*anlarmt aragtrmnlrytz diye
yoz ty o r s un. i ns a n l ar n di$ünce le r i b ir no ktad.a
Cakq tlors a
m tlaka birli.kte hareket etmenin yollarmt aramnlt. Bnndan
doLayt yazdtklanna kattltyorum....Ayrrca gok bularuk bir
ortam.dqytz. Sebebine gelince do{ru yanlf bazt ........gügler
dlmlt ,ürüyor. Kendilerinden olmayaru gok rahatltkla ,'Mit',
veya "Ajan" olarak de[erlendirebiliyorlar. BirkcE yerde
düEüncemi belirui{im iEin iki kez txth - sert bir gekilde tehdit
edildim. Berntedan' m son sayßnt okuduysan Apo orda ,'$imdi
de Krmanciye meselesini Qrkaril ar, bu MiT'in oyunudur"
diyor.
Bunla belirtti{im igin korktufium sonucu Qtkarmt. Bu
insanLar ........ güEler. Insan nered.en gelecegini bilmediEi iCin
d.ikkst etrßk ldzm.
DesfuSan
Okur Mektuplan / Mektuvö Wendoxu
Derginizin 2. mytsmt istiyorwn. Parastm dt gönderntek igin
gerekli adres ve agtHormyt yazarstna. Aynca belirttigim
noktalara ilitkin ( Dil, Tarih ), varsa TürkEe'ye gewilmig
dZtkümän da ßtiyoruz. Bu mzseleye ilgi duyan Eegitli
graplardnn insanlar yardtr. Bir an ewel bekliyorum rcvabmtzt.
D o stQd se lamldr, öperim.
$u an profesyonel olarak caltwbilecek durunda dclilim.
Ancak bir kcmra da cekilecek deEilim. Belirli knnulard.a
yard,t n etneye laztrun.....
G. A. K.
g
3 Haziran 92
D. Cengiz
d.
or
Merhabala\
Saygde{er Denim Komünht Hareketi,
Birinci sayt dahil dtirt adet göndennenizi ve gtkacak her
Bizler Derim Sosyalist Harekcti' nin tar$mrlarryu. Tesadiifen
saytdan dört 6det göndarirseniz mwtlu olurum.
deSerli derginiz elimize geEti ve gok etkilendik. Hayatnntz bir
anda ak - iht old.u. Hemen kendi Derim Sosyalist Hareketi
örgütämüzü fesh edzrek sin kanlmaya karar verd)k.
Aytca size nasr.l ödemc yapacagtna dab bir not göndzrirseniz
iyi olur.
Devrimti selamlar.
Derginiz Desmala Sure bizirn igin yeniden do[ug ve
gergekli{ine dönüg oldu. Bundan sonra, toryekün bu dryada,
täm yetenekleimiz, bilingli entcdimizle, ölün dihil hayann her
alantnda ve her koSul akmda seninle birlikteyiz. Senin
önderli[inde, agmry oldufiun qtHt yolda yüräken, sant ve
senin yürütmüt olduEun kutsal davaya laytk olaca{tmtza,
ntmusumuz, EereJimiz ve Dersim hallct adna söz veriyoruz....
ak
Almnnya
ur
Sizin gtkarmt5 oldldunuz Desrala Sure dergßini bir denokrat
olarak selamlarrm.
Dost,
Sen, arttk bizim igin Seyfi Cengiz degil, Cagdat Seyil
Rtzo' sun.... DSH adma kabülünüzü beHiyoruz. Delerli
Deyrala Sure derginizin önümüzdcki saytsmda heyecan ve
sabnsnltkla cevabtnrzr bekliyoruz.
si
v
Desrala Sure' nin birinci sayrmt okudum. Dalm ewel Piya,
Aye, Ragtiye, Berhem gibi dergileri de takip ed.iyordum. Halen
de nkip etrnekteyim. Derginüin siyasal ieeriEine bütünlü*lü
kaulmtyorwn. Atna, dil, milliyet (bana göre bazt yanhglar olsa
da), tdrih vb. knnulardn getirdi{iniz ag&hk ve cesaretli
daw aruE tuzdan ö t ür ü kutlar on.
imzt: Musnfa, Ali, Hüseyin
ve Ha)dar.
Not: Yukartdaki mektubun kimi bölünleüne yer vermedik.
w
w
yr
.a
r
Ben de I0 ytlür hza müzügi, halk oyunluu inang, edebiyat
(masal, hikaye, atasözü, deyim) vb. alanda 7nm folkloru
sahast nfu aratt Lrmn, derleme faaliye tlerinde bulunuynrwn.
"Dersim Ezgileri-|, DAiMi" adryla Tnzaca - Kürtge kasetim
bas dr...Elinize ge7ti mi? GeCtiyse elettirilerinizi de
beklerim....ßen dergidz özelli*le dil, tarih, folklora ( Halkbilim
veilmzi gerektidine inanryorum. Ewela
) iliskin konulara
kimlik olaymtn bilinmesi gerekiyor. KimliEimizi belirtti|im
sahalar da ispa.t e ttne Wiz
Ya,asm Dersim!
YaSasm Dersim Komünßt Harekcti!
Yasasm Önderimiz QaEdas Seyit Rao!
w
Qegitli örgütlerden insanlar bu meseleyi bilnuk istiyor.
Insanlarrmtzda bir arayq var- Ben de halkbilim ( özellikle dil,
inang ) meselesinden hcreketle birkaE y dtr bu meseleyi
sorguluyorurn. Halkbilimin geSitli sahalarryla olan iliSkim,
halktmt tanma ve nabzmt tutnada daha da imkanlar
suntrwktadtr. Dolaysryk, seviyesi, kimli[i, yarauahfi ,
psikolojisi, ne istedifi, sosyal - smfsal ve ulusal mcseleye
yahnltk ve uzaklQmm nedenini az - gok kzstirebiliyorwn.
Bunu mzktup diye kabuL etneyiniz. Tren yolcululunda yazdtm.
Gen$ ve ciddi yazqacagtm sizinle. Almanya'da az gok
dururnJan biliyorum. Bu meseleye olan ilgiyi. (.....)
Kendi halkun ve de[erLeri, benim ilk el atttmm gereken
de derlerdir .
Derte
i
Yoklag
Sefi!
Yurt dry kogullarmda da olsa yüce knmünizm dwasnz olan
inancnran daha da güglenerek dcvam ettigi, C*armq
old.uäunuz derginin bütün sayfalarrnda beftak bir gekilde
görüläyor. Bu davarun yalntz Kürdisnn'da deEil, bütün
dünyada bir sntf meselesi oldudu iqin, öncelikle enternasyonal
ruhunu gel$tirerek, bu davaya tiim dünya iEgi srnrftrun
birlikteliEini ve iktigimini sadlannk.
Qtkardlgmrz dergide Ktudistan tarihini ve Kürdistan' daki
bir Sekilde net kowuSsunuz. Bu dergi
burada Eok arkadaglar tarafmdan okundu, tabü ki PKK
tardtarlan tepkilerini gösterdiler. Faknt önemli olan gergekleri
mücadele rotasnt aErk
Denuln
Okur Mektuplan / Mektuv6 Wendoxu
Surc
cesaretle, hiE bir engel tantmadan söylemektir. Do[rular her
nilni z{ere ergeg ulasr.
DAYE
zaman
Seyfi arkadag
Day2!
,
cenemiJa vrasta
ezo tede bCtfite ne,
kila koyä Dersim ra qrrJine
Q ormega
Dünladaki Kürdistan'l an Ktudistan tarihi ve mücadelesi
hakkmda aydtnlatttgmtz iein size te;ekkür ve sevgilerimi
tir im. M üc ade le nde bag ar ar dilerim.... M e ktup y azar san
sevinirim. Sevgiler, sayg ar.
ile
ardu' esfine waa.
Dayä!
Zerra mt biya aür u ktle
gma heitsa zalimro,
hepsa däy de adtr
adü zeft mt dero.
Naleno,
rd
.o
rg
D. U.
Avustralya
Youa$!
Jtveno,
Vano;
GörüifiEyeli iyi olmaruzt candan dilerim. bizler de
ulragryoruz. Bu aralar yaz ar yazmtkla me5gulum....
Adr
zerö mt de,
mt tu de mend,
destö mt marzelu d.e,
gLme
w
w
Ekin Dersim.
w
.a
hqfe
b irer, mend.
ak
u
rs
iv
Yaalartmdan biri Dersimli Z. Ali imzasryLa Rastiye dergisinde
yaymLandr ikinci yazmr size yolluyorum. Yaytnlayry
yaymlamama hakkt tabi size ait. Yaynlamamak da demokratik
bir haktr. Yazt bana göre tam istedi\im gihi olmadr
Nedenleri, en önemli olarak, dil ve lehceler hakknda fazla
bilgi sahibi olmamam, fazla cesaretle yazmomL engelledi.
Yanda gerek gördüiünüz degisikli*leri ve E*ar mav gereken
bölümler i E *.arabiLir.riniz. Eklenme si gereken böIümler i
eklersiniz. Bu kDnudn benim adrma gerekli revizyonu
yapabilirsiniz. Sert olan bölümler varsa, grkarmn lelkisi size
aittir. De[iEiklikler lapuktan sonrü yazmm son SeHini bana
bir nüshasmt gönderirseniz eok memnun olurum. Ayru yazryL
sizin düzeltmenizden sonra bagka dergikre yollanayt
di$ünülorum. Daha geniS ve de[iSik gevrekrin okwnast
agxmdan difer yazryt "Ulasal Kültür ve Milliyetgilik" üzerine
yaztnayt di$ünüyorum. Veya yalaz "MiLLiyeteilik" üzerine. Siz
seEin, ben yazayrm. Ben milliyeleilik konusunu bu asa nda
daha önemli buluyorum. Dergi paralarr.nt ay baynda
posmlartm..,,Görät ve önerilerinizi bekler, saygLlar sunartm.
Tüm yoldaElara selam- Yazqmalart bekler, basarfutr dilerim.
axx welttt axr!
Day4!
Leza ma leza gtrana,
na, gtraniya welata mowa
graniy a xe le $y e n4 m6wa.
Leza
ne,
eve SonA mLra bt|üJe
berze wertö qewxa DCrsim'i.
Va veng btdora xo
"Xtmalä vaz4 rozäka cätnerdma"
Koyä Dersim dc
Hata ke qesas näceriya na zalim ra,
va ;Aro bmalo,
bari
bari..!
r r .03.83
Hawar TornAcengi
rd
.o
rg
ak
u
rs
iv
w
.a
w
w
Desmala Sure
Download

Ihrrim Komünist Harukcti I Amor 6