ÖZET
ATM NAKİT YÖNETİM SİSTEMİ İÇİN STOK TEORİSİ
TABANLI OPTİMİZASYON YAKLAŞIMI
PALA, Ali
Kırıkkale Üniversitesi
Fen Bilimleri Enstitüsü
Endüstri Mühendisliği Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi
Danışman: Yrd.Doç.Dr. Ümit Sami SAKALLI
Ağustos 2014, 123 sayfa
Günümüzde bankacılık ve finans sektörlerinde rekabetin artmasıyla birlikte, ATM
nakit yönetimi ve optimizasyonu bankalar için önemli bir çalışma alanı haline
gelmiştir. Bu çalışmada, ülke genelinde yaklaşık 3400 tane ATM’si bulunan bir
bankanın ATM nakit yönetimi problemi için Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve
simülasyon yöntemlerinin kullanıldığı stokastik periyodik gözden geçirmeli stok
kontrol modeli önerilmiştir.
Önceki çalışmalarda problem genellikle talep tahmin modelleri kullanılarak
çözülmeye çalışılmış, nakit kaynaklı maliyetlerin optimizasyonu ile yeterince
ilgilenilmemiştir. Bu çalışmada daha çok nakiti elde bulundurma, müşteriye nakit
sağlayamama ve nakit yükleme maliyetlerini minimize edecek bir optimizasyon
süreci tasarlamaya çalışıldı. Literatürde yapılan çalışmalardan farklı olarak bu
çalışmada, AHP kullanılarak ele alınan ATM’ler için önem ağırlıkları belirlenmiş ve
ATM’ler bireysel olarak değil bir ağ olarak ele alınmıştır. Çalışmada ele alınan 21
ATM’ye ait 92 günlük nakit çekim tutarları analiz edilerek haftanın günlerine göre
nakit çekim miktarlarının nasıl değiştiği analiz edilmiştir. Haftanın günleri nakit
çekim davranışlarına göre üç ana gruba ayrılmış ve her bir grubun nakit çekim
miktarlarının normal dağıldığı tespit edilerek ortalama ve standart sapmaları
hesaplanmıştır. Stokastik periyodik gözden geçirmeli stok kontrol modeli ile toplam
maliyeti (elde bulundurma, yok satma ve sipariş verme) minimize edecek günlük
ATM ağında bulundurulması gereken nakit miktarı belirlenmiştir. AHP ile bulunan
önem ağırlıkları kullanılarak bu nakit miktarı ATM’lere dağıtılmıştır. Bu sayede her
i
bir güne ait ATM’de gün başlangıcında bulundurulması gereken optimal nakit
miktarı hesaplanmıştır.
Bulunan sonuçlar ile mevcut model ARENA programı ile simülasyon ortamında
karşılaştırılmıştır. 10 tekrar yapılarak elde edilen simülasyon sonuçları, önerilen
model kullanılarak günlük toplam maliyetin yaklaşık %32 oranında azaltılabileceğini
göstermiştir.
Anahtar kelimeler: ATM Nakit Yönetimi, Analitik Hiyerarşi Prosesi, Stokastik
Periyodik
Gözden
Geçirmeli
Simülasyon
ii
Stok
Kontrol
Modelleri,
ABSTRACT
INVENTORY THEORY BASED OPTIMIZATION APPROACH
FOR ATM CASH MANAGEMENT SYSTEM
PALA, Ali
Kırıkkale University
Graduate School of Natural and Applied Sciences
Department of Industrial Engineering, Master of Science Thesis
Supervisor: Asst.Prof.Dr. Ümit Sami SAKALLI
August 2014, 123 pages
ATM cash management and optimization has become an important field of study
with the increase in the competition in banking and finance sectors. In this study, the
stochastic periodic review inventory control model in which Analytical Hierarchy
Process (AHP) and simulation are used is proposed for a bank which has
approximately 2500 ATMs.
In the previous studies, the problem is tried to be solved by using demand forecasting
models and the optimization of costs with cash is not dealt adequately. We try to
design a process which minimizes the costs of carrying the cash, inability to provide
cash to the customer and cash replenishment. In this study, weights are determined
for ATMs handled by using AHP and ATMs are handled not individually but as a
network, which is different from previous studies. It is analyzed how the amount of
cash withdrawal changes according to day of the week by analyzing 92 days’ cash
withdrawal of 21 ATMs used in the study. The days of the week are divided into
three main groups according to the cash withdrawal behaviors. The amount of cash
withdrawal for each group is determined to show normal distribution. Then, mean
value and standard deviations are calculated. The amount of cash required to be in
ATM network per day which will minimize total cost (carrying, shortage and
ordering) is determined with stochastic periodic review inventory control. This cash
amount is distributed to ATMs by using weights obtained with AHP. By this way the
iii
optimal cash amount required per day in ATMs at the beginning of a day is
calculated.
Current model is compared with these results in simulation by using ARENA
software. It is seen after 10 replications with simulation that the daily total cost can
be decreased by 32% by using the proposed model.
Key Words: ATM Cash Management, Analytic Hierarchy Process, Stochastic
Periodic Review Inventory Control Systems, Simulation.
iv
Download

ATM nakit yönetim sistemi için stok teorisi tabanlı bir optimizasyon