OYUN TERAPİSİ
NESLİHAN ILIKKAN
İÇERİK
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Oyun terapisi nedir?
Ne zaman kullanılır?
Çocuklara katkısı nedir?
Türleri nelerdir?
Çocuk Odaklı Oyun Terapisi
Temel kurallar
Oyun odası ve özellikleri
Oyuncaklar
Oyunlardaki temalar
“Çocukların oyunu oyun değil,
onların en gerçek uğraşıdır.”
Montaigne
• Oyun;
“Çocuğun iç dünyasını anlama ve çözme
aracı”
• “Oyun, çocuğun dilidir.” Vygotsky
Çocuğun oyunları, duyguların
sembolize edilişidir. Terapist çocuğun
sembolize davranışlarını sözelleştirmeye
çalışır.
OYUN TERAPİSİ NEDİR?
• “Terapistin oyunun teröpatik gücünü
kullanarak çocuğun yaşadığı psikososyal
zorlukları çözmesi ve büyüme ve
gelişmesini en üst düzeyde sağlayabilmesi
için güven üzerine kurulu sistematik bir
süreç “(Association for Play Therapy, 2014).
• “Çocuğun dili olan oyunu anlayarak gelişim
düzeyini kabul ederek çocukla olmak”
NE ZAMAN KULLANILIR?
• Davranış problemleri: Öfke kontrolü, kayıp
ve yas, boşanma, travma vb.
• Kaygı, depresyon, DEHB, otizm/yaygın
gelişimsel bozukluk, akademik ve sosyal
gelişim, fiziksel engel, öğrenme güçlüğü
Oyun Terapisinin Çocuklara
Katkısı
• Kendilerine saygı duymayı,
• Duygularını tanımayı ve bunların kabul
edilebilir olduğunu,
• Kendi sorumluluklarını almayı,
• Problemleri çözme becerileri ve yaratıcı
düşünmeyi,
• Kendini kontrol etmeyi,
• Seçim yapmayı ve yaptıkları seçimin
sorumluluğunu almayı öğrenirler.
Oyun Terapisinin Çocuklara
Katkısı
• Çocuk oyun odasında gerçek hayat
tecrübelerini ifade edebildiğinde,
• Terapist bu durumu anlayıp
kabullenebildiğinde;
– Gerçek hayat anlamlandırılabilir.
– Çocuk, gerçek hayatta yaşadığı güçlükler ile
baş etme becerileri geliştirir.
Oyun Terapisinin Çocuklara
Katkısı
• Benlik saygısının gelişimi:
– “Burada kendim için bir şeyler yapabilirim.”
• Kendini anlama:
– Hislerin dışavurumu ve terapistle etkileşim
• Özkontrolün gelişimi için fırsat:
– Kabul edilemez davranışların kontrollü
biçimde olumlu davranışa dönüştürülmesi
Oyun Terapisinin Türleri
•
•
•
•
•
•
•
Çocuk Odaklı Oyun Terapisi
Yetişkin Odaklı Oyun Terapisi
Gestalt Oyun Terapisi
Psikodinamik Oyun Terapisi
Kısa Oyun Terapisi
Çözüm Odaklı Oyun Terapisi
Bilişsel Davranışçı Oyun Terapisi
Oyun Terapisinin Türleri
Yönlendiren (directive):
• Terapistin kuralları
koyduğu ve seansta
oynanacak oyunları
önceden belirlemiş
olduğu oyun terapisidir.
• Kısa süreli (3-4 aylık)
• Belirli bir sorunu çözmeye
yönelik
Yönlendirmeyen (nondirective):
• Çocuğun istekleri
doğrultusunda, onun
belirlediği oyunlar ile
gelişen oyun terapisidir.
• Axline: “Çocuk Odaklı
Oyun Terapisi”
ÇOCUK ODAKLI OYUN
TERAPİSİ
Virginia Axline
Yönlendirmeyen Oyun Terapisinde
8 Kural:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Çocukla olumlu ilişki kurabilmek
Çocuğu olduğu gibi kabul etmek
Çocuğun istediği gibi davranmasına izin vermek
Çocuğun duygularını yansıtabilmek
Çocuğa saygı duymak
Çocuğun seansları yönlendirmesine izin vermek
Çocuğu hızlandırmamak
Terapisinin sınırlarını oluşturmak ve gerektiğinde
uygulamak
1. Çocukla olumlu ilişki
kurabilmek
• Arkadaşça bir ilişki kurabilmek
• İlk karşılaşma çok önemlidir.
• Samimiyet ve güven duygusu
2. Çocuğu olduğu gibi kabul
etmek
• Terapist çocukla arkadaşça ilişki kurarsa,
sabırsızlık göstermezse, yargılamazsa çocuğu
tam olarak kabul etmiş olur.
• Çocuk terapiye geliyorsa kısmen ya da
tamamen ebeveyn tarafından değiştirilmek
isteniyordur.
• Çocuğun duygularını ifade edebilmesi için
cesaret verilmelidir.
• Kabul edildiğini tam olarak hissettiğinde
suçluluk duygusundan kurtulur.
3. Çocuğun istediği gibi
davranmasına izin vermek
• Terapi saati çocuk için istediği gibi
kullanabileceği bir saattir.
– “Bugün dışarıya bakmak/çevreyi incelemek
istiyorsun. Sessizliğe ihtiyacın var/Susmayı
tercih ediyorsun. Oynamak ve konuşmak
istediğinde ben buradayım.”
4. Çocuğun duygularını
yansıtabilmek
• Başlangıçta terapist-çocuk arasında
yüzeysel bir ilişki vardır.
• Çocuk, “Bu ne?” şeklinde sorular sorarak
iletişim kurmaya çalışabilir.
• Yüzeysel cevaplar verilmelidir.
• Duyguları fark edip, sözel olarak ifade
etmek
5. Çocuğa saygı duymak
• Çocuk ne ile oyun oynayacağına kendi
karar verir.
• Terapist tarafından olumlu karşılanacağını
bilir.
• Yönlendirilmez.
• Dikkat etmek: Oyunlarının sırası, jest ve
mimikler vb.
6. Çocuğun seansları
yönlendirmesine izin vermek
• Terapist herhangi bir araştırıcı soru
sormaz.
• Çocuğun yaptıklarını eleştirmez.
• Çocuk terapistten yardım isterse terapist
yardım eder.
• Çocuk herhangi bir şeyle nasıl
oynanacağını sorarsa terapist gereken
bilgiyi verir.
• Çocuk çağırmadan yanına gitmemek ve
oyuna dahil olmamak.
7. Çocuğu hızlandırmamak
• Çocuk zaten devamlı karışılan, acele etmesi
istenen bir dünyada yaşamaktadır. Ama yapısı
itibariyle henüz acele edemez. Acele
ettirildiğinde çocuk gerginleşir.
• Çocuk oyun odasında aceleciliğe gerek
olmadığını hissetmelidir.
• Çocuk etrafı seyretmek isterse
seyrettirilmelidir.
• Duygularını anlatması için zorlanmamalıdır.
8. Terapinin sınırları
• İlk seans: Saat ve kurallar
• Terapist ihtiyaç duyduğunda sınırlamalar
koyabilir.
– “Oyuncağa bu şekilde yaklaşmaya devam
edersen oyuncakla oynamamayı seçmiş
olacaksın.”
– “Arkadaşına o kadar kızdın ki oyuncağa zarar
vermeye çalışıyorsun.”
NE YAPMALI?
•
•
•
•
•
•
•
Çocuğun liderliğine izin vermek
Davranışlarını izlemek
Çocuğun duygularını yansıtmak
Sınırları belirlemek
Çocuğun yeteneği ve çabasını onaylamak
Gözlemci olarak oyuna katılmak
Sözlü olarak aktif olmak
NE YAPMAMALI?
•
•
•
•
•
•
•
•
Davranışlarını eleştirmek
Çocuğu övmek
Gereksiz sorular sormak
Oturumda kesintilere izin vermek
Bilgi vermek,öğretmek
Öğüt vermek
Pasif ve sessiz kalmak
Çağrışımlarını etkilemek, yeni bir davranış
başlatmaya eğilmek
OYUN ODASI
• Ortam çocuğu ilk etkileyen şeydir.
• “Burada olanları kullanma hakkına
sahipsin. Kendin ol. Keşfet.”
• “Güvendesin!”
OYUN ODASININ
ÖZELLİKLERİ
•
•
•
•
•
•
•
Sessiz,
Güvenli (pencere, eşyalar vs.),
Kolay temizlenebilir,
Düzenli,
Duvarlar boş olmalı,
Oyuncakların hepsi görülebilir olmalı,
Oyuncakların ve eşyaların yerleri
değişmemeli,
OYUNCAKLAR
• Günlük yaşamı yansıtan oyuncaklar
– Bebek (biberon, yatak, örtü, giysiler)
– Anne-baba, kız-erkek çocuğu, büyükanne,büyükbaba
figürleri
– Otorite figürleri; polis, asker vb.
– Oyun evi ve ev eşyaları (mutfak, masa, sandalye,
yiyecekler)
– Mutfak malzemeleri (çatal, kaşık, bıçak, bardak vb.)
– İki telefon
– Kuklalar (hayvanlar; vahşi-evcil, insan figürleri)
– Hayvanlar
OYUNCAKLAR
•
•
•
•
•
•
•
•
Trenler ve uçaklar
Arabalar
Doktor malzemeleri
Yumuşak top
Tamir aletleri
Kostümler
Legolar, yap-boz
Kule yapmak için küpler
• Kalem, boya, kağıt
• Oyun hamuru ve
parmak boyaları
• Masa oyunları
• Kum ve su
• Oyuncak para
• Kum torbası
• Resimli kitaplar
• Müzik aletleri
• Hacıyatmaz
OYUNCAKLAR
• Odada çabuk kırılacak oyuncaklar
olmamalı,
• Kırık oyuncaklar odada tutulmamalı,
• Oyuncaklar pahalı olmamalı,
• Oyuncaklar, oyun odasından dışarı, eve
gitmemeli,
• Her çocuğa özel etkinliklerini koyması
amacıyla kutu/dolap bulundurulabilir.
OYUNLARDAKİ TEMALAR
1)
2)
3)
4)
5)
Agresyon ve güç
Aile ve beslenme
Kontrol ve güvenlik
Keşif ve uzmanlık
Cinsellik
1)Agresyon ve güç
İyi adam/kötü adam
figürleri: Polis, kahramanlar
• Silah, kelepçe, polis,
askerler
– Zorbaca davranışlara maruz
kalıyor olabilir.
– Özgüven eksikliği,
yetersizlik hissi
– Onaylanma ihtiyacı
Kurban oyunu:
• Hayvanlar, vurma, ısırma,
arabaları çarpma, fırlatma
–
–
–
–
Açık bir saldırganlık
Kurban hissediyor olabilir.
Güçsüzlük, baskı, zorbalık.
Kontrol sahibi olma hissi
1)Agresyon ve güç
Ölüm oyunu:
– Bir ya da birden fazla
karakterin ölmesi.
– Dondurmak, hareketsiz
hale getirmek yani kontrol
etmek amacı
– Ailede bir kayıp
Arama oyunu:
– Mistik bir güç arama
– Büyücü, periler, avukat,
öğretmen, destek, onarıcı
kişi
– Otorite ihtiyacı
– Umut
2) Aile ve beslenme
Bağlılık oyunu:
• Çocuk odada saklanır ve
terapistin onu bulmasını
ister.
• Güven ihtiyacı
• Bağlanma sorunu
Besleme ve büyütme
oyunu:
• Bebeği giydirip besleme
– İhtiyaçlarının karşılanmadığı
düşünülebilir.
– Taklit
– Aile beklentileri yüksek
olabilir.
• Terapisti besleme:
Onaylanma
• Kendini besleme: Regresyon
• Sağlıksız beslenme, istismar:
bebeği beslerken sürekli yere
düşürmesi
2)Aile ve beslenme
Mağaza ve alışveriş:
• İstek, arzu ve
ihtiyaçlarının karşılanması
isteği
• Birisi için bir şey alma:
Kabul görme isteği
Yetişkin aktiviteleri:
• Makyaj yapma vb.
• Model alma,
özdeşleştirme
• Aile beklentileri
3) Kontrol ve güvenlik
Yangın oyunu:
• Büyük bir öfkenin yıkıcı
gücü
• Evin içindeki durumlarla
ilgili ne yapacağını
bilemeyip onu tamamen
yok etmeye çalışıyor
olabilir.
• Gömmek/boğmak: Öfke,
çaresizlik, sırlar; figüre
karşı güvenli hissetme
ihtiyacı
Kırılma ve bozulma:
• Hasta, kırık, zarar görmüş
figürler:
• Eksiklik, yetersizlik hissi
• Örnek: Hayvana yara
bandı yapıştırmak
3) Kontrol ve güvenlik
Onarma oyunu:
• İyileştirme, tamir etme
çabası
• İyi hissetme ihtiyacı
• Kendini tamir etme
ihtiyacı
İçinde tutma oyunu:
• Çit yapmak, hapishane,
kafes
• İyi-kötü ayrımı
• Güç sahibi olma isteği
• Kabuğuna çekilme
Köprü inşa etme:
• Bağ kurma, yol bulma
arayışı
4) Keşif ve uzmanlık
Uzmanlık oyunu:
• En iyi yapabildiği şeyleri
yapar.
– Terapinin başlarında ilişki
kurma amacı
– Duyguları arka plana atma
isteği
– Korku ve kaygıyı giderme
isteği
Başarısızlık oyunu:
• Bir şey inşa etmek ister ve
sürekli “Yapamıyorum”
der.
– Yetersizlik hissi
– Onaylanma isteği
• Arabayla odayı gezmesi
• “Bu ne?”
5) Cinsel içerikli oyunlar
Cinsel içerikli konuşma
oyunu:
• Bebeğin özel bölgelerini
inceleme
• Terapistin sınırlarını
deneme
• Ailesinin dikkatini
çekebilecek bir şey
bulmuş olması
Cinsel ilişki içerikli
oyunlar:
• İstismar, taciz
• Terapistin tepkisini merak
ediyor olabilir.
• Travmasını canlandırarak
onaylanma ihtiyacını
karşılamaya çalışıyor
olabilir.
“…Oyunla tedavi odasında Dibs’i izlerken, kişi
gelişme sürecinin ne denli karmaşık bir olay
olduğunu da görür. Dibs, bu odada, zaman zaman
kederi tüm yoğunluğuyla yaşar…Kendini güvenli
hissedebilmek için gereksindiği tutarlılığın, kendi
dışındaki güçlerce sağlanamayacağını bu odada
algılar. Tutarlılığın merkezini kendi benliğinin
derinliklerinden bulup çıkarmayı başarır.”
“Benliğini Arayan Çocuk”, Virginia
AXLINE
Download