ETIKA U DRUŠTVENIM
ISTRAŽIVANJIMA
Prof dr Nebojša Janićijević
[email protected]
Etika u istraživanjima
¾ Etika: razlikovanje “dobrog” i “lošeg”
¾ Važnost etike u naučnom istraživanju (matične
ćelije, kloniranje, bioinžinjering)
¾ Etički aspekti u istraživanju
• Teme i subjekti istraživanja
• Proces i metodi istraživanja
• Objavljivanje i korišćenje rezultata
¾ Etička pitanja u istraživanjima u menadžmentu
¾ Fundamentalni princip istraživanja: poverenje da
svi istraživači primenjuju etičke standarde
¾ Posebno su kvalitativna istraživanja osetljiva na
etičke probleme
Etika u istraživanjima
¾ Etika u odnosima istraživač – istraživana osoba,
grupa, organizacija
¾ Postoje tri vrste odnosa
• Istraživač je neutralan, objektivan, na distanci
• Istraživač ima određene veze sa organizacijom i
učestvuje do izvesnog stepena u njoj
• Istraživač je deo organizacije i aktivno učestvuje u
procesima koje istražuje
¾ Ugovorni odnos istraživača i organizacije
• Prednost pisanog ugovora nad neformalnim dogovorom
• Projektni zadatak kao ugovorni odnos
• Regulišu se mnoga (ali ne sva) pitanja: predmet
istraživanja, mesto, vreme, metodi prikupljnaja
podataka, međusobne obaveze, korišćenje podataka i
rezultata, poverljivost, anonimnost ispitnaika.
Etika u istraživanjima
¾ Posebna etička pitanja u kliničkim istraživanjima
• Razvoj prijateljskih odnosa sa ispitanicima
• Anonimnost ispitanika i poverljivost njihovih iskaza
• Učešće istraživača u političkim procesiam i borbi moći u
organizaciji
• Dilema: istraživanje u interesu nauke ili oranizacije?
9 Izbor teme
9 Izbor ispitanika
9 Formulisanje i prezentacija rezultata
¾ Etički kodeksi ponašanja istraživača
¾ http://www.apa.org/ethics/code/index.aspx
Etiči principi u istraživanju
¾ Dobrovoljnost učestvovanja ispitanika: ispitanik
može uvek da odbije ili da se povuče iz
itsraživanja i o tome ne sme da se obaveštava
njegov nadređeni
¾ Tretman ispitanika sa poštovanjem, zaštita
njegove ličnosti i podataka o njemu
¾ Informisani pristanak: organizacija mora da bude
prethodno obaveštena o svim detaljima
istraživanja (identitet istraživača, cilj, metod,
procedura, ispitanici, način korišćenja podataka,
finansijer istraživanja)
¾ Otvorenost istraživača: prezentiranje svih
rezultata i otvorenost i spremnost na kritiku i
diskusiju
Etiči principi u istraživanju
¾ Dobrobit ispitanika ne sme biti ugrožena
istraživanjem
¾ Prikriveno istraživanje treba izbegavati
¾ Anonimnost, diskrecija, poverljivost podataka
¾ Priznavanje doprinosa kolega i saradnika u
istraživanju
¾ Pozivanje na izvore, citiranje, ne plagirati
•
•
•
•
Priznavanje izvora ideja
Striktno pozivanje na izvore
Striktno citiranje
Pozivanje na izvore citirane u našim izvorima
Ocenjivanje kvaliteta istraživanja
¾ Kako obezbediti poverenje čitalaca u rezultate
istraživanja? Kako utvrditi kvalitet istraživanja?da
li kvalitativna sitraživnaja imaju drugačije
kriterijume ocene od kvantitativnih?
¾ Tri glavna kriterijuma ocene kvaliteta
kvantitativnih istraživanja: validnost, pouzdanost
i univerzalnost
• Pouzdanost – stepen u kome merila, procedura i
insrtument istraživanja daju iste rezultate kada se
ponovi istraživanje
• Validnost – istinitost rezultata, stepen u kome rezultati
na tačan i istinit način opisuju predmet istraživanja
• Univerzalnost – stepen u kome se rezultati mogu
primeniti u drugom kontekstu, kvalitet uzorka
¾ Da li se mogu koristiti i za ocenu kvalitativnih
istraživanja?
Kriterijumi ocenjivanja
kvalitativnih istraživanja
¾ Pouzdanost (Dependability) – obezbeđuje se
davanjem svih potrebnih informacija i
dokumentovanjem procesa istraživanja
¾ Transferabilnost – istraživač pokazuje kako se
njegova istraživanja povezuju sa prethodnim
istraživanjima
¾ Kredibilnost – istraživač pokazuje da je blizak i da
poznaje predmet, da se opservacije i podaci
logično povezuju sa zaključcima, da bi i drugi
istraživači sa istim podacima došli do sličmnih
zaključaka
¾ Konformabilnost – istraživač pokazuje da podaci i
zaključci mogu biti lako shvaćeni od drugih
Obezbeđenje kvaliteta istraživanja
kroz triangulaciju
¾ Triangulacija – posmatranje predmeta
istraživanja iz više perspektiva kao metod
obezbeđenja kvaliteta istraživanja
• Triangulacija podataka – korišćenje više izvora podataka
• Trianguilacija metoda analize – isti podaci se analiziraju
na više načina
• Triangulacija metoda istraživanja – kvalitativni i
kvantitativni
• Triangulaicja teorija - više teorija se koristi za
objašnjenje iste pojave
• Triangulacija istraživača
Download

Metodi i tehnike naucnog istrazivanja Etika u istrazivanjima