Sosyal
Beceri
Öğretimi
Hazırlayan
Ayşegül GÜNGÖR
Özel Eğitim Formatörü
SOSYAL YETERLİK VE SOSYAL BECERİLER
Sosyal beceriler, bireylerin toplum tarafından
verilen görevleri/rolleri yerine getirebilmeleri için
sergilemesi gereken belirli davranışlardır.
Sosyal yeterlik, kişinin görevini/rollerini yeterli
bir
şekilde
yaptığını
gösteren
sonuç
veya
yargılamaya dayanan değerlendirmedir.
Sosyal yeterlik; jest ve
mimik kullanma, vücut dilini
yorumlama, o an gelişen
durumlar üzerinde sınıf
içinde konuşma ve
tartışmaya katılma gibi hem
sözel hem de sözel olmayan
davranışları içerir.
Sosyal beceriler ise, üç alt boyuttan oluşmaktadır.
Bu boyutlar;
kişilerarası davranışlar,
kendiyle ve
görevleriyle ilişkili davranışlardır.
Kişilerarası davranışlar; otoriteyi kabul etme, konuşma
becerileri, işbirliği ve oyun davranışlarını içermektedir.
Kendiyle ilişkili davranışlar; duygularını ifade etme, ahlaki
davranış, kendine karşı olumlu tutum geliştirme gibi
davranışlardan oluşmaktadır.
Görevle ilişkili davranışlar ise, uyarılara dikkat etme,
sorumluluklarını yerine getirme, yönergeleri izleme,
bağımsız olarak çalışma gibi davranışları kapsamaktadır.
Aşağıdaki davranışları gösteren
sosyal yeterliliğe sahiptirler.
öğrenciler
Selamlama,
Sınıf arkadaşıyla konuşma,
Davranışlara olumlu ve olumsuz tepkiler
verme,
Çevresindeki insanlardan övgü ve eleştiri kabul
etme,
Kızdırmaya, takılmaya ya da küçültücü
eleştirilere cevap verme,
Okul arkadaşlarının saldırgan davranışlarıyla
başa çıkma.









Sosyal yeterlik için önemli olan davranışlar;
Göz ilişkisi:
Mimik:
Sosyal mesafe:
Sesin özellikleri:
Selamlama:
Konuşma:
Başkalarıyla oyun oynama ve çalışma:
Dikkat çekme ve/ya da yardım isteme:
Anlaşmazlığın üstesinden gelme:
Sosyal beceriler, bireyin sosyal ortamlarda
olumlu sosyal sonuçlar elde etmesini sağlayan,
öğrenilmiş davranışlardır.
Sosyal beceriler, kişinin olumlu ya da olumsuz
duygularını uygun bir şekilde anlatabilmesini,
kişisel haklarını savunabilmesini, gerektiğinde
başkalarından yardım isteyebilmesini, kendisine
uygun olmayan istekleri geri çevirebilmesini
kolaylaştırır.
Çocuk ve ergen sosyal becerilerinde beş boyut olduğu
belirtilmektedir.
1.Akranlarla ilişkili beceriler: arkadaşlık ilişkilerini
olumlu yönde geliştiren sosyal becerilerdir.
2.Kendini kontrol etme becerileri: bireyin kendini
kabul etmesini sağlayan beceriler bulunmaktadır
3.Akademik beceriler:bireylerin
sağlayan becerilerdir.
başarılı
4.Uyum
becerileri:
başkalarının
beklediklerini yerine getirme davranışları
5.Atılganlık becerileri:
olmalarını
bireyden
SOSYAL BECERİ YETERSİZLİĞİ
Sosyal beceri yetersizliğinin iki şekilde olduğu
görülmektedir.
Bunlardan
birincisi;
bireylerin
becerilere sahip olmadıkları,
çeşitli
sosyal
ikincisi ise; sahip oldukları halde becerileri uygun
ortam ya da durumlarda kullanamadıkları şeklindedir.
Yetersizlik, becerinin birey tarafından bilinmesine
rağmen, beceriyi oluşturan alt basamakların
sergilenememesi durumudur.
Çocukların sosyal beceri gelişimlerini ;
yaş,
cinsiyet ve
yetersizliklerin olup olmaması gibi etkenler olumlu
ya da olumsuz olarak etkileyebilmektedir.
Yetersizliği olan bireylerin sosyal becerileri
kazanamama ya da var olan becerilerini yeterince
sergileyememelerinin nedenlerinden biri, devam
ettiği eğitim kurumunun özellikleridir.
Kaynaştırmanın temel amaçlarından birisi,
yetersizliği olan çocukların sosyal gelişimlerini
arttırmaktır.
Engelli bireylerin sınıf içerisinde arkadaşları
tarafından engelsiz akranlarına göre, daha az kabul
edilip daha çok reddedildikleri gözlenmiştir
Çocukların sağlıklı iletişim kuramamaları
nedeniyle,
kişilik
ve
davranış
problemleri
sergilemelerinin olası olduğu belirtilmektedir.
Ana babaların aşırı koruyucu tutumu karşısında
çocukta bağımlılık gelişerek, olumlu benlik kavramı
gelişimi engellenmektedir. Bu ise, çocuğun diğer
insanlarla iletişim kurmasını zorlaştırarak, toplum
tarafından kabul görmeyen birey olmasına neden
olmaktadır.
Sosyal becerilerde
yaşamları boyunca
yetersiz
olan
kişilerarası ilişkilerde,
akademik çalışmalarında,
duygusal-davranışsal alanlarda ve
mesleki yaşamlarında
çeşitli problemlerle karşılaşmaktadırlar.
çocuklar,
SOSYAL BECERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Sosyal becerilerin
yöntemle yapılmaktadır.
değerlendirilmesi
Görüşme
Kendi kendini değerlendirme
Gözlem
Davranış dereceleme ölçekleri
Sosyometri
beş
temel
Görüşme
Sosyal becerileri değerlendirmede geleneksel bir
teknik olan görüşme, bireyin kendi hakkında
mümkün olan en iyi bilgi kaynağının yine kendisi
olacağı varsayımına dayalıdır. Bireysel görüşme ve
bu yolla kişinin geçmişi hakkında bilgi edinilmesini
ifade eden bu yöntem için, klinik yöntem ve vaka
incelemesi terimleri de kullanılmaktadır.
Gözlem
Gözlem tekniği; uzman, öğretmen, ana-baba, akran
gibi gözlem yapabilecek kişilerin, değerlendirilecek olan
kişiyi doğal ortamlarda ya da gerçek ortama benzetilen
ortamlarda gözlenmesi ve buna göre yetersizliklerin
belirlenmesidir.
Gözlem tekniği, bireyin içinde bulunduğu ortam ve
durumlarda en çok hangi sosyal becerilere gereksinim
duyduğunu, bireyin hangi sosyal becerilerde yetersiz
olduğunu belirlemede en etkili ve yaygın olarak kullanılan
yöntemdir.
 Özel eğitim gerektiren bireyin sosyal davranışlarının
belirlenmesi, yetersizliklerinin tespiti için kullanılması
önerilir.
Kendi kendini değerlendirme
Kendi kendini değerlendirme, kişinin kendini rapor
ettiği bir değerlendirme tekniğidir. Bu teknikte, bireyin
kendi sosyal becerilerini değerlendirmesi beklenmektedir.
Böylece, bireyin dışında yer alan kişilerden (anne, baba,
öğretmen ve akran gibi) dolaylı yollardan bilgi
toplanmasına gerek kalmamaktadır. Burada, bireyin
sosyal amaçlarının ve algılarının belirlenmesinde standart
ölçme araçları kullanılmakta, ancak bireyin bu araçları
kendisinin doldurması gerekmektedir.
Davranış dereceleme ölçekleri
 Doğrudan gözlemde ölçülecek davranışların liste
haline getirilip karşılarına öğrencinin ilgili beceriye ne
derece sahip olduğunu belirtmeyi gerektiren ölçü
araçlarıdır.
 Dereceleme ölçeklerine kayıt, gözlem sırasında ya da
sonradan yapılabilir.
 Bireyi en iyi tanıyan anne, baba, kardeş, akran,
öğretmen gibi kişiler tarafından önceden hazırlanmış olan
derecelendirme ölçeklerinin doldurulmasıyla,bireyin
yetersiz olduğu sosyal beceriler belirlenebilmektedir.
 Zihinsel yetersizliği bulunan öğrencinin düzeyini diğer
akranlarıyla kıyaslamaya imkan verir
böylece normal
olarak kabul edilebilecek düzeyden ne kadar farklılık
gösterdiğini yeterli olma ölçütünü belirlememiz mümkün
olur.
Sosyometri
Bir gruptaki bireyler arasındaki ilişkilerin kalitesini
değerlendirmenin tercihe, sıralamaya dayalı bir yolu da
sosyometrik derecelendirmedir. Bu teknikte bir grubun
üyeleri
belirli
bir
yönden
tercih
sıralamasına
konmaktadır.
Bu teknik gruptaki etkileşim örüntüsünün saptanmasını
sağlamaktadır.
 Engelli bireylere yönelik tutum ve eğilimlerinin
belirlenmesi ve normal akranlarına uygulanan tutum ve
davranış
değiştirme
programlarının
sonuçlarının
değerlendirilmesinde kullanılabilecek bir tekniktir.
ÖZET
Bireyin sosyal becerilerinin
farklı
değerlendirme
teknik
ve
ölçeklerinin
kullanılmasıyla (görüşme, kendi kendini değerlendirme,
gözlem, davranış dereceleme ölçekleri, sosyometri…)
farklı kaynaklardan yararlanılarak (uzman, anne,
baba,diğer aile üyeleri, öğretmen, akranlar, bireyin
kendisi gibi) ve
farklı ortamlardan (ev, okul,oyun ortamı gibi) bilgi
toplanması önerilmektedir.
Böylece, bireyin sosyal becerileri daha kapsamlı
olarak değerlendirilmiş olacaktır.
SOSYAL BECERİ ÖĞRETİMİ (ÖĞRETİM PROGRAMININ
HAZIRLANMASI VE UYGULANMASI)
Çocukluğun ilk yıllarında çocukların birçoğu, doğal olarak
arkadaşlarıyla nasıl olumlu etkileşim kuracaklarını öğrenirler.
Bu, farkında olmadan ve sistemli olmayan öğrenme
yöntemidir.
Bazı çocuklar için bu durum çoğunlukla geçerli değildir.
Yani, bu durumdaki çocuklar, akranlarını gözleyerek sosyal
becerileri kazanamazlar. Bu yüzden bu çocuklar, sosyal
becerilerin sistemli olarak öğretilmesine ve bu becerileri
kullanmak için desteklenmeye gereksinim duyarlar.
Sosyal beceri öğretiminde ilk adım, çocuğun
bireysel
performansı
doğrultusunda
nereden
başlanacağına ve bu çocuk için önceliklerin neler
olduğuna karar vermektir. Çocuk için öncelikli
gereksinimlerinin ne olduğuna karar verdikten sonra,
gereksinimlere uygun eğitim programı geliştirilmelidir.
EĞİTİM PROGRAMLARI HANGİ
KULLANILARAK HAZIRLANABİLİR?
YÖNTEMLER
YÖNTEMLER







Rol oynama
Gösteri (demonstrasyon)
Model olma (modelling)
Coaching (Antrenörlük) Yöntemi
Doğrudan Öğretim Yöntemi
Akran Destekli Öğrenme Yöntemi
İşbirlikçi Öğrenme Yöntemi (ortak bir amaç için
birlikte çalışma yöntemi)
*Bu programlar düzenlenmeden de öğretmenler,
çocukların günlük ders programları içerisinde sosyal
beceri kazanmalarına yardım edebilirler.
Gerçek ortamlardan farklı olarak, sadece belirli
davranışlar üzerine odaklanmış olan programlar, çocuğun
sosyal çevresi ve normal sınıf ortamına karşılık
gelmeyebilir ya da çok az gelebilir. Bu durumda
öğrenilecek
olan
sosyal
becerilerin
aktarımı
ve
genelleştirilmesi problem olabilmektedir.
Aktarım ve genelleştirme problemlerini azaltmanın
bir yolu, çocuğun akran grubu ile birlikte yer alabileceği
sosyal becerilerin eğitim programlarının hazırlanmasıdır.
BÜYÜK HEDEF
Sosyal beceri öğretimiyle yetersizliği olan
çocukların okul eğitimini tamamladıkları zaman
topluma uyumlarını kolaylaştıracak sosyal
becerilere sahip olmaları hedeflenmektedir.
Zihinsel Yetersizliği Olan Bireylerde
Sosyal beceri programları neden
gereklidir?
Yetersizliği olan çocukların okul eğitimini
tamamladıkları zaman topluma uyumlarını
kolaylaştıracak sosyal becerilere sahip
olmaları hedeflenmektedir.
AKADEMİK BECERİ
1. Sosyal becerilerin öğretilmesi zihinsel
yetersizliği olan çocukların akademik becerileri
öğrenmelerini kolaylaştıracaktır.
Öğretim sürecinde öğretmenin anlattıklarına dikkat
edemeyen, anlatılan ya da konuşulanları dinlemeyen,
yönergelere uymayan, söz almak için sırasını
beklemeyen,
araç-gerecini
arkadaşları
ile
paylaşmayan, sorulara cevap vermeyen ya da soru
sormayan
çocukların
öğrenme
ortamından
yararlanmaları oldukça güçtür.
Sosyal beceriler içinde yer alan bu ve benzeri
becerilerin çocuklara öğretilmesi ve sınıf ortamında
kullanmalarının sağlanması; çocukların akademik
programlardan yararlanmalarını arttırarak, öğretim
ortamına katılımlarını sağlayacaktır.
SOSYAL YETERSİZLİK-SALDIRGAN DAVRANIŞLAR
2. Zihinsel yetersizliği olan çocuklar zaman zaman
istenmeyen davranışlar sergilemekte, bu
davranışlar çocukların sosyal kabul görmelerini ve
arkadaş/öğretmen ilişkilerini olumsuz
etkilemektedir
Saldırgan davranışlar, yönergelere uymama ve bu gibi
istenmeyen
davranışların
birçoğunun
zihinsel
yetersizliği
olan
çocuklarda
sosyal
beceri
yetersizliğine bağlı olarak ortaya çıktığı, olumlu ve
istendik davranışları sınırlı olan çocukların çevrenin
dikkatini çekmek, etkileşime girebilmek ya da
çevrenin beklentileri ile baş edemedikleri zaman bu
olumsuz ve sosyal yönden kabul edilmeyen
davranışları sergiledikleri gözlenmektedir.
Zihinsel yetersizliği olan çocuklara çeşitli sosyal
beceriler öğretilerek ve bu becerilerin kullanılması
için
uygun
ortamlar
sağlanarak
problem
davranışlarla olumlu şekilde baş edilecek, ceza ya
da davranışların kontrol edilmesine daha az ihtiyaç
duyulacaktır.
SOSYAL BECERİ YETERSİZLİĞİ-SOSYAL REDDİN ARTIŞI
3. Zihinsel yetersizliği olan çocukların yaşıtları ve
diğer bireyler tarafından sosyal olarak
reddedildikleri, olumsuz sosyal davranışların ya da
sosyal becerilerdeki yetersizliklerin sosyal reddi
arttırdığı birçok çalışma sonucunda görülmüştür
Yaşıtları ve yetişkinlerle etkileşim ve okul yaşamına
uyum için gerekli sosyal becerilerin zihinsel
yetersizliği olan çocuklara kazandırılması sonucunda
bu çocuklar gerekli sosyal becerileri öğrenecekler,
buna bağlı olarak sosyal kabulleri de artacaktır.
Sosyal becerilerin öğretilmesi ile bu çocuklar için
yaygın
olarak
kabul
edilen
kaynaştırma
programlarından temel kazanç olarak beklenen
sosyal kabulün artması sağlanacaktır.
SOSYAL BECERİ YETERSİZLİĞİ- İŞ BULMA VE UYUM ZORLUĞU
4. Zihinsel yetersizliği olan çocukların karşılaştıkları
en temel sorunlardan birisi iş bulamamak, bir işte
çalışamamak ya da var olan işlerini kaybetmektir


Oysa zihinsel yetersizliği olan çocuklar için
hazırlanan birçok iş eğitimi programı belirli bir ya
da birkaç iş becerisini kazandırmayı hedeflemekte,
iş ve iş ortamına ilişkin sosyal becerilerin
kendiliğinden öğrenilmesi beklenmektedir.
Zihinsel yetersizliği olan bireyin işle ilgili sosyal
becerilere sahip olması ve bu becerileri iş
ortamında etkili bir şekilde kullanması hem işe
girmesini hem de işte uzun süreli çalışmasını
kolaylaştıracak; aynı zamanda iş başarısı ve iş
doyumunu arttıracaktır
KAYNAŞTIRMA-SOSYAL BECERİ VE KABULLERİNİN ARTIŞI
5. Zihinsel yetersizliği olan çocuklar için yaygın olarak
kabul gören kaynaştırma programları, bu çocukların
yaşıtları ile aynı eğitim ortamlarını paylaşmaları,
yetersizliği olmayan yaşıtları ile birlikte eğitim
görmeleri olarak açıklanmaktadır.
 İçinde yaşadıkları toplumun koyduğu sosyal
kurallara uyabilmeleri, sosyal kuralları bilmeleri ve
uygulayabilmeleri ancak sosyal becerileri
öğrenmeleri ile mümkün olabilecektir.

Bu nedenle kaynaştırma programlarının etkililiğini ve
çocuğun yaşıtları tarafından sosyal kabulünü
arttırmak, bulunduğu ortamın aktif bir üyesi
olmasını sağlamak için sosyal beceri programlarının
hazırlanması ve uygulanmaya başlatılması kaçınılmaz
olmalıdır.
Ya ümitsizsiniz.
Ya da ümit sizsiniz.
Ya çaresizsiniz.
Ya da çare sizsiniz.
Behçet Necatigil
Download

Sosyal Beceri Öğretimi