EĞİTİM PSİKOLOJİSİ
GİRİŞ
• Eğitim psikolojisine geçmeden önce, genel
anlamda psikoloji nedir ve hangi konuları
içerir sorusuna cevap arayarak başlayalım.
• Psikoloji; insan ve hayvan davranışlarını ve
bu davranışlarla ilintili, psikolojik, sosyal ve
biyolojik süreçleri inceleyen bilim dalıdır.
• Psikoloji; organizmanın davranışlarını
inceleyen pozitif bir bilimdir.
(Pozitif bir bilim olmasının nedeni deney ve
gözlem yapılabilir olmasıdır.)
• Bir meslek olarak ise psikoloji; bazı özel
beceri ve yetenekler kullanılarak insanların
sorunlarının çözülmesidir.
• Psikolojinin konusu; bireyin kendisiyle ve
çevresiyle ilişkilerini, davranışlarını incelemek
ve davranışların şartlara göre değişimini
gözlemektir.
• Davranışlar; yürüme, konuşma, … gibi
gözlenebilen ve hayal kurma, düşünme … gibi
gözlenemeyen diye ikiye ayrılır.
Psikolojinin Alt Dalları
•
•
•
•
•
•
•
•
Eğitim Psikolojisi,
Endüstri Psikolojisi ,
Klinik Psikolojisi,
Sosyal Psikolojisi,
Danışmanlık Psikolojisi,
Gelişim Psikolojisi,
Deneysel Psikoloji,
Psikometrik Psikoloji.
Konumuz eğitim olduğu için ‘Eğitim Psikolojisi’
üzerinde durulacaktır.
Eğitim Psikolojisi
• Psikolojinin ilke ve tekniklerini eğitime uygulayan
ve eğitimle ilgili konuları inceleyen bilim dalıdır.
• Eğitim psikolojisi, dört alanda derinliğine
araştırmalar yaparak eğitime katkıda bulunur.
I. Çırak-öğrencinin gelişimi ve tanınması.
II. En elverişli iş ortamın hazırlanması.
III. Öğrenmenin gerçekleştirilmesi.
IV. Öğrenilenlerin değerlendirilmesi.
• Görüldüğü gibi, eğitim psikolojisi, çırak-öğrencinin
kişisel gelişiminden başlayarak mesleğin
öğrenilmesine kadar geniş bir alanı kapsar.
• Bu bakımdan usta öğretici, çırakların ergenlik
döneminde olduklarını asla unutmamalı ve
mesleki eğitim verirken de çırakların özellikleri
ile ilgili aşağıdaki durumları dikkate almalıdır:
Çıraklar bu yaşlarda çok aktiftirler ve
öğrendiklerini hemen denemek isterler. Bunun
için öğretilecek konular kısa tutulmalı ve
öğrendiklerini uygulama fırsatı verilmelidir.
Kişiliklerini ispat etmek çabasındadırlar.
Ustalarının yaptığı işleri yapabileceklerini
göstermek isterler. Bu fırsat onlara verilmelidir.
Çok duygusaldırlar ve kolay etkilenirler.
Gururlarına çok düşkündürler. Başkalarının
yanında azarlanmak, verilen görevi
başaramadıklarında aşağılanmaktan son derece
rahatsız olurlar.
İşyeri Psikolojisi
• İşyeri psikolojisi; aynı ortamda çalışan personel
arasında yaşanan ilişkileri ifade etmek için
kullanılan bir kavramdır.
• Büyük veya küçük bütün işletmelerde çalışanlar
aynı ortamları kullanırlar. Dolayısıyla çalışanlar
arasında bazı sürtüşmeler ve anlaşmazlıklar
ortaya çıkacaktır.
• İş yeri psikolojisi kavramı, bu anlaşmazlıkların
nedenleri, giderilmesi ve -mümkünse- hiç ortaya
çıkmaması için yapılması gerekenleri kapsar.
• İş yerlerinde, çalışanın psikolojisini bozarak
verimini düşüren etmenlerin bazıları
şunlardır:
Çalışanların yetenek ve becerilerine uygun
olmayan işlerde çalıştırılması,
İş organizasyonunun iyi olmayışı,
Çalışma şartlarının kötü oluşu ve gerekli iş
güvenliğinin sağlanamayışı,
Haksız işlem ve kötü muamele yapılması,
Ücretlerin yetersiz oluşu ve/veya aynı işi
görenlere farklı ücret ödenmesi,
Terfi ve yükselme imkanının olmayışı.
• Çalışanın motivasyonunu yükselterek verimini
artıran etmenlerin bazıları şunlardır:
Yapılan iyi işi takdir etmek ve ödüllendirmek,
Herkese eşit muamele yapmak,
Çalışanların kişisel ve ailevi dertlerini dinlemek,
mümkünse yardımcı olmak,
Tartışmalarda kırıcı olmamak,
Tenkitlerde yapıcı olmak,
Üstünlük taslamamak,
Farklı fikir ve düşüncelere saygı göstermek.
Öğrenmeyi Etkileyen Faktörler
•
•
•
•
•
•
Öğrenmeyi etkileyen bir çok faktör olmakla
birlikte, diğerlerine göre daha önemli olanları şu
şekilde sıralayabiliriz:
Öğreten (usta öğretici),
Öğrenen (çırak, kalfa),
Öğrenme veya öğrenme
ortamı,
Öğrenme yöntemi,
Öğrenilecek konu,
Dış etkenler.
Öğretenle İlgili Faktörler
• Öğretenle ilgili faktörler, usta öğreticinin
öğretim yönünden taşıması gereken bazı
özelliklerini kapsar.
• Bu özellikleri şu şekilde sıralayabiliriz:
Mesleki konularda yeterli olmalıdır.
Öğretim tekniklerini iyi bilmelidir.
Mesleğini öğretme arzusu olmalıdır.
İnsanlarla iyi ilişkiler kurma yeteneği olmalıdır.
Yapılan işleri değerlendirme yeteneği olmalıdır.
Öğrenenle İlgili Faktörler
• Bu faktörler, insanın öğrenmeyi gerçekleştirebilmesi için gerekli olan bazı temel özellikleri
kapsar.
• İnsanın bu özellikleri şu şekilde sıralanabilir:
Türe özgü hazır oluş,
Olgunlaşma,
Fizyolojik durum,
Bilgi birikimi,
Güdü,
Dikkat.
Türe özgü hazır oluş; insanın istenilen
davranışı kazanabilmesi için gerekli
biyolojik donanıma sahip olması anlamına
gelmektedir. İnsan ancak kendi türünün
öğrenebileceklerini öğrenir.
(Bir yunusa neyi ne
kadar öğretebiliriz?)
• Olgunlaşma; belli bir öğrenme düzeyine
ulaşmış olmayı ifade eder. Yaşa bağlı
olarak olgunlaşma arttıkça,
bireyin öğrenme düzeyi de
istenen seviyelere
gelecektir.
Fizyolojik durum; organizmanın uyarılmışlık
düzeyini ifade eder. Aşırı veya yetersiz düzeyde
uyarılmış organizmanın öğrenme düzeyi de
düşecektir. Buna karşılık orta düzeydeki bir
uyarılma (kaygı) öğrenmeyi
olumlu yönde etkiler.
Bilgi birikimi; önceden kazanılmış olan bilgilerin
yeni öğrenmeleri etkilemesini ifade eder.
Bu etkileme olumlu veya olumsuz olabilir.
Olumlu bir etkilemenin olabilmesi için önceki
öğrenilenlerle sonraki öğrenilecekler arasında;
ilke, içerik ve teknik bakımdan benzerlik olması
gerekir.
Güdülenme; genel olarak, insanın hareketini
başlatan, yönlendiren ve sürdüren güç anlamına
gelir. Öğrenmeye istekli olmayı ifade eder.
Ayrıca güdülenme; insanları belli etkinlikleri
yapmaya yönelten, insana enerji veren bir
güçlenme durumudur. Öğrenmeyi etkileyen
önemli bir faktördür.
Dikkat; bilginin fark edilmesi ve algılanması
anlamına gelir. Çevremizde çok sayıda uyarıcı
olmasına karşın, yalnızca dikkat ettiğimiz bilgiyi
öğreniriz. Öğrenmenin dikkat etme süreciyle
başladığını söyleyebiliriz.
Öğrenme Veya Öğrenme Ortamı İle
İlgili Faktörler
• İşyeri ortamının, öğrenmeyi etkilemesi
‘Öğrenme Veya Öğrenme Ortamı İle İlgili
Faktörler’ şekilde ifade edilir.
• İşyeri ortamı, öğrenmeyi olumlu veya olumsuz
olarak etkileyebilir.
• Çalışanları olumlu olarak etkileyen faktörlerden
bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz:
 Çalışanın işini severek yapması.
 İş yükünün fazla olmadığı sağlıklı çalışma ortamı.
 Fiziki şartların uygun olması.
 İşverenin, çalışanlara karşı hoşgörülü ve adaletli
davranması.
 Çalışanın ekonomik olarak tatmin olması.
 İlişkilerin iyi olduğu huzurlu bir iş ortamı.
 İş hayatında yükselme ihtimalinin olması.
 İş güvencesinin olması.
• Çalışanları olumsuz olarak etkileyen
faktörlerden bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz:
Çalışanın, işini mecbur olduğu için yapması.
İş yükünün çok oluşuna bağlı olarak, fiziki
yorgunluğun fazla oluşu.
Makine, takım, araç-gereç, malzeme, v.b.
eksikliği.
İşverenin, çalışanları
önemsediğini
göstermemesi.
Çalışanın, ekonomik yönden istediğini
alamaması.
Çalışanlar arasındaki ilişkilerin iyi olmaması ve
ayrımcılık yapılması.
Bir ömür boyu aynı işi yapmaktan dolayı oluşan
monotonluktan duyulan bıkkınlık.
İşini kaybetme,
gelecek korkusu.
Öğrenme Yöntemleri İle İlgili Faktörler
• Öğrenmeyi, önemli ölçüde etkileyen diğer bir
etmen grubu da, öğrenmede kullanılan
yöntemlerdir.
• Öğrenme yöntemleriyle ilgili etmenlerin
bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz:
Öğrenme zamanını ayarlama,
Öğrenilen konunun yapısı,
Öğrenmeye aktif olarak katılım,
Tekrarlara yer verme,
Geri bildirim.
Öğrenme zamanını ayarlama; bireylerin aynı
konuları -kişisel farklılıklardan dolayı- farklı
sürelerde öğrenebileceğini ifade eder.
Öğrenilen konunun yapısı; birey bazı
karmaşık konuları bütün olarak
kavrayamayabilir. Bu durumda konu, parçalara
bölünerek öğretilebilir. Bu öğrenme daha kalıcı
olacaktır.
Öğrenmeye aktif olarak katılma; kişinin
öğrenilecek konuyla etkileşmesi ve öğrenme
için çaba göstermesi anlamına gelir.
Tekrarlara yer verme; öğrenilen konunun tekrar
edilmesini ifade eder. Hata oranının azalması
isteniyorsa tekrar sayısı arttırılmalıdır.
Bu durumda öğrenme düzeyi giderek artacaktır.
Çünkü tekrar etme, pekiştirici olarak
öğrenmenin kuvvetlenmesini sağlar.
Geri bildirim; çalışanın yaptığı
işin doğru olup olmadığını
kontrol etmesi, denetlemesi
(otokontrol) anlamına
gelir.
Öğrenilecek Konu İle İlgili Faktörler
• Öğrenmeyi etkileyen diğer önemli bir etmen de
öğrenilecek olan konunun kolay veya zor
oluşudur. Çünkü insanlar, öğrenmesi kolay
olan konulara daha çabuk adapte olurlar.
• Öğrenilecek olan konunun, insana kolay veya
zor gelmesi, öğrenilecek konunun
özelliklerinden kaynaklanmaktadır.
• Bu özelliklerden bazıları şunlardır:
Algısal ayırt edilebilirlik,
Anlamlılık.
• Algısal ayırt edilebilirlik: Çırak, kendi işine
yarayacağını düşündüğü bilgileri çok daha
çabuk benimseyerek öğrenir.
• İnsanların algıları farklılık gösterdiği için bir
çırağın dikkatini çeken konu, başka bir çırağın
dikkatini çekmeyebilir.
• Ayrıca, algısal bakımdan diğerlerinden ayırt
edilebilen bilgiler, insanın dikkatini çeker ve
öğrenilecek olan konu daha kolay öğrenilir.
• Bu bakımdan, usta öğretici, bütün çırakların
algısına hitap edecek şekilde davranmalıdır.
• Anlamlılık: Bazı konuların öğrenilmesinde en
önemli etkenlerden biri ne anlam taşıdığıdır.
• Öğrenilecek olan konu çırak için ne kadar
anlamlı ise öğrenilmesi de o kadar kolay
olmaktadır.
• Çıraklar genellikle çabucak her şeyi öğrenmek
isterler. Burada usta öğreticiye düşen görev; her
konunun çırak için mesleki açıdan ne anlam
ifade ettiğini iyice kavratmaktır.
• Aksi halde, çırak en kısa yoldan sonuca gitmek
isteyecektir. Bu ise meslekle ilgili konuların
eksik öğrenilmesini sağlayacaktır.
Dış Etkenler
• Öğrenmeyi, kişinin dışında etkileyen fiziksel
faktörleri kapsar.
• Örneğin; havanın sıcak veya soğuk oluşu, kirli
ya da temiz oluşu, yetersiz ışıklandırma veya
aşırı ışıklandırma, gürültü vb. gibi etkenler.
KAYNAKLAR
• Yrd. Doç. Dr. Nurettin AYDINER
(ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER)
• Eğitim Psikolojisi
(KARAMÜRSEL EML)
• İnternet Ortamı
Download

Eğitim Psikolojisi