Akran Zorbalığı ve
Siber Zorbalık
Nedir- Nasıl Baş edilir?
Zorbalık Nedir?
•
Akran zorbalığı, bir birey ya da grup tarafından
savunmasız olan bir kişiye karşı yapılan, fiziksel
ve/veya psikolojik sonuçları olan ve süreklilik arz
eden bir saldırganlık türüdür (Olweus,1993).
•
Belsey’e(2007) göre sanal zorbalık, bir birey ya
da grubun bilgi ve iletişim teknolojilerini
kullanarak kasıtlı ve sürekli olarak başkalarına
zarar vermeye çalışmasıdır.
Bir davranışın zorbalık olarak
tanımlanması için
Saldırgan davranışın tekrarlıyor olması;
Taraflar arasında güç eşitsizliği;
Zarar verme niyeti, olması gerekir
Sanal zorbalık söz konusu ise zorbalık
diyebilmek için davranışın tekrarlaması şart
değil.
Okullarda zorbalıkla
mücadele neden önemlidir?
Zorbalık Yaygın bir sorundur
Mağdura yoğun, kalıcı olabilen ve bazen
ölümcül zararlar verir
Okullar herkesin eğitim hakkını güvenle
kullanacağı mekanlar olmalıdır
Zorbalığı tanımak
Zorbalığı akran çatışması ile karıştırmak,
sistematik bir saldırganlık türünü çocuklar
arasındaki bir sürtüşmeye indirgemek,
zorbalığın yayılmasına ve mağdurun daha
fazla zarar görmesine neden olur. Zorlukla
yardıma başvuran mağduru yardımsız bırakıp,
zorbalığın içine tekrar göndermek anlamına
gelebilir.
Zorba ve Kurbanın özellikleri
Zorbaların en önemli Özellikleri;
Dürtülerini kontrol edememek (tepkisellik, kolay öfkelenme gibi)
Empati becerisinin düşük olması
Problem çözme becerilerinin zayıf olması
Kurbanların en önemli Özellikleri
Hayır diyememe
Sosyal beceri konusunda zayıflık
Herhangi bir farklılığının olması
Araştırmalardan sonuçlar
Araştırmalar, okullarda öğrencilerin %15 ile
40’ının çeşitli tür ve yoğunlukta akran
zorbalığına maruz kaldıklarına işaret
etmektedir.
Çalışmalar gençlerin yetişkinlere göre daha
fazla zorbalık mağduru olduklarını ortaya
koymaktadır (Fitzpatrick, Dulin ve Piko, 2007).
Araştırmalardan sonuçlar..
Zorbalık türlerine göre bakıldığında ise, bazı çalışmalarda sözel zorbalığın bazı
çalışmalarda ise fiziksel zorbalığın daha yaygın olduğu bulunmuş; Örneğin
Totan’ın çalışmasında kurbanların % 34’ünün fiziksel zorbalığa, % 29’unun
sözel zorbalığa, % 21’inin dolaylı zorbalığa ve % 11’inin ise eşyalarının zarar
görmesi şeklinde zorbalığa maruz kaldıklarını belirtmişlerdir ( Totan, 2007).
erkeklerin kızlara oranla daha çok fiziksel zorbalığa katıldığını, kızların ise daha
çok dolaylı (sözlü, psikolojik ) zorbalığa katıldığı belirtmiştir.
Akran zorbalığını konu edinen araştırmalarda alt gelir grubundan gelen
öğrencilerin daha fazla mağdur olduğunu göstermektedir. (Due ve diğ.,2009),
İngiltere’de yapılan bir araştırmada zorbalık olaylarının %65i erkekler, %15’i
kızlar, %19 ‘u ise hem erkek hem kızlar tarafından yapılmış.
Araştırmalardan sonuçlar..
Hazler( 1996) zorbalığın 9-15 yaşları arasında en
üst düzeye çıktığını bildirmiştir. Eslea ve Rees
(2001)’in örneklemlerinin % 73’ü zorbalığa en sık
11-13 yaşları arasında uğradıklarını rapor
etmişlerdir. Aynı araştırmacılar, fiziksel zorbalığın
çocuklar büyüdükçe azaldığını ve çocukların sözel
zorbalığı genellikle zorbalık olarak kabul
etmediğinden rapor etmediklerini belirtmişlerdir (
Akt: Kartal, Bilgin, 2007).
LİTERATÜRDE
ZORBALIĞIN YOL AÇTIĞI
SORUNLAR
Mağdurda yarattığı sorunlar;
Dikkat sorunları (Ivarsson, Broberg, Arvidsson ve Gillberg, 2005),
Yalnızlık duygusu,
uyku bozuklukları
depresyon belirtileri gözlenmiştir (Fleming ve Jacobsen, 2009).
Bazı çalışmalarda ise zorbalığa maruz kalan gençlerin intihar eğilimlerinin görece yüksek olduğu
belirlenmiştir (Kiriakidis, 2008;Skapinakis, 2011).
Zorba yönünden;
Zorba öğrencilerin okula daha az devam ettikleri (Alikaşifoğlu, Erginoz, Ercan, Uysal ve Kaymak,
2007) ve bu öğrenciler arasında sigara ve alkol kullanımının yaygın olduğu saptanmıştır (Vieno,
Ginive Santinello, 2011). Yetişkinlik hayatlarında suç işleme ihtimalleri 4 kat daha fazla…
(Özdemir ve Akar; Lise Öğrencilerinin Siber-Zorbalığa İlişkin Görüşlerinin BazıDeğişkenler
Bakımından İncelenmesi)
Zorbalıkla Mücadele
Temel kural; zorbalıkla tek başına mücadele edilmez…Bu tüm okul
bileşenlerinin birlikte mücadele ettikleri bir konu olmalı.
Her okulun zorbalıkla mücadele için bir programı olmalı; pdr servisi,
okul idaresi, öğretmen, veli işbirliği içinde olmalı
BÜTÜNCÜL bir YAKLAŞIM olmalı:Zorbalık sadece zorba, kurban,
zorba/kurban veya seyircileri değil tüm okul ortamını etkilemektedir.
Bu nedenle uygulanacak programın okul temelli bütüncül yaklaşıma
dayalı olması gerektiği ve bu yaklaşımla yapılan çalışmaların daha
etkili olduğu ifade edilmektedir.
Zorbalıkla Mücadele
Okullarda zorbalığı önleme amacıyla yapılan çalışmalar; zorbaca
davranışları önleme, var olan zorbaca davranışlara müdahale etme
ve durdurma, zorbaca davranışa karışan zorba ve kurban çocukları
iyileştirme çalışmaları olmak üzere üç temel amaç taşımaktadır.
Önleme, müdahale ve iyileştirme çalışmaları birbirinden kesin
çizgilerle ayrılmamaktadır.
Zorbalığa karşı yapılan çalışmalar tüm okul yaklaşımı içinde her üç
temel amacı da aynı anda içermelidir.
Zorbalıkla Mücadele
İLK hedef YETİŞKİNLERİN DÜŞÜNCE,
İNANÇ, TUTUM VE DAVRANIŞLARINI
DEĞİŞTİRMEYE YÖNELİK OLMALI
İdareci, öğretmen, veli ve okul personelinin
eğitimi
zorbalık hakkında farkındalık sağlamalı, okul
ortamında zorbalık konusunda ortak bir tutum
geliştirmelidir.
Zorbalıkla Mücadele
Çocuk yetiştirme stillerinin zorbalık davranışıyla doğrudan
ilgisi vardır. Şiddet ve cezayı çocuk yetiştirme yöntemlerinden
çıkarmak gereklidir.
program okul personelini sıcak, ılımlı ve katılımcı bir okul
ortamı yaratmaya yönlendirmeli, onaylanmayan davranışları
sınırlandırmada tutarlı olma, kuralların çiğnenmesine karşı
düşmanca olmayan bedeller uygulama gibi özellikleri ile
yetişkinleri, hem otorite figürü, hem de birer rol modeli olarak
davranmaya sevk etmelidir.
Bu aşamada öğretmenin ve velinin donanımı mutlaka
artırılmalı, yeni davranış repertuarı geliştirmesi için
desteklenmelidir.
Zorbalıkla Mücadele
Öğrencilere yönelik müdahaleler 4 düzeyde
yapılabilir
Okul geneline yönelik etkinlikler
Sınıf düzeylerine göre planlanmış etkinlikler
Özel gruplara yönelik müdahaleler
Bireysel müdahaleler
TEMEL
MÜDAHALELER
Demokrasi / temel haklara saygı
Karakter eğitimi
Ayrımcılıkla mücadele
Farklılıklara saygı
Empati; gibi kavramların eğitim ortamlarında
yaşatılması ve eğitim içeriğinin birer unsuru
haline getirilmesi
ZORBALIKLA MÜCADELE
Okullarda yaşanan zorbalık olaylarının %85’inde akranlar sessiz
izleyici konumundadır.
Sessiz tanıkları harekete geçirmeli, zorbanın seyircisiz kalması lazım:
mağdura destek vermeleri gerektiği öğretilmeli, zorbalığa karşı
duyarlılığı azaltan yanlış inançlarla baş etmeleri sağlanmalı
Kurbanlara zorbalığa maruz kaldıklarında okulda ya da ailede
güvendikleri birine bunu mutlaka söylemeleri gerektiği vurgulanmalı
(yardım istemenin ispiyonculuk olmadığı vurgulanmalı, sınıflarda
ispiyonculuğun ne olup ne olmadığı konusu tartışılmalı)
Mağdura yönelik
müdahaleler
mağdura güven verilmeli, hak etmedin mesajı mutlaka verilmeli
Mağdur tarafın güvenliği sağlanmalı; sorunun yaşandığı mekanlar belirlenmeli, bu
mekanlarda fazladan önlem alınmalı (kurban ve zorba ile görüşülmesi gerektiğinde bu
iki öğrenciyi bir araya getirmeden ayrı ayrı görüşme yapılmalıdır.)
Mağdurun kişilik özellikleri tanınmalı, geliştirilmesi gereken beceriler konusunda
çalışılmalıdır. Zorbalık mağdurları genellikle, Güven kazandırma, Özsaygı geliştirme,
iletişim becerileri gibi konularda yapılan beceri kazandırma çalışmalarından daha fazla
yararlanmaktadır.
Öğretmenim biliyor ama bana yardım edemedi pozisyonuna kesinlikle izin vermeyin.
Bu mağduru umutsuzluğa sürüklediği gibi, zorbayı da cesaretlendirir.
Aileyle ilişkiye geçilmeli ve aileye de güven verilmeli
Zorbaya yönelik müdahaleler
Zorbalık uygulayan öğrenciye öncelikle yaptığı şeyin istenmeyen bir davranış olduğu
hatırlatılmalı, ardından bu tip davranışlardan vazgeçmesi gerektiği uygun bir üslupla
anlatılmalıdır. (Siz de tehdit gibi zorbalık biçimlerine başvurmayın) Bu tur davranışlarda
bulunduğunda okulun disiplin yönetmeliği çerçevesinde belirlenmiş hangi yaptırımların
uygulanacağı öğrenciye açıklanmalıdır.
Ailelerle ilişkiye geçilmeli, bilgilendirmeliler. Zorbanın yaşadığı çevrede şiddet prim
yapıyorsa şiddet bir sorun çözme yolu olarak benimseniyor olabilir. Aile eğitimi için fırsat
olabilir.
Zorbalık yapan kişinin kişilik özellikleri bilinmeli, bireye yönelik yaklaşımlar geliştirilmelidir.
Literatürde davranış problemi olan öğrencilere sosyal beceriler kazandırmanın psikolojik
danışmadan daha etkili olduğunu ortaya koyan pek çok çalışma vardır (Crone ve Horner,
2003; Elliot ve Shenton, 1999). Zorbalık yapanlar daha fazla öfke kontrolü, davranış
modifikasyonu, sorun çözme becerileri gibi programlardan daha fazla yararlanırlar.
ZORBALIKLA MÜCADELE
Erken tanıma; örneğin okul öncesinde tanındığında daha kolay davranış
değişikliği yaratılabiliyor
Şiddet bazı öğrenciler için psikolojik gerginlikler sonucu oluşan tepkisel bir
patlama, bazı öğrenciler için ise bir iletişim kurma ve kontrol biçimi
olabilmektedir. Aradaki önemli fark, tepkisel davranış sorunu olan
öğrencilerin kendilerini yeterince kontrol edememesi, davranışlarının
sonucunu tahmin edememesi ve. diğer insanlarla empati kurma sorunu
yaşamasıdır. İletişim sorunu yaşayan öğrenciler ise problemli davranışları
ile karşılarındakini incittiklerinin farkındadırlar. Bu öğrenciler şiddeti, bir
iletişim kurma ve sosyal etkileşim stratejisi olarak kullanmaktadırlar.
Tepkisel davranış problemi görülen ilk gruptaki öğrencilere duygusal
farkındalık kazandırıldığında ve stres yönetimi stratejileri öğretildiğinde
fayda görmektedirler. İkinci grupta yer alan öğrenciler ise sosyal beceri ve
sorun çözme stratejilerini benimsedikleri ölçüde pozitif iletişime yatkınlıkları
artmaktadır.
Zorbalığa karşı duyarlılığı
azaltan yanlış inançlar…
“Kavga etmek ve saldırganca davranmak, büyüme ve
gelişmenin doğal bir parçasıdır“,
“başkalarını kızdırmak bazen eğlencelidir”,
“bazı öğrenciler zorbalığı hak ederler”,
“zorbalıktan şikayet eden öğrenciler ana kuzusudurlar”,
“zorbalık yapanları görmezlikten gelirseniz sizi
bırakırlar”,
“zorbalık yapıldığında bunu yetişkinlere anlatmak
ispiyonculuktur”,
Zorbalığa karşı duyarlılığı
azaltan yanlış inançlar…
“bir zorba ile baş etmenin en iyi yolu onunla kavga
etmek ve intikam almaktır”,
“zorbalığa uğrayanlar belki bir süre acı çekerler ama
bunu daha sonra unutacaklarından pek de büyütülecek
bir şey değildir”,
“sadece erkekler zorbalık yapar”, vb.
Zorbalıkla mücadelede bu tür yaygın yanlış inançların
değiştirilmesi oldukça önemli
SİBER ZORBALIK
Türkiye’de durum…
•
Erdur-Baker ve Kavsut (2007) araştırmalarında Türkiye’deki sanal
zorba oranının %28, sanal kurban oranının ise %30 olduğunu ifade
etmişlerdir
•
Özdemir & Akar (2011) araştırmasında ise lise öğrencilerinin
%14’ünün siber zorbalığa maruz kaldıkları, %10’unun ise siber
zorbalık yaptıkları belirlenmiştir.
•
Tüm bu tartışma ve mevcut araştırma bulgularına dayalı olarak siber
zorbalığın, öğrenciler arasında giderek yaygınlaşma eğilimine girdiği
ve önemli bir sosyal soruna dönüştüğü söylenebilir.
Araştırmada gençlerin en çok Facebook isimli sosyal
paylaşım sitesinde zorbalığa uğradıkları görülüyor
(Özdemir & Akar; 2011)
Siber Zorblıktan korunmanın
yolları
•
Öğrencilerinizi siber zorbalık hakkında bilgilendirin
•
Güvenini kazanın ve yaşadıklarını sizinle paylaşması için
cesaretlendirin
•
sosyal ağlarda gizlilik ayarlarını kullanmayı öğretin
•
Kişisel bilgi ve fotoğraflarını paylaşmamasını öğretin
•
Çocuklarınızın internette ne yaptığının farkında olun
•
bilmediği numaraları ve hesapları engellemeyi öğretin
Download