Bölüm 5:
Mineral Beslenme
Hyacinthus L.
Öğrenilecek Konular

Temel ve faydalı bitki mineral besinleri ve
işlevlerini

Mineral besinlerin sınıflandırılması

Mineral eksikliği ve mineral besinlerin bitkideki
hareketi
Bitkiler:
• Çevrelerindeki inorganik bileşikler ve elementleri
kullanarak gerekli organik bileşikleri yapabilirler
(Ototrof)
• İhtiyaç duydukları Karbon,
hidrojen ve oksijen karşılanır
(CO2, H2O)
• Gerekli diğer bütün elementler
topraktan alınır
(Toprak mineralleri)
“Mineral Beslenme”
• Bitkiler mineral besinleri nasıl alır, dokularına
dağıtır, metabolize eder ve kullanılır hale getirir.
• Mineral: İnorganik element
• Besin: hayatını devam ettirmesi ve gerekli organik
maddeleri yapması için gerekli maddeler
Mineral Besinlerin Sınıflandırılması

Bitkilerin ihtiyacı ve dokularda bulunuşuna göre

Biyokimyasal işlevleri ve fizyolojik görevlerine
göre

Bitkilerdeki hareketine göre
Mutlak Gerekli Besinler
(Temel-Esansiyel-MGE)

Esansiyel;
Belli bir fizyolojik rolü olan elementler
 Eksikliği bitkinin hayat döngüsünü engelleyen

Güneş Işığı + MGE  bitkide normal büyüme

Faydalı; Bazı bitkilerle sınırlı
 Büyüme
ve gelişmeyi uyarıcı
 Bazı bitkiler için ihtiyaç olabilir
 Na, Si
Bitkilerin ihtiyaç duyma ve
dokularda bulunuşuna göre;
Makrobesinler
Mikrobesinler
Mineral Makrobesinler
Mineral Mikrobesinler
Biyokimyasal işlevleri ve fizyolojik görevlerine
göre - Mengel-Kirkby (1987) (Tablo 5.2)
1. Bitkilerin organik bileşiklerini oluşturan elementler;
Bu elementler indirgenme ve yükseltgenmenin yer aldığı reaksiyonlar yoluyla
özümsenir.
2. Enerji depolama reaksiyonlarında veya yapısal bütünlüğün
sağlanmasında kullanılan elementler
Genelde bir organik molekülün hidroksil grubuna bağlanarak bitki dokularında
bulunurlar. Fosfat, silikat, borat esterleri (şeker-fosfat)
3. Dokular arasında serbest veya çeperde bulunan pektik asite bağlı
olarak dolaşan iyonlar
1. Enzim kofaktörü veya ozmotik potansiyel düzenleyici olarak bulunurlar
4. Elektron transfer (redoks )reaksiyonlarında görev alanlar
Mineral Besinlerin Biyokimyasal
fonksiyonları-1
Mineral Besinlerin Biyokimyasal
fonksiyonları-2
Mineral Besinlerin Biyokimyasal
fonksiyonları-3
Bitki yetiştiriciliğinde özel
teknikler
A.
Hidrofonik büyütme sistemi
B.
Besin film büyütme sistemi
C.
Aerofonik büyütme sistemi
D.
Ebb ve akış büyütme sistemi
Figure 5.2 Various types of solution culture systems
Figure 5.2 Various types of solution culture systems (A,B)
Figure 5.2 Various types of solution culture systems (C,D)
Besin çözeltileri bitki
büyümesini hızlandırabilir

Hoagland çözeltisi;
Bitkilerin büyümeleri için gerekli olan bütün mineral
elementleri konsantrasyon ve toksik belirti veya tuzluluk
stresi oluşturmadan verilebilecek mümkün olan en
yüksek doz çözelti (Tablo 5.3).
Örnek; fosfor toprakta 0.06 ppm
Hoaglandda 62 ppm
pH düzenlenmesi: Azot amonyak (NH4+) ve nitrat (NO3-)
olarak verilir. pH dengelenir.
Mineral Noksanlığı ve Belirtileri






Bitkilerde minerallerin belirli seviyelerin altına düşmesi
sonucu mineral besin eksikliği görülür.
Zorunlu elementlerin eksikliği, karakteristik noksanlık
belirtileriyle ortaya çıkan beslenme bozukluklarına
sebep olur.
Bazı elementlerin hem kronik (sürekli) hem de akut
(şiddetli) noksanlık belirtileri bir arada görülebilir.
Çeşitli elementlerin eksikliği bitkinin farklı dokularında
kendini gösterebilir.
Bir elementin eksikliği veya fazlalığı başka bir elementin
birikimini eksiltme veya artırma yönünde etkileyebilir.
Virüslerin sebep olduğu bazı hastalıklar elemental
eksikliklerle karıştırılabilir.
Figure 5.1 Worldwide fertilizer consumption over the past five decades
Mineral elementler, bitkilerdeki hareketlilikleri ve
eksiklikleri sırasındaki yer değiştirme eğilimleri temel
alınarak sınıflandırılmıştır
Hareketli
Hareketsiz
Azot
Potasyum
Magnezyum
Fosfor
Klor
Sodyum
Çinko
Molibden
Kalsiyum
Kükürt
Demir
Bor
Bakır
Bitki dokuları analizi
mineral eksikliğini gösterir
Yeterli
Zon
(maksimun %)
Büyüme veya verim
Eksiklik
Zonu
Kritik yoğunluk
Dokudaki besin elementi yoğunluğu
(µmol/g kuru ağırlık)
Toksik
Zon
Besin Elementi Eksikliğinin Giderilmesi
Köklerle alınanlar;
Eksiklik durumlarında gübreleme yapılır.
Basit gübreler; tek bileşenli-süperfosfatlar, amonyum
nitratlar, potas muriat
Birleşik gübreler; çok bileşenli-10-14-10 (N-P2O5 ve K2O)
Mineral alımı için “toprağın pH’sının düzenlenmesi (Şekil
5.4)”
 Yapraklarla alınanlar; Fe, Mn ve Cu- köklere göre daha
hızlı gerçekleşir. Dozaj ve uygulama şekli önemlidir.

Foliar Uygulamalar

Yapraklardan besin maddesi alımı

Floem’de taşınabilen besinler için geçerlidir

Topraktan alımlardan daha hızlı ve etkili

Fe, Zn, Cu ve Mn
Toprakta aşırı miktarda mineral birikmesi bitki
büyümesini sınırlar
NaCl ve NaSO4 tarımsal topraklarda en fazla
bulunur.
Tuzun fazla olduğu bölgelerde tuza dayanıklı
(tolerant-Halofitler) yaygındır.
Bitki Kökleri– Mineral Besinlerin alındığı
ilk bölge
Şeker Pancarı
Yonca
Figure 5.7 Fibrous root systems of wheat (a monocot)
Figure 5.8 Taproot system of two adequately watered dicots
Figure 5.6 The principle of cation exchange on the surface of a soil particle
Figure 5.5 Influence of soil pH on the availability of nutrient elements in organic soils
Kökün farklı bölgeleri
faklı mineral iyonların emilimi için özelleşmiştir
PO4 -3
Fe
K, NO3-,
NH4+, PO4-3
Ca+2
NH4+
Simbiyont Yaşam;
A) Kök - Mantar
Mycorrhizae (fungus); bitki
köklerinde
 Bitki köklerinin yüzey
alanını genişletir, mineral
alımında yardımcı olur.
 İki çeşittir:
Ektomikoriza
Endomikoriza (bitkilerin
%90’ında)




EKTOTROFİK MİKORİZA
MANTARLARI
Köklerinin etrafında kalın mantar
miselleri kılıfı vardır ve korteks
hücrelerinin arasından geçer.
Korteks hücreleri HARTİG AĞI
denilen bir hif ağı ile kuşatılır.
Kök sisteminin besin absorbe
etme kapasitesi dışsal mantar
hiflerinin varlığı sayesinde
artmaktadır.
Bunlar köklerden çok daha ince
olup besinlerin tükendiği toprak
bölgesinin ilerisine ulaşırlar.
E p id e rm is
K sile m
F lo e m
K o rte k s
M is e l
a g la ri
M a n ta rin
o lu s tu rd u g u
k ilif




VESİKÜLER – ARBÜSKÜLER
MİKORİZA MANTARLARI
Hif daha az yoğun gelişerek hem
kökün içinde hem de kökü
çevreleyen toprağa doğru yönelir. Üretken
klamidospor
Hücreler içindeki hif, vesikül
Epidermis
(oval) ve arbüskül (dallanmış)
yapılar oluşturabilir.
Arbuskül
Vesiküler mikorizalar; P, Zn ve Cu
Endodermis
gibi mikro elementlerin alımını
Vesikül
kolaylaştırır.
Dışşal misel, kökün çevresindeki
Kök tüyü
fosfor eksikli bölgesinin dışına
Korteks
Dış
uzayarak fosfor absorbsiyonunu
miselyum
Kök
arttırır.
Mikorizalar; Dikotların %83, Monokotların %79 Gimnospermlerin
tümünde bulunur. Brassicaceae, Chenopodiaceae ve Proteaceaelerde
nadiren görülür.
Figure 5.13 Association of
arbuscular mycorrhizal fungi with
a section of a plant root
Simbiyont Yaşam;
B) Kök - Bakteri


Rhizobium bakterisi
(legümen köklerindeki
nodüllerde bulunur.
Bakteriler N2’yi
legumenlerin alabileceği
hale dönüştürür.
Bitkilerden organik
madde alırlar.
Parazit ve Avcı Bitkiler



Ökseotu (parasite) (Viscum album)
Epiphyte’ler
Etçil Bitkiler
Download

Mineral Besinlerin Sınıflandırılması