Psikiyatrist Dr. İBRAHİM BİLGEN
BİLGEN TERAPİ ENSİTİTÜSÜ
ONLAR İÇİN ÇEVRESİ NELER
SÖYLER






“Grup etkinliklerine katılmak istemiyor ”
“ Sınıfta kimse onun yanında oturmak
istemiyor ”
“ Kurallı oyunlarda sorun çıkartıyor ”
“ Yaşına uygun davranışlar göstermiyor“
‘’Hiç arkadaşı olmadığını söylüyor ”
“ Arkadaş partilerine çağırılmıyor’’
ONLARA SIKÇA SÖYLENİLEN
SÖZLER







Maymun iştahlı; unutkan
İşine geldiğinde saatlerce oyun oynar ama iş derse
geldiğinde asla…
Ödev yaptıramıyoruz.
Plansız, ona “hadi” demekten sıkıldım.
“Beş dakikası asla bitmez”.
Her şeyi son dakikadır.
Sırasını bekleyemez, sabırsızdır, hayır denildiğinde
çok ısrarcı.
GÖRÜLME SIKLIĞI ???




Başlangıç Yaşı 3 yaş
ama ...
Okul Çağındaki
Çocukların %3-5 ‘de....
Erkeklerde kızlara
oranla 2-9 kat fazla
ama....
Fraktürler, kazalar,
acillere sık ziyaret...
AİLELERİNDE


Depresyon ve
Anksiyete Bozukluğu
sık görülür.
Anne ve babalar sık sık
tartışmak zorunda
kalırlar.
DEHB “3” TİPTE OLABİLİR:



DEHB- Bileşik Tip.
DEHB- Dikkatsizliğin
Önde Geldiği Tip.
DEHB- Dikkat
Eksikliği ve
Dürtüselliğin Önde
Geldiği Tip.
NEDENLERİ ???




GENETİK: % 50,
Babasında olanlarda.
DRD4 Alel 4
BEYİN HASARI:
Travmalar, Enf. vb.
NÖROTRANSMİTT
ERLER: DA; NA
ÇEVRESEL
ETKENLER:
Parçalanmış Aile; Aile
İçi Şiddet, Doğum
Sırasında Alkol ve
DOPAMİN VE ÖĞRENME




Dopamin özellikle
matematiksel öğrenme
üzerine etkili.
MFT pre-frontal kortekste
dopamin engeller ve
dopamini arttırır.
Bu nedenle apatiyi azaltır,
motiasyonu arttır.
Sağ PFC, davranışları
düzene sokan
alandır.Dikkatin
bölünmesini engelleyen,
uzun dikkati sağlayan
alandır.
PFC



Bazal Gangliyonlar; plan yapmakta
önemlidir. Serebellum; kognitif yapıdan
sorumludur.
BG’larda Dopamin, Serebellum’da NA
hakimdir.
Beyinde dikkat ve vijilans PFC de yoğun
şekilde yer alan Noradrenerjik nöronlar
tarafından yürütülür.
DEHB’DE RADYOLOJİK
GÖRÜNTÜLEME TEKNİKLERİ
DİKKAT EKSİKLİĞİ !




Dikkatini Ayrıntılara
Veremez.
Oyunda ve Okulda
Dikkati dağılır.
Dinlemiyormuş gibi
görünür.
Üzerine Aldığı
Görevleri
Düzenleyemez.
DİKKAT EKSİKLİĞİ !




Çaba Gerektiren
Görevleri Sevmez.
Sık Sık Eşyalarını
Kaybeder.
Dikkati Çabuk Dağılır.
Günlük Etkinliklerde
Çoğu Zaman
Unutkandır.
DAĞINIKLIK




“ Odası Darmadağın”
“Sürekli bir şeylerini
kaybeder.”
“Üstü başı, masasının
üstü darmadağındır.”
“Kalem çıkarır sonra
kaybeder, tekrar arar
bir türlü derse
başlayamaz.”
DALGINLIK




“Kendisi sınıfta ama
aklı nerede?”
“Atari oynama dışında
sanki yarı uykuda
gibi”
“Dalıp gidiyor kitabını
hiç açmıyor bile”
Ondan mutfaktan elma
getirmesini istesek….
UNUTKANLIK




“Ummadığınız şeyleri
hatırlıyor bir dakika
önceki şeyi unutuyor”
“Eşyalarını unutuyor”
“Bir şey yapmasını
istiyorum başka bir şey
yapıyor”
“ Dinliyor, öğreniyor
ama hatırlamıyor”
KOORDİNASYON SORUNLARI



“ Çok Sakar”
“ Yürürken kapılara
eşyalara çarpar”
“ O kadar çok düşer ve
yaralanır ki yara izi
olmayan yeri yok”
AİLELERİN İNANÇLARI



“İşine geleni gayet
iyi anlıyor.”
“Neden bu kadar
ısrarcı?”
“Ders çalışırken yan
odadakini duyuyor
ama bilgisayar
oynarken…”


“Her şeye üşeniyor
ama istediği iş
olursa asla..”
Sürekli neden
“hadi”lemek
zorundayız?.
HİPERAKTİVİTE ???





Kıpır Kıpırdır.
Oturması Beklenen
Yerlerden sık sık
Kalkar.
Koşar ya da Tırmanır.
Sakin bir şekilde
oturma ya da oyun
oynama zorluğu yaşar.
Çok Konuşur .
DÜRTÜSELLİK ???





Anında Cevabı Verir.
Sırasını Bekleyemez.
Başkalarının Oyun ya da
Konuşmalarına Burnunu
Sokar.
Haz ilkesi hakimdir.
Sürekli yenilik arayışı
Erişkinlerde de stresi
tolare edememe vardır.
FAKAT BU BELİRTİLER !!!!!



7 YAŞINDAN ÖNCE DE VARDIR.
OKUL, AİLE ve ARKADAŞLARI İLE
OLAN İLİŞKİLERİNDE BOZULMA
YARATIR.
EN AZ İKİ AYRI ORTAMDA BOZULMA
YARATIR.
TANI




7 YAŞINDAN ÖNCE
BAŞLAMALI.
EN AZ 6 AYDIR
OLMALI.
EN AZ İKİ AYRI
YERDE
GÖZLENMELİ.
“CAS TESTİ”
KESİN OLMASA DA...





Algıladıklarını organize
etmede güçlük (b, d, p
harflerini karıştırma)
Konum örgütlemesinde
güçlük
(Sağ-sol karıştırma)
Derinlik algısındaki
sorunlar
(Eşyalara çarpma,
sakarlık)
ANA SORUNLARDAN BAZILARI








Dikkat
Dürtüsellik
Hareketlilik
Organize olamama
Arkadaş ilişkilerinde
sorunlar
Saldırgan davranışlar
Düşük Benlik Algısı
Heyecan Arayışı





Hayallere Dalmak
Koordinasyon Sorunları
Bellek Sorunları
Israrcı Tutum
Tutarsızlık
OKULDA VE SINAVLARDA





“SİS” düşünmek lazım.
Bazıları dürtüsel bazıları
çok temkinlidir.
Sınavı
yetiştiremeyebilirler.
Eşardıl sorularda çok
zaman kaybederler.
Sınav kaygısı denilen
çoğu çocuk…


MATEMATİK
PERFORMANS
KAYGISI.
NEDEN
BİLGİSAYARA
YÖNLENİRLER?
KLASİK
KOŞULLANMA.
AYIRICI TANI






3 YAŞINDAN
KÜÇÜK
ÇOCUKLAR.
ÖĞRENME
BOZUKLUĞU.
MENTAL
RETARDASYON.
DEPRESYON; YAS.
UYUM
BOZUKLUĞU.
EPİLEPSİ.
BERABER GÖZLENEN
HASTALIKLAR







Karşıt Olma – Karşıt Gelme
Bozukluğu.(%35-65)
Davranım Bozukluğu.(%1020)
Öğrenme Güçlüğü.(%10-90)
Mental Retardasyon.
Depresyon
(ADHD+Depresyon da
intihar riski 3 kat artar ).
Anksiyete Bozukluğu. (
Ayrılma Korkusu %25 artar)
TİK BOZUKLUKLARI.
Davranış Bozukluğu
Diğer insanların temel hakları ya da yaş ile bağantılı belli başlı sosyal normların ihlal edilmesi
şeklindeki davranışların sıkça –son 6 ay içinde aşağıdaki kriterlerden en az birinin, son 12 ay içinde
aşağıdaki kriterlerden en az üçünün gözlenmesi halinde teşhis konulabilir.
Kişilere ve Hayvanlara karşı Agresyon
Diğer insanlara sıklıkla zorbalık yapmak veya onları korkutur.
Sıklıkla fiziksel şiddeti başlatır.
Diğerlerine fiziksel zararlar verebilecek silahlar kıllandı.
Fiziksel olarak geçmişte insanlara şiddet uyguladı.
Fiziksel olarak geçmişte hayvanlara şiddet uyguladı.
Kurbanla yüzleşiirken çalma eylemini gerçekkleştirdi.
Birini cinsel birlikteliğe zorladı
Cana veya mala ciddi zarar vermek amacıyla örneğin kasten yangın çıkarma eylemi
gerçekleştirdi.
Başkalarının mallarına kasten zarar verdi.
Başka kişilere ait mülklere hırsızlık amacıyla girdi.
Sempati kazanmak veya zorunluluklardan kaçmak amacıyla sıklıkla yalan söyler.
Ebeveynlerin koyduğu kural ve yasakları gözetmeksizin geceyi dışarda geçirir veya uzun
süre zarfında habersiz bir şekilde evinden uzakta kalır.
13 yaşından önce okuldan kaçma davranışı gösterdi.
Davranıştaki bu bozukluk bireyin sosyal, akademik ya da mesleki yaşantısında
klinik anlamda önemli zararlara yol açar.
Önemli Noktalar:
Çocuklukta başlayan Tür: çocuk 10 yaşından önce davranış bozukluğu belirtilerinden en az birini
göstermesi;
Ergenlikte başlayan Tür: kişi 10 yaşından önce hiçbir belirti göstermemesi;
Başlangıcı Belirlenemeyen Tür: Davranış bozukluğu kriterleri uyuşuyor, fakat kişinin 10 yaşından
önce veya sonra ilk belirtileri gösterip göstermediği belirlenememesi.
Kişinin Toplum Yanlısı Duygularında eksiklik Hissediliyorsa: Bu durum söz konusu olduğunda
son 12 ay içinde kişinin aşağıda bahsedilen özelliklerden en az ikisini göstermiş olması gerekir. Bu
özellikler kişinin genel anlamda diğer insanlarla olan iletişim biçimini ve duygusal işlevselliğini yansıtır.
Bu nedenle bu kriteri ölçmek için birçok alanda bilgi edinilmesi gerekir.
Vicdan veya Suçluluk Duygusunda Yoksunluk: Kişi yanlış bir şey yağtığında kötü veya kendini
suçlu hissetmez (bir ceza karşısında duyduğu suçluluk durumları dışında). Kişinin yaptığı hareketlerin
olumsuz sonuçları karşısında gözle görülür şekilde endişe yoksunluğu vardır.
Empati Yoksunluğu: Başka insanların duygularını gözardı eder veya bu konuda endişe duymaz. Kişi
bu durumlarda soğuk veya ilgisiz olarak tanımlanır. Kendi hareketlerinin için, başkalarına büyük zarar
getireceğini bilse bile, bu hareketlerin diğer insanlara olan etkilerinden çok, yine kendilerine olan
etkileri ile ilgilenir.
Performans Konusunda Endişesizlik: Okuldaki veya iş yerindeki performansı ile ilgili belirgin bir
kaygısızlık gösterir. İyi bir performans sergilemek için yeterince çaba sarf etmez, buna gerek duymaz.
Ayrıca tipik olarak başarısızlık durumlarında diğer insanları suçlama eğilimindedir.
Sığ veya Yetersiz Duygusal Yakınlık: Diğer insanlara duygularını göstermez. Eğer gösterirsa bu
yüzeysel bir şekildedir (Bu durum dengesizdir, kişinin duygudurum geçişleri hızlıdlr). Kişi eğer
duygusal yakınlık gösteriyorsa bu bir çıkarı olduğunun göstergesidir (manipülasyon ya da korkutma
amaçlı)
Bu durumun Yoğunluğunu Belirleyiniz:
Az: Davranış problemleri diğer insanlara küçük/önemsiz zararlar verir (yalan
söyleme, okulu asma, izin almadan geceyi dışarda geçirme, kural kırma vs.)
Orta: Davranış problemleri diğer insanlara orta büyüklükte zararlar verir
(çalma davranışı, şiddet girişimi vs.)
Yüksek: Yukarıda bahsedilen ve teşhis koymak için yeterli sayıda belirtiye
sahip kişilerde görülür. Ayrıca davranış problemlerinin sonuçları diğer
insanlara ağır zarar verir (tecavüz, cinsel ilişkiye zorlama, fiziksel şiddet
uygulama, silah kullanma, hırsızlık, haneye tecavüz vs.).
Karşı koyma ve Kural Tanımama Bozukluğu
Öfke modu, kural tanımama ve kindar davranış biçimidir. 6 aydan uzun süren ve
aşağıdaki belirtilerden en az 4’ünü kardeş haricinde herhangi bir bireyle etkileşim
halindeyken gösteren kişilerde gözlenir.
Kızgın/Asabi Ruh Hali
Sık sık öfkeden gözü kararır.
Her zaman öfke halindedir.
Her zaman öç almaya hazırdır.
Tartışma/Karşı Gelme Davranışı
Otorite figürleri ile sıklıkla çekişme halindedir. Çocuklar ya da ergenler yetişkinlerle bir
çekişme halindedir.
Otorite figürlerinin isteklerine ya da kurallarına uymayı sıklıkla reddetme davranışı
içerisindedir.
Kasten ve sıklıkla diğerlerini sinir etme eğilimindedir.
Sıklıkla kendi hataları ya da hatalı davranışları için başkalarını suçlar.
Kindarlık
Son 6 ay içinde en az 2 kez kincilik davranışı gösterir.
Not: Bu tür davranışların sıklığı ve kalıcılığı normal davranışlar ve semtomstik davranışlar
arasında ayrım yapmak amacıyla kullanılmalıdır. 5 yaşından küçük çocuklar için, aksi
belirtilmediği sürece en az 6 ay süresince ardı ardına bu tür bir davranış meydana geldiyse bu
önemlidir (Kriter A8). 5 yaşından büyük cocuk ve erişkinler için bu tür davranışlar 6 ay
içinde en az haftada 1 kez meydana geldiğinde bu rahatsızlığa işarettir (Kriter A8).
Davranışta bozukluk bireyin kendinde ya da sosyal ortamındaki (aile, meslektaşlar vs.) stres
ile ilişkilendirilir, ya da kişinin sosyal, mesleki eğitimsel ya da daha başka önemli ortamlarını
olumsuz yönde etkiler.
Bu davranışlar Psikotik, madde bağımlılığı, depresif ya da iki uçlu duygulanım bozukluğu
durumlarında tek başına kendini göstermez.
Son Durumdaki Belirtilerin Yoğunluk Durumunu Belirleme
Az: Belirtiler sadece bir durum veya ortamda kendini gösterir (ev, okul, iş yeri vs.)
Orta Yoğunlukta: Bazı belirtiler ez az iki durum veya ortamda kendini gösterir.
Çok Yoğun: Bazı belirtiler 3 ya da daha fazla durum veya ortamda kendini gösterir.
TEDAVİ





Erken Tanı ve Tedavi
ile hızlı ve kolay yanıt
alınır.
İLAÇ TEDAVİSİ.
DAVRANIŞSAL
TERAPİ.
AİLE
DANIŞMANLIĞI.
OKULA YÖNELİK
YAKLAŞIMLAR.
TEDAVİ EDİLMEZ İSE NE
OLUR?





Kişiye göre değişir. Herkesin parmak izi
gibi…
Hiperaktif olanlar, dürtüsel olanlar, sadece
dikkat eksikliği olanlar…
Öncelikle kime ilaç kime terapi ve neden
ilaç?
İnternette çıkan haberler?
İLAÇ NE YAPIYOR?
RİTALİN NEDİR ???





% 70-80 Etkili.
6 yaşından sonra.
Etkisi 4-5 saattir.
Tatil günlerinde
genelde kullanılmaz.
Karşı gelme, Dikkat
Eksikliği, Saldırgan
Tutumlar, Davranım
Boz. ‘da
ETKİLİDİR.....
YENİ GELİŞMELER




“DRD4 4- ALEL GEN” varlığı MTFDT tedavisine
yanıtın iyi olacağını gösterir.
Concerta; Atomoxetin; Klonidin diğer kullanılan
ilaçlardır.
Yan etkiler erişkinlerde çocuklara göre daha fazla
gözlenmektedir.
Özellikle hiperaktif-impulsif tipinde başlangıç 4 yaş
civarında olurken 7-8 yaşında pik noktaya ulaşır.
Dikkat eksikliği tipi ise 8-9 yaşlarında pik yapar.
Adolesan dönemde hiperaktivite teşhisi koymak
zorlaşabilir. Bu çocuklarda hareketlilik azalır.
ERİŞKİNDE DEHB





Rahat Oturamaz.
Sürekli Heyecanlı İş ve
Eğlenceler Arar.
Atak ve Dürtüseldir.
Sessiz Sakin
Etkinlikleri
Sürdüremez.
Kelime Dağarcığında
Azalma, Okuma
Güçlülüğü,
ERİŞKİNDE DEHB.



Artmış İş Değiştirme Sıklığı.
Hem Kendilerinde Hem de Ailelerinde,
Artmış Evlilik Sorunları ve Boşanmalar.
Erken yaşta Alkol ve Uyuşturucu Kullanımı.
KADER BİR ŞANS OYUNU DEĞİL, SEÇİM SORUNUDUR.. BEKLENECEK
DEĞİL,
ELDE EDİLECEK BİRŞEYDİR.. William Bryan
Download

Nisan Ayı Sempozyum Sunumları