Araflt›rma | Research Article
Türk Aile Hek Derg 2010; 14(4): 157-161
doi:10.2399/tahd.10.157
www.turkailehekderg.org
Bafl a¤r›s› yak›nmas› ile baflvuran hastalarda
yayg›n anksiyete bozuklu¤u
Generalized anxiety disorder in patients applying with headache complaint
Ça¤atay Savaflhan1, Oktay Sar›2, Muhammed Erdal1, Ümit Aydo¤an2, Kenan Sa¤lam3
Summary
Amaç: Bafl a¤r›s› birinci basamakta oldukça s›k karfl›lafl›lan bir
yak›nmad›r. Yayg›n anksiyete bozuklu¤u (YAB) tan›s› alanlar›n
ço¤u, somatik flikayetlerle birinci basamak hekimlerine ya da di¤er
dallardaki uzman hekimlere baflvururlar. Bu yak›nmalarla gelen
hastalarda biyopsikososyal yaklafl›m önem tafl›r. YAB ile bafl a¤r›s›
yak›nmas› s›kl›kla birlikte görülür. Çal›flmam›zda, bafl a¤r›s›
yak›nmas›yla baflvuranlarda YAB görülme s›kl›¤›n› ve hastalar›n
özelliklerini araflt›rd›k.
Objective: Headache is frequently seen in primary care. Most of
the patients diagnosed as generalized anxiety disorder (GAD) go
to the primary care physicians or other specialists with somatic
complaints. Biopsychosocial approach is important for patients
with these complaints. Because headache is a widespread symptom in GAD, we investigated the frequency of GAD in patients
who complained about headache in our study.
Yöntem: Çal›flmaya bafl a¤r›s› yak›nmas›yla baflvuran, migren ve
gerilim tipi bafl a¤r›s› tan›s› konan 200 olgu dâhil edildi.
Kat›l›mc›lar›n sosyo-demografik özellikleri de sorgulayan yar›
yap›land›r›lm›fl bir görüflme formu doldurmalar› istendi, yüz yüze
görüflme ile DSM-IV-TR’e göre YAB belirtileri araflt›r›ld›. Tan›mlay›c›
nitelikteki bu çal›flmadan elde edilen veriler analiz edildi.
Bulgular: Hastalar›n 129’u (%74,6) gerilim tipi bafl a¤r›s› (GTBA ),
44’ü (%25,4) migren tan›s› ald›. DSM-IV-TR ölçütlerine göre hastalar›n 50’sinde (% 28,9) YAB saptand›. YAB, e¤itim seviyesi düflük
olanlarda (p=0,001), kad›nlarda (p=0,034) ve çal›flmayanlarda
(p=0,001) istatistiksel olarak anlaml› derecede daha s›kt›.
Kat›l›mc›lar›n bafl a¤r›s› tan›lar› ile YAB varl›¤› karfl›laflt›r›ld›¤›nda
GTBA tan›s› alm›fl olanlarda istatistiksel olarak anlaml› bir yükseklik
bulundu (p=0,028).
Sonuç: Bafl a¤r›s› yak›nmas› ile baflvuranlar›n psikiyatrik bak›mdan
da de¤erlendirilmesi birçok gereksiz tetkik ve tedaviyi önleyebilir;
bu yak›nman›n biyopsikososyal yaklafl›mla ele al›nmas› yararl› olacakt›r.
Anahtar sözcükler: Bafl a¤r›s›, anksiyete bozuklu¤u.
1)
2)
3)
Araflt›rma
Özet
Methods: 200 patients who were suffering from headache and
diagnosed with migraine and tension type headache (TTH) were
recruited in the study. The participants filled out a semi-structured
interview form about their socio-demographic features and a face
to face psychological evaluation test (DSM-IV-TR) was performed
with each participant. Data obtained from this descriptive study
were analyzed.
Results: 129 patients (74.6%) were diagnosed as TTH and 44
(25.4 %) of them as migraine. According to DSM-IV-TR criteria,
GAD was detected in 50 patients (28.9%). GAD frequency was
statistically higher in patients with low education level (p=0.001)
and no job (p=0.001). There was a statistically significant higher
GAD frequency rate in women compared to men (p=0.034).
When the participants headache type and GAD presence were
compared, GAD prevalence was statistically significantly higher in
patients with TTH (p=0.028).
Conclusions: Psychiatric evaluation can prevent many unnecessary tests and treatments in patients with headache complaint,
and this indicates the importance of a biopsychosocial approach.
Key words: Headache, anxiety disorder.
Gülhane Askeri T›p Akademisi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Ankara
Gülhane Askeri T›p Akademisi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Yard. Doç. Dr., Ankara
Gülhane Askeri T›p Akademisi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Prof. Dr., Ankara
2010 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2010 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, Istanbul.
157
Araflt›rma
158
afl a¤r›s› tan›s›nda alt›n bir standart olmamas› toplumda görülme s›kl›¤›n›n saptanmas›n› güçlefltirmektedir. Pek çok çal›flma tan› için uluslararas›
bafl a¤r›s› toplulu¤u (IHS) ölçütlerinden yararlanmaktad›r.1,2
B
tepki olarak ortaya ç›kt›¤›, depresyon/bunalt› gibi ruhsal
hastal›klarda a¤r› efli¤inin düfltü¤ü ya da bedensellefltirme nedeniyle a¤r› yak›nmas›n›n daha s›k görüldü¤ü ya da
basit bir neden sonuç iliflkisinden çok ortak süreçlerin etkili oldu¤u, ileri sürülen varsay›mlar aras›ndad›r.9,10
Merikangas ve arkadafllar›n›n çal›flmas›na göre primer
bafl a¤r›lar› aras›nda gerilim tipi bafla¤r›s›n›n (GTBA)
prevalans› %78, migrenin ise %16’d›r.3
Çal›flmam›zda, YAB’da s›k karfl›m›za ç›kan bafl a¤r›s›
yak›nmas› ile baflvuran hastalarda YAB tan›s›n›n görülme
s›kl›¤›n› ve hastalar›n özelliklerini araflt›rd›k.
Bafl a¤r›s› yak›nmas›yla baflvuran birçok kiflide, depresyon ve anksiyete bulgular› belirgin olsa da ilk baflvuru nedeni sadece bafl a¤r›s› olmakta ve s›kl›kla nöroloji polikliniklerini tercih etmektedirler. Hastalar›n depresif ve s›k›nt›l› duygu durumlar›n› yeterince anlatamamas›n›n bir
nedeni sözel ifade zorlu¤u olabilir. Bu durumun gözden
kaç›r›lmas› ciddi psikolojik problemlerin fark edilmemesine ve sonuçsuz tedavi uygulamalar›na yol açabilir.4
Gereç ve Yöntem
Çal›flmaya GATA Nöroloji Poliklini¤i’ne 1-31 Aral›k
2005 tarihleri aras›nda bafl a¤r›s› yak›nmas›yla baflvuran,
nörolojik muayene, biyokimyasal ve radyolojik tetkiklerinde bafl a¤r›s›n› aç›klayabilecek organik patoloji bulunmayan, Uluslararas› Bafl A¤r›s› S›n›fland›rmas› Tan› Öl-
Yayg›n anksiyete bozuklu¤u (YAB) bulgular› ile baflvuranlarda bafl a¤r›s› gibi somatik yak›nmalar görülebilir.
Bu tür hastalar›n biyopsikososoyal aç›dan de¤erlendirilerek psikiyatri poliklini¤ine yönlendirilmesi erken tan› ve
tedavi almalar›n› sa¤layacakt›r.5
çütleri’ne göre (IHS 1996) migren ve GTBA tan›s› ko-
YAB, s›k karfl›lafl›lan bir anksiyete bozuklu¤u ve
önemli bir halk sa¤l›¤› sorunudur. Özellikle majör depresyon, panik ata¤› ve madde kötüye kullan›m› gibi pek
çok psikiyatrik tabloyla birlikte görülebilir. Ancak, hastal›¤›n do¤as› gere¤i, bu hastalar›n ço¤u psikiyatristler yerine, somatik flikâyetlerle birinci basamak hekimlerine ya
da dal uzmanlar›na baflvurmaktad›rlar. Farmakolojik giriflimlerin yan› s›ra, özgül psikoterapik yöntemlerin ve
bafla ç›kma becerilerinin gelifltirilmesi daha iyi bir prognoz sa¤layacakt›r.6
lar› istendi, yüz yüze görüflme ile DSM-IV-TR ölçütle-
YAB, hemen her gün ortaya ç›kan, birçok olay ve etkinlik hakk›nda afl›r› endifle ve üzüntü hissedilen bir hastal›kt›r. Kifli üzücü ve endiflelendirici düflüncelere engel
olamaz; bu nedenle günlük faaliyetlerindeki verimi azal›r. YAB hastalar›, ifllerinde ortaya ç›kabilecek sorumluluklar, parasal sorunlar, aile bireylerinin sa¤l›¤›, çocuklar›n›n bafl›na gelebilecek kazalar ya da araban›n tamiri,
günlük ev iflleri, randevular›na geç kalma gibi s›radan
olaylar karfl›s›nda abart›l› üzüntü ve endifle duyarlar. YAB
olan birçok kifli kendini yaflam› boyunca endifleli ve sinirli hissetti¤inden söz eder. Bu tür hastalarda migren ve
GTBA’na – baflta depresyon ve bunalt› olmak üzere –
ruhsal bozukluklar›n s›kl›kla efllik eder.7,8 Migren ve
GTBA ile ruhsal bozukluk aras›ndaki iliflki net de¤ildir.
Ruhsal bozukluklar›n fliddetli a¤r› yaflant›s›na psikolojik
dart sapma, say›mla belirlenen de¤iflkenler için ise say› ve
nan 200 olgu al›nd›. Olgular›n 27’si verilen formlar› uygun olarak doldurmad›¤› için çal›flma d›fl› b›rak›ld›. Kat›l›mc›lardan sosyo-demografik özelliklerin de sorguland›¤› yar› yap›land›r›lm›fl bir görüflme formunu doldurmarine göre YAB belirtileri araflt›r›ld›. Bu tan›mlay›c› çal›flman›n verileri istatistik program›na aktar›ld›. Bulgular
%, ortalama, standart hata (en düflük-en yüksek) olarak
analiz edildi. ‹statistiksel olarak önemlilik de¤erlendirilmesinde ki-kare testi kullan›ld›, p de¤erinin 0.05’in alt›nda olmas› anlaml› olarak kabul edildi.
‹statistiksel analiz
Ölçümle belirlenen de¤iflkenler için ortalama, stanyüzde ile gösterilen tan›mlay›c› istatistikler elde edildi.
Kategorik verilerin karfl›laflt›rmas› için ki-kare testi kullan›ld›. Veriler MS-Excel ve SPSS 15 paket programlar› ile
de¤erlendirildi. ‹statistiksel kararlarda p≤0.05 seviyesi
anlaml›l›k göstergesi olarak kabul edildi.
Bulgular
Kat›l›mc›lar›n ortalama yafl› 39.47±13.23 (16-71 yafl)
idi. 9’u (%5.2) 0-20 yafl aras›nda, 84’ü (%48.6) 21-40 yafl
grubunda, 75’i (%43.4) 41-65 yafl grubunda, 5’i ise
(%2.9) 65 yafl üzerinde idi. Hastalar›n 26’s› erkek (%15),
147’si kad›nd› (%85). Hastalar›n 22’si bekar (%12.7),
Savaflhan Ç ve ark. | Bafl a¤r›s› yak›nmas› ile baflvuran hastalarda yayg›n anksiyete bozuklu¤u
151’i evliydi (%87.3). %37’si (n=64) ilkokul, %17.3’ü
Tablo 1. Kat›l›mc›lar›n demografik özellikleri
(n=30) ortaokul, %36.4’ü (n=63) lise, %9.2’si (n=16) yüksek okul mezunu idi (Tablo 1). Hastalar›n 122’si (%70.5)
Parametreler
çal›flm›yordu. Hastalar›n 129’u (%74.6) GTBA, 44’ü
Yafl
(%25.4) migren tan›s› alm›flt›. DSM-4 ölçütlerine göre
hastalar›n 50’sinde (%28.9) YAB saptand›, 123’ü (%71.1)
normal olarak de¤erlendirildi (fiekil 1). E¤itim seviyesi
E¤itim durumu
düflük olanlarda YAB istatistiksel olarak anlaml› derecede
yüksekti (p=0.001). Kad›nlarda erkeklere göre YAB istatistiksel olarak anlaml› derecede fazla bulundu (p=0.034).
Cinsiyet
YAB, çal›flmayanlarda istatistiksel olarak anlaml› derecede
Medeni durum
%
0-20
9
5.2
21-40
84
48.6
41-65
75
43.4
65 üzeri
5
2.9
ilkokul
64
37
Ortaokul
30
17.3
Lise
63
36.4
Yüksekokul
16
9.2
Erkek
26
15
Kad›n
147
85
Bekar
22
12.7
Evli
151
87.3
sel olarak anlaml› derecede yüksekti (p=0.028) (Tablo 2).
YAB saptananlardan 36’s› (%72) psikiyatrik tedavinin yararl› olabilece¤ini düflünürken 13’ü (%26) tedavi olmas›
gerekti¤ini düflünüyordu. Sadece bir hasta psikiyatrik herhangi bir hastal›¤› olmad›¤›n› belirtti.
Tablo 2. Hastalardaki YAB varl›¤› ile demografik
parametrelerin karfl›laflt›r›lmas›
Parametreler
x2
p
Cinsiyet
2.113
0.035
Medeni durum
1.184
0.236
E¤itim durumu
5.362
<0.001
bozukluklar›ndan YAB’›n ortalama s›kl›¤› %5.8, birinci
Çal›flma durumu
3.939
<0.001
basamaktaki hekimlerin YAB ile karfl›laflma s›kl›¤› ise %8
T›bbi tan›
2.195
0.028
Tart›flma
Toplumda yayg›n olarak görülen, önemli psikiyatrik
Parametre-I
Parametre-II
YAB varl›¤›
Araflt›rma
yüksekti (p=0.001). GTBA tan›s› alanlarda YAB istatistik-
n
dolay›ndad›r. Sinsi bafllang›çl› bir hastal›k olan YAB az
say›da iyilik dönemleri aras›nda dönem, dönem alevlenen
belirtilerle seyreder.11
YAB genellikle orta yafl ve nispeten ileri yafllarda bafllar, görülme s›kl›¤› yafl ilerledikçe artar.12–15
Çal›flmam›zda YAB saptananlar›n›n yafl ortalamas›
42.98±13.21 (21–71 yafl) idi. Grubumuzdaki YAB s›kl›¤›
literatürle uyumlu olarak yaflla birlikte art›yordu. Ancak
bu art›fl istatistiksel olarak anlaml› de¤ildi (p=0.093). Bu
durum çal›flman›n bir nöroloji poliklini¤ine baflvuran
hasta grubunda yap›lmas› ve bu hasta popülasyonunun
nispeten ileri yafllarda olmas›na ba¤l› olabilir.
Dolay›s›yla bulgular›m›z, bu bozuklu¤un orta yafllarda daha s›k oldu¤u bilgisini desteklemektedir.
fiekil 1. Kat›l›mc›larda tan› profiline göre YAB s›kl›¤› (%).
12,14,16
YAB kad›nlarda yaklafl›k iki kat daha s›kt›r.
Do-
¤an ve arkadafllar›n›n çal›flmas›nda, ayn› flekilde kad›n er6,17
yaflam olaylar›na daha duyarl› olmalar›, menstrüel dön-
Araflt›rmam›zdaki
gülere efllik eden ruhsal s›k›nt›lar yaflayabilmeleri erkek-
kad›nlarda YAB s›kl›¤› %31.9, erkeklerde %11.5’ti. Ka-
lerden daha fazla etkilenmelerine neden olabilir.6,16 Bu
d›nlardaki s›kl›k, erkeklere göre istatistiksel olarak an-
durum önceki çal›flmalarda bildirilen kad›n/erkek oran›-
laml› derecede yüksekti (p=0.034). Kad›nlar›n, olumsuz
n› desteklemektedir.
kek oran› 2'den fazla bulunmufltur.
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 4 | 2010
159
Çal›flmam›zda YAB tan›s› alan evli kad›nlar›n %85.1’i
rik baflvuruda bulunmufltur. Bu sonuçlar YAB’›n genel
ev han›m› idi. Çal›flmam›zda, önceki saha çal›flmalar›n-
t›p hastalar›nda yayg›n oldu¤unu ve do¤ru tan› olas›l›¤›-
dan farkl› olarak, ev han›mlar›n›n oran› oldukça yüksek-
n›n düflük oldu¤unu bildiren çal›flmalarla uyumludur.
ti. Bu nedenle ev han›mlar›nda YAB yayg›nl›¤›n›n yüksekli¤i aç›kça istatistiksel olarak ortaya ç›km›flt›r.
Sonuç
Örneklemimizde hiç dul ve boflanm›fl kifli yoktu, istatistiksel sonucu bunun da etkileyebilece¤i göz önünde
Araflt›rma
bulundurulmal›d›r.
Bu çal›flmada bafl a¤r›s› ile gelen hastalar›n yar›s›ndan
fazlas›nda YAB oldu¤u göz önünde bulundurulursa psikiyatrik tedaviden yarar görecekleri aç›kt›r. Bu nedenle bafl
Çal›flmamak veya ev han›m› olmak YAB için bir risk
a¤r›s› yak›nmas› ile baflvuranlar›n YAB aç›s›ndan da de-
faktörü olarak tan›mlanm›flt›r. Ayr›ca ev han›mlar›nda
¤erlendirilmeleri uygun olacakt›r. Çal›flmada YAB sapta-
YAB’nun daha s›k görülmesi, onlardaki psikolojik belir-
nanlar tedavi için psikiyatri poliklini¤ine yönlendirilmifl
tilerin çal›flan evli kad›nlardan daha fazla oldu¤u yönün-
olup tedavi sonuçlar› çal›flman›n bir alt grubu olarak sür-
deki araflt›rma sonuçlar›yla uyumludur.17,18
mektedir. Hastalar›n psikiyatrik bak›mdan da de¤erlen-
Baz› çal›flmalar, e¤itim düzeyi ve geliri düflük olanlar-
dirilmesi birçok gereksiz tetkik ve tedaviyi önleyebilir.
6,19
da YAB yayg›nl›¤›n›n daha s›k oldu¤unu bildirmifltir.
Baz› çal›flmalar ise YAB yayg›nl›¤› ile e¤itim düzeyi ara-
Kaynaklar
s›nda iliflki olmad›¤›n› ve YAB’un düflük gelir düzeyine
sahip kiflilerde daha s›k oldu¤u bildirmifltir.12,20 Ek olarak
1.
düflük gelir düzeyine sahip olan YAB hastalar›n›n, yaflam
2.
kalitelerinin de düflük oldu¤u bulunmufltur.21 Baz› yazar-
3. Merikangas KR, Merikangas JR. Neuropsychiatric Aspects of headache.
lar ise cinsiyet d›fl›ndaki sosyo-demografik de¤iflkenlerin
Comprehensive Textbook of Psychiatry’de. Ed. Sadock BJ, Sadock VA. 7.
YAB için kesin bir öngörü ölçütü olmad›¤›n› ileri sürmüfllerdir.14
Rasmussen BK. Epidemiology of headache. Cephalalgia 1995; 15: 45-68
bask›. Cilt 1. Philadelphia, Lippincott Williams & Wilkins, 2000; 345-50
4.
Neyal M, Herken H, Demirci H, V›r›t O, Neyal A Migren hastalar›nda
aleksitimi. Anadolu T›p Dergisi 2000; 2: 129-33.
Araflt›rmam›zda YAB ile gelir düzeyi aras›nda iliflki
bulunamam›flt›r. Ancak e¤itim düzeyi azald›kça istatistiksel olarak anlaml› bir art›fl saptanm›flt›r. Bunun nedeni
5.
l›flmaya kat›lan hasta grubunun belli bir gelir düzeyinde
6.
37: 115-20.
7.
a¤r›s› nedeniyle baflvuranlar›n yaklafl›k %75’inde YAB
belirtilerinin bulundu¤u ortaya ç›kmaktad›r. Elde etti¤imiz sonuçlar GTBA tan›s› alanlarda YAB olas›l›¤›n›n daha yüksek oldu¤una iflaret etmektedir.23 Bu sonuçlar, psikiyatri d›fl› bölümlere baflvuran hastalarda YAB bozuklu¤u oranlar›n›n yüksek oldu¤unu bildiren literatür verile24
Breslau N, Davis GC. Migraine, physical health and psychiatric disorder:
a prospective epidemiologic study in young adults. J Psychiatr Res 1993;
27: 211-21.
8.
Silberstein SD, Lipton RB. Epidemiology of migraine. Neuroepidemiology
1993; 12: 179-94.
s› ile baflvuranlarda YAB belirtilerinin s›k oldu¤una iflaret
etmektedir.22 Eflik alt› olgular da dâhil edildi¤inde, bafl
Ünsalver BÖ, Balc›o¤lu ‹. Yayg›n anksiyete bozuklu¤u: Epidemiyoloji,
prognoz ve farmakolojik olmayan tedaviler. Cerrahpafla T›p Dergisi 2006:
olmas›ndan kaynaklanm›fl olabilir.
Verilerimiz nöroloji poliklini¤ine bafl a¤r›s› yak›nma-
fiahin EM, Özer C, Da¤deviren N, fiahin Ö, Aktürk Z. Birinci basamakta somatizasyon bozuklu¤una yaklafl›m. STED 2001; 10: 15-9.
çal›flman›n yap›ld›¤› yerin askeri bir hastane olmas› ve ça-
9.
Lautenbacher S, Krieg JC. Pain perception in psychiatric disorders: a
review of the literature. J Psychiatr Res 1994; 28: 109-22.
10. Breslau N, Merikangas K, Bowden CL. Comorbidity of migraine and
major affective disorders. Neurology 1994; 44: 17-22.
11. Roy-Byrne PP, Wagner A. Primary care perspectives on generalized anxiety disorder. J Clin Psychiatry 2004; 65: 20-6.
12. Wittchen HU, Zhao S, Kessler RC, Eaton WW. DSM-III-R generalized
anxiety disorder in the National Comorbidity Survey. Arch Gen Psychiatry
1994; 51: 355-64.
ri ile uyumludur. YAB saptananlarda psikiyatrik baflvu-
13. Carter RM, Wittchen HU, Pfister H, Kessler RC. One-year prevalence
ru oran›n›n düflüklü¤ü dikkat çekicidir. Hastalar›n yar›-
of subthreshold and threshold DSM-IV generalized anxiety disorder in a
s›ndan ço¤u psikiyatrik tedavileri kabul edebileceklerini
bildirmifl olmalar›na karfl›n %25.9’u bu nedenle psikiyat-
160
Silberstein SD, Lipton RB, Goadsby PJ. Klinik uygulamada bafl a¤r›s›.
‹stanbul, Yelkovan Yay›nc›l›k, 2004: 21-5
nationally representative sample. Depress Anxiety 2001; 13: 78-88.
14. Kessler RC, Keller MB, Wittchen HU. The epidemiology of generalized
anxiety disorder. Psychiatr Clin North Am 2001; 24: 19-39.
Savaflhan Ç ve ark. | Bafl a¤r›s› yak›nmas› ile baflvuran hastalarda yayg›n anksiyete bozuklu¤u
15. Wittchen HU. Generalized anxiety disorder: prevalence, burden, and cost
to society. Depress Anxiety 2002; 16: 162-71.
clinical concern. Med Clin North Am 2001; 85: 691-710.
16. Howell HB, Brawman-Mintzer O, Monnier J, Yonkers KA. Generalized
anxiety disorder in women. Psychiatr Clin North Am 2001; 24: 165-78.
17. Özmen
E.
Anksiyete
Bozukluklar›
Epidemiyolojisi.
21. Jones GN, Ames SC, Jeffries SK, Scarinci IC, Brantley PJ. Utilization of
medical services and quality of life among low-income patients with gen-
Psikiyatrik
Epidemiyoloji'de. Ed. Do¤an O. ‹zmir, Ege Psikiyatri Yay›nlar›, 2002;
49-58.
eralized anxiety disorder attending primary care clinics. Int J Psychiatry
Med 2001; 31: 183-98.
22. Juang KD. Wang SJ, Fuh JL., Lu SR, Su TP. Comorbidity of depressive
18. Ozcan M, U¤uz F, Cilli AS. The prevalence of generalized anxiety disorder and comorbidity among psychiatric outpatients. Turk Psikiyatri Derg
2006; 17: 276-85.
19. K›l›ç C. Türkiye Ruh Sa¤l›¤› Profili-Eriflkin nüfusta ruhsal hastal›klar›n
yayg›nl›¤›, iliflkili faktörler, yetiyitimi ve ruh sa¤l›¤› hizmeti kullan›m›
sonuçlar›. Türkiye Ruh Sa¤l›¤› Profili Raporu. TC Sa¤l›k Bakanl›¤›
Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürlü¤ü, Ankara, Eksen Tan›t›m Ltd.
and anxiety disorders in chronic daily headache and its subtypes. Headache
2000; 40: 818-23.
23. Matta AP, Moreira Filho PF. Depressive symptoms and anxiety ›n
patients with chronic and episodic tension-type headache. Arq
Neuropsiquatr 2003; 61: 991-4.
24. Torelli P, Lambru G, Monzoni GC.
Psychiatric comorbidity and
headache: clinical and therapeutical aspects. Neurol Sci 2006; 27: 73-6.
Gelifl tarihi: 03.08.2010
Kabul tarihi: 29.12.2010
Araflt›rma
fiti. 1998; 77-94.
20. Hidalgo RB, Davidson JR. Generalized anxiety disorder. An important
Çıkar çakıflması:
Çıkar çakıflması bildirilmemifltir.
‹letiflim adresi:
Uzm. Dr. Ça¤atay Savaflhan
GATA Askeri T›p Fakültesi
Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›
Etlik 06018 Ankara
e-posta: [email protected]
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 4 | 2010
161
Download

Eki için tıklayınız