T.C.
DÜZCE ÜNİVERSİTESİ
TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ
BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
BMT104
ELEKTRONİK DEVRELER DERSİ
LABORATUVAR UYGULAMALARI
DENEY NO: 7
ŞALTER OLARAK ÇALIŞAN TRANSİSTÖRLERİN
KARAKTERİSTİKLERİ
Laboratuvar Grup No
:
Hazırlayanlar
:..................................
..................................
..................................
Deney Tarihi
: . . . . . / . . . . / 2014
Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ
Arş. Gör. M. Enes BAYRAKDAR
Arş. Gör. Sümeyye KALE
2014
BMT103 Elektronik Devreler Dersi Laboratuvarı
Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ
Deney No: 7
ŞALTER OLARAK ÇALIŞAN TRANSİSTÖRLERİN KARAKTERİSTİKLERİ
Amaç
Transistörlerin, devreyi açıp kapatan şalter olarak nasıl kullanıldıklarının anlaşılması ve karakteristiklerinin
incelenmesi.
Teorik Bilgi
Bir transistörün en kolay kullanım yolu şalter olarak kullanılmasıdır. Bu, transistörün yalnızca kesme ve
doyma noktalarında çalışıp yük doğrusunun izdüşümü üzerindeki başka noktalarda fonksiyon yapmaması
demektir. Bir transistör doyma noktasında iken kollektör ile emiter arasında kapalı şalter görevi, kesme
noktasında ise açık şalter görevi yapar.
Baz akımı
Aşağıdaki şekilde verilen devreye göre giriş voltajlarını toplarsak denklemden IB akımını elde ederiz.
Eğer baz akımı IB(doy) tan büyük veya ona eşitse Q çalışma noktası yük doğrusunun yukarı kısmındadır. Bu
durumda transistör kapalı şalter görevi yapar. Halbuki, baz akımı sıfır ise transistör yük doğrusunun alt
kısmında çalışıyor demektir. Bu durumda transistör bir açık şalter görevi yapar.
2
BMT103 Elektronik Devreler Dersi Laboratuvarı
Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ
Deney No: 7
Aşağıdaki şekilde voltaj basamağı tarafından aktive edilen bir transistörlü şalter devresi görülmektedir. Giriş
voltajı sıfır iken transistör kesme noktasındadır ve bu durumda transistör bir açık şalter görevi yapar.
Kollektör direncinden akım geçmediği zaman çıkış voltajı + 15 Volta eşittir.
Giriş voltajı 5 V olduğunda baz akımı:
Kollektör ile emiter arasındaki transistörün kısa devre yaptığını farz edelim. O zaman çıkış voltajı ideal
şartlarda sıfıra düşecek, doyma akımı ise:
Aşağıdaki şekilde ise PNP transistörün şalter olarak kullanılması gösterilmektedir.
Eğer giriş voltajı VCC nin değerine çok yakın ise transistor kesme durumunda olacak, akım geçirmeyecektir.
Girişe esas olarak düşük voltaj bağlarsak transistör doyma durumuna gelerek devreyi kapatır. Bu durumda
1kΩ luk yük üzerindeki voltaj VCC ye çok yakın bir değerde olur.
3
BMT103 Elektronik Devreler Dersi Laboratuvarı
Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ
Deney No: 7
Ön Çalışma
Ön Çalışma için transistörlerin anahtar olarak çalışmasını araştırınız ve kendi el yazınız ile çalışma prensibini
yazarak açıklayınız.
NOT: Ön çalışma raporu olmayanlar ve ön çalışma raporları aynı olan gruplar deneye alınmayacaktır.
DENEYDE KULLANILACAK CİHAZLAR VE MALZEMELER:
Laboratuvarda Mevcut Olanlar
Alınması Gereken Malzemeler
1. ES-05-03 Modül
1. Multimetre
2. ES-05 GK
3. Güç ve Bağlantı Kabloları
Deneyin Yapılışı
1. Şekil 1’de deney devresi “DEVRE 6” görülmektedir. Şekildeki devrede dirençlerin değerleri
gösterilmiştir. Devrede biri NPN diğeri PNP olmak üzere yukarıdaki bölümlerde gördüğümüz her iki
tip transistörden bulunmaktadır.
Şekil-1
2. Buradaki iki adet LED (ışık yayan diyot) devrenin açık (ışık sönükse) veya kapalı (ışık yanıyorsa) olma
durumunu gösterir. Deneyin ilk kısmında NPN transistörü şalter olarak kullanacağız. Bu kısımdaki
son deney onaran şalter (regenerative switch) meydana getirmek üzerine olacaktır. Şekil 1’ de
gösterilen devre düzenini kurun.
3. ES05-03 modülünün potansiyometresinden f3 kaynağı 12 V verecek şekilde ayarlama yapın.
4
BMT103 Elektronik Devreler Dersi Laboratuvarı
Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ
Deney No: 7
4. Bir iletken tel ile f3 kaynağını (12 var.) 6.1 noktasına bağlayın. 6.2 ile 6.3 noktaları arasına kısa devre
elemanı koyun. 6.7 ile 6.8 noktaları arasına da bir kısa devre elemanı yerleştirin.
Şekil-2
5. Ana ünitedeki şaltere basarak devreye voltajı verin.
6. Transistör nasıl çalışıyor?
A ) Kesme durumunda.
B ) Doyma durumunda.
C ) Yük doğrusunun en alt tarafında.
D ) Yük doğrusunun en üst tarafında.
7. 6.2 ile 6.3 arasındaki köprü kaldırılırsa ne olur?
A ) LED yanmaz.
B ) LED yanar.
C ) LED fasılalı yanar.
D ) f3 voltajı azaltılırsa LED ışığı parlak yanar.
8. 50 mA ölçme kademesine ayarlanmış bir ampermetre alınız. 6.2 ile 6.3 arasındaki köprüyü alıp
yerine ampermetreyi koyunuz. Bu şekilde baz akımını ölçmüş olacağız. R10 üzerinden geçen akım
çok küçük olduğundan onu dikkate almayınız. Ölçtüğünüz baz akımı ne kadardır?
5
BMT103 Elektronik Devreler Dersi Laboratuvarı
Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ
Deney No: 7
9. 6.2 ile 6.3 noktaları arasına tekrar köprü yerleştirin. 6.7 ile 6.8 arasındaki köprüyü alıp yerine
ampermetreyi bağlayın. Şimdi ölçtüğünüz akım nedir?
A ) IC
B ) IE
C ) IC – IB
D ) IC + IE
10. Kollektör akımının değeri nedir?
mA
11. Kollektör - Emiter voltajının değeri nedir?
A ) 0,7 V
B)2V
C ) Yaklaşık 10 V
Laboratuvar Sorumlusunun Onayı:
6
D ) Yaklaşık 0 V
Download

BMT104_07_Deney_7 - Düzce Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği