Gözyaşartıcı kimyasalların
yarattığı sağlık sorunlarında
belgeleme
Dr. Ümit Ünüvar
Adli Tıp Uzmanı
Maltepe Ü.T.F. Adli Tıp AD
Gözyaşartıcı Kimyasallar
Lacrimator
Aksırtıcı
Kusturucu
•
•
•
•
•
Kısa dönem toksik etkilerin hızla başlaması
Kısa sürmesi
Deriye ve mukozaya irritan-etkisiz hale getiriyor
Hedef organlar; deri, göz, akciğerler, GIS
Genellikle bir organik çözücü içinde çözünmüş halde
Yaygın kullanılanlar
CN C H ClO
8 7
Kloroasetofenon
Almanya- 1869’da keşfedildi ve ilk kez Japonlar
savaşta kullandı
•
•
•
•
En toksik olanı-deri/göz/akciğer
Kornea hasarı daha yüksek
Akciğer hasarı ve ödem
Alerjik dermatit
CS C
10H6ClN2
o- kloro benzalmalononitril
1928 yılında (Corson & Stoughton) üretmiş –
göz yaşartıcı olarak tanımlanmış; Kapsül içine
sıkıştırılarak sprey/toz halde salınıyor/aerosol form
yakın temasta blister etkili
CS’ye silika jel koyarak CS1 ve 2 yapılarak etkisi ve süresi
arttırılıyor.
CS1; açık havada bir hafta, kapalı ortamda 14 gün etkin.
CS2 suya dayanıklıdır ve partiküller 1- 2 ay arası aktif.
DM
Adamsite
C6H4(AsCl(NH)C6H4C12H9AsClN
Üst solunum yolu irritanı
Diğerlerinden daha toksik
Etki diğerleri gibi hızlı başlamıyor ama kalıcı
Uzamış sistemik etkiler yaratıyor; başağrısı, titreme,
kramplar, bulantı-kusma, diare
Ölüm rapor edilmiş
CR Dibenz (b, f)-1, 4-oxazepine
• İlk kez 1962’de İngilizler
tarafından sentezlendi.
• 1974’de Kuzey İrlanda’da
yarattığı yanma hissi
nedeniyle yangın gazı olarak
anıldı
• Daha hızlı, daha az toksik
OC - Biber Gazı
Oleoresincapsicum
• Daha hızlı, daha ucuz
• CN - CS den daha şiddetli intoksikasyon
• Kontaminasyon
PAVA pelargonic acid vanillylamide
• Capsaisinin sentetik formu
• Gözlerde CS’den daha fazla acı /ağrıya neden olur
CS, CN, CR etki mekanizmaları
• Mukoz membranlarda clorid iyonlarını azaltarak hidroklorid asit üretimi –
deride lokal irritasyon/yanma
• CN, CS nükleofilik bölgede SN2 alkillleyici ajan
• Laktikdehidrogenaz inhibitörü
• Metabolik enzim sistem inaktivatörü; asc CoA seviyesi azalır
• Bradikinin salınımına neden olmak
• CS’nin ciyanide metabolizasyonu - lethaliteyi arttıran etken
• Ciyanid hızla ölüme neden oluyor, endojen opioidlerin salınımına neden
oluyor - respiratuar paralizi
Worthington and Nee, 1999, Cucinell et al, 1971; Andersen et al, 1996
Capsaicinoidlerin etki mekanizmaları
• Sensory nöronlarda Vanilloid reseptor (TRPV1) aktivasyonu  ağrılı yanma
hissi
• Vanilloid reseptore bağlanarak nöropeptid salınımı Ca ion kanalları açarak Ca
ve Na akışı, suptance P, sitokinlerin salınımı  ağrı-yanma-lokalize
inflamasyon-sıcaklık artışı
• Hızla hücresel hasar ve hücresel ölüm 
• Solunum mukoza, epitel, kan damarı, gland ve düz kaslarda değişimlere
neden olur 
• Bronkokonstüksiyon; vasküler permaabilite artışı, mukozal sekresyon artışı,
ödem, nötrofilik kemotaksise neden olur
Szallasi l 1991,1992; Montel 2002; Lundbland l 1984;
Marthing 1987; Jansco l 1984; Blanc 1991; Tominac 1987; Reilly 2002
Kullanılan maddenin etkinliğini
etkileyen faktörler
Doz/Aktif madde konsantrasyonu
Süre
Aeresol veya sprey şekli
Uygulandığı ortam (kapalı, açık, ısı, nem..)
Çözücü maddenin fizikokimyasal özellikleri
İtici gazın özellikleri ve püskürtücü gücü
Bireysel faktörler (solunum sayısı, ek hastalık..)
Kullanılan çözücüler
Bir çözelti içinde çözülmeleri gerekir
▫ Diklorometan (Metilenklorit) – kanserojen▫ Formaldehit
▫ Trikloroetan – SSS depresanı, baş dönmesi, konfüzyon, bilinç kaybı,
ölüm
▫ Metil izobutil keton - kimyasal pnömoni
▫ Eterbazlı solüsyonlar; izopropil alkol, etanol,
propilenglikol-anti friz- korneaya penetran-
Göz Yaşartıcı Gazların Etkileri
Göz
•
•
•
•
•
•
Ağrı,
Batma, yanma,
Gözyaşı salgısında artma,
Blefarospazm,
Geçici körlük,
Işık hassasiyeti,
Korneal hasar
• % 7-22 oranında kornea abrazyonu
• Çözücülerin etkisi de önemli!!! benzil alkol
Deri ve pulmoner sistem
• Akut cilt etkileri; eritem, yanma, tahriş hissi, alerjik
dermatit, vezikül, bül
• Yüksek dozlarda maruziyette ikinci /üçüncü derece
cilt yanığı…
• Ağız burunda yanma, geçici duyma kaybı, boğazda yanma hissi, öksürük,
hapşırma, tükürük salgısında artış
• Burun akıntısı, hapşırma, boğulma hissi, nefes almada zorluk,
bronkokonstrüksiyon/spazm,
• Özellikle astım hastalarında solunum yetmezliği riski....
• Kısa soluma sendromu, Akut pulmoner ödem  temel ölüm nedeni
Edwards SM et al 1997
Diğer sistemler
•
•
•
•
•
•
•
Midede irritasyon ile bulantı kusma, diare,
Hipertansiyon atağı
Kan basıncında ani iniş çıkışlar
Asidoz
Hipotermi
Kalp yetmezliği/karaciğer hasarı
Kardiak ve solunum semptomlarının anksiyete
ve panik atağa neden olduğu bildirilmektedir.
• Motor kontrol kaybı
• Santral sinir sisteminde de hasarlar
Smith J et al 2002
Medya, Sosyal Medya....
Belgeleme yapan organizasyonlar
297 olgunun verileri;
Kimyasala maruz kalmış TİHV olguları
• Gezi parkı süreci kapsamında 297 olgu
• 269 olgu (%90,6) kimyasal maruziyet
• 63 kişi (%23,4) sadece kimyasal maruziyet
• 247’si kimyasala bağlı yakınmalar tariflemiş
• Bazı kadın olgularda menstrüel
düzensizlik yakınmaları
• Bir olguda akut toksik hepatit
TİHV olguları 2004 yılı-64 olgu
2004 yılında İstanbul’da
NATO toplantısını protesto
eden 2 farklı toplumsal
gösteride yoğun
gözyaşartıcı kimyasallar
kullanıldı.
Yakınmalar, bulgu ve
semptomlar literatür ile
uyumlu
Unuvar et al 2013
Toksik etki sonucu rapor edilen ölümler
• 10-15 kez spreyle karşılaşan erkek olguda nefes
darlığı sonrası ölüm; (Steffee CH, 1995).
• Birlikte kullanılan; alkol, organik çözücüler,
hidrokarbon gibi maddelerin solunması ile ani
kalp, solunum, sinir sistemi bulguları ortaya
çıktığı, ritim bozuklukları ve ölüm; (Smith G, 1999).
• Amerika’da 6000 güvenlik görevlisinden 61’inde
solunum güçlüğünden bilinç kaybına kadar hayatı
tehdit eden sonuçlar; (Smith G, 1999).
TTB
ALTERNATİF
RAPORLARI
Belgeleme
Olguların değerlendirilmesinde
zor kullanımı tıbbi olarak
gösterilmeli ve belgelenmelidir
Olgu 1
• Öykü: Bir toplumsal gösteride kolluğun bolca
kullandığı gözyaşartıcı kimyasal ortamında bulunmuş,
yaklaşık yarım saat kalmış, gaz fişeğiyle karın
bölgesinden yaralandığı iddiasıyla acil olgu olarak acil
servise başvurmuş
• Olgu; kadın, 50 yaşında; batın sol yanda geniş
kontüzyon, karın ağrısı, nefes darlığı, kısa kısa soluma
yakınmaları var.
Olgu 2
Öykü: “Bir gün önce 1 Mayıs gösterilerinde kortejin arkasında
yürürken birden bire üstümüze resmi ve sivil giyimli kişiler biber
gazları ve coplarla saldırdı... copla yüzüme ve kollarıma vurdular,
çok korktum, 15-20 dakika kadar sürdü, gazdan nefes alamaz
hale geldik...” öyküsünü anlatırken ağlar.
Yakınma: Bel, sağ kol, bacaklarda ağrı, morluklar, sağ kulakta
işitme azlığı, ciltte döküntüler, dilde şişme
‘’bu olaydan çok sıkılıyorum, boğulacak gibi oluyorum. Dün
uyuyamadım, hemen sabah olsun istiyorum...“
• Kimyasal maruziyet sonrası deride
döküntüler, dilde şişmeye neden olan
alerjik reaksiyon
• Cop kullanımı ile uyumlu ray şeklinde
kırmızı mor renkli ekimozlar
Fiziksel ve Ruhsal muayene
•
•
•
•
•
•
Maruziyetin şiddeti, sıklığı ve süresi
Koruyucu bir cisim kullanımı var mı ?
Yakınmalar neler oldu ?
Halen devam eden yakınmalar neler ?
Neler hissetti?
Yaraların iyileşme süresi
• Nasıl oluştu?
• Nerede oluştu?
• Yaralar ne kadar sürede iyileşti/ mi?
• Ne tür tedavi gördü?
Ne tür bir cisimle
oluştu ?
Hekim; her olgu için tüm bulgu ve
yorumlarını yazmalıdır
muayeneyi talep eden makamın
istemi olmasa bile,
önemli gördüğü bulgu
ve yorumunu açıkça yazmalıdır.
BELGELEME ve SONUÇ
• Tıbbi öykü
• Fizik muayene
• Konsültasyonlar
• Ruhsal değerlendirme
• Tanısal testler
• Yorum & Sonuç
Hastanın öyküsü ile fiziksel
ve ruhsal travma bulguların
uyumlu olup olmadığı
Fizik muayene bulguları
OLGU 1: Kişinin … tarihinde yapılan muayenesinde
dış bulgularda tespit edilen …. künt travma sonucu
meydana gelmiş yaralanması; şekil özellikleri
itibarıyla gaz fişeğinin gövde yapısı ile benzer
özellikler göstermektedir.
Bulgular; kişinin öyküsünde vermiş olduğu bu bölgeye
doğrudan atılan gaz fişeğinin çarpması ile uyumlu
bulunmuştur.
Kimyasal maruziyet bulguları
• Kişinin maruziyet sonrası bildirdiği yakınmaları;
▫
(nefes darlığı, öksürük, öğürtü, göğüs ağrısı, göz, boğaz
yanması, ciltte yanma, kızarıklık, kaşıntı, ishal, ses kısıklığı,
tedirginlik, korku, ölüm korkusu, terleme, panikleme)
• Halen devam eden yakınma ve bulguları;
▫ ses kısıklığı, farenks ve kulak zarında hiperemi, deride
döküntüler
literatürde bildirilen göz yaşartıcı kimyasal ajanların neden olduğu
erken dönem sağlık sorunları ile örtüşmektedir.
OLGU 2:
• Psikiyatri Konsültasyonu:
…tarihinde muayene edilen hastada depresif duygu durum,
anhedoni, ılımlı suisidal düşünceler, işlevsellikte azalma, iştah
ve enerji kaybı, zaman zaman irkilme tepkisi, uykusuzluk, işten
kaçınma davranışı ve bunlara eşlik eden somatik anksiyete
belirtileri saptandığı,
psikiyatrik muayenede konuşmanın amaca yönelik, kısık sesle ve
miktarında azalma olduğu, duygulanım ve duygudurumun
depresif olduğu, bilişsel yetilerinin yerinde olduğu, gerçeği
değerlendirme ve yargılamanın olağan, çağrışımların düzenli
olduğu, travma sonrası stres belirtilerinin mevcut olduğu,
öykü ve fizik muayene bulguları ile kişide olay sonrası gelişen
akut stres bozukluğu olduğu...
Ruhsal muayene bulguları
•
Kişi travma süresince ciddi kaygı, çaresizlik ve dehşet
duygusu yaşamış;
•
Sonrasında travmayı (bazen kendiliğinden, bazense çeşitli
tetikleyici uyaranlar etkisi ile) istemsiz olarak yeniden
yaşantılamak durumunda kalmış,
•
Zorlayıcı etkilerinden korunmak amacı ile çeşitli kaçınma
tepkileri vermiş,
•
Bu ise sosyal hayatını birçok alanda sınırlamış, sonrası
dönemde kaygılı, gergin ve keyifsiz bir ruh hali içine
düşmüştür.
Ruhsal muayene bulguları
Bütün bu bulgular bir arada ele alındığında
başvuranda fiziksel ve ruhsal travmatik yaşantılar ile
ilintili olduğu düşünülen; kişinin sosyal, ilişkisel ve
ruhsal işlevselliğini olumsuz etkileyen;
Ruhsal Bozukluklar Tanısal ve Sayısal El Kitabı (DSMIV) tanı ölçütlerine göre “Akut Stres Bozukluğu”
tanısını karşılayan ruhsal durumun bulunduğu
kanaatine ulaşılmıştır.
Sonuç
Travmatik sürece maruz kaldıkları ortam koşulları,
göz yaşartıcı kimyasalların kullanım şekli ve
yoğunluğu, travmatik yaralanmaların özellikleri
birlikte değerlendirildiğinde; kişinin bu süreçte
insan eliyle oluşturulmuş travmaya maruz kaldığı,
Sonuç
Dünya Sağlık Örgütü’nün Uluslararası Hastalık
Sınıflandırması, ICD 10 kapsamında Y07.3 kodu
ile de belirtilen “işkence ve diğer zalimane,
insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele” kapsamı
içinde değerlendirilmelidir
TEŞEKKÜRLER
Download

Gözyaşartıcı kimyasalların yarattığı sağlık sorunlarında belgeleme