NASTAVNI PLAN I PROGRAM ZA MEDRESE
HEMIJA
CILJ
Cilj nastave hemije u medresi jeste da se učenici upoznaju sa osnovna hemije kao
prirodne nauke kako bi lakše pratili građu, sastav i transformaciju materije te razvoj
savremene tehnologije i biotehnologije.
ZADACI
- proširivanje i produbljivanje znanja iz osnovne škole o građi (tvari) i shvatanje
ovisnosti osobina tvari od struktura;
- ovladavanje osnovnim hemijskiim zakonitostima;
- uočavanje i zapaţanje promjena na osnovu posmatranja i objektivnog mjerenja;
- ovladavanje osnovama hemijskog računanja;
- upućivanje na korištenje raznih izvora znanja;
- osposobljavanje za daljnje školovanje;
- razvijanje navika o unapređenju i zaštiti prirode, ţivotne i radne sredine;
- sagledavanje mjesta hemije i njena primjena u svakodnevnom ţivotu;
- upoznavanje sa osnovama procesa proizvodnje u hemiji sa aspektom primjena
hemije u tehnologijama;
- upoznavanje učenika sa osnovnim sirovinama u proizvodnji hrane i pića koji su
dozvoljeni prema vjerskim propisima.
Nastavni program iz predmeta
HEMIJA
I razred
(2 sata sedmično - 72 sata godišnje)
Red.
Broj
1.
2.
Naziv programskih sadržaja
Uvod u hemiju
 Porijeklo naziva hemije.
 Doprinos Arapa razvoju hemije.
 Period alhemije.
 Predmet izučavanja hemije.
 Hemija i druge prirodne nauke.
 Tvar.
 Zakoni hemijskog spajanja.
 Daltonova atomska teorija.
 Avogadrova atomska teorija.
Struktura atoma i periodni sistem elemenata
 Pojam atoma.
 Građa atoma.
 Dimenzije atoma.
 Elementarne čestice.
 Mase elementarnih čestica.
 Naelektrisanje elementarnih čestica.
 Kretanje elementarnih čestica.
 Atomski broj.
 Maseni broj.
 Izotopi.
 Masa atoma.
 Unificirana atomska jedinica mase.
 Relativna atomska masa.
 Elektronski omotač.
 Planetarni model atoma.
 Kvantna teorija elekromagnetnog zračenja.
 Hidrogenov linijski spektar.
 Borov model atoma.
 Energetski nivoi - elektronske ljuske.
 Energetski podnivoi - elektronske podljuske.
 Orbitalni nivoi - orbitale.
 Pisanje elektronske konfiguracije.
 Elektronske konfiguracije i osobine elemeneta.
Sati
4
10
3.
4.
5.
6.
Periodni sistem elemenata
 Prvi pokušaj klasifikacije elemenata.
 Tablica periodnog sistema elemenata.
 Grupe i periode PSE.
 PSE i elektronske konfiguracije
 PPSSEE ii oossoobbiinnee eelleem
meennaattaa..
Hemijske veze
 Jonska veza.
 Jonska kristalna rešetka.
 Kovalentna veza.
 Jednostruka kovalentna veza.
 Dvostruka kovalentna veza.
 Trostruka kovalentna veza.
 Polarnost molekula.
 Hidrogenova (vodikova) veza.
 Atomske kristalne rešetke.
 Molekulske kristalne rešetke.
 Metalna veza.
 Masa molekula.
 Valencija.
 O
Okkssiiddaacciioonnii bbrroojj..
Nemetali
- Hidrogen (vodik, vodonik).
- Voda:
- Voda za piće.
- Tvrdoća vode.
- Industrijska voda.
- Destilovana voda.
- Elementi VIIA podgrupe(Hlor i njegovi spojevi).
- Elementi VIA -podgrupe (halkogeni elementi):
- Oksigen (kisik, kiseonikovi spojevi).
- Sumpor i njegovi spojevi.
- Elementi VA-podgrupe:
- Nitrogen i spojevi nitrogena.
- Fosfor i negovi spojevi.
- Vještačka đubriva.
- Elementi IVA - podgrupe:
- Ugljik.
- Modifikacije ugljika.
- Spojevi ugljika.
- Silicij i spojevi silicija.
Metali
- Osobine metala (fizičke i hemijske osobine).
- Nalaţenje metala u prirodi i njihovo dobijanje.
- Dobivanje metala.
3+1
10
10+3
10+3
7.
8.
- Legure metala.
- Korozija metala.
- Raspostranjenost metala.
- Elementi IA-podgrupe(alkalni metali):
- Spojevi natrija.
- Elementi IIA-podgrupe-zemnoalkalni metali:
- Spojevi kalcija.
- Elementi IIIA-podgrupe: Aluminij, osobine, spojevi i dobijanje
- Elementi B-podgrupe - prijelazni elementi:
Ţeljezo, osobine, spojevi i dobijanje
Bakar, osobine, spojevi i dobijanje
Disperzni sistemi
- Grubo disperzni sistem - suspenzije.
- Koloidni disperzni sistem.
- Fino disperzni sistem (rastvori ili otopine).
- Rastvaranje ili otapanje.
- Rastvaranje čvrstih tvari u tečnostima.
- Rastvaranje tečnosti u tečnosti.
- Rastvaranje gasova u tečnostima.
- Količina ili mnoţina tvari.
- Molarna masa.
- Sastav rastvora.
- Masena koncentracija.
- Količinska koncentracija.
- Maseni udio.
- Volumni (zapreminski) udio.
- Jonski disperzni sistem.
- Rastvori neelektrolita i elektrolita.
- Elektrolitička disocijacija.
- Jonizacija.
- Stepen disocijacije.
- Kiseline.
- Baze ili luţine.
- Soli.
- Difuzija.
- O
Ossm
moozzaa..
Hemijske reakcije
- Jednačine hemijskih reakcija.
- Tok hemijskih reakcija.
- Reakcije oksidacije i redukcije.
- Hemijske reakcije kompleksnih spojeva.
- Hemijske reakcije nastanka taloga.
- Hemijske reakcije razgradnje čvrstih tvari.
- Hemijska kinetika.
- Brzine hemijske reakcije.
- Faktori koji utječu na brzinu hemijskih reakcija (agregatno
8+5
5
stanje, usitnjenost reaktanata, temperatura, koncentracija
reaktanata, katalizatori)
UKUPNO (60+12)
72
Ukupan broj sati sadrži: broj sati teoretske nastave + broj sati
eksperimentalne nastave!
Predložena litearura:
1. Hemija za I i II razred gimnazije autora Mehmedalije Lilića, „Ljiljan“, Sarajevo,
2001,
2. Zbirka zadataka iz hemije autora Mehmedalije Lilića, „Grafčar“, Bihać, 2003.
Profil nastavnika:
1. Prirodno-matematički fakultet – profesor hemije.
2. Prirodno-matematički fakultet – diplomirani inţenjer hemije sa poloţenim
ispitom iz pedagoške grupe predmeta.
3. Tehnološki fakultet – diplomirani inţenjer tehnologije sa poloţenim ispitom iz
pedagoške grupe predmeta.
Nastavni program iz predmeta
HEMIJA
II razred
(2 sata sedmično - 72 sata godišnje)
Red.
Broj
1.
2.
3.
4.
5.
Naziv programskih sadržaja
Uvod
- Organski spojevi.
- Struktura atoma karbona.
- Podjela organskih spojeva.
- Karbohidrogeni.
- Aciklični i ciklični karbohidrogeni.
- Alkani.
- Alkeni.
- Alkini.
- Aromatični karbohidrogeni - areni.
OKSIGENINOVI DERIVATI KARBOHIDROGENA
- Alkoholi.
- Aldehidi.
- Ketoni.
- Karboksilne kiseline.
ORGANSKI SPOJEVI SA NITROGENOM
- Nitrospojevi.
- Amini.
- Amidi.
KARBOHIDRATI
- Pojam karbohidrata.
- Nalaţenje u prirodi, nastajanje.
- Podjela.
- Prosti karbohidrati.
- Monosaharidi (struktura, fizičke i hemijske osobine).
- Disaharidi (maltoza i saharoza).
- Polisaharidi (škrob i celuloza).
LIPIDI
- Pojam i podjela lipida.
- Gliceridi (masti i ulja).
- Nalaţenje u prirodi i dobivanja.
- Hemijski sastav.
- Fizičke i hemijske osobine.
- Značaj masti i ulja.
- Ceridi (voskovi).
Sati
5+2
4+2
3+2
6+2
6+2
6.
7.
8.
9.
10.
- Steridi
BJELANČEVINE
- Aminokiseline (podjela, struktura, stereoizomerija).
- Peptidi.
- Peptidna veza.
- Oligopeptidi.
- Polipeptidi.
- Proteini (struktura, podjela, osobine).
- Proteidi (sastav i podjela).
- Značaj i upotreba bjelančevina.
- Enzimi ili fermenti (pojam, struktura).
- Mehanizam djelovanja enzima.
- Faktori koji utječu na aktivnost enzima.
- Klasifikacija enzima.
HETEROCIKLIČNI SPOJEVI
- Pojam.
- Petočlani heterociklični spojevi.
- Šestočlani heterociklični spojevi.
- Alkaloidi (nikotin, kokain, atropin, kinin, morfin i piperin).
NUKLEINSKE KISELINE
- Pojam i sastav nukleinskih kiselina.
- Mononukleotidi.
- Polinukleotidi.
- Struktura molekula DNK.
- Ribonukleinske kiseline.
- Nukleinske kiseline i nasljedne osobine.
ORGANSKE REAKCIJE U ŽIVIM ORGANIZMIMA
- Pretvaranje svjetlosne energije u hemijsku energiju.
- Metabolizam.
- Hormoni.
- Hormoni polipeptidne strukture.
- Hormoni pankreasa (gušterače).
- Hormoni probavnog trakta.
- Hormoni paratireoideje.
- Hormoni hipofize.
- Hormoni derivati aminokiseline.
- Hormoni tiroideje (tiroidne ili štitne ţlijezde).
- Hormoni nadbubreţnih ţlijezda.
- Hormoni steroidne strukture.
- Hormoni kore nadbubreţnih ţlijezda
(kortikosteroidi).
- Hormoni spolnih ţlijezda.
VITAMINI
- Liposolubilni vitamini.
- Vitamin A.
- Vitamin D (ergokalciferol, holekalciferol).
6+2
6+8
6+2
6+2
- Vitamin E.
- Vitamin K.
- Hidrosolubilni vitamini.
- Vitamin B.
- Vitamin C (askorbinska kiselina).
UKUPNO (48+24)
72
Ukupan broj sati sadrži: broj sati teoretske nastave + broj sati
eksperimentalne nastave!
Litearura:
1. Hemija za III i IV razred gimnazije autora Mehmedalije Lilića, „Ljiljan“,
Sarajevo, 2001,
2. Zbirka zadataka iz hemije autora Mehmedalije Lilića, „Grafčar“, Bihać, 2003.
Profil nastavnika:
1. Prirodno-matematički fakultet – profesor hemije.
2. Prirodno-matematički fakultet – diplomirani inţenjer hemije sa poloţenim
ispitom iz pedagoške grupe predmeta.
3. Tehnološki fakultet – diplomirani inţenjer tehnologije sa poloţenim ispitom iz
pedagoške grupe predmeta.
IZBORNA NASTAVA
Za nastavni plan i program predlaţemo naredne oblasti koje učenik moţe birati. Također
predlaţemo broj sati za odgovarajuće oblasti tako da sve skupa ima dva puta po 72 sata.
Ovim se otvara mogućnost da učenik izabere hemiju kao predmet u svim godinama.
Nastavni program iz predmeta
HEMIJA
III i IV razred
(2 sata sedmično - 72 sati godišnje)
Red.
Broj
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Naziv programskih sadržaja
Hemijska analiza
- osnove analitičke hemije.
- dokazivanje kationa, aniona, volumetrijska i gravimetrijska
analiza.
- Ekologija (voda, zrak i drugi ekosistemi).
- Eksperimentalna analiza vode za piće.
- Osnovi fizikalne hemije (termohemije, elektrohemije i hemijske
kinetike).
- Eksperimentalno za svako poglavlje po jedna
laboratorijska vjeţba.
Osnove nauke o prehrani:
- Hemija hrane i njen uticaj na organizam.
- Organska hrana.
- Genetski modificirana hrana.
- Kvalitet i kontrola kvaliteta hrane sa aspekta ishrane prema
islamskim propisima.
- Terenske vjeţbe - posjeta industriji i laboratorijama.
Sredstva koja izazivaju ovisnost
- droge,
- alkohol,
- duhan,
- lijekovi,
- kahva.
Osnove hemijskog računanja
Kozmetika i hemija
- Osnovne komponete kozmetičkih preparata.
- Tehnologija proizvodnje kozmetičkih preparata.
Sati
8+15
10+5
10+5
22+4
15
10
8+4
8.
9.
10.
- Sredstva za higijenu, sapuni, deterdţenti i šamponi.
- Eksperimentalno dobijanje sapuna, osobine deterdţenata.
Lijekovi
Osnove anorganske tehnologije
Osnove organske tehnologije
UKUPNO (111+33)
8
10
10
144
Ukupan broj sati sadrži: broj sati teoretske nastave + broj sati
eksperimentalne nastave!
Litertura:
Za ovaj nastavni plan i program potreban je veći broj udţbenika, a u obzir dolaze
svi udţbenici koji obrađuju navedenu materiju.
Profil nastavnika:



Prirodno-matematički fakultet – profesor hemije.
Prirodno-matematički fakultet – diplomirani inţenjer hemije sa poloţenim ispitom
iz pedagoške grupe predmeta.
Tehnološki fakultet – diplomirani inţenjer tehnologije sa poloţenim ispitom iz
pedagoške grupe predmeta.
Download

hemija