TKIVA
TRAJNA
Sistem
tkiva za lučenje
parenhimskih tkiva
pokoričnih tkiva
provodna tkiva
provodnih
tkiva
mehanička tkiva
TKIVA
TRAJNA
PROVODNA TKIVA
PROVODNA TKIVA
TRANSPORT MATERIJA
aksijalni (osovinski)
radijalni (bočni)
transpiracioni tok
voda i neorganske materije
Provoñenje:
koren-stablo-list-
asimilacioni tok
voda i organske materije
list – drugi delovi biljke
vaskularne biljke
paprati
cvetnice
vasa = sud, cev
PROVODNI ELEMENTI
traheidalni elementi
sitasti elementi
• sitaste ćelije
• sitaste cevi
• ćelije pratilice
PR
O
V
O
D
N
A
T
K
I
V
A
.....
.....
floem
ksilem
• traheide
• traheje
PROVODNI SNOPICI
prosti
složeni
koncentrični
kolateralni
bikolateralni
radijalni
PROVODNA TKIVA
ksilem
floem
provodni elementi
• prozenhimski
• tanki zidovi, brojne jamice, perforacije
• koso postavljeni poprečni zidovi
• bez intercelulara
• grade neprekidan provodni sistem
PROVODNA TKIVA
ksilem
floem
provodni elementi
PROVODNA TKIVA
ksilem
floem
provodni elementi
• traheide
• sitaste cevi
• traheje
• ćelije pratilice
PROVODNA TKIVA
KSILEM
KSILEM
TRAHEIDE
• uzdužni nizovi proz.ćelija
• prve tokom evolucije
• jamice na pop. zidovima
• veličina zavisi od:
biljne vrste, organa,
vremena formiranja
(1 - 4 mm)
PROVODNA TKIVA
ksilem
floem
provodni elementi
• traheide
• sitaste cevi
• traheje
• ćelije pratilice
PROVODNA TKIVA
KSILEM
KSILEM
TRAHEJE
• fuzije prozenhimskih ćelija
• evoluciono kasnije nastale
• poprečni zidovi:
iščezli, perforirani
• prosečne dužina oko 10 cm
• u diferenciranom stanju
mrtvi elementi
• zadebljanja bočnih zidova
PROVODNA TKIVA
KSILEM
KSILEM
TRAHEJE
PROVODNA TKIVA
KSILEM
KSILEM
TRAHEJE
lokalna zadebljanja bočnih zidova
PROVODNA TKIVA
TILE
funkcija tila:
• zatvaranje provodnih elemenata
• mehanička
• magacioniranje skroba
• pomažu provoñenju materija
PROVODNA TKIVA
ZASTUPLJENOST
TRAHEJA (TJ) I TRAHEIDA (TD)
• skrivenosemenice - TJ i TD (neke samo TJ ili samoTD)
• golosemenice – TD, TJ uglavnom nemaju
• paprati – većina TD, samo neke TJ
Paralelna evolucija cvetnica i nekih manjih grupa
golosemenica i paprati !
PROVODNA TKIVA
ZASTUPLJENOST
TRAHEJA (TJ) I TRAHEIDA (TD)
• biljke sušnih staništa – dobro
• biljke vlažnih staništa – slabo
• biljke vodenih staništa – slabo ili ih nema
• parazitske biljke - nema
PROVODNA TKIVA
ksilem
floem
provodni elementi
• traheide
• sitaste cevi
• traheje
• ćelije pratilice
PROVODNA TKIVA
SITASTE CEVI
izdužene prozenhimske ćelije povezane u nizove
•citoplazma, jedro, vakuole
nediferencirane (mlade)
• mitohondrije, leukoplasti
• tanak celulozan zid
•citoplazma u tankom sloju
diferencirane
• nema jedra, tonoplast se razara
• u ćel. soku šećeri, fosfati, nitriti
PROVODNA TKIVA
formiranje sitastih cevi i ćelija pratilica
PROVODNA TKIVA
SITASTE CEVI I ĆELIJE PRATILICE
PROVODNA TKIVA
SITASTE CEVI I ĆELIJE PRATILICE
SE-sitaste cevi , CC-ćelije pratilice, PP-parenhim floema
PROVODNA TKIVA
SITASTE CEVI I ĆELIJE PRATILICE
sitaste ploče
poprečni zid horizontalan
1 sitasta ploča
poprečni zid kos
veći broj sitastih ploča
PROVODNA TKIVA
SITASTE CEVI I ĆELIJE PRATILICE
sitasta ploča
PROVODNA TKIVA
protofloem
primarni floem
metafloem
sekundarni floem
PROKAMBIJUM
kambijum
primarni meristem
sekundarni
meristem
primarni ksilem
sekundarni ksilem
protoksilem
metaksilem
PROVODNA TKIVA
Tok diferenciranja ksilema
egzarh
endarh
mezarh
PROVODNI SNOPIĆI
Prosti
hadromski
leptomski
Složeni(fibrovazalni)
(fibrovazalni)
Složeni
PROVODNI SNOPIĆI
Složeni (fibrovazalni)
Hadrom
vazalni (drveni) deo
traheje
traheide
prov. parenhim
+
mehanički elementi
(drvena vlakna)
KSILEM
Leptom
sitasti (kribralni) deo
sitaste cevi
ćelije pratilice
prov. parenhim
+
mehanički elementi
likina vl.
FLOEM
PROVODNI SNOPIĆI
Tipovi provodnih snopića
KONCENTRIČNI
Leptocentrični (amfivazalni)
Hadrocentrični (amfikribralni)
KOLATERALNI
RADIJALNI
Otvoreni
Zatvoreni
monarh
diarh
triarh
tetrarh
pentarh
poliarh
BIKOLATERALNI
TIPOVI PROVODNIH SNOPIĆA
KONCENTRIČNI
Leptocentrični
TIPOVI PROVODNIH SNOPIĆA
KONCENTRIČNI
Hadrocentrični
TIPOVI PROVODNIH SNOPIĆA
KOLATERALNI
Zatvoreni
1
2
TIPOVI PROVODNIH SNOPIĆA
KOLATERALNI
Otvoreni
1
3
TIPOVI PROVODNIH SNOPIĆA
BIKOLATERALNI
TIPOVI PROVODNIH SNOPIĆA
RADIJALNI
dikotile
monokotile
TIPOVI PROVODNIH SNOPIĆA
RADIJALNI
KOREN
TIPOVI PROVODNIH SNOPIĆA
KOLATERALNI
STABLO
TKIVA
TRAJNA
Sistem
tkiva za lučenje
parenhimskih tkiva
pokoričnih tkiva
provodnih tkiva
mehaničkih tkiva
TKIVA ZA LUČENJE
(SEKRETORNA)
-čvrsti ili tečni produkti metabolizma
SEKRETI - izlučuju se spolja ili u unutrašnjosti biljke
- joni (u vidu soli); krajnji produkti
metabolizma; sekundarni metaboliti;
enzimi; hormoni
TIPOVI SEKRECIJE
prema mestu odlaganja sekreta
intracelularna
ekstracelularna
TKIVA ZA LUČENJE
- najčešće parenhimskog oblika
SEKRETORNE ĆELIJE
- tankih ćelijskih zidova
Tipovi sekretornih ćelija
endogene
endogene sekretorne
sekretorne
ćelije
ćelije (tkiva)
(tkiva)
egzogene sekretorne
ćelije (tkiva)
(produkti lučenja u ćeliji i
intercelularima )
(produkti lučenja izlučuju se
na površinu biljke)
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
Javljaju se kao:
idioblasti
• idioblasti
• sekretorne cevi
• sekretorne šupljine
• kanali
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
IDIOBLASTI
• pojedinačne ćelije rasute po drugim tkivima
• sadrže: kristale Ca oksalata, terpene, tanine, sluzi
uljenice
kristalne druze
ćelijski nizovi
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
Javljaju se kao:
• idioblasti
• sekretorne
sekretornecevi
cevi
• sekretorne šupljine
• kanali
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
SEKRETORNE CEVI
Mlečne ćelije i cevi
člankovite
nečlankovite
mlečni sok - latex
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
SEKRETORNE CEVI
Uloga:
• zatvaranje rana
• zaštita od biljojeda
• rezervna
• provoñenje organskih materija
• ishrana
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
Javljaju se kao:
• idioblasti
• sekretorne cevi
• sekretorne šupljine
• kanali
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
SEKRETORNE ŠUPLJINE
nastaju rastvaranjem zidova i sadržaja protoplasta grupe ćelija
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
Javljaju se kao:
• idioblasti
• sekretorne cevi
• sekretorne šupljine
• kanali
kanali
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
KANALI
TKIVA ZA LUČENJE
endogene sekretorne ćelije (tkiva)
KANALI
TKIVA ZA LUČENJE
- najčešće parenhimskog oblika
SEKRETORNE ĆELIJE
- tankih ćelijskih zidova
Tipovi sekretornih ćelija
endogene sekretorne
ćelije (tkiva)
egzogene
egzogenesekretorne
sekretorne
ćelije
ćelije(tkiva)
(tkiva)
(produkti lučenja u ćeliji i
intercelularima )
(produkti lučenja izlučuju se
na površinu biljke)
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde
nektarije
hidatode
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde = žlezdano tkivo
mrlje
mrlje
kvržice (koletere)
dlake
ljuspe
- grupe ćelija epidermisa radijalno rasporeñene i
malo izdignute
- razlikuju se od epidermisa (gušća citoplazma
krupnija jedra)
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde = žlezdano tkivo
mrlje
kvržice (koletere)
dlake
ljuspe
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde = žlezdano tkivo
DLAKE
• bazalni deo – drška
• vršni deo – glavica (sekretorna uloga)
TKIVA ZA LUČENJE
ŽLJEZDANE DLAKE
Kapitatne dlake
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde = žlezdano tkivo
mrlje
kvržice (koletere)
dlake
ljuspe
ljuspe
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde = žlezdano tkivo
LJUSPE - PELTATNE DLAKE
• drška - vrlo kratka
• glavica – štitastog oblika (ćelije u više nivoa)
TKIVA ZA LUČENJE
ŽLJEZDANE DLAKE
Peltatne dlake
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde = žlezdano tkivo
mrlje
kvržice
(koletere)
kvržice
dlake
ljuspe
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde = žlezdano tkivo
KVRŽICE - KOLETERE
• drška i glavica - višećelijske
• sve ćelije su žlezdane
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde
nektarije
hidatode
hidatode
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva) - hidatode hydor, gr.= voda
GUTACIJA
gutta, lat = kap
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
HIDATODE
epidermske
epitemske
epitemske
trihomske
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
HIDATODE
epitemske (vodene stome)
Kutikula
Sara
Epitem
Vodena pora
Vodeni prostor
Sara
Traheide
Stoma
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
kožne žlezde
nektarije
hidatode
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
NEKTARIJE
- floralne (u cvetnoj loži pri osnovi plodnika ili
prašničkog konca)
- ekstrafloralne (na lisnim drškama, izmeñu lisnih
nerava)
TKIVA ZA LUČENJE
egzogene sekretorne ćelije (tkiva)
NEKTARIJE
floralne
Download

03 TKIVA-provodna tkiva-tkiva za lucenje