adıyamanüniversitesimühendisl
ikfakültesiçevremühendisliğibö
lümübiyogazçalıştayısonuçrapo
ruadıyamanüniversitesimühend
Biyogaz Çalıştayı
islikfakültesiçevremühendisliği
Sonuç Raporu
bölümübiyogazçalıştayısonuçra
poruadıyamanüniversitesimühe
ndislikfakültesiçevremühendisl
iğibölümübiyogazçalıştayısonuç
raporuadıyamanüniversitesimü
hendislikfakültesiçevremühend
isliğibölümübiyogazçalıştayıson
uçraporuadıyamanüniversitesi
mühendislikfakültesiçevremüh
endisliğibölümübiyogazçalıştay
ısonuçraporuadıyamanüniversi
tesimühendislikfakültesiçevre
3 Haziran 2014
Adıyaman Üniversitesi
T.C.
ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ
MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ
ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
BİYOGAZ ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU
Hazırlayanlar:
Yrd. Doç. Dr. Harun TÜRKMENLER (Başkan)
Arş. Gör. Kamil VARINCA (Sekretarya)
Yük. Lisans Öğr. Ruşen CAN
BİYOGAZ ÇALIŞTAYI
3 Haziran 2014
Adıyaman Üniversitesi
Düzenleme Kurulu:
Yrd. Doç. Dr. Harun TÜRKMENLER (Başkan)
Yrd. Doç. Dr. Yavuz DEMİRCİ
Yrd. Doç. Dr. Turgay DERE
Yrd. Doç. Dr. Aysel A. UÇKUN
Öğr. Gör. Fatih TUFANER
Arş. Gör. Kamil VARINCA (Sekretarya)
Yük. Lisans Öğr. Ruşen CAN
Adıyaman, 2014
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER ................................................................................................................... 1
BİYOGAZ ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU .................................................................... 1
YENİLENEBİLİR BİR ENERJİ KAYNAĞI OLARAK BİYOGAZ ............................... 5
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
BİYOGAZ VE ÜRETİMİ .......................................................................................................... 6
BİYOGAZ ÜRETİMİNDE KULLANILABİLECEK ORGANİK ATIKLAR ........................................ 7
BİYOGAZIN FAYDALARI ...................................................................................................... 8
BİYOGAZIN KULLANIM ALANLARI ...................................................................................... 9
BİYOGAZ ÜRETİM TESİS TİPLERİ ......................................................................................... 9
BİYOGAZ TESİSİ TASARIM PARAMETRELERİ........................................................................ 9
TÜRKİYE VE ADIYAMAN’DA BİYOGAZ POTANSİYELİ...................................... 11
SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ........................................................................ 15
SONUÇLAR .................................................................................................................... 17
BİYOGAZ ÇALIŞTAYI
SONUÇ RAPORU
5 Haziran Dünya Çevre Günü ve haftası münasebetiyle, yenilenebilir bir
enerji kaynağı olarak son yıllarda üretimi üzerinde önemle durulan ve araştırılan
“Biyogaz” konusunun ele alındığı çalıştay programı 3 Haziran 2014 tarihinde
Adıyaman Üniversitesi Merkezi Araştırma Laboratuvarında gerçekleştirilmiştir.
14:00-17:00 saatleri arasında iki oturum hâlinde gerçekleştirilen çalıştayın ilk
oturumunda açılış konuşmaları ve sunumlar, ikinci oturumunda ise konu ile ilgili
soru-cevap şeklinde serbest bilgi paylaşımı yapılmıştır.
Adıyaman Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü
tarafından tertip edilen çalıştaya başta Rektörümüz Prof. Dr. Mustafa Talha
GÖNÜLLÜ, Rektör Yardımcımız ve Mühendislik Fakültesi Dekanı Prof. Dr.
Ahmet PINARBAŞI, Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürü Adil ALAN, Çevre
ve Şehircilik İl Müdürü Fikret ONHAN olmak üzere üniversitemiz akademik ve
idari personeli, iş adamları, çiftçiler ve öğrencilerden oluşan 100’ün üzerinde kişi
katılmıştır.
Çalıştayın açılış konuşmaları; Çevre Mühendisliği Bölüm Başkanı Yrd.
Doç. Dr. Harun TÜRKMENLER ve Rektörümüz Prof. Dr. Mustafa Talha
GÖNÜLLÜ tarafından gerçekleştirilmiştir.
Çevre Mühendisliği Bölüm Başkanı Yrd. Doç. Dr. Harun TÜRKMENLER
açılış konuşmasında artan enerji talebinin karşılanması ve enerjide dışa
bağımlılığın azaltılmasında yenilenebilir enerjinin oldukça önemli bir yer
tuttuğunu belirterek biyogazın enerjide dışa bağımlılığı azaltmada, atıkların
bertaraf edilmesinde, tarımsal gübre üretiminde ve çevrenin korunmasında ön
1
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
plana çıkan temiz bir enerji kaynağı
olduğunu kaydetti. Türkiye’de yapılan
tarım ve hayvancılıktan elde edilen
gübrelerin ve diğer organik atıkların
biyogaz tesislerinde işlenerek elektrik ve
ısı enerjisine dönüştürülmesinin son
yıllarda artış göstermeye başladığını
söyleyen TÜRKMENLER; “Türkiye’de
biyogaz üretiminde büyük ancak şimdilik
geniş ölçüde kullanılmayan bir potansiyel
bulunmaktadır. Ayrıca ilimiz Adıyaman,
tarımsal ve hayvansal potansiyelin yüksek
Yrd. Doç. Dr. Harun TÜRKMENLER
Adıyaman Üniversitesi Mühendislik
olmasından dolayı biyogaz üretiminde
Fakültesi
Çevre Mühendisliği Bölüm
öncü bir il olabilir. Adıyaman Üniversitesi
Başkanı
Mühendislik
Fakültesi
Çevre
Mühendisliği Bölümü olarak, Adıyaman’ın yenilenebilir enerji sektörünün
lokomotifi olma özelliğini ve rekabet gücünü sürdürebilmesi ve ayrıca sahip
olduğu yüksek potansiyeli ortaya çıkarabilmesi için çözüm bulması gereken
sorunlar ve çözüm yollarını bir çalıştay vasıtasıyla tartışmaya açmak istedik.
Temennimiz bu çalıştayın bir başlangıç olması ve belli aralıklarla üreticilerimizin
ve sektör temsilcilerinin bir araya gelerek sorunları ve çözüm yollarını
tartışmalarına katkıda bulunmaktır.” dedi.
Rektörümüz Prof. Dr. Mustafa Talha GÖNÜLLÜ açılış konuşmasında;
Türkiye’de ve dünyada toplumsal ve ekonomik kalkınmanın en önemli unsuru
olan enerjiye her geçen gün daha fazla ihtiyaç duyulduğuna dikkati çekerek
toplumumuzun gelecekte enerji sorunuyla uğraşmaması için artan enerji ihtiyacını
petrol ve doğalgaz gibi tükenebilir fosil kaynaklar yerine, biyogaz ve güneş ışığı
gibi yenilenebilir enerji kaynaklarını bir
alternatif olarak kullanmanın önemini
vurguladı. Prof. Dr. GÖNÜLLÜ;
“Enerji, insanlığın geleceğini zorlayacak
ve sınırlayacak önemli bir konudur.
Ancak enerjinin elde edilmesinde birçok
sıkıntı ile karşılaşılmaktadır. Bizler,
gelecekte
enerji
problemiyle
yüzleşmemek için bir “Robinson
Crusoe” gibi hareket etmeliyiz. Bir
adada çaresiz bir durumda olduğumuzu
düşünerek etrafımıza bakıp var olanlarla
hayatımızı geliştirmeliyiz. Bu manada
Prof. Dr. M. Talha GÖNÜLLÜ
hayvan ve bitki artıklarından biyogaz
Adıyaman Üniversitesi Rektörü
2
Biyogaz Çalıştayı, 3 Haziran 2014, Adıyaman Üniversitesi
üretimi son yıllarda üzerinde en çok durulan ve araştırılan konulardan biridir.
Tabiatın bize sunduğu fazlasıyla imkânlar var. Yeter ki biz düşünelim ve
fikirlerimizi uygulamaya koyalım. Bu sayede kendi kendine yeten, ihtiyaç fazlası
ürün ortaya koyan ve böylece çaresiz toplumlara da faydalı olabilen bir toplum
hâline gelebileceğiz. Ancak toplumumuz bu konuları yeterince bilmemektedir.
Burada en büyük görev Üniversitelerimize düşüyor. Şu anda ülkemizde 180’den
fazla üniversite var ve hepsi de hükûmet tarafından desteklenmektedir.
Üniversiteler için bir fırsatlar dönemindeyiz ve hiçbir zaman da böyle bir fırsatlar
dönemi yaşanmamıştır. Yani Üniversitelerin topluma karşı olan sorumluluklarını
ve görevlerini yerine getirebilmeleri için bütün koşullar oluşmuştur. Bu bakımdan
Adıyaman Üniversitesi olarak görevlerimizi yapmaya gayret ediyoruz.
Kaynakların en büyüğü insandır. Kendini geliştirmiş bir insandan daha faydalı,
daha iyi varlık yoktur. Boş, kuru emeklerle vakit geçirmek istemiyoruz. Neye
inanıyorsanız inanın, gelecekte insanlara faydalı olmayacaksanız gelecek sizi yâd
etmeyecektir. Bunun için; bedenen değil, fikren çalışmalıyız. Çalıştayın
düzenlenmesinde emeği geçenlere ve katılımcılara teşekkür ediyorum.” dedi.
Açılış konuşmalarından sonra çalıştay sunumları yapılmıştır. Çevre
Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyelerinden Yrd. Doç. Dr. Yavuz DEMİRCİ
“Biyogaz ve Adıyaman İlinin Biyogaz Potansiyeli”, Öğr. Gör. Fatih TUFANER
ise “Organik Madde İçeriği Yüksek Atıklardan Biyogaz Üretimi”; Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Bakanlığı Adıyaman İl Müdürlüğü’nden M. Nedim BAYBATMAZ
“Adıyaman’ın Büyükbaş Hayvancılık Potansiyeli”, HBG İnşaat Tarım ve
Hayvancılık firması temsilcisi Hicri GÜRSOY ise “Biyogazda Türkiye ve
Dünyadaki Son Durum” konularında sunumlarda bulunmuşlardır.
Sunumların ardından serbest bilgi paylaşımının yapıldığı soru-cevap
kısmına ve sonrasında da Çevre Mühendisliği Bölümü laboratuvarlarında yer alan
laboratuvar ölçekli Biyogaz Tesisi gezisine geçilmiştir. Çalıştay programı teknik
gezinin ardından tamamlanmıştır.
3
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
Çalıştay konuşmacıları (soldan sağa):
Hicri GÜRSOY, Nedim BAYBATMAZ, Fatih TUFANER, Yavuz DEMİRCİ
4
Biyogaz Çalıştayı, 3 Haziran 2014, Adıyaman Üniversitesi
YENİLENEBİLİR BİR ENERJİ KAYNAĞI
OLARAK BİYOGAZ
Dünya nüfusunun hızlı bir şekilde artmaya devam etmesi, sanayileşmenin
yeni boyutlar kazanması ve insanoğlunun geleneksel yaşam şartlarından
uzaklaşarak hayat standardını yükseltmek istemesi, enerji ihtiyacını hızlı bir
şekilde artırmaktadır. Türkiye’de ve dünyada sosyal ve ekonomik kalkınmanın en
sağlıklı temel girdisi olan enerjiye gün geçtikçe daha fazla gereksinim
duyulmaktadır. Bu nedenle, yeni enerji kaynaklarının bulunması, enerji
teknolojisinin geliştirilmesi, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde çalışmaların
yoğunlaştığı alanlar olmuştur. Bugün ülkemizde ve dünyada nükleer enerjinin
yanı sıra yeni ve temiz enerji kaynakları olarak adlandırılan jeotermal, güneş,
rüzgâr ve biyogaz enerjileri son yıllarda üzerinde en çok durulan ve araştırılan
konuları oluşturmaktadır.
Son yapılan araştırmalar fosil yakıt kaynaklarından petrolün 2047,
doğalgazın 2068, kömür rezervinin ise 2140 yılına kadar sonlanacağını
göstermektedir. Bu manada fosil enerji kaynaklarının (petrol, kömür, doğalgaz
vb.) tükenebilir olması, yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklarının (rüzgâr, güneş,
hidrolik, jeotermal, vb.) yatırım değerlerinin fazla olması özellikle kırsal
bölgelerde yenilenebilir enerji kaynağı olarak biyogazın değerlendirilmesi
gerektiğini ortaya koymuştur. Günümüzde kırsal kesimde yaşayan ve büyük bir
bölümü tarımsal üretimle uğraşan nüfusun, enerji ihtiyacının ve gübre açığının
giderilmesinde önemli ölçüde katkıda bulunacağı düşünülen biyogaz üretiminin
alternatif bir enerji potansiyeli olarak kullanılması uygun görülmektedir. Tarım ve
hayvancılık sektöründe biyogazdan enerji elde edilmesi yıllardır gelişmiş
ülkelerde başarıyla uygulanmaktadır. Bitkisel, hayvansal, şehir ve endüstriyel
5
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
atıkların anaerobik fermantasyonu sonucu elde edilen biyogaz içeriğindeki metan
gazından dolayı yanabilme özelliğine sahiptir. Biyogaz fosil yakıtlardan farklı
olarak karbondioksit emisyonunu artırmamakta ve sera etkisinin azaltılmasına
katkıda bulunmaktadır.
2.1 BİYOGAZ VE ÜRETİMİ
Biyogaz, anaerobik bozunma, organik maddelerin oksijensiz ortamda, farklı
mikroorganizma gruplarının varlığında, biyometanlaştırma süreçleri (havasız
bozunma - biyolojik bozunma - mikrobiyal bozunma - anaerobik fermentasyonun
kontrollü süreci) ile elde edilen bir gaz karışımıdır. İçeriğinde CH4, CO2, N2,H2S
NH3, H2, CO bulunur. Biyogazın muhtevası Çizelge 1’de verilmiştir.
Çizelge 1. Biyogazın muhteviyatı
İçeriği
Metan (CH4)
Karbondioksit (CO2)
Azot (N2)
Hidrojen sülfür (H2S)
Oksijen (O2)
Isıl değeri
Birim
Hacim (%)
Hacim (%)
Hacim (%)
ppm
Hacim (%)
MJ/Nm3
Biyogaz
50-70
30-50
<1
10-4000
<0,2
24-33
Biyogaz oluşum ve üretim süreçleri ise Şekil 1 ve Şekil 2’de verilmiştir.
Şekil 1. Biyogaz oluşum çevrimi
6
Biyogaz Çalıştayı, 3 Haziran 2014, Adıyaman Üniversitesi
Şekil 2. Biyogaz üretim süreci
2.2 BİYOGAZ ÜRETİMİNDE KULLANILABİLECEK ORGANİK
ATIKLAR
Biyogaz üretiminde kullanılabilecek organik atıklar şöyle sıralanabilir:













Hayvancılık atıkları
Zirai atıklar
Orman endüstrisi atıkları
Deri ve tekstil endüstrisi atıkları
Kağıt endüstrisi atıkları
Gıda endüstrisi atıkları (çikolata, maya, süt, içecek üretimi)
Sebze, meyve, tahıl ve yağ endüstrisi atıkları
Bahçe atıkları
Yemek atıkları
Hayvan gübreleri (büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık, tavukçuluk)
Şeker endüstrisi atıkları
Evsel katı atıklar
Atık su arıtma tesisi atıkları
7
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
2.3 BİYOGAZIN FAYDALARI
Biyogaz kullanımının faydaları 4 ana başlıkta verilebilir.




Çevresel faydalar
Yerel ve küresel faydalar
Ekonomik faydalar
Sosyal faydalar
Çevresel Faydalar
 Ucuz ve çevre dostu bir enerji kaynağıdır.
 Kötü kokuyu ve kendiliğinden tutuşma önlenir. Biyogaz üretimi
sonucunda hayvan gübresinin kokusu hissedilmeyecek ölçüde yok
olmaktadır. Böylece sinek ve haşere üremesi önlenmiş olur.
 Yeraltı sularının kirlenmesini önlenir. Hayvan gübrelerinden
kaynaklanan insan sağlığını ve yeraltı sularını tehdit eden hastalık
etkenlerinin büyük oranda etkinliğinin kaybolması sağlanır.
 Biyogaz teknolojisi aynı zamanda organik kökenli atık/artık maddelerden
hem enerji eldesine hem de atıkların toprağa kazandırılmasına imkân
vermektedir.
 Biyogaz üretiminden sonra atıklar yok olmamakta üstelik çok daha
değerli bir organik gübre haline dönüşmektedir.
 Sera gazı emisyonunu azaltır.
Yerel ve Küresel Faydalar







Yerel hava kalitesi (daha az kötü koku)
Daha az haşere
Yeraltı sularının korunması
Daha az alevlenme, patlama
Görüntü kirliliğinin önlenmesi
Çevresel gelişim ile civarda yaşayan ve/veya çalışanlarının güvenliği
Elektrik üretimi
Ekonomik Faydalar
 Teknoloji transferi
 Enerji üretimiyle ek gelir
Sosyal Faydaları
 Yeni teknolojiler sayesinde insan kaynaklarını geliştirir.
 İstihdam yaratıcı etki (inşaat ve işletme).
8
Biyogaz Çalıştayı, 3 Haziran 2014, Adıyaman Üniversitesi
2.4 BİYOGAZIN KULLANIM ALANLARI
Biyogaz doğalgazın kullanım alanlarıyla paralel olarak kullanılabilen bir
enerji kaynağıdır. Biyogaz kullanım alanları aşağıdaki gibi sıralanabilir:







Isı ve buhar üretimi
Araç yakıtı
Elektrik üretimi
Gaz türbini + jeneratör
Kojenerasyon
Mevcut doğalgaza katılarak maliyetlerin düşürülmesi
Kimyasal maddelerin üretimi sırasında biyogaz kullanımı
2.5 BİYOGAZ ÜRETİM TESİS TİPLERİ
Biyogaz üretiminde kullanılan biyoreaktör modelleri iki grup altında
toplanabilir.
 Küçük Kapasiteli Reaktörler
o Yüzer Çatılı Hindistan Tipi Reaktörler
o Sabit Çatılı Çin Tipi Reaktörler
o Hareketli kubbe Tipi Reaktörler
o Balon tipi Reaktörler
 Büyük Kapasiteli Reaktörler
o Tam karışımlı reaktörler
o Piston Akımlı reaktörler
o Lagun tipi reaktörler
o Centrigas sistemleri
2.6 BİYOGAZ TESİSİ TASARIM PARAMETRELERİ
Biyolojik arıtma sisteminin bir alternatifi olan biyogaz üretimi, aslında
küçük ölçekli bir anaerobik arıtma sistemidir. Başta hayvan dışkısı olmak üzere,
lağım suları, kültür bitkilerinin artıkları, gıda işleme ve kâğıt işleme fabrikalarının
artıkları, yabanî otlar ve su bitkileri olmak üzere pek çok organik atıklar biyogaz
üretiminde kullanılabilir.
1 m3 biyogazla;





6 saat 100 watt’lık lambaya çalışır hâlde tutmak,
5-6 kişilik bir aile için 3 öğün yemek pişirmek,
0,7 kg benzine eşdeğer kalori elde etmek,
1 beygir gücündeki motoru 2 saat çalıştırmak,
1,25 kW.h elektrik enerjisi elde etmek mümkündür.
9
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
1 m3 biyogaz






4.700-5.700 kcal/m3 ısı;
4,70 kW.h elektrik enerjisi,
0,62 L gazyağı, 0,66 L motorin, 0,75 L benzin,
0,43 kg bütan, 0,25 m3 propan,
1,46 kg odun kömürü, 3,47 kg odun,
12,3 kg tezek eşdeğer yakıt değerindedir.
Anaerobik bozunma sürecinde oluşan biyogaz, kalorifik değeri daha düşük
olmakla birlikte doğalgaza benzerlik gösteren bir yakıttır. Biyogaz doğal gaz için
tasarlanmış her türlü uygulamada kullanılabilir. Aslında biyogaz denilen bu yakıt
metan yani CH4 içerir. Bugün doğalgaz dediğimiz yakıt da aslında Metan’dır.
Aradaki tek fark metan oranı doğalgazda %95, biyogazda ortalama %55-60
olmasıdır.
 Doğalgaz = 10,7 kW.h /m3 (9155 kcal /m3)
 Biyogaz = 5,5 kW.h /m3 (4700-5700 kcal /m3)
Biyogaz tesisleri projelendirilirken öncelikle kapasitenin tespiti
gerekmektedir. Bunun için tesiste sadece hayvan gübresi kullanılacaksa; günlük
ortaya çıkan gübre miktarı, hayvanların beslenme şekilleri ve gübrelerin katı
madde miktarları bilinmelidir. Günlük ortaya çıkan gübre miktarı ve hayvanların
gübre verimleri cinslerine göre değişik miktarlarda olabilmektedir. Gübre
miktarının hesabında;
 Büyükbaş hayvanlar için 10-20 kg/gün veya canlı ağırlığın %5-6’sı
günlük yaş gübre,
 Koyun ve keçi için 2 kg/gün veya canlı ağırlığın %4-5’i günlük yaş
gübre,
 Tavuk için ise 0,08-0,1 kg/gün veya canlı ağırlığın %3-4’ü günlük yaş
gübre üretimi kabul edilebilir.
Diğer bir yaklaşımla hayvanlardan elde edilen gübre miktarları hayvanların
cinsine göre değişiklik göstermektedir. Buna göre;







10
1 adet büyükbaş hayvandan 3,6 ton/yıl yaş gübre,
1 adet küçükbaş hayvandan 0,7 ton/yıl yaş gübre,
1 adet kümes hayvanından 0,022 ton/yıl yaş gübre oluşmaktadır.
Bu değerlerden yola çıkarak,
Bir ton sığır gübresinden 33 m3/yıl biyogaz,
Bir ton koyun gübresinden 58 m3/yıl biyogaz,
Bir ton kümes hayvanı gübresinden 78 m3/yıl biyogaz üretildiği tespit
edilmiştir.
Biyogaz Çalıştayı, 3 Haziran 2014, Adıyaman Üniversitesi
TÜRKİYE VE ADIYAMAN’DA
BİYOGAZ POTANSİYELİ
Ülkemizde kısa bir süre içerisinde biyogaz tesisleri sayısında hızlı bir artış
olmuştur. Kurulum ve işletme aşamalarında ülke şartları için yeterli birikim ve
tecrübenin olması ve farklı karakterizasyona sahip atıklarla işletilen yurtdışı
menşeli sistemlerin taklit edilerek uygulayıcıların önemli problemlerle karşı
karşıya kalmamaları için organik yükü yüksek atıklarla yapılan arıtım, biyogaz ve
fermente gübre üretim çalışmalarının arttırılması ve daha fazla desteklenmesinin
gerektiği düşünülmektedir.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2013 yılsonu verilerine göre ülkemizde;






13.915.000 büyükbaş hayvan,
27.425.000 koyun,
8.357.000 keçi,
169.000.000 et tavuğu,
85.000.000 yumurta tavuğu,
2.800.000 hindi bulunmaktadır.
Kabaca biyogaz tesisinin 100 ton/gün atıkla çalıştığını düşünürsek ülkemiz
sadece büyükbaş hayvan atıkları ile çalışabilecek 1.392 adet biyogaz tesisi
kapasitesine sahiptir.
Adıyaman İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü’nden alınan bilgiye
göre; 2013 yılı için Adıyaman ve ilçelerinde olmak üzere toplamda;
 74.287 adet büyükbaş,
 246.365 adet küçükbaş hayvan (keçi - koyun vs.),
11
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
 2.302 adet tek tırnaklılar (at, katır, eşek, vs.),
 325.870 adet de kümes hayvanı (tavuk, hindi, ördek, vs.) bulunmaktadır.
Yine biyogaz tesisinin 100 ton/gün atıkla çalıştığı düşünüldüğünde
Adıyaman sadece büyükbaş hayvan atıkları ile çalışabilecek 7 adet biyogaz tesisi
kapasitesine sahiptir.
Sadece Adıyaman’daki büyükbaş hayvanlardan 74287 x 10 x 90 / 1000 =
66.858 m3/gün biyogaz üretimiyle bunun eşdeğeri olarak 66858 x 4,7 = 314.234
kW.h (0,37 TL/kW.h x 314234 = 166.266 TL/gün) elektrik enerjisi üretilebilecek
bir potansiyelin olduğu görülmektedir.
Atatürk barajı bir günde yaklaşık olarak 24.383.561 kW.h elektrik
üretmektedir. Buna göre Adıyaman’da sadece büyükbaş hayvansal atıklardan
Atatürk Barajında üretilen elektriğin %1,2’si kadar bir elektrik üretilme
potansiyeli bulunmaktadır.
Adıyaman ili doğa koşulları ve sosyal yapısı itibariyle hayvancılık
faaliyetleri için uygun bir potansiyel arz etmektedir. GAP Süt Sığırcılığı
Projesinin uygulandığı iller içerisinde bulunması ve son zamanlarda Gıda Tarım
ve Hayvancılık Bakanlığınca uygulanan hayvancılık desteklemeleri ilimizde
büyük ölçekli işletmelerin kurulmasına katkıda bulunmuştur.
Evsel ve endüstriyel organik yükü yüksek olan atıklardan evsel nitelikli
organik atıkları incelendiğinde 2001 yılı Belediye Katı Atık İstatistikleri anketi
sonuçlarına göre katı atık toplama hizmeti verilen 2915 belediyeden, 2001 yılı yaz
mevsiminde ortalama 12,5 milyon ton, kış mevsiminde ortalama 12,6 milyon ton
ve yıllık ortalama 25,1 milyon ton/yıl katı atık toplandığı belirlenmiştir. Bu
sonuçlara göre kişi başı günlük ortalama katı atık miktarı; yaz mevsimi için 1,28
kg/kişi-gün, kış mevsimi için 1,32 kg/kişi-gün ve yıllık ortalama ise 1,31 kg/kişigün olarak bulunmuştur.
Günümüzde 76 milyonu geçen nüfusuyla Türkiye’de günde yaklaşık
1,31x76.000.000=100.000 ton/gün evsel katı atık oluşmaktadır. Türkiye’de evsel
katı atıkların %50’den fazlası biyolojik olarak parçalanabilir maddeleri ihtiva
etmektedir. Adıyaman’da ilçelerle beraber toplamda kişi başına günde 0,8 kg atık
oluşmaktadır.
Adıyaman 2012 TÜİK verilerine göre 595.261 nüfusa sahip olduğuna göre
yaklaşık 476 ton/gün katı atık oluşmakta ve bunun 276 ton/gün’lük kısmı organik
yükü yüksek atıklardan oluşmaktadır. Bu miktarda yaklaşık 3 biyogaz tesisine
denk gelmektedir.
12
Biyogaz Çalıştayı, 3 Haziran 2014, Adıyaman Üniversitesi
Sadece şehir merkezi düşünüldüğünde 220000 x 0,8 = 160000 kg/gün ve
%58’i organik ise 160 x 0,58 = 92,8 ton/gün organik yükü yüksek atık
oluşmaktadır. Bu miktarda yaklaşık 1 biyogaz tesisine denk gelmektedir.
2011 yılı verilerine göre Türkiye’de toplam 37 tane biyogaz tesisi
bulunmaktadır. Her geçen gün sayısı artmakla beraber 2013 yılı itibari ile 18
tanesi büyükbaş hayvan gübresi veya katkısı kullanılan ve bir kısmı da inşaat
aşamasında olan toplamda 76 tane biyogaz tesisi bulunmaktadır.
13
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
14
Biyogaz Çalıştayı, 3 Haziran 2014, Adıyaman Üniversitesi
SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
Organik içeriği yüksek atıklar değerlendirilmelidir. Değerlendirilemeyerek
fayda elde edilemediğinde çevresel kirlilik oluşturarak çevre ve insan sağlığını
olumsuz etkilemektedir. Bundan dolayı organik yükü yüksek olan atıklar için en
uygun bertaraf yöntemi bu atıkların havasız şartlarda arıtılarak çevreye zararsız
hale getirilip biyogaz ve organik gübre üretilmesidir.
Özellikle son zamanlarda biyogaz tesislerinin kurulumunda hayvansal
atıklar bunlar içerisinde de atık çokluğu nedeniyle büyükbaş hayvan atıkları tercih
edilmektedir. Ancak, yapılan çalışma ve uygulamalarda tek bir kaynaktan çıkan
organik atıktan biyogaz üretilmek istendiğinde hem atık kompozisyonu biyogaz
üretimi için verimli olmamakta hem de atık azlığı nedeniyle elde edilmesi
düşünülen fayda tesis kurulum maliyetini karşılayamamaktadır.
Bu olumsuzlukların önüne geçilebilmesi için organik yükü yüksek olan
atıkların bir bütün olarak değerlendirilip ona göre bilimsel çalışmaların ve
projelerin arttırılması gerekmektedir. Sorun olan organik yükü yüksek atıklar ile
ilgili bertaraf sorunlarının çözüme kavuşturulması ve atıklardan oluşan
kaynakların güvenilir, ekonomik ve kaliteli biçimde ekonomiye kazandırılması ile
katma değer sağlayan gelir getirici biyogaz tesislerinin kurulması çevresel etki
içinde gerekli olduğu görülmektedir.
Çalıştay sonucunda aşağıdaki önerilerde bulunulmuştur.
 Yerli teknoloji geliştirilmelidir.
 Biyogaz ve güneş enerjisi birlikte kullanılmalıdır. Bu konuda AR-GE
çalışması yapılmalıdır.
 Biyogaz tesisindeki atıkların karışım oranlarının ayarlanması için ARGE çalışmasının yapılması (ön işlemler için) sağlanmalıdır.
15
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
 Biyogaz verimliliğini arttırmak için sanayi ile ortaklaşa çalışmalar
yapılmalıdır.
 Biyoenerji üretimi için bölgede yetiştirilebilecek enerji bitkilerinin
araştırılması yapılmalıdır.
 Biyogaz ve kompostlama entegre atık yönetim tesisi kurulmalıdır.
 Belediyeler, Birlikler, Kooperatiflerin Biyogaz üterim tesisi kurmaları
teşvik edilmelidir.
 Atıklardan elektrik üreten tesisler yapılabilir.
 Organik atıklardan humus üretimi yapılabilir.
 Biyogaz teknolojisi ile ev tipi sistemler kurulabilir.
 Değişik maliyet hesapları için yazılım programı geliştirilmelidir.
 Makro enerji politikaları geliştirilmelidir.
 Belediye-Kooperatif iş birliği ile hayvan sayılarının ve enerji bitkilerinin
belirlenmesi.
 Biyogaz elde etmek için enerji bitkisi (mısır) yetiştirmenin toprak
yapısını nasıl etkilediği araştırılmalıdır.
 Mezbahane atıkları (kan ve işkembeden çıkan atıklar) biyogaz
tesislerinde kullanılabilir.
 Hayvan atıklarından elde edilen biyogaz bitkisel atıklara göre daha
ekonomik olabilir.
 Sera, otel, endüstriyel ve evsel atıklar biyogazda kullanılmalıdır.
 Biyogaz tesislerinde kullanılan hammaddelerden organik gübre elde
edilebilir.
 Yerel aktörlerle biyogaz ünitesinin kurulu olduğu atık merkezlerine gezi
yapılabilir.
 Enerjiye, hammaddeye ve zirai gübreye ihtiyaç varken bu atıklar
değerlendirilmelidir.
16
Biyogaz Çalıştayı, 3 Haziran 2014, Adıyaman Üniversitesi
SONUÇLAR
Günümüzde çevresel sorun yaratan atıkların işlenerek zararsız hâle
getirilmesi ve enerji elde edilmesinde kullanılabilmesini sağlayan biyogaz
teknolojisi yenilenebilir enerji üretimi açısından önemli bir faktördür. Ülkemizde
38 milyon 220 bin ton organik atık potansiyeli bulunmaktadır. Bunların
değerlendirilmesi halinde ekonomik açıdan büyük bir girdi sağlanması söz
konusudur.
Türkiye’nin genel enerji talebinin karşılanmasında fosil yakıtların mümkün
olduğu kadar uzun vadede kullanılması, yenilenebilir enerji kaynaklarına mümkün
olabildiği kadar yönelme ve önemli bir potansiyele sahip olan biyokütleden
hareketle, biyogaz elde edilmesi ve bunun özellikle küçük yerleşim yerlerinde
tüketilmesi iyi bir alternatif teşkil etmektedir. Bu alternatifin kullanımı da hem
ekonomik olması açısından hem de çevresel sorunları azalttığından dolayı tavsiye
edilmektedir. İlimizde hayvansal atıklardan biyogaz üretimi gerçekleşmesi hâlinde
birçok sosyal, ekonomik ve çevresel olumlu etkiler ortaya çıkaracaktır.
Hayvansal atıklardan biyogaz üretimi konusunda yatırım yapmayı düşünen
tesis sahiplerinin öncelikle tesisleri için bir fizibilite çalışması yaptırmaları
gerekmektedir. Yapılan çalışmalardan elde edilen bulgulara göre 500 ve üzeri
hayvan kapasitesine sahip tesislerin bu alanda yatırım yapmaları önerilmektedir.
1000 ve üzeri hayvan kapasitesine sahip tesislerde ilk yatırım geri dönüş süreleri 5
yıl civarında olmaktadır.
17
Biyogaz Çalıştayı Sonuç Raporu
18
Download

Biyogaz Çalıştayı - Çevre Mühendisliği