F. gigantica (Yılan kelebeği)








Ruminant, KC safra yolları,Türkiye, mevcut
Sıklıkla F.hepatica ile birlikte
Uzunluk 25-75 mm, genişlik 3-12 mm,
F.hepatica’ya benzer, daha uzun, daha dar,
omuz benzeri çıkıntı yok.
Vücut daha saydam, bağırsaklar daha dallı
Yum. 156-197x90-104 m
Yum. büyüklüğü konağa göre değişir ve
pratikte F.hepatica yum.sından ayrılmaz
Samsun, Bursa, Hatay, Adana, Mersin,
Antalya, İzmir, Manisa, Iğdır, Erzincan, vb.
sulak bölgeler
Yaşam çemberi






AK, Avrupa, Türkiye’de su
sümüklüsü Lymnea auricularia
Afrika- L.natalensis,
Hindistan - L.acuminata,
Malezya L.rubiginosa
L.auricularia, ılıman bölgelerde yıl
boyunca, soğuk bölgelerde
sadece yazın rastlanır.
Vejetasyon içeren akarsular, göl
kenarları, sığ - akıntısı az olan
derelerde, bitki, kaya, taşlara
yapışır.










Gel. F.hepatica’ya benzer, daha uzun sürer.
Sümüklüdeki gelişim ısıya bağlı, 75-175 gün
Sümüklüye giren miracidium sporokist, redi, kız redi ve
serker halini alır.
1 mirasidyumdan 1-6 generasyon oluşur.
Metaserkerler suda serbest bulunur
Nadiren suda bulunan bitki, otlarda kistlenir
Metaserkerler, içme suları / suların taşmasıyla, bunların
bulaştığı otlarla alınır ya da su altında bulunan ve
suların çekilmesiyle açığa çıkan bitki ve bunların
depolanmış şekilleriyle birlikte alınır ve bunlarda 4
aydan fazla yaşar, bu nedenle prinçle bile bulaşır.
Enf.dan 9-12 hafta sonra erginler safra yollarına
ulaşır.
PPS koyun 101-115, tiftik keçisi 109-110,
sığır 89, manda 132, tavşan 90 gün
Patojenite










F.hepatica’dan daha patojen
Koyunlarda akut - kronik, sığırlarda sadece kronik form
Semptomlar atipik
Kısa sürede 600 / daha fazla metaserker akut,
300 subakut, daha azı kronik form
Endemik bölgelerde parazit yaygın
Akut enf.larda mortalite % 30
Ölmekte olan hayvanlarda anemi, hızlı solunum, hızlı
ve zayıf nabız, mukozalarda solgunluk, iştah kaybı ve
durgunluk
Kan tablosunda belirgin eozinofili
İlerlemiş olgularda hematokrit ve hemoglobin düşer.









Enfeksiyondan 6-7 hafta sonra KC’de hematomlar
Parazite KC’den başka nadiren AC, diyafram, periton
boşluğu, vena porta çevresinde hematomlarda rastlanır.
Ölüm iç kanama ve septisemiden
Otopsi: Anemi, kaşeksi, karın boşluğunda kanlı sıvı, fibrin
kitlesi
Fibrin kitleleri KC ve omentum üzerinde yoğun, bu
kitlelerde genç parazitler
Genellikle KC büyümüş, fındıktan ceviz büyüklüğüne
ulaşan kistler içerir.
Hematomlar KC yüzeyinden dışa doğru kabarık ve
fluktuan şekilde
KC dokusu sert, safra kanalları kalın, dolgun.
Bazen KC’de yırtılmalar
Tanı, sağaltım, korunma






F.hepatica gibi,
AK su sümüklüsü ve metaserkerlerin sularda
kistlenmesi nedeniyle epidemiyoloji farklı
Yağışlı mevsimde gelişme tamamlanır
Yağışlı mevsim bitişinde serker çıkışı başlar.
Havalar ısınıp kuraklık artınca, sular azalır ve
hayvanlar metaserkerin bol olduğu dere, gölet gibi
yerlere üşüşür, bu nedenle yazın akut enfeksiyon
Bazen ani yaz yağmurları olunca göller taşarak
metaserkerleri çevreye yayar ve enfeksiyon geniş
alana yayılır.
F.jacksoni
 Fil, KC safra yolları
 Klinik tablo kısmen koyun gibi
 Anemi, zayıflama,
hipoproteinemi, abdominal ve
submandibular ödem
 Bazen ölüm
F.nyanzae
Su aygırı
Fascioloides
F.magna







Avrupa, Kuzey Amerika
Doğal olarak geyik, rastlansal olarak sığır, at,
koyun, bizon, yak; KC, nadiren AC
Ülkemizde bulunması olası
Kalın yapılı, arka ucu yuvarlak, et renginde
Uzunluk 23-100 mm, genişlik 11-26 mm, kalınlık
2-4.5 mm
F.hepatica gibi omuz çıkıntısı yok.
Yum. 75-96x109-168 m, kapağın karşısındaki
kutupta 4-21 m uzunlukta çıkıntı var
Gelişme






Dışkıyla atılan yum. AK Fossaria parva,
F.modicella, Lymnea truncatula,
Stagnicola bulimoides, S.palustris
nuttaliana vb. sümüklülere girer, 7-8
haftada serker
Sümüklülere yağışlı mevsimlerde sık
rastlanır.
Metaserkerler sulardaki vejetasyona
yapışır, ancak kuraklığa dayanıklı
Su ve gıdalarla alınan
metaserkerlerden çıkan gençler
bağırsak duvarı ve karın boşluğundan
KC’
Parazitler paranşime yerleşir.
Bundan sonraki gelişimi konağa göre
değişir.







Doğal konak geyiklerde KC parankiminde ince çeperli
kistlerde bulunur.
Bu nedenle bunlarda fazla patojen değil
Kistlerdeki parazitler safra kanallarına açılan bir fistülle
yumurtalarını dış ortama çıkarır
Koyunlarda konak reaksiyonu ile parazitlerin etrafı
kistle çevrilmez, parazitler KC parankiminde serbest
dolaşır ve büyük yıkım
Bu nedenle parazitin en patojen olduğu hayvanlar
koyun, 2-3 parazit ölüm
KC’de yaygın kanama, yıkım, nekroz var. Adhesiv
peritonitis
Bazen AC ve karın boşluğunda serbest parazit





Sığır ve domuzlarda
parazitin etrafı kalın bir
kapsülle çevrilir, az patojen
Bu kistler, safra maddeleri
ve yumurta içeren siyah
sıvıyla dolu
Olgun parazitlere kalsifiye
kistlerde ve serbest olarak
KC paranşiminde rastlanır.
Bu hayvanlarda KC’de
hemoraji, hematom,
enfarktüs, nekroz ve fibrosis
görülmesine karşın klinik
belirti ender
PPS 5-6 ay
F.magna enfeksiyonunda karakteristik olarak KC, böbrek,
omentum ve diğer iç organlarda siyah renkli demir porfirin birikir.
 Epidemiyolojide geyik önemli, bunların otladığı meralara koyun
ve sığırların sokulmasıyla enfeksiyon bu hayvanlara bulaşır.
 Enfeksiyonun yayılmasında koyun - sığır önemsiz
Sağ. Geyik
 Oxyclozanide (13-28 mg/kg),Rafoxanide (12-25 mg/kg),
 Nitroxynil (11-24 mg/kg), Albendazol (15-35 mg/kg)
 Clorluson 24 mg/kg,
Koyun Albendazol 7.5 mg/kg, Closantel 15 mg/kg, Clorluson 15
mg/kg kullanılır.
 Korunma sümüklü ve geyiklerdeki parazitlerle mücadele edilmeli
ve evcil hayvanlar geyiklerin otladığı meralardan uzak tutulmalı

Fasciolopsis
F.buski










Uzakdoğu, insan, domuz, ince bağ.
Büyük oval, kalın yapılı, pembe renkli, omuz yok
Büyüklüğü konağa göre, 30-75 x 8-20 mm
Karın çekmeni ön uca yakın ve ağız çekmeninden
büyük
Tegüment dikenli,
Farinks, özefagus ve arka uca uzanan dallara
ayrılmamış bağırsaklar
Testisler arkada ve dallı. Sirrus kesesi uzamış ve
boru şeklinde, karın çekmeninin önünde dışa açılır.
Ovaryum dallı, ortanın sağında
Vit. bezler çok sayıda, lateral alanı doldurur ve arka
uca ulaşır.
Yum. Fasciola yumurtası gibi, 125-140 x 70-90 m
Gelişme








F.hepatica gibi
Her parazit günde 25000 yum.yapar.
AK Segmentina ve Hippeutis (Planorbidae) cinsi su sümüklüleri
Serkerler su altındaki bitkilere yapışarak metaserker olur
Bu bitkileri çiğ yiyen insan ve domuzlarda enfeksiyon
Metaserkerler alındıktan sonra ince bağ.da kistten çıkar ve göç
geçirmeden 3 ayda erginleşir.
Özellikle insan ve domuz dışkısının direkt su veya su kenarlarına
yayılması ya da kanalizasyon sisteminin açıldığı yerlerdeki
bitkilerinin yenilmesi enfeksiyonun yayılmasında önemli
Yayılış, Uzakdoğuda bazen %40



Enfekte bireylerde; travma, tıkanma ve zehirlenme belirtileri
Parazitin bulunduğu yerde aşırı mukus üretimiyle karakterize
yangı, bağırsak tıkanması, hazımsızlık ve diğer yan etkiler
Kronik karakterli inatçı ishal, tipik belirti, ayrıca parazitin
metabolitlerine bağlı olarak aşırı duyarlılıkla karakterize verminöz
intoksikasyon görülür ve tablo genelde ölümle sonuçlanır.
Sağaltım
 Hexylresorcinol (1 g/kg) ve Tetrachloretilen (0.08-.014 ml/kg)
 Niclosamide, Praziquantel ve Niclopholan yüksek dozda yararlı
Korunma:
 Hijyenik tedbirler önemli
 Yumru bitkiler, sebzeler, kabuklu yiyecekler yıkanmadan ve
birkaç saniye kaynatılmadan yenmemeli
Parafasciolopsis fasciolaemorpha







Doğu Avrupa ülkeleri, yabanıl keçi ve diğer
rum. safra kesesi ve sindirim kanalı
Küçük, uzunluk 3-7.5 mm, genişlik 1-2.5 mm
Tegüment dikenli
AK derin sularda yaşayan Planorbis corneus
Bataklıklardaki bitki ve yeşillikler
enfeksiyonun yayılışında önemli
Patojenitesi az
Ağır enfeksiyonlar geyiklerde öldürücü
Dicrocoelidae















Yassı – uzunca, küçük-orta boy trematodlar
Amfibi, sürüngen, kanatlı, memeli, safra-pankreas kanalları
Vücut küçük, ince, iç organlar kolay görülür.
Tegüment ince, dikensiz
Çekmenler birbirine yakın
Farinks, özefagus var,
Sekumlar basit, uzunca, arka uca ulaşmaz
Boşaltım kesesi basit, boru şeklinde
Testisler karın çekmeni arkasında, arkasında tek ovaryum
Genital delik ventral çekmen önü ve ortada
Sirrus küçük, sirrus kesesi iyi gelişmiş
Laurer kanalı ve küçük reseptakulum seminis
Vit. bezler gelişmiş, vücudun lateralinde
Genital organların arkasındaki bölge içerisi farklı gelişme
döneminde yumurta taşıyan, kıvrımlı uterusla dolu
Yum. küçük, koyu renkli, kapaklı
D.dendriticum (D.lanceolatum)





Koyun, keçi, sığır, geyik, domuz, köpek,
at, eşek, tavşan, kobay, fare, sıçan,
hamster, nadiren insan, safra kanalları
Ülkemiz, gevişenler, çok yaygın
Avustralya, Orta ve Güney Afrika hariç,
dünyanın her tarafında yaygın
İrlanda, İzlanda, vb. ada ülkelerinde
sporadik
6-12 mm uzun, 1.5-2.5 mm geniş











Büyüklüğü konak türüne göre değişir
Vücut ince, lanset şeklinde, ön ve arka kısım dar - sivri,
Ortadan sonra gelen kısmı geniş
Tegüment düz.
Ağız çekmeni, karın çekmeninden küçük ve zayıf
Testisler hafif loplu, karın çekmeni arkasında peşpeşe,
Tek ovaryum, arkada
Vit. bezler boşaltım kanalları laterali ve vücudun orta üçte birinde
Testisler ve ovaryum arkasındaki kısım, sarı-kahve yumurtalarla
dolu, uterus tarafından doldurur.
Yum. kahverenkli, kalın kabuklu, kapaklı, hafifçe asimetrik 3645x20-20 m
Dışkıyla atılınca, içinde bir çift göz lekesi taşıyan mirasidyum
Gelişme





2 AK’lı
1. AK kuraklığa dayanıklı (xerophyle) Helix, Helicella, Zebrina ve
Cionella cinsi kara sümüklüleri,
2. AK Formica cinsi (F.fusca, F.cunicularia, F.rubifarbis,vs)
karıncalar
Sümüklülerden Zebrina detrita Avrupa, Cionella lubrica ise
İngiltere ve Amerika’da yaygın
Ülkemizde Helicella candicans, Helicopsis derbentina, H.protea,
H.krynickii, Monacha carthusiana, Trochioidea pyramidata,
Cornuela virgata, Calchilicella acuata doğal koşullarda AK









Dışkıyla atılan yum.daki mirasidyum yumurtayı terk etmez
ve uygun sümüklü tarafından alınmayı bekler.
Sümüklüler besin ararken yumurtaları alır.
Sümüklü bağırsağında serbest kalan mirasidyum
mezenterik bezlere göçer ve orada belirgin şekli olmayan,
şekilsiz, ana sporokist haline döner.
Bunlardan ikinci kuşak kız sporokistler gelişir.
Sporkistlerden redi dönemi olmadan direkt serker gelişir
Sümüklüdeki gelişim yavaş ve serker 3-4 ayda gelişir
Her sporokist içinde yaklaşık 40 serker
Kuraklığı izleyen yağışlı dönemlerde, sporokisti terkeden
serkerler, her biri 200-500 serker kapsayan ve yapıştırıcı
jelatinöz bir madde içinde bulunan sümüksel yumaklar
şeklinde sümüklünün solunum boşluğunda birikir.
Dış ısının düşmesiyle birlikte sümüksel yumaklar
sümüklüyü terk eder ve vejetasyon üzerine yapışır.











Sümüksel yumaklar ikinci AK, Formica cinsi karıncalar
tarafından yenir.
Karıncaların karın boşluğuna göçen serkerler çevre ısısına
bağlı olarak 26-62 günde metaserker olur.
Bir karıncada yaklaşık 100 metaserker
Bazı metaserkerler karıncaların aşağı beynine gider ve orada
yıkıma neden olur.
Böyle karıncalarda çevre ısısı düşünce ağız organellerinde
tetanik spazm
Otların tepesine çıkan karıncalar akşam serinliğinde orada
kalır ve bu durum ertesi gün hava ısınıncaya kadar sürer
Sabah erken saatlerde otlayan hayvanlar otlarla birlikte bu
karıncaları alarak enfekte olur
Son konak bağırsağında serbest kalan metaserkerler genç
trematod halinde duktus koledokus yoluyla ince safra
kanallarına gelir.
Erginleşenler daha büyük safra kanallarına gider.
Erginleşme süresi 6-7, PPS 10-11 hafta
Uzun ömürlü, sağaltılmadıkları sürece 5-6 yıl- fazla yaşar
Klinik belirti, patojenite










Parazit küçük, tegüment düz ve gelişime göç yok, az patojen
Ağır enf.larda bazen ölümle sonuçlanan epidemiler
10-15 bin parazit ağır enfeksiyon, 15 binden fazlası ölüm
Bir koyunda 50000’den fazla parazit görülmüş
Hafif olaylarda klinik belirti yok
Orta şiddetli olaylarda anemi, ödem, zayıflama
Patolojik olarak KC yüzeyinde nedbeler, safra kanallarında
yangı ve kalınlaşma
Kronik olgularda önce portal triadlarda fibroz oluşur,
Sonra interlobuler ve perilobuler şekilde ilerleyerek portal
siroza dönüşür.
Kronik olgular daha çok koyunlarda
Sağaltım








Benzimidazol grubu ilaçlar ve Praziquantel 50 mg/kg gibi
yüksek dozda % 90-95 etkili
Doz düşük olursa parazit sayısı azalır, ancak etkisi de azalır.
Albendazol 20 mg/kg, Cambendazol 25-50 mg/kg,
Mebendazol 50-100 mg/kg, Fenbendazole 150 mg/kg,
Netobimin 20 mg/kg, Hetolin 20 mg/kg,
Thiabendazol 200-300 mg/kg kullanılır.
Kontrolde enfekte hayvanların sağaltımı ve AK ile mücadele
edilmeli
Yum.lar dışkı ve merada aylarca canlı kalır, 0C altında bile
uzun süre yaşar, AK kuraklığa dayanıklı ve çeşitli yabanıl
hayvanlar parazitin yayılışını artırır
Mücadele zor
D. hospes





Afrika, sığır, safra kanalları
D. dendriticum’a benzer
Vit. bezlerin boşaltım
kanallarının medialinde olması
ve AK’larının farklı olması ile
ayrılır.
1. AK Limicolaria cinsi kara
sümüklüleri,
2. AK Dorylus ve Cematogaster
cinsi karıncalar
D.chinensis:
Uzakdoğu,Avrupa,
Rusya yabanıl
geyik,tavşan KC
D.macrostomum: Mısır,
beç tavuğu, KÇ küçük
Eurytrema pancreaticum












Koyun, keçi, sığır, manda, insan
Pankreas, nadiren safra kanalları ve duodenum
Uzunluk 8-16, genişliği 5-8.5 mm
Kalın yapılı, özellikle genç dönemde dikenlerle kaplı
Çekmenler geniş yapılı, ağız çekmeni ventral çekmenden büyük
Farinks küçük, özefagus kısa
Testisler yatay yerleşmiş, ventral çekmenin arkasında
Genital delik bağırsakların ikiye ayrıldığı yerin hemen gerisinde
Ovaryum orta hatta ve testisler arkasında
Uterus vücudun arka kısmını doldurur
Vit. bezler folliküler yapıda ve lateralde
Yum. 40-50x23-34 m
Biyoloji
 Fruticoidolidae familyası sümüklüler 1. AK, bunlarda redi
dönemi olmadan sporokistlerden serker gelişir.
 Serkerler 2. AK çekirge ve cırcır böceklerine girerek
metaserker haline gelir.
 Hayvanlar metaserker taşıyan 2. AK’ları yiyerek enfekte olur.
 PPS 80-100 gün
 Parazitler pankreas ve safra kanallarında yangı,
dejenerasyon, kalınlaşma ve fibrosis nedeni Yumurtalar
bazen kanal duvarlarına girerek yangı ve granulomlara neden
olur.
Sağaltım
 Bithionol, Niclopholan, Thiabendazol ve Hexacholorophene
kullanılır.
E.coelomaticum : Evcil gevişenler, pankreas ve
safra kanalları
E. ovis: Koyun, perirectal yağ dokuları
C. procyonis (Eurytrema procyonis): Amerika kedi,
tilki ve rakunlar safra kesesi ve safra kanalları ile
pankreas kanalları
 AK Mesodon thyroidus adlı sümüklü
 Çekirgelerin ikinci AK olduğu sanılır.
 Pankreas ve safra kanallarında yangı ve
kalınlaşmaya neden olur.
C. brumpti : Afrika, maymun, KC ve safra kanalları
C. ten : Japonya, yabanıl karnivorlar
Platynosomum fastosum








Batı Afrika, Orta ve Güney Amerika,
Evcil-yabanıl kediler, safra kanalları
Ergin 4-8x1.5-2.5 mm
Testisler horizontal yerleşir
Yum. Kahve, kapaklı, 34-40x20-35 m, dışkıyla atılınca
embriyonlu
1. AK Sublima octana adlı sümüklü, bunlarda gelişen serkerler,
kertenkele ve bazı krustasealar gibi ikinci AK da metaserker
halinde kistlenir. Metaserkerlere kurbağalarda rastlanır.
Kediler kertenkele yiyerek enfekte olur.
Parazitler 12 haftada olgunlaşır.
Normalde kediler için az patojen
 Ağır enfeksiyonlarda KC fonksiyon bozuklukları, iştahsızlık,
KC de büyüme ve safra kanalları epitelinde yıkıma neden
olur.
 Klinik olarak ishal, kusma, ilerleyici sarılık ve nadiren ölüm
görülür.
 Ölüm olaylarında kertenkele zehirlenmesi etkili
 İshal ve kusma, inatçı
Tanı:
 Hayvana önce safra söktürücü (kolagok) olarak mısır yağı
verilir. Dışkı 2-24 saat sonra alınır. Dışkı formalin-ether
flotasyon tekniğiyle muayene edilir ve Dicrocolium benzeri
yum. aranır


Sağaltım Praziquantel (20 mg/kg), Nitrosconat (100 mg/kg)

P. ariestis: Brezilya, koyun, bağırsaklar, apatojen tür
Athesmia foxi





Güney Afrika, maymun, safra yolları
Ergin, ince, uzun 0.7x8.5 mm
Yum. kalın kabuklu, oval, kapaklı 19-30 m
Safra kanallarında yangı ve kalınlaşmaya
neden olur.
Gelişmesi bilinmiyor
Download

3.F.gigantica.Dicrocoleium