Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
1
Maddenin Halleri
•
•
•
•
Maddeler doğada 3 halde bulunur:
Katı maddeler
Sıvı maddeler
Gaz maddeler
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
2
MADDENİN HALLERİ
KATILAR
SIVILAR
HAL DEĞİŞİMLERİ
GAZLAR
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
3
Maddenin Halleri
• Aşağıda, günlük hayatta karşılaştığımız katı, sıvı ve
gazlara örnekler verilmiştir:
• KATILAR:
• Kalem,demir,bakır,altın
• Sandalye
• Masa
• SIVILAR :
• Su,petrol,mazot,gaz yağı,kan,tükürük
• Zeytinyağı
• Kolonya
• GAZLAR :
• Hava
• Su buharı
• Oksijen,karbondioksit
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
4
Katı mı?-sıvı mı?- gaz mı?
Maddenin adı
Ağaç
Çorba
Yağmur
Sıcak çikolata
Süt
Kaya
Peynir
Duman
Kolonya
Aralık 15
Hava
Katı
HÜLYA AKYÜREK
Sıvı
Gaz
5
KAR KATI HALDE BİR MADDEDİR.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
6
Söyleyin bakalım bu güzel sonbahar
manzarasında dökülen yapraklar hangi
halde bulunuyor?
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
7
BULUTLAR MADDENİN GAZ HALİNDE
BULUNMAKTADIRLAR.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
8
Katı Maddeler
• Belirli bir şekli olan, sıkıştırılamayan
fakat genleşebilen maddelere katı
madde denir.
• Katı maddenin tanecikleri hareketsizdir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
9
Sıvı Maddeler
• Belirli bir şekli olmayan fakat bulunduğu
kabın şeklini alan sıkıştırılamayan ama
genleşebilen akışkan maddelere sıvı
maddeler denir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
10
Gaz Maddeler
• Belirli bir şekli olmayan fakat bulunduğu
kabın şeklini alan sıkıştırılabilen ve
genleşebilen uçucu maddelere gaz
maddeler denir. Gaz maddeler kapalı
kaplarda bulundurulmalıdırlar.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
11
Maddenin Plazma Hali
• Maddeler çok düşük veya çok yüksek
sıcaklıklarda plazma halinde olabilir. Bu
hal maddenin 4. hali olarak
adlandırılabilir. Elektrik kıvılcımları,
lavlar, alev, ateş ve yıldızlar plazmaya
örnek verilebilir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
12
Maddelerin Sıkışma Özelliği
• Tanecikleri arasında boşluk olan
maddeler kuvvet etkisi ile sıkıştırılabilir.
Bu maddeler ise sadece gaz
Kuvvet
maddeleridir.
Kuvvet
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
13
Maddelerin Genleşme Özelliği
• Katı, Sıvı ve Gaz taneciklerinin sıcaklık
arttıkça hareketleri hızlanır. Bu
durumda kapladıkları yer artar.
• Genleşme ile termometre, uçan balon
gibi aletler yapılmıştır.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
14
Katı Madde Moleküllerin
Hareketleri
• Katı maddenin molekülleri birbirine
sıkıca kenetlenmiştir. Bu onların
aralarında çok az boşluk olduğunu
göstermektedir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
15
Sıvı Madde Moleküllerinin
Hareketi
• Sıvı molekülleri birbiri üzerinden
kayarak hareket ederler. Bulundukları
kabın şeklini alırlar.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
16
Gaz Madde Moleküllerinin
Hareketi
• Gaz molekülleri arasındaki boşluk o kadar fazladır
ki, moleküller her yöne hareket ederler.
Bulundukları kabın şeklini alırlar. Hacimleri
belirsizdir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
17
TİTREŞİM
Aralık 15
ÖTELEME
HÜLYA AKYÜREK
18
KATILARIN ÖZELLİKLERİ
• Katıları oluşturan tanecikler arasındaki
boşluklar yok denecek kadar azdır.
• Katılar sıkıştırılamaz.
Sıkıştırılırlarsa bile hacimleri küçülmez.
• Molekülleri bulundukları yerde titreşerek
hareket ederler.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
19
KATILARIN ÖZELLİKLERİ
• Katı hali, maddenin en düzenli halidir.
• Katı tanecikleri arasındaki çekim kuvveti
çok fazladır.
• Katıların belirli bir şekli ve belirli bir hacmi
vardır.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
20
SIVILARIN ÖZELLİKLERİ
• Sıvıların belirli bir hacimleri vardır.
• Sıvıların belirli bir şekli yoktur.
Bulundukları kabın şeklini alırlar.
• Molekülleri birbiri üzerinden kayarak
(öteleme)hareket eder.
• Sıkıştırılamaz.
Sıvılar sıkıştırıldığında hacimleri küçülmez.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
21
SIVILARIN ÖZELLİKLERİ
• Sıvılar, katılara göre daha düzensizdir.
• Sıvıları oluşturan tanecikler arasındaki
boşluklar, katılara göre daha fazladır.
• Sıvı tanecikleri arasındaki çekim kuvveti,
katılardakine göre daha azdır.
• Sıvılar, akışkandır.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
22
GAZLARIN ÖZELLİKLERİ
• Gaz maddelerin belli bir şekilleri yoktur.
• Belli bir hacimleri yoktur. Bulundukları
ortama yayılırlar.
• Gazları oluşturan tanecikler arasındaki
boşluklar çok fazladır.
• Bu nedenle sıkıştırıldıkça hacimleri
küçülür.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
23
GAZLARIN ÖZELLİKLERİ
• Gaz hali, maddenin en düzensiz halidir.
• Gazları oluşturan tanecikler arasındaki
çekim kuvveti çok azdır.
• Gazlar, uçucudur.
• Gazlar rahatlıkla sıkıştırılabilir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
24
TOPUN İÇİNDE
BULUNAN HAVA
HANGİ HALDEDİR?
PEKİ TOPUNUZU ŞİŞİRMEK İÇİN NELER
YAPABİLİRSİNİZ?
BU SİZE GAZLARIN HANGİ ÖZELLİĞİNİ
KANITLAR?
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
25
Maddelerin Özellikleri
Katı
Sıkışma
Sıvı
Sıkıştırılamaz Sıkıştırılamaz
Gaz
Sıkıştırılır
Genleşme
Genleşir
Genleşir
Genleşir
Öteleme
Yapmaz
Yapar
Yapar
Yok
Vardır
Vardır
Vardır
Yoktur
Yoktur
Tanecik arası
boşluk
Belirli şekil
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
26
Maddelerin özelliklerini bulalım:
Özellikler
Şekli değişebilir.
Sıkıştırılabilir.
Tanecikler arasında çok boşluk
vardır.
Tanecikler birbirine çok yakındır.
Sıkıştırılamaz.
Şekli değişemez.
Hacmi değişmez.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
Katı Sıvı
X
X
X
X
X
Gaz
X
X
X
X
X
X
27
Hangisi Sıkışır?
MADDE
Gözlemler AÇIKLAMALAR
DEMİR
________
Yapısında boşluk
olmadığı için
SU
________
Yapısında boşluk
olmadığı için
X
Yapısında boşluk
olduğu için
HAVA
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
28
HAL DEĞİŞİM OLAYLARI
• Bir maddenin dışarıdan ısı (enerji) alarak
veya dışarıya ısı (enerji) vererek bir halden
başka bir hale geçmesine; “hal değiştirme”
denir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
29
Hal değişimlerinde ısı değişimi
vardır.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
30
Suyun Üç Hali ve Modellemesi
Buz
Aralık 15
Su
HÜLYA AKYÜREK
Su Buharı
31
Maddenin hal değişimi
KIRAĞILAŞMA
ERİME
KATI
BUHARLAŞMA
SIVI
DONMA
GAZ
YOĞUNLAŞMA
SÜBLİMLEŞME
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
32
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
33
Isı alır
Tanecikler arası boşluk artar
Moleküllerin düzenliliği azalır
SÜBLİMLEŞME
ERİME
KATI
BUHARLAŞMA
SIVI
GAZ
YOĞUNLAŞMA
DONMA
KATILAŞMA
Isı verir
Tanecikler arası boşluk azalır
Moleküllerin düzenliliği artar
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
34
Maddenin hal değişimi
•
•
•
•
•
•
ERİME : Katı haldeki bir maddenin ısı alarak sıvı hale
geçmesidir.
DONMA : Sıvı haldeki bir maddenin ısı vererek katı
hale geçmesidir.
BUHARLAŞMA : Sıvı haldeki bir maddenin ısı alarak
gaz hale geçmesidir.
YOĞUNLAŞMA : Gaz haldeki bir maddenin ısı vererek
sıvı hale geçmesidir.
SÜBLİMLEŞME : Katı haldeki bir maddenin ısı alarak
gaz hale geçmesidir.
KRİSTALLEŞME : Gaz haldeki bir maddenin ısı
vererek katı hale geçmesidir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
35
Maddelerin Hal Dönüşümleri Nasıldır?
GAZ
3
4
SIVI
1
5
2
6
KATI
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
36
Maddelerin Hal Dönüşümleri Nasıldır?
Şemada maddelerin halleri arasındaki geçişler
görülmektedir. Bunlar;
1. Erime,
2. Donma,
3. Buharlaşma,
4. Yoğunlaşma,
5. Süblimleşme,
6. Geri süblimleşme veya kırağılaşma.
Bu geçişlerden 1, 3 ve 5 gerçekleşirken çevreden ısı
alırlar.
2, 4 ve 6 ise çevreye ısı verir.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
37
Maddelerin Hal Dönüşümleri Nasıldır?
Not :
Katıdan sıvıya, sıvıdan gaza, katıdan
gaza doğru geçişlerde;
1. Toplam enerji artar,
2. Düzensizlik artar,
3. Tanecikler arası uzaklık artar,
4. Tanecikler arası çekim kuvveti azalır.
Aralık 15
HÜLYA AKYÜREK
38
ÖRNEK SORU:
Maddenin hallerini ifade eden X, Y ve Z hakkında şu bilgiler verilmektedir:
X : Tanecikler arasındaki boşluklar, Z‘ ninkinden fazla, Y‘ ninkinden azdır.
Y : Rahatlıkla sıkıştırılabilir.
Z : Dışarıdan enerji alarak X haline dönüşür.
Buna göre; X, Y ve Z harfleri, maddenin hangi hallerini ifade eder?
Aralık 15
X
Y
Z
A)
Katı
Sıvı
Gaz
B)
Gaz
Katı
Sıvı
C)
Sıvı
Gaz
Katı
D)
Sıvı
Katı
Gaz
HÜLYA AKYÜREK
39
ÖRNEK SORU:
Maddenin hallerini ifade eden K, L ve M hakkında şu bilgiler verilmektedir:
K : Belirli bir şekli ve belirli bir hacmi yoktur.
L : Maddenin en düzenli halidir.
M : Bulunduğu kabın şeklini alır.
Buna göre; K, L ve M harfleri, maddenin hangi hallerini ifade eder?
Aralık 15
KATI
SIVI
GAZ
A)
K
L
M
B)
L
K
M
C)
M
L
K
D)
L
M
HÜLYA AKYÜREK
K
40
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki olaylardan hangisinin gerçekleşmesi için enerjiye ihtiyaç vardır?
A)
B)
C)
D)
Aralık 15
Bardaktaki suyu donması
Kırağı oluşması
Oksijen gazının sıkıştırılarak sıvılaştırılması
Çaydanlıktaki suyun buharlaşması
HÜLYA AKYÜREK
41
Download

gaz - gumusgozefen