Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
1/81
Ugovor broj 019-KI/09
Investiciono - tehniĉka dokumentacija prethodnih i pripremnih aktivnosti
za izgradnju HE Ustikolina
HE USTIKOLINA
- IDEJNI PROJEKAT -
DIO 2.
PODLOGA 2.4.
PRETHODNA PROCJENA UTICAJA NA OKOLINU
Mart, 2012.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Naziv:
Prethodna procjena uticaja na okolinu za HE Ustikolina
Naruĉilac:
JP ELEKTROPRIVREDA BOSNE I HERCEGOVINE
Strana
2/81
Vilsonovo šetalište br. 15
BiH, 71000 Sarajevo
Investitor:
JP ELEKTROPRIVREDA BOSNE I HERCEGOVINE
Vilsonovo šetalište br. 15
BiH, 71000 Sarajevo
Jezik:
Bosanski
Izvršilac:
Centar za ekonomski, tehnološki i okolinski razvoj – CETEOR d.o.o.
Put ţivota bb
BiH, 71000 Sarajevo
Tel/fax:+ 387 33 205 725
Voditelji projekta:
Samra Prašović, dipl.ing.maš
Aida Muminović, dipl.ing.tehn.
Broj:
07/P – 694/12
Rok izrade:
Mart 2012. godine
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
3/81
SADRŢAJ PROJEKTNE DOKUMENTACIJE
DIO 1. OSNOVNI DOKUMENTI ZA PROJEKTOVANJE
1.1.
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.
Projektni zadatak
Saglasnosti organa za vodoprivredu i urbanizam
Saglasnosti organa za širu i uţu lokaciju
Preliminarna procjena uticaja na okolinu
Analiza rizika
DIO 2. PODLOGE
2.1.
2.2.
2.3.
2.4.
2.5.
2.6.
2.7.
2.8.
2.9.
2.10.
2.11.
Saglasnosti
Programi istraţivanja
Sveska 2.2.1. Program za geološko-geomehaniĉka, geofiziĉka i
seizmološka istraţivanja
Istraţivanja
Sveska 2.3.1. Geofiziĉka ispitivanja
Sveska 2.3.2. Bušotine
Sveska 2.3.3. Istraţne galerije
Sveska 2.3.4. Laboratorijska ispitivanja
Sveska 2.3.5. Seizmološka istraţivanja
Prethodna procjena uticaja objekta na okolinu
Topografske podloge
Hidrološko-meteorološke podloge
Geološke podloge
Geomehaniĉke podloge
Seizmološke podloge
Bujiĉarske podloge
Odkupi i odštete
DIO 3. IZBOR PARAMETARA POSTROJENJA
3.1.
Izbor parametara postrojenja
DIO 4. AKUMULACIONI BAZEN
Akumulacioni bazen – linija uspora
Akumulacija uticaji
4.2.1. Cvilin polje
4.2.2. Vodovodna i kanalizaciona mreţa
DIO 5. ENERGETIKA
4.1.
4.2.
5.1.
Energetske analize
DIO 6. TEHNIĈKA RJEŠENJA
6.1.
GraĊevinski dio
6.1.1. HidrograĊevinski dio
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
6.2.
6.3.
Strana
4/81
6.1.1.1. Brana
6.1.1.2. Strojara
6.1.1.3. Zaštita obala i korito
6.1.2. Konstruktivni dio
6.1.2.1. Brana
6.1.2.2. Strojara
6.1.2.3. Zaštita obala
6.1.3. Arhitektonski dio
6.1.3.1. Objekti hidroelektrane
6.1.3.2. UreĊenje okoline
6.1.4. Saobraĉajnice
6.1.4.1. Regionalne (izmještanje)
6.1.4.2. Lokalne
Elektromašinski dio
Hidromehaniĉka oprema
DIO 7. INJEKCIONA ZAVJESA
DIO 8. EVAKUACIJA VODE U TOKU GRAĐENJA
DIO 9. PROJEKAT BETONA
DIO 10. STUDIJA UTICAJA ELEKTRANE NA OKOLINU
DIO 11. TEHNIĈKO OSMATRANJE
11.1.
Projekat tehniĉkog osmatranja
DIO 12. ORGANIZACIJA GRAĐENJA
12.1.
Projekat organizacije graĊennja (preliminarno)
DIO 13. PREDMJER I PREDRAĈUN
DIO 14. EKONOMSKO FINANSIJSKE ANALIZE
DIO 15. PROGRAMI ISTRAŢIVANJA ZA GLAVNI PROJEKAT
15.1.
Podloge i istraţni radovi za hidrograĊevinski dio
15.1.1. Hidro-meteorološki dio
15.1.2. Modelska ispitivanja
15.1.3. Geodetski radovi
15.1.4. Geološko-geomehaniĉki istraţni radovi
15.1.5. Ostali istraţni radovi
DIO 16. OPĆI I TEHNIĈKI USLOVI ZA USTUPANJE GRAĐEVINSKIH RADOVA
HE USTIKOLINA - Idejni projekat
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
5/81
SADRŢAJ
1. IME I ADRESA OPERATORA/INVESTITORA HE USTIKOLINA ................................................... 14
2. IZVOD IZ PLANSKOG AKTA ODNOSNOG PODRUĈJA ................................................................ 15
2.1. PLANSKI AKTI ODNOSNOG PODRUĈJA .......................................................................... 15
2.2. ISTORIJAT PROJEKTOVANJA ........................................................................................... 21
3. LOKACIJA POGONA I POSTROJENJA HE USTIKOLINA ............................................................. 23
3.1. UVOD .................................................................................................................................... 23
3.2. OPIS LOKACIJE HE USTIKOLINA ..................................................................................... 24
3.2.1. Geografski poloţaj i reljef ........................................................................................... 24
3.2.2. Hidrogeološke karakterisitke terena ........................................................................... 25
3.2.3. Geološko-tektonske odlike šireg podruĉja ................................................................. 26
3.2.4. Seizmološke karakteristike podruĉja.......................................................................... 26
3.2.5. Sadašnji vodni reţim .................................................................................................. 27
3.2.6. Kvalitet vode rijeke Drine nizvodno od Foĉe .............................................................. 31
3.2.7. Meteorološki parametri i klimatske karakteristike slivnog podruĉja Drine ................. 35
3.2.8. Korištenje zemljišta .................................................................................................... 40
3.2.9. Stanovništvo ............................................................................................................... 40
3.2.10. Saobraćajna infrastruktura ....................................................................................... 42
3.2.11. Elektroenergetska mreţa ......................................................................................... 42
3.2.12. Kulturno-historijsko naslijeĊe .................................................................................. 43
3.2.13. Flora i fauna ............................................................................................................. 44
3.3. OPIS HE USTIKOLINA ........................................................................................................ 45
3.3.1. Tehniĉko rješenje HE Ustikolina ................................................................................ 45
3.3.2. Akumulacioni bazen ................................................................................................... 46
3.3.3. Brana .......................................................................................................................... 47
3.3.4. Pregledni prikaz osnovnih karakteristika HE Ustikolina ............................................. 49
3.3.5. Produbljenje (ureĊenje) korita nizvodno od brane ..................................................... 53
3.3.6. Izgradnja pristupnih puteva, izmještanje postojećih saobraćajnica i infrastrukturne
mreţe ................................................................................................................................... 53
3.3.7. Elementi organizacije graĊenja .................................................................................. 56
4. OPIS ALTERNATIVNIH RJEŠENJA.................................................................................57
4.1. ALTERNATIVNA RJEŠENJA HE USTIKOLINA ............................................................................. 57
4.1.1. Alternativa „HE Ustikolina 90“ .................................................................................... 57
4.1.2. Alternativa „HE Ustikolina 02“ (predloţeno rješenje) ................................................ 59
4.1.3. Alternativa „bez gradnje HE Ustikolina“ .................................................................... 60
4.2. POREĐENJE RAZMATRANIH ALTERNATIVNIH RJEŠENJA ............................................ 60
4.3. ZAKLJUĈNO RAZMATRANJE ALTERNATIVA ................................................................... 64
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
5.
IDENTIFIKACIJA
ZNAĈAJNIH
UTICAJA
NA
SPRJEĈAVANJE, SMANJIVANJE ILI UKOLIKO
OKOLIŠ
I
MJERA
Strana
6/81
PREDVIĐENIH
ZA
JE MOGUĆE SANIRANJE ZNAĈAJNIH
NEPOVOLJNIH POSLJEDICA ............................................................................................................. 65
5.1. UTICAJI OBJEKTA HE USTIKOLINA U FAZI IZGRADNJE ................................................ 65
5.1.1. Uticaj na floru i faunu ................................................................................................. 65
5.1.2. Uticaj na kvalitet zraka ............................................................................................... 65
5.1.3. Uticaj na zemljište ...................................................................................................... 66
5.1.4. Uticaj na kvalitet vode ................................................................................................ 66
5.1.5. Uticaj od stvaranja viška iskopnog materijala ............................................................ 66
5.1.6. Uticaj na stvaranje otpada ......................................................................................... 66
5.1.7. Socio-ekonomski uticaj .............................................................................................. 66
5.1.8. Uticaj na nivo buke ..................................................................................................... 67
5.1.9. Uticaj na pejzaţ .......................................................................................................... 67
5.1.10. Uticaj na postojeću infrastrukturu ............................................................................. 67
5.1.11. Kulturno-historijsko naslijeĊe ................................................................................... 68
5.2. MJERE ZA SMANJENJE UTICAJA ZA VRIJEME IZGRADNJE POSTROJENJA HE
USTIKOLINA ................................................................................................................................ 69
5.2.1. Kvalitet zraka .............................................................................................................. 69
5.2.2. Zemljište ..................................................................................................................... 69
5.2.3. Voda ........................................................................................................................... 70
5.2.4. Otpad ......................................................................................................................... 70
5.2.5. Buka ........................................................................................................................... 70
5.2.6. Kulturno-historijsko naslijeĊe ..................................................................................... 71
5.3. UTICAJI HE USTIKOLINA U TOKU EKSPLOTACIJE PRI NORMALNOM RADU
POSTROJENJA ........................................................................................................................... 71
5.3.1. Uticaj na floru i faunu ................................................................................................. 71
5.3.2. Uticaj na zrak ............................................................................................................ 71
5.3.3. Uticaj na vodu ............................................................................................................ 72
5.3.4. Uticaj od stvaranja otpada ......................................................................................... 72
5.3.5 Uticaj na mikroklimu .................................................................................................... 73
5.3.6. Socio-ekonomski uticaj .............................................................................................. 73
5.3.7. Uticaj na nivo buke ..................................................................................................... 73
5.3.8. Uticaj na pejzaţ .......................................................................................................... 73
5.3.9. Uticaj na infrastrukturu ............................................................................................... 74
5.3.10. Uticaj na kulturno-historijsko naslijeĊe ..................................................................... 74
5.4. MJERE ZA VRIJEME EKSPLOATACIJE HE USTIKOLINA ................................................ 74
5.4.1. Flora i fauna ............................................................................................................... 74
5.4.2. Otpad ......................................................................................................................... 74
5.4.3. Buka ........................................................................................................................... 74
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
7/81
5.5. MJERA ZA POTENCIJALNE UTICAJE U INCIDENTNIM SITUACIJAMA .......................... 74
5.6. KLASIFIKACIJA PRELIMINARNO PROCJENJENIH MOGUĆIH UTICAJA / EFEKATA
PLANIRANE HE USTIKOLINA NA OKOLIŠ................................................................................ 75
6. MONITORING .................................................................................................................................... 76
NETEHNIĈKI REZIME........................................................................................................................... 77
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
8/81
PRILOZI
Prilog 1. Pregledna situacija postrojenja
Prilog 2. Geološke podloge
Prilog 3. Dispozicija postrojenja sa presjecima
Prilog 4. Šema hidroenergetskog korištenja rijeke Drine na potezu Foča-Goražde
Prilog 5. Stručno mišljenje 07-04-4-4507-1/10 izdato od Ministarstvo kulture i sporta – Zavod za zaštitu
spomenika
Prilog 6. Rješenje o prethodnoj vodnoj saglasnosti od 23.12.2009. godine br. UP-I/25-1-40-465-7/09
izdato od Agencije za vodno područje rijeke Save.
POPIS SLIKA
Slika 1.: Isječak iz Prostornog plana SR BiH
Slika 2.: Izvod iz Prostornog plana SRBiH - popis prostora koje treba zaštititi za potrebe
višenamjenskih akumulacija
Slika 3.: Sintezna karta zbirne ranjivosti prostora područja od posebnog značaja
Slika 4.: Pregled zona ranjivosti se nalazi planirana HE Ustikolina
Slika 5.: Šire područje lokacije HE Ustikolina
Slika 6. Reljefna karta BPK Goražde
Slika 7.: Šematski prikaz položaja hidroloških stanica na rijeci Drini od Bastasa do Goražda
Slika 8.: Klimatske karakteristike u BPK Goražde
Slika 9.: Vrijednost prosječne godišnje temperature u zavisnosti od nadmorske visine u BPK
Goražde
Slika 10.: Prosječne godišnje temperature u BPK Goražde
Slika 11.: Prosječne sume padavina za BPK Goražde
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
9/81
POPIS TABELA
Tabela 1. Detaljan pregled pojedinačnih zona ranjivosti za planiranu HE Ustikolina
Tabela 2: Rezultati hidroloških obrada
Tabela 3.: Rezultati proračuna velikih voda za odabrane povratne periode
Tabela 4.: Klasa kvaliteta vode prema graničnim vrijednostima za profile Foča-nizvodno i
Goražde-nizvodno
Tabela 5.: Mjerenja kvaliteta voda na VS Goražde nizvodno (period 2005. -2009.)
Tabela 6.: Mjerenja kvaliteta voda na VS Goražde nizvodno (period 2005. -2009.) - nastavak
Tabela 7.: Položaj meteoroloških stanica u BPK Goražde
Tabela 8.: Prosječne vrijednosti temperature za Goražde u periodu 1961. do 1990. godine
Tabela 9. Srednje mjesečne i godišnje temperature za Goražde u periodu 2004. do 2008.
godine
Tabela 10.: Broj stanovnika i površine općina u BPK Goražde
Tabela 11.: Gustina naseljenosti po općinama BPK Goražde
Tabela 12.: Broj zaposlenih u odnosu na ukupan broj stanovnika u BPK Goražde
Tabela 13.: Bruto domaći proizvod u BPK Goražde i FBiH
Tabela 14.: Kvalitatino-kvanitativni sastav ihtiopopulacija u rijeci Drini na lokalitetu ModranOsanica
Tabela 15.: Razmatrane „šeme“ korištenja hidroenergetskog potencijala
Tabela 16.: Tehničke karakteristike planiranih hidroenergetskih postrojenja iz 1990. godine
Tabela 17.: Orijentacioni uporedni pregled osnovnih podataka
Tabela 18.: Osnovno poređenje razmatranih alternativa pregradnih profila HE Ustikolina i
alterntive „Bez gradnje HE Ustikolina“ u smislu uticaja na okolinu
Tabela 19.: Akumulacijom ugroženi objekti
Tabela 20.: Pregled površina koje će biti poplavljene akumulacijom
Tabela 21: Preliminarno procjenjeni negativni i pozitivni uticaji Projekta HE Ustikolina
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
10/81
UVOD
Procjena uticaja na okoliš/okolinu (u daljem tekstu: PUO) je sistematska identifikacija i ocjena
potencijalnih uticaja predloţenih postojećih i/ili novih projekata, planova, programa ili pravnih i
ekonomskih odluka na fiziĉko-hemijske, biološke, kulturne i socio-ekonomske komponente
cjelokupne okoline.
Svi pogoni i postrojenja koji se nalaze na spisku Pravilnika o pogonima i postrojenjima za
koje je obavezna procjena uticaja na okoliš i pogonima i postrojenjima koji mogu biti izgraĊeni
i pušteni u rad samo ako imaju okolinsku dozvolu navedeni u ĉlanu 4., moraju da proĊu
proceduru procjene uticaja na okoliš prije izdavanja okolinske dozvole od strane Federalnog
ministarstva okoliša i turizma.
Kao osnova za izradu prethodne procjene uticaja na okoliš HE Ustikolina na raspolaganju je
bila sljedeća dokumentacija:

Predstudija izvodljivosti za HE Ustikolina (Energoinvest Energoinţenjering-Higra,
ENERGOINVEST-IEE, Sarajevo, 2002.godine)

Studija elektroenergetskog i termoenergetskog sistema Bosansko-podrinjskog
kantona Goraţde za period 2008 – 2028. godina (CETEOR; IPSA; HEIS, 2008.
godina)

Studija ranjivosti prostora FBiH (IPSA Institut d.o.o.Institut za hidrotehniku
GraĊevinskog fakulteta Sarajevo d.d., 2008. godina)

Klimatološke karakteristike BPK Goraţde (Federalni hidrometeorološki zavod, 2008.
godina)

Hidrološko-meteorološke podloge za Idejni projekat HE Ustikolina, knjiga 2.6.
(Energoinvest, 2009.)

Idejni projekat HE Ustikolina (Energoinvest, novembar 2011.)
Za vrijeme izrade Prethodne procjene uticaja na okolinu HE Ustikolina uzete su u obzir sve
preporuke i sugestije projektanta kao i podaci koji se odnose na planiranu instalisanu snagu
za HE Ustikolina, te i za ekološki prihvatljiv protok od 33,02 m3/s1, a prema završenim
dijelovima Idejnog projekta HE Ustikolina.
1
prema HE Ustikolina, Idejni projekat, Hidrološko-metereološke podloge
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
11/81
PRAVNI OKVIR
Lokalna legislativa znaĉajna za projekat izgradnje objekta HE Ustikolina navedena je u
nastavku:
OPĆA

Zakon o zaštiti okoliša, Sl. novine FBiH, br. 33/03, 38/09;

Pravilnik o pogonima i postrojenjima za koje je obavezna procjena uticaja na okoliš i
pogonima i postrojenjima koji mogu biti izgraĊeni i pušteni u rad samo ako imaju
okolinsku dozvolu, Sl. novine FBiH, br.19/04;

Zakon o slobodi pristupa informacijama u FBiH, Sl. novine FBiH, br. 32/01;

Zakon o eksproprijaciji Federacije BiH, Sl. novine FBiH, br. 70/07;

Zakon o prostornom planiranju i korištenju zemljišta na nivou Federacije Bosne i
Hercegovine, Sl. novine FBiH, br. 2/06, 72/07, 32/08, 4/10; 13/10 i 45/10;

Zakonu o izdvajanju i usmjeravanju dijela prihoda preduzeća ostvarenog korištenjem
hidroakumulacionih objekata, Sl. novine FBiH, br. 44/02 i 57/09;

Uredba o ureĊenju gradilišta, obaveznoj dokumentaciji na gradilištu i sudionicima u
graĊenju, Sl. novine FBiH, br. 48/09; 75/09;

Odluku o usvajanju izmjena plana za izgradnju novih proizvodnih elektroenergetskih
kapaciteta u Federaciji Bosne i Hercegovine, Sl. novine FBiH, br. 41/05

Odluka o proglašenju javnog interesa, pristupanju pripremi izgradnje
elektroenergetskih objekata, izboru strateških partnera i pristupanju dodjeli koncesija,
Sl. novine FBiH, br. 60/06, Odluka broj 553 od 28.09.2006.

Odluka o proglašenju javnog interesa i pristupanju i izgradnji prioritetnih
elektroenergetskih objekata u FBiH, Sl. novine FBiH, br. 08/10.
ZRAK

Zakon o zaštiti zraka, Sl. novine FBiH, br. 33/03; 4/10.
OTPAD

Zakon o upravljanju otpadom, Sl. novine FBiH, br. 33/03, 72/09;

Pravilnik o kategorijama otpada sa listama, Sl. novine FBiH, br. 9/05;

Pravilnik o postupanju sa otpadom koji se ne nalazi na listi opasnog otpada ili ĉiji je
sadrţaj nepoznat, Sl. novine FBiH, br. 9/05;

Uredba o selektivnom prikupljanju, pakovanju i oznaĉavanju otpada, Sl. novine FBiH,
br. 38/06;

Pravilnik o utvrĊivanju dozvoljenih koliĉina štetnih i opasnih materijala u zemljište i
metode njihovog ispitivanja, Sl. novine FBiH, br. 71/09;
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina

Strana
12/81
Pravilnik o sadrţaju prilagoĊavanja upravljanja otpadom za postojeća postrojenja za
tretman ili odlaganje otpada i aktivnostima koje preuzima nadleţni organ, Sl. novine
FBiH, br. 9/05.
VODE

Zakon o vodama, Sl. novine, FBiH, br. 70/06;

Uredba o opasnim i štetnim materijalima u vodama, Sl. novine FBiH, br. 43/07;

Uredba o izmjenama i dopunama Uredbe o jedinstvenoj metodologiji za procjenu
šteta od prirodnih i drugih nesreća, Sl. novine FBiH, br. 38/06, Sl. novine FBiH, br.
52/09;

Uredba o jedinstvenoj metodologiji za procjenu šteta od prirodnih i drugih nesreća, Sl.
novine FBiH, br. 75/04;

Odluka o granicama vodnih podruĉja, Sl. novine FBiH, br. 37/98;

Odluka o granicama glavnih slivnih podruĉja, Sl. novine FBiH, br. 41/07;

Naputak o naĉinu, postupku i rokovima za obraĉunavanje i plaćanje posebnih
vodoprivrednih naknada, Sl. novine FBiH, br. 92/07;

Pravilnik o vrstama, naĉinu i opsegu mjerenja i ispitivanja iskorištenih voda, ispuštene
otpadne vode i izvaĊenog materijala iz vodotoka, Sl. novine FBiH, br. 92/07;

Uredba o kategorizaciji vodotoka, Sl. list SR BiH, br.42/67; 19/86;

Uredba o koncesijama na vodama i javnom vodnom dobru, Sl. novine FBiH, br. 8/00;

Pravilnik o sadrţaju, obliku, uslovima i naĉinu izdavanja i ĉuvanju vodoprivrednih
akata, Sl. novine FBiH, br. 6/08;

Pravilnik o minimumu sadrţaja općeg akta o odrţavanju, korištenju i osmatranju
vodoprivrednih objekata, Sl. novine FBiH, br. 18/07;

Pravilnik o naĉinu obraĉunavanja, postupka i rokovima za obraĉunavanje i plaćanje i
kontroli izmirivanja obaveza na osnovu opće vodne naknade i posebnih vodnih
naknada, Sl. novine FBiH, br. 167/07;

Pravilnikom o minimumu sadrţaja općeg akta o odrţavanju, korištenju i promatranju
vodoprivrednih objekata, Sl.novine FBiH, br. 18/07;

Uredba o klasifikaciji voda i voda obalnog mora Jugoslavije u granicama SR BiH, Sl.
list SR BiH, br. 19/80.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
13/81
PRIRODA

Zakon o zaštiti prirode, Sl. novine FBiH, br. 33/03;

Zakon o šumama, Sl. novine FBiH, br. 20/02;

Zakon o slatkovodnom ribarstvu Federacija BiH, Sl. novine FBiH, br. 64/04.
TLO I GEOLOGIJA

Zakon o geološkim istraţivanjima FBiH, Sl. novine R BiH, br. 3/93, 13/94, 9/10;

Pravilnik o sadrţaju programa, projekata i elaborata geoloških istraţivanja, Sl. list R
BiH, br. 16/93 i 13/94.
KULTURNO-HISTORIJSKO NASLIJEĐE

Zakon o provedbi odluka Komisije za zaštitu nacionalnih spomenika uspostavljene
prema Aneksu 8. Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, Sl. novine
FBiH, br. 2/02, 27/02, 6/04 i 51/07;

Odluka Komisije za oĉuvanje nacionalnih spomenika o proglašenju Istorijskog
spomenika Most u Koţetini nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine, Sluţbeni
glasnik BiH, br. 84/05.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
14/81
1. IME I ADRESA OPERATORA/INVESTITORA
HE USTIKOLINA
JP ELEKTROPRIVREDA BOSNE I HERCEGOVINE
Vilsonovo šetalište br. 15
BiH, 71000 Sarajevo
Tel/faks: +387 (0) 33 75 10 00
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
15/81
2. IZVOD IZ PLANSKOG AKTA ODNOSNOG PODRUĈJA
2.1. PLANSKI AKTI ODNOSNOG PODRUĈJA
Aktuelni Prostorni plan SR BiH za period 1981. – 2001., do donošenja prostornog plana
Federacije Bosne i Hercegovine, primjenjuje se u dijelu koji se odnosi na teritorij Federacije
Bosne i Hercegovine. U dijelu Plana o orijentaciji razvoja i razmještaju privrede u prostoru, u
posebnom odjeljku o razvoju proizvodnje energije stoji da će se nove hidroelektrane graditi
duţ rijeĉnih tokova, i da treba oĉekivati ubrzanje korištenja raspoloţive snage i ulazak u širu
izgradnju sistema novih hidrocentrala. Planom je predviĊeno i formiranje akumulacije na
potezu vodotoka od Foĉe do Goraţda i izgradnaja hidroelektrane kod Goraţda sa kotom
uspora 373,00 m n.m.
Na slici 1. je prikazan isjeĉak iz Prostornog plana SR BiH.
Slika 1.: Isjeĉak iz Prostornog plana SR BiH2
2
Izvor: Prostorni plan SR BiH 1981.-2001.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
16/81
Planski akt koji tretira predmetno podruĉje je Regulaciono-prostorni plan gornja Drina za
period od 1981. do 2001. godine. U fazi izrade je i novi Prostorni plan Bosansko-podrinjskog
kantona Goražde (u daljem tekstu BPK Goraţde), za ĉiju potrebu su uraĊeni pojedini studijski
separati, ukljuĉujući i Studiju elektroenergetskog i termoenergetskog sistema Bosanskopodrinjskog kantona Goražde za period 2008. – 2028. godina (CETEOR; IPSA; HEIS –
Decembar 2008.), koja će posluţiti kao osnova za njegovu izradu. Studija elektroenergetskog
i termoenergetskog sistema Bosansko-podrinjskog kantona Goražde za period 2008. – 2028.
godina je predvidila i objekat HE Ustikolina.
Moţe se primjetiti da su raspoloţiva planska dokumenta starije generacije, a dokumenta
nove generacije u fazi izrade. Ĉinjenice o dobro provjerenim i davno utvrĊenim kvalitetima i
pretpostavkama u prostoru uglavnom vrijede i danas što se posebno odnosi na mogućnost
hidroenergetskog korištenja potencijala Drine na potezu od Foĉe do Goraţda.
Dat je popis prostora koje treba zaštititi za potrebe višenamjenskih akumulacija (
Slika 2.: Izvod iz Prostornog plana SRBiH - popis prostora koje treba zaštititi za potrebe
višenamjenskih akumulacija), koji potiĉe iz Prostornog plana SRBiH, gdje je predviĊeno
formiranje akumulacije „Goraţde“ na potezu rijeke Drine izmeĊu Foĉe i Goraţda. Na osnovu
navedenog raĊene su studije (analize) mogućnosti hidroenergetskog korištenja:

Osnovni projekat iskorišćenja rijeke Drine sa pritokama (1960.-1970.)

Idejno rješenje iskorištenja rijeke Drine na potezu Foĉa-Goraţde (1978.)

Aktuelizacija idejnog rješenja hidroenergetskog iskorišćenja rijeke Drine na potezu
Foĉa-Goraţde (1990.)
Prihvaćeno rješenje je podizanje tri stepenice sa zanemarivim (malim) akumulacijama od
kojih je jedna i HE Ustikolina.
Prema Zakonu o prostornom planiranju i korištenju zemljišta na nivou Federacije Bosne i
Hercegovine (“Sluţbene novine Federacije BiH”, br. 2/06, 72/07, 32/08 4/10, 13/10 i 45/10),
ĉlan 17. Prostorni plan podruĉja posebnih obiljeţja Federacije donosi se za podruĉja od
znaĉaja za Federaciju utvrĊena Prostornim planom Federacije. Podruĉje posebnog obiljeţja
Federacije utvrĊuje se naroĉito za podruĉje izgradnje velikih hidroenergetskih graĊevina (više
od 30 MW instalirane snage) što je u sluĉaju HE Ustikolina potrebno uraditi.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
17/81
Slika 2.: Izvod iz Prostornog plana SRBiH - popis prostora koje treba zaštititi za potrebe
višenamjenskih akumulacija
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
18/81
Za potrebe izrade Prostornog plana FBiH izraĊena je Studija ranjivosti prostora FBiH. Na slici
3. je prikazana sintezna karta ranjivosti prostora FBiH i podruĉja od posebnog znaĉaja za F
BiH, tj. pokazuje u kojoj zoni ranjivosti se nalaze odreĊena podruĉja.
Slika 3.: Sintezna karta zbirne ranjivosti prostora podruĉja od posebnog znaĉaja
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
19/81
Na slici 4. dat je pregled u kojim zonama ranjivosti se nalazi planirana HE Ustikolina.
Napravljena je analiza u kojem obimu buduća akumulacija zahvata osjetljiva podruĉja.
Korištena je metodologija iz Studije ranjivosti prostora FBiH, gdje je:
0 – nema uticaja
1 – uticaj je znaĉajan
2 – uticaj je velik
3 – uticaj je veoma velik
4 – uticaj je nedopustiv
Slika 4.: Pregled zona ranjivosti se nalazi planirana HE Ustikolina
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
20/81
Zbirna ranjivost prostora predstavlja sumu ranjivosti prostora pejzaţne slike, prirode, resursa
i prirodnih resursa, te kvaliteta ţivota. Dalje, svaka od ovih podruĉja ranjivosti podjeljena je
na daljnje aspekte za koje je izvršena analiza ranjivosti. Za zbirnu vrijednost ranjivost –
maksimalne vrijednsoti se uzima veća vrijednost, dakle ako je podruĉje po osnovu jednog
aspekta u zoni 2, a po osnovu drugog aspekta u zoni 4, zbirna ranjivost tok podruĉja je 4.
Kroz analizu procjenjeno je da se akumulacijom buduće HE Ustikolina povećava površina
korita za cca 0,5 km2 u odnosu na trenutno stanje. Zbirna ranjivost ukazuje da se 80%
akumulacije nalazi u trećoj, a 20% u ĉevrtoj zoni ranjivosti. U nastavku je dat tabelarni
pregled u kojem obimu akumulacija zahvata pojedinaĉno svaku od zona ranjivosti (Tabela
1).
Tabela 1. Detaljan pregled pojedinaĉnih zona ranjivosti za planiranu HE Ustikolina
Aspekti ranjivosti
0
Zbirna ranjivost prostora FBiH
1
0,0
0%
Ranjivost pejzaţne slike
0,0
Aspekt zemljišnog pokrivača
Aspekt etnologije
Aspekt nacionalnih spomenika
Aspekt otvorenih vodnih tokova
Aspekt jezera
Aspekt vidljivosti sa uzvisenja
Aspekt vidljivosti iz naselja
Aspekt vidljivosti sa magistralnih cesta
Ranjivost prirode - srednja vrijednost
Ranjivost prirode - maksimalna vrijednost
Aspekt stabilnosti terena
Aspekt nagiba terena
Aspekt erozije tla
Aspekt ekoloških zasticenih područja
Aspekt sumskih povrsina
Aspekt poljoprivrednih povrsina
Aspekt atmosfere
Aspekt voda
0,5
100%
0,0
0%
0,5
100%
0,5
100%
0,0
0%
0,5
100%
0,5
100%
0,1
9%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,5
100%
0,0
0%
0,0
0%
0,5
100%
0,5
100%
0,0
2%
0,0
0%
0,1
17%
3
0,0
0%
0%
Aspekt ekoloških zaštićenih područja
2
0,0
0%
0,0
4%
0,0
0%
0,4
83%
0,0
0%
0,0
0,0
0%
0,0
7%
0,0
0%
0,0
0%
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
0,0
0%
0,5
0,5
100%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,5
99%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,5
98%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
91%
0,5
93%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0%
0%
0,0
0%
0,1
17%
0,5
96%
0,0
0%
0,4
80%
0,0
0%
4
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,3
64%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
1%
0,2
42%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,4
83%
0,2
36%
0,5
100%
0,0
0%
0,0
0%
0,3
58%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,5
100%
0,0
0%
0,1
20%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Aspekti ranjivosti
Ranjivost resursa i prirodnih izvora srednja vrijednost
Ranjivost resursa i prirodnih izvora maksimalna vrijednost
Aspekt sumskih resursa
Aspekt poljoprivrednih resursa
Aspekt minerealnih i energetskih sirovina
Aspekt vodnih resursa
Aspekt podzemnih vodnih resursa - COP
metod
Ranjivost kvaliteta ţivota - srednja
vrijednost
Ranjivost kvaliteta ţivota - maksimalna
vrijednost
Aspekt etnologije
Aspekt nacionalnih spomenika
Aspekt sumskih povrsina
Aspekt raznolikosti reljefnih pojava
Aspekt zraka
Aspekt buke
Aspekt ekoloških zasticenih područja
Aspekt voda
0
0,1
18%
0,0
2%
0,3
57%
0,4
83%
0,5
100%
0,2
37%
0,5
100%
0,0
0%
0,0
0%
0,5
100%
0,5
100%
0,5
100%
0,0
0%
0,0
3%
0,5
100%
0,5
100%
0,1
17%
1
2
3
0,3
48%
0,1
23%
0,0
0%
0,0
0,0
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,1
15%
0,0
0,5
0,0
0,0
0,0
0%
0,0
0%
0,4
80%
0,5
0,0
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
7%
0%
0%
0,0
0%
0,1
97%
0,0
0%
0,0
13%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
7%
0%
0%
0,5
85%
90%
0%
0,0
0%
0,0
3%
0,3
63%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0%
0%
0,3
0,2
0,4
83%
0,0
0%
0,0
9%
63%
43%
0%
0,0
0,1
0,0
4
2%
14%
0%
Strana
21/81
0,1
21%
0,0
0%
0,1
17%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
0,0
0%
Kao što se iz tabele 1. vidi HE Ustikolina samo po osnovu aspekta ranjivosti poljoprivrednih
resursa spada u ĉetvrtu zonu ranjivosti.
2.2. ISTORIJAT PROJEKTOVANJA
Gornji tok rijeke Drine (potez od Šćepan-Polja do Višegrada) raspolaţe sa znaĉajnim
hidroenergetskim potencijalom. Korištenje ovog dijela toka je, kao cjelovito tehniĉko rješenje,
razmatrano u periodu 1960-1970 u okviru Osnovnog projekta iskorišćenja rijeke Drine sa
pritokama.
Hidroenergetsko korištenje voda na dijelu gornjeg toka od Foĉe do Goraţda (cca 25 km) u
periodu do 1978. godine nije posebno razmatrano kao što je to bio sluĉaj sa uzvodnijim i
nizvodnijim potezom tog dijela toka ili pak kao što je bio sluĉaj sa potezom Srednje Drine. Te
godine je završen projekat Idejno riješenje iskorištenja rijeke Drine na potezu Foča-Goražde
(Energoinvest-Sarajevo) u kome je od više razmatranih varijanti usvojeno rješenje sa jednom
stepenicom (HE Goraţde).
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
22/81
U narednom desetogodišnjem periodu došlo je do znaĉajnih promjena filozofije prostornog
planiranja, ekološke svijesti i razvoja, te se pokazalo opravdanim preispitivanje ranije
definisanog optimalnog korištenja hidroenergetskog potencijala rijeke Drine na ovom potezu.
Tako je izraĊen elaborat Aktuelizacija idejnog rješenja hidroenergetskog iskorišćenja rijeke
Drine na potezu Foča-Goražde, Energoprojekt, Beograd, 1990. IzmeĊu šest alternativnih
šema odabrana je šema sa tri niske stepenice i to: HE Paunci, HE Ustikolina i HE Goraţde II
(Prilog 4 - Šema hidroenergetskog korištenja rijeke Drine na potezu Foĉa-Goraţde).
U meĊuvremenu je došlo do promjena u pogledu administrativne, privredne, socijalne i
prostorne strukture šireg podruĉja, ali je od strane Vlade FBiH (Odluka o proglašenju javnog
interesa, pristupanju pripremi izgradnje elektroenergetskih objekata, izboru strateških
partnera i pristupanju dodjeli koncesija, Sl. novine FBiH, br. 60/06 i Odluka o proglašenju
javnog interesa i pristupanju i izgradnji prioritetnih elektroenergetskih objekata u FBiH, Sl.
novine FBiH, br. 08/10) ocjenjeno da to nema bitnog uticaja i da se izrada Predstudije
izvodljivosti HE Ustikolina moţe bazirati na varijanti hidroenergetskog korištenja rijeke Drine
na potezu Foĉa – Goraţde koja je usvojena u Aktueliziranom idejnom rješenju iz 1990.
godine.
Shodno tome, HE Ustikolina je projektovana kao pribransko postrojenje, a sa energetskog
stanovišta protoĉna elektrana. U toku izrade Idejnog projekta, a shodno aktuelnim zakonskim
propisima, aktuelizirano je rješenje iz studije iz 2002. godine, pa će, prema Idejnom projektu
HE Ustikolina, biti opremljena sa tri agregata instalisanog proticaja od Qi = 3 x 150 m³/s.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
23/81
3. LOKACIJA POGONA I POSTROJENJA HE USTIKOLINA
3.1. UVOD
Izgradnja HE Ustikolina je planirana na rijeci Drini, u BPK Goraţde.
Drina je najduţa rijeka Bosne i Hercegovine koja teĉe kroz istoĉni dio zemlje i na mnogim
mjestima ĉini granicu izmeĊu Bosne i Hercegovine i Srbije. Drina je najveća desna pritoka
Save a nastaje spajanjem rijeka Pive i Tare kod mjesta Šćepan Polje. Njeno slivno podruĉje
ima površinu 19.677 km² i nalazi se na teritoriji Bosne i Hercegovine, Srbije i Crne Gore.
Duţina toka rijeke Drine od Šćepan-Polja do ušća u Savu je 346 km, srednji proticaj na ušću
je 401 m³/s, a ukupni pad 357 m.
Lokacija predmetne HE Ustikolina planirana je na udaljenosti pregradnog profila od ušća
Drine 305+340 km, udaljenosti 14 km uzvodno od Goraţda i 16 km nizvodno od Foĉe (Prilog
1. - Pregledna situacija postrojenja).
HE Ustikolina sa akumulacijom i pripadajućim objektima postrojenja, nalazi se uglavom na
podruĉju Općine Foĉa – Ustikolina, dok manji dio pregradnog mjesta i akumulacije pripada
teritoriji općine Goraţde.
Preko teritorije vodi vaţna saobraćajna komunikacija sa juga prema sjeveru, M20, koja
obezbjeĊuje otvorenost ovog podruĉja, a pruţa se uz lijevu obalu Drine.
Prostor odreĊuje dolina rijeke Drine sa graniĉnim planinskim masivima koji se pruţaju u
pravcu istok-zapad, duţ toka rijeke Drine. Šire podruĉje lokacije HE Ustikolina prikazano je
na slici 5.
Slika 5.: Šire podruĉje lokacije HE Ustikolina
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
24/81
3.2. OPIS LOKACIJE HE USTIKOLINA
3.2.1. Geografski poloţaj i reljef
Bosanko-podrinski kanton Goraţde obuhvata površinu od 504,6 km2 i sastoji se od općina:

Goraţde

Foĉa - Ustikolina

Pale - Praĉa
BPK Goraţde se nalazi u istoĉnoj Bosni, u Podrinju. Nadmorska visina u cijelom kantonu je
iznad 300 metara. Rijeka Drina protiĉe kroz općine Foĉa-Ustikolina i Goraţde. Teritorija BPK
Goraţde je uglavnom prekrivena šumom i preovladavaju brdsko-planinski predjeli.
Najvisoĉiji planinski vrhovi u BPK Goraţde su Borovac s nadmorskom visinom od 1750 m,
Kacelj sa 1674 m i Mlijeĉnik sa 1637 m nadmorske visine. Na slici 6. je prikazana reljefna
karta BPK Goraţde.
Slika 6. Reljefna karta BPK Goraţde
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
25/81
3.2.2. Hidrogeološke karakterisitke terena
Rijeka Drina u širem posmatranom prostoru predstavlja najdublji erozioni bazis i najveći
vodotok prema kome se slijevaju sve površinske i podzemne vode. Na uţem posmatranom
prostoru u okolini pregradnog mjesta su lijeve pritoke Osanica nizvodno i Rikavac potok
uzvodno, dok na desnoj obali su pritoke Drinski potok i Kolina koja se u Ustikolini ulijeva u
rijeku Drinu. Osanica, Drinski potok i Kolina su stalni površinski tokovi, a potok Rikavac je
povremeni vodotok.
Na terenu obuhvaćenom geološkom kartom (Prilog 2. - Gološka podloga) vidi se da su
zastupljene stijene koje se prema tipu poroznosti, vodopropusnosti i hidrogeološkim
funkcijama meĊusobno razlikuju, a izdvajaju se sljedeće hidrogeološke kategorije:

Hidrogeološki izolatori ili slabi hidrogeološki kolektori pukotinske poroznosti,

Hidrogeološki kolektori intergranularne proroznosti velike vodopropusnosti,

Hidrogeološki izolatori slabe vodopropusnosti do vodonepropusni.
Prvima pripadaju stijenske mase koje ĉine osnovnu graĊu terena, ĉija vodopropusnost
uveliko zavisi od stepena ispucalosti ili tektonske oštećenosti, gdje najviše dolaze do izraţaja
pukotinske pore kojima cirkulišu podzemne vode. Na smanjenje opće poroznosti utiĉe
zapunjavanje pukotina raspadnutim (glinovitim) materijalima. Prema ispitivanjima
vodopropusnosti na uzvodnom i drugim pregradnim mjestima unutar ovakvih stijenskih masa
procjenjeno je slijedeće:

Vodopropusnost opada sa dubinom i u kompaktnim masama je relativno mala (1-5
Lu) u pripovršinskoj zoni do dubine 40-50 m, a ispod ovih dubina je vodonepropusna.

U tektonski oštećenim sredinama ili jaĉe ispucalim zonama, vodopropusnost je
srednja do iznimno veća (5-20 Lu) sve do dubine 40-50 m, a ispod ovih dubina je
vodonepropusna.
U Predstudiji izvodljivosti iz 2002. godine je konsatovano da se unutar ovih stijenskih masa
formiraju tzv. male izdani kojima se prihranjuju izvori preteţno male izdašnosti (0.1-1.0 1/s),
koji su ĉesto povremenog karaktera ili im se izdašnost smanjuje na neznatnu mjeru. Ovdje
egzistiraju dva pojedinaĉna izvora od kojih je jedan na desnoj obali kod Zubovića izdašnosti
oko 1 l/s i drugi potok Rikavac, koji je kaptiran i izdašnosti 0.1 – 3.0 l/s.
Hidrogeološki kolektori intergranularne poroznosti uglavnom dobre vodopropusnosti
predstavljeni su šljunkovitim naslagama rijeĉnih terasa i aluvijalnim šljunkovima.
Vodopropusnost im se kreće u granicama K=1x10-1 cm/s.
Na kraju se moţe zakljuĉiti da dominantnu ulogu imaju stijenske mase pukotinske poroznosti,
koje su slabe vodopropusnosti do praktiĉno vodonepropusne, sa pojavom manjih izdani u
relativno plitkim pripovršinskim zonama.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
26/81
3.2.3. Geološko-tektonske odlike šireg podruĉja
Teren u širem i uţem podruĉju brane HE Ustikolina izgraĊen je od stijena mlaĊe paleozojske
i kvartarne starosti. Osnovu terena ĉine stijenske mase karbonske i permske odnosno permotrijaske naslage. Karbonski sedimenti razvijeni su u faciji kulma koju saĉinjavaju sivi do
tamnosivi orkozni pješĉari, crni filitiĉni i ugljeviti škriljci, kvarc-sericitski škriljci i glincki koji se
meĊusobno naizmjeniĉno smjenjuju vertikalno i boĉno. Najveću zastupljenost u masi imaju
pješĉari. Ovi sedimenti pripadaju donjem karbonu.
Permo trijaske naslage razvijene su takoĊe u klastiĉnoj faciji. Ovdje se takoĊe smjenjuju u
masi sivi i sivkastosmeĊi pješĉari, zelenkastosivi kvarcno-liskunoviti škriljci, škriljasti glinci.
Granice meĊu pojedinim ĉlanovima nisu jasne, a postoje i lateralne izmjene. IzgraĊuju
podruĉje desne dolinske strane, zatim lijeve dolinske strane uzvodno od potoka Rikavac.
Kvartarne tvorevine predstavljene su terasnim naslagama, sastavljenim preteţno od
šljunkova i podreĊeno od slabo vezanih konglomerata, zatim od holocenih šljunkova,
pjeskova, deluvijalnih glinovitih drobina i proluvijalnih nanosa.
Tektonika terena je sloţena s obzirom na izboranost u vidu manjih nabora kako po pravcu
pruţanja takoĊe i u pravcu pada slojeva, što je izraţeno posebno u karbonskim slojevima, a
nešto manje u permotrijaskim. Ustanovljena su tri osnovna rasjedna elementa. Glavni rasjed
u pravcu doline Drine situiran bliţe lijevoj obali, kojim su dovedeni u isti nivo sedimenti
karbona lijeve dolinske strane sa sedimentima permotrijasa u rijeĉnom koritu i na desnoj
obali. Pribliţno popreĉno na glavni rasjed je rasjed dolinom potoka Rikavac kojim su
dovedeni u nenormalni kontakt permotrijaske i karbonske naslage. Treći rasjed je situiran duţ
doline rijeke Osanice unutar karbonskih sedimenata, kojim je predisponirano formiranje ove
popreĉne doline.
3.2.4. Seizmološke karakteristike podruĉja
Na osnovu podataka dobijenih svojevremeno od Seizmološkog zavoda, kao i kasnije
prikupljene dokumentacije, došlo se do saznanja o seizmiĉnosti terena u ovom podruĉju.
Raspoloţivi podaci o potresima odnose se na period koji iznosi pribliţno 100 godina.
Svi potresi registrovani u ovom podruĉju nemaju epicentralne zone na uţem prostoru doline
Drine, već se manifestuju kao posljedica potresa u drugim epicentralnim zonama. Najveći
uticaj potresa u Goraţdu zapaţen je za vrijeme Biokovskog i Treskaviĉkog trusa (1962.
godine) kada je podrhtavanje trajalo nešto duţe od 5 sekundi.
Najnovijim istraţivanjima i obradom podataka uraĊena je 1987. godine seizmološka karta
podruĉja bivše drţave SFRJ uz suradnju svih seizmoloških institucija u zemlji. Karta je
uraĊena za razliĉite povratne periode od 50, 200 i 10 000 godina, za koje su sraĉunate
veliĉine intenziteta potresa i okonturene zone razliĉitog intenziteta po MCS skali.
Predmetno podruĉje nalazi se u zonama potresa kako slijedi:

Za povratni period 50 god.
5°MCS

Za povratni period 200 god.
7°MCS

Za povratni period 10 000 god.
8°MCS
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
27/81
Brane predstavljaju objekte koji su van kategorije i da se za njih vrše posebna regionalna i
lokalna seizmotektonska istraţivanja i na osnovu toga odreĊuje seizmiĉnost lokacije odnosno
potrebni parametri za proraĉun (predominantne periode osciolovanja tla, poloţaj osnovne
stijene, ubrzanje tla, ampiflikacije i dr.). Postojeće seizmološke karte sluţe samo kao osnova
za projektovanje, a ne za donošenje odluka o izgradnji.
3.2.5. Sadašnji vodni reţim3
Na potezu rijeke Drine od Bastasa do Goraţda, kao i na vaţnijim pritokama Drine na istom
potezu, postoji veći broj hidroloških stanica pa se ovaj dio sliva moţe smatrati relativno
dovoljno izuĉenim sa hidrološkog aspekt. Što je i vidljivo na šematskom prikazu poloţaja
hidroloških stanica na rijeci Drini od Bastasa do Goraţda, Slika 7.
Slika 7.: Šematski prikaz poloţaja hidroloških stanica na rijeci Drini od Bastasa do Goraţda
3
Podaci za ovo poglavlje preuzeti su iz “Hidrološko- meteorološke podloge za Idejni projekat HE Ustikolina“, kljiga 2.6.
(Energoinvest, 2009.) za šta su korištene podloge:

Hidroenergetsko korištenje rijeke Drine na potezu Foĉa-Goraţde –aktuelizacija Idejnog rješenja - Energoprojekt
BGD 1990.god.

Stanje vodotoka i obalnog podruĉja rijeke Drine i Pive nizvodno od HE Piva – Knjiga 3 – Hidrotehniĉki dio- Sarajevo
decembar 1978. god.- Energoinvest – Sarajevo 1978. god.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
28/81
Većina ovih hidroloških stanica ima dugogodišnji niz osmatranja i dovoljan broj
hidrometrijskih mjerenja, te su detaljno obraĊivane u okviru Hidrološkog Informacionog
sistema rijeke Drine.
Za potrebe projektovanja HE Ustikolina na nivou Idejnog projekta bilo je neophodno za ovaj
objekat definisati karakteristike reţima voda, odnosno definisati srednje, male i velike vode.
Najbliţa stanica na kojoj postoji dugogodišnji period osmatranja i veliki broj izvršenih
hidrometrijskih mjerenja je VS Foĉa-most. Zato je odluĉeno da se obrade podaci sa ove
vodomjerne stanice i da se korelacijskim odnosom dobiveni rezultati prenesu na profil
zahvata HE Ustikolina. Zahvat HE Ustikolina lociran cca 400 metara uzvodno od ušća lijeve
pritoke Osanice i nalazi se cca 16,5 km nizvodno od VS Foĉa-most.
3.2.5.1. VS Foĉa – most i rezultati dosadašnjih obrada
Na raspolaganju su bili rezultati ĉetiri hidrološke obrade VS Foĉa-most.
Prva obrada je uraĊena 1976. godine u okviru Dopunske Hidrološke obrade i obuhvatila je
period obrade 1926. – 1975. godina. (Zavod za hidrotehniku GraĊevinskog Fakulteta u
Sarajevu).
Druga obrada je uraĊena 1983. godine od strane GraĊevinskog instituta OOUR Fakultet
graĊevinskih znanosti–Split a u okviru elaborata: Utjecaj akumulacije HE Višegrad na
priobalje podruĉja Goraţda. Obrada je obuhvatila period 1926.- 1980. godine.
Treća obrada je uraĊena u elaboratu: Hidroenergetsko korištenje rijeke Drine na potezu Foĉa
– Goraţde – aktuelizacija Idejnog rješenja – Knjiga II – Prethodne analize – Energoprojekt –
Beograd 1990. godina. Obradom je obuhvaćen period 1926.- 1985. godine.
Ĉetvrta obrada je uraĊena u elaboratu: Korištenje hidroenergetskog potencijala Gornje Drine
i Sutjeske na teritoriji Republike Srpske – Idejno rješenje i prethodna studija opravdanosti –
knjiga 8 – Izvještaj o energetskim efektima izgradnje objekata. Obradom je obuhvaćen period
1946.- 1989. godine Energoprojekt Hidroinţenjering i Institut za vodoprivredu Jaroslav Ĉerni.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
29/81
Pregled rezultata pomenutih obrada respektivno je priloţen u tabeli 2.
Tabela 2: Rezultati hidroloških obrada
Povtšina
sliva F(km2)
Srednji
proticaj
Q(m3/s)
Ekološki
prihvatljiv protok
Q(m3/s)(4)
Velike
vode Q1/100
(m3/s)
Velike vode
Q1/1000
(m3/s)
Period
obrade
5593
212
27,60
3327
4487
1926.-1975.
5593
217
30,59
3100
4160
1926.- 1980.
5957
211,86
27,55
2736
3822
1926.-1985.
6139
206,88
29,09
2537
3826
1946.-1989.
Za potrebe Idejnog projekta izvršena je hidrološka obrada Vodne stanice Foĉa za period
1956.- 1991. godine.
Hidrološka obrada rijeke Drine na profilu VS Foĉa-most za period 1956.- 1991. godine
uraĊena je na osnovu niza osmotrenih vodostaja i izvršenih hidrometrijskih mjerenja. U
periodu od 1954. – 1991. godine izvršena su 164 hidrometrijska mjerenja u dijapazonu od
27,2 m3/s do 2309 m3/s odnosno od (0,134 – 11,43) Qsr.
Na vodomjernoj stanici VS Foĉa-most registrovan je trend produbljavanja korita kao
posljedica erozionih procesa u samom slivu rijeke Drine.
Kod analiza hidrološke obrade uzeta su obzir dva perioda. Prvi period je od 1956-1975
godine kada se radi o prirodnom reţimu protoka rijeke Drine. Drugi period je od 1975-1991
godine kada se radi o vještaĉkom reţimu protoka rijeke Drine uzrokovanim poĉetkom rada
HE Mratinje 1976. godine
3.2.5.2. Vodni reţim na lokaciji zahvata HE Ustikolina
Osnova za definisanje reţima voda na lokaciji zahvata HE Ustikolina su bili podaci sa lokacije
VS Foĉa-most.
Površine sliva na VS Foĉa-most u iznosu 6139 km2 preuzeta je iz Energoprojektovih
elaborata, jer su oni izvršili najveći obim istraţnih radova.
Odnos površina sliva na zahvatu HE Ustikolina i VS Foĉa – most iznosi 1,0425, a korigovan
sa pripadajućim padavinama iznosi 1,0284. Za proraĉun dnevnih proticaja na profilu zahvata
HE Ustikolina korišten je korigovani odnos 1,0284.
4
Ekološki prihvatljiv protok predstavlja najmanju koliĉinu vode koja osigurava oĉuvanje prirodne ravnoteţe vodnih ekosistema i
pejzaţnih karakteristika vodotoka. Trenutno je u skladu sa Zakonom o vodama u izradi Podzakonski akt vezan za definisanje
ekološki prihvatljivog protoka. Do usvajanja Podzakonskog akta ekološki prihvatljiv protok (vodoprivredni minimum) se uzma
kao vrijednost minimalnog srednje mjeseĉnog proticaja sa 95%-nim obezbjeĊenjem.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
30/81
Srednji proticaj na profilu zahvata HE Ustikolina
Prosjeĉni višegodišnji proticaj na profilu zahvata HE Ustikolina za period 1956.- 1975. godina
(prirodni reţim teĉenja) je dobiven mnoţenjem srednjeg proticaja rijeke Drine na profilu
zahvata VS Foĉa-most za period 1956.- 1975. godina sa koeficijentom K=1,0284.
Qzahvat HEUstikolina(1956.- 75) = 207,66 m3/s (qsp = 32,44 l/s/km2)
Prosjeĉni višegodišnji proticaj na profilu zahvata HE Ustikolina za period 1976.- 1991. godina
(vještaĉki reţim teĉenja) je dobiven mnoţenjem srednjeg proticaja rijeke Drine na profilu
zahvata VS Foĉa-most za period 1976.- 1991. godina sa koeficijentom k= 1,0284
Qzahvat HEUstikolina(1976.- 91) = 201,82 m3/s (qsp = 31,53 l/s/km2)
Za obraĊeni period 1956.- 1991. godina srednji proticaj rijeke Drine na profilu zahvata HE
Ustikolina iznosi 205,06 m3/s.
Pošto je srednji (prirodni) proticaj na profilu zahvata HE Ustikolina 207,66 m3/s za period
1956.-1975. godina, uvrštavanjem u obrazac dobiva se da je minimalni srednje mjeseĉni
proticaj sa 95%-nim obezbjeĊenjem 33,02 m3/s, što je predloţeno za usvajanje kao ekološki
prihvatljiv protok na profilu zahvata HE Ustikolina.
Velike vode na profilu zahvata HE Ustikolina
Vjerovatnoća pojave velikih voda raĊena je na osnovu niza maksimalnih godišnjih proticaja
perioda 1956.-1975. godina. (period prirodnog teĉenja) tako što su pojavljeni maksimumi na
VS Foĉa-most uvećani za K=1,0284. Ovo je bilo moguće uraditi jer na potezu VS Foĉa –
most – zahvat HE Ustikolina nema većih pritoka koje bi specifiĉno uticale na niz.
Tabela 3.: Rezultati proraĉuna velikih voda za odabrane povratne periode
Povratni period
Vjer.
QVV ( m3/s)
(godine)
(%)
(m3/s)
2
50
1095,07
5
20
1613,61
10
10
1993,17
20
5
2383,86
25
4
2513,43
50
2
2930,46
100
1
3372,81
1000
0,1
5065,79
10 000
0,01
7183,20
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
31/81
Proraĉun velikih voda povratnog perioda 1000 godina sa 95%-nim intervalom povjerenja
Da bi bili na strani sigurnosti uraĊen je dodatni proraĉun vjerovatnoće pojave velikih voda za
povratni period 1000 godina sa intervalom povjerenja 95%, a na osnovu regionalne analize
velikih voda.
Proraĉun je proveden u 2 koraka. U prvom koraku izvršen je proraĉun vjerovatnoće pojave
velikih voda za izuĉene profile (VS Bastasi, HE Foĉa, VS Foĉa Most, HE Ustikolina i VS
Višegrad.) Za svaki profil je usvojena odgovarajuća teorijska funkcija raspodjele i za usvojenu
teorijsku funkciju raspodjele je izraĊen 95% - ni interval povjerenja. Za povratni period 1000
godina oĉitana je Q1/1000 sa 95%-nim intervalom povjerenja za usvojenu teorijsku funkciju
raspodjele.
U drugom koraku je formirana zavisnost površine sliva - Q1/1000 sa 95%-nim intervalom
povjerenja za svaki gore pomenuti profil.
Kao rezultat korespondencije dobivena je relacija:
Qmax 1/1000 95% obezbj. = 0,6399 x F + 1108,8
Kada se u relaciju uvrsti površina sliva rijeke Drine na profilu zahvata HE Ustikolina dobije se
vrijednost hiljadugodišnje velike vode sa 95%-nim intervalom povjerenja u iznosu od:
Qmax 1/1000 95% int. pov. = 5204 m3/s
3.2.6. Kvalitet vode rijeke Drine nizvodno od Foĉe
Kada je rijeĉ o stanju kvaliteta vode, mjerodavni pokazatelji uticaja stanja izazvanih
prirodnim ili vještaĉkim procesima na kvalitet voda su indeks saprobnosti (kljuĉni pokazatelj
uticaja) i koncentracija i potrošnja kiska (BPK5) (pokazatelj stanja kvaliteta voda). Na dijelu
toka rijeke Drine, obraĊene stanice (Goraţde nizvodno i Foĉa nizvodno) kao i dugogodišnji
period mjerenja (1980.-1991. godina) od strane Republiĉkog hidrometeorološki zavod
SRBiH su pouzdana osnova za utvrĊivanje postojećeg stanja (do 1991. godine). Kvalitet
vode rijeke Drine nizvodno od Foĉe ispitivan je sistematski 1988. godine sa tri serije pri
proticajima 134 m³/s do 346 m³/s (na profilu Foĉa-most). Ispitivanja su vršena i na ĉetiri
profila od Bastasa do uzvodno od Višegrada. U tabeli 4. se daju rezultati ispitivanja izraţeni
u klasi kvaliteta prema graniĉnim vrijednostima samo za profile Foĉa-nizvodno i Goraţdenizvodno.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
32/81
Tabela 4.: Klasa kvaliteta vode prema graniĉnim vrijednostima5 za profile Foĉa-nizvodno i
Goraţde-nizvodno
Indikator kvaliteta vode
Foĉa-nizv.
Goraţde nizv.
Kisik otopljenosti (mg O2/l)
I
I
Zasićenost kisikom (%)
II
II
BPK5 (mgO2/l)
II
III
HPK
I
I
Suvi ostatak filtrirane vode (mg/l)
I
I
Suspendovane materije (mg/l)
II
II
pH vrijednost
I-II
I-II
Koliformne bakterije NVB/1l
II
III
Stepen saprobnosti (Liebermann)
II-I
II
UtvrĊeno je da klasa kvaliteta vode na profilu Foĉa - nizvodno odgovara II kvalitetu za rijeku
Drinu, dok neki pokazatelji na profilu Goraţde-nizvodno degradiraju kvalitet vode na III klasu
kvaliteta. MeĊutim, navedena ispitivanja su vršena u vrijeme kada su mnoga industrijska
postrojenja bila u pogonu, suprotno poslijeratnom stanju. Moţe se ocjeniti da je današnji
kvalitet vode na potezu Foĉa-Goraţde vjerovatno iznad onoga utvrĊenog 1988. godine, tako
da je rijeka Drina relativno manje zagaĊen vodotok u okviru Bosne i Hercegovine. Kod ocjene
stanja treba navesti da se kvalitet voda mjeri na stanici Goraţde nizvodno. Podaci su
prikazani u Tabela 5 i Tabela 6.6. Navedeni podaci mogu posluţiti kao poĉetno stanje i za
kasniju kontrolu mogućih uticaja na promjenu stanja usljed rada HE Ustikolina.
5
Prema Uredbi o klasifikaciji voda i voda obalnog mora Jugoslavije u granicama SR BiH, Sl. list SR
BiH, br. 19/80
6
Izvor: www.voda.ba
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
33/81
Tabela 5.: Mjerenja kvaliteta voda na VS Goraţde nizvodno (period 2005. -2009.)
Datum
Temperatura
Kisik
BPK5
vode
pH
rastvoreni
(ISO 5815-1,
(Ţivin
(ISO10523)
(ISO5814,
ISO 5815-2)
termometar)
ISO 5813)
Proticaj
3
o
m /s
12.10.2005
25.2.2006
26.5.2006
23.8.2006
17.10.2006
20.4.2007
24.7.2007
22.8.2007
21.5.2008
7.8.2008
16.10.2008
12.5.2009
No.
Prosjek
Minimum
Maksimum
C
90,53
190,5
193
45,5
55,9
132
9,7
5,6
9
16,5
8,5
7,9
23
10,4
10,6
19,6
11
10,4
12
0,13
130
8
104.70
mg O2/l
11.85
0,13
193
8,04
7,38
7,56
8,02
7,8
7,4
8,4
7,9
8,9
8,25
7,9
8,07
12
7.97
5,6
23
mg O2/l
1,8
2,2
1,6
2,7
2,6
1,5
2,17
1,5
0,9
3,6
1,7
2,6
12
2.07
7,38
8,9
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Elektrovodljivost
(ISO7888)
oSiO2
uS/cm
10,56
12
10,5
9,31
11,9
10,8
10,15
11,55
11,2
11,6
12,45
11,82
12
11.15
0,9
3,6
Mutnoća
(ISO 7027)
3,28
27,4
15,6
3
1,4
6,07
1,565
0,476
9,31
12,45
mg/l
290
289
253
265
256
295
304
252
203
290
271
269
12
8
7.35
HPK
Susp.
HPK
Alkalitet –
(dihromatna
materije
(KMnO4 m.)
ukupni
m.)
(ISO11923)
(ISO 8467) (ISO 9963-1)
(ISO 6060)
269.75
0,476
27,4
Sarajevo, mart 2012.
6
55,1
18,2
5,7
3,6
10
1,01
0,85
2,03
2,95
0,98
3,65
12
9.17
203
304
mgO2/l
12
22,5
16,4
16,8
18,6
13,5
mgCaCO3/l
1,185
1,975
1,58
0,6
0,55
7
1.21
5,63
40,6
140
137
150
148
152
122
168
144
1,56
1,04
17,41
5,63
19,67
40,6
15,68
11
18.07
0,85
55,1
mg O2/l
8
145.13
0,55
1,975
122
168
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 34/81
Tabela 6.: Mjerenja kvaliteta voda na VS Goraţde nizvodno (period 2005. -2009.) - nastavak
Datum
12.10.2005
25.2.2006
26.5.2006
23.8.2006
17.10.2006
20.4.2007
24.7.2007
22.8.2007
21.5.2008
7.8.2008
16.10.2008
12.5.2009
No.
Prosjek
Minimum
Maksimum
Tvrdoća
Boja vode
ukupna
prava
(Std. m., 2005
(ISO7887)
(2340C.))
mgCaCO3/l
Pt mg/l
134
142
30
134
16
160
5
160
146
8
206
5
160
5
8
155.25
134
206
6
11.50
5
30
Temperatura
Alkalitet – m Alkalitet – p
zraka (Ţivin
(ISO 9963-1) (ISO 9963-2)
termometar)
o
C
11,6
7
18
24,5
8,9
6
33,5
24
18
31
12,2
20,4
12
17.93
6
33,5
mgCaCO3/l
136
137
150
148
152
122
168
144
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
8
144.63
122
168
mgCaCO3/l
4
0
0
0
0
0
0
0
Kisik zasićenost
(Elektrometrija,
ISO 5814)
%
8
0.50
0
4
Sarajevo, mart 2012.
101
105
102
98,2
110
106
109,5
109,5
104
117,1
101,1
11
105.76
98,2
117,1
Ukupni suhi
ostatak (ISO
3696)
mg/l
234
278
264
226
245
292
199
199
8
242.13
199
292
Ukupni
ţareni
ostatak
(ISO 3696)
mg/l
134
182
160
120
130
220
129
129
8
150.50
120
220
Gubitak
ţarenjem
(ISO 3696)
mg/l
100
96
104
106
115
72
50
70
8
89.13
50
115
-(-)
-
162
153
174
173
4
165.50
153
174
Konzorcij:
HE
USTIKOLINA
Investiciono
tehniĉka
dokumentacija
prethodnih
i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
35/81
3.2.7. Meteorološki parametri i klimatske karakteristike slivnog podruĉja Drine
Reljef slivnog podruĉje rijeka Pive, Tare i Drine, uzvodno od Foĉe se ogleda u izraţenim
brdsko-planinskim masivima. Njegovom forimiranju je doprinjela sloţena klima, jer usljed
visokih planina, koje okruţuju sliv, uticaj Jadranskog mora nije dominantan, a nasuprot tome
otvorenost prema sjeveru olakšava prodiranje hladnog zraka iz tog pravca. Moţe se
konstatovati da u dolinama sliva vlada umjereno kontinentalna a u visokim planinskim
oblastima planinska klima, gdje su ljeta svjeţija i kraća, a zime duţe i nešto hladnije nego u
dolinama.
Srednja temperatura najtoplijeg mjeseca jula mijenja se u slivu od 18,9°C (Foĉa) u dolini, do
15° C (Ţabljak) u višim dijelovima sliva, a najhladnijeg mjeseca januara od -1,0°C do -4,0°C.
Relativna vlaţnost se veoma malo koleba u toku godine. Najveća vlaţnost je u decembru
91% a najmanja u julu 72%. Oblaĉnost je cijele godine znatno izraţena te se moţe govoriti
da je godišnje u prosjeku 6/10 dijelova neba pod oblacima. Najveća oblaĉnost je u novembru
a najmanja u augustu. Srednje godišnje padavine na površini sliva od cca 6000 km2 do Foĉe
iznose 1587 mm i dosta su ravnomjerno rasporeĊene po mjesecima. Najkišovitiji mjesec ima
oko 3-3,5 puta veću koliĉinu padavina od najsušnijeg.
Metereološki uslovi su prikazani za metereološku stanicu Foĉa:

Srednja godišnja temperatura
9.8 0C

Najhladniji mjesec (januar)
-10C

Najtopliji mjesec (juli)
18.90C

Prosjeĉne padavine
952 mm/god

Najvlaţniji mjesec (decembar)
105 mm

Najsušniji mjesec (avgust)
62 mm
Glavni maksimum padavina je u novembru ili decembru, a sporedni u aprilu ili maju. Minimum
padavina je u julu i augustu. Šira oblast grada Goraţda i najveći dio BPK Goraţde pripada
pojasu pretplaninske umjereno kontinentalne klime, dok se dolinom rijeke Drine osjeti snaţan
uticaj umjereno kontinentalne klime sa sjevera. Zapadni dio kantona pripada planinskoj klimi
(dio općine Foĉa-Ustikolina). Na slici 8. su prikazani pojasi klimatskih karakteristika u BPK
Goraţde7.
7
Izvor: Studija ranjivosti prostora FBiH, 2008.
HE Ustikolina - Idejni projekat - Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 36/81
Slika 8.: Klimatske karakteristike u BPK Goraţde
U BPK Goraţde postoji meteorološka stanica u Goraţdu i padavinska stanica u Ustikolini8
(Tabela 7.).
Tabela 7.: Poloţaj meteoroloških stanica u BPK Goraţde7
Meteorološka stanica
Goraţde
Ustikolina
8
Koordinate
N
43º 40'
43º 35'
E
18º 59'
18º 48'
Nadmorska visina (m)
345
384
Izvor: Klimatološke karakteristike BPK Goraţde, novembar 2008.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 37/81
U tabeli 8. su date prosjeĉne vrijednosti temperature sa mjerne stanice u Goraţdu u razdoblju
od 1961. do 1990. godine.
Tabela 8.: Prosjeĉne vrijednosti temperature za Goraţde u periodu 1961. do 1990. godine
Prosjeĉna
godišnja
temperatura (ºC)
Srednja
temperatura u
januaru (ºC)
Srednja
temperatura
u julu (ºC)
Apsolutna
minimalna
temperatura (ºC)
Apsolutna
maksimalna
temperatura (ºC)
9,8
-1,2
19
-23,5
38,2
Tabela 9. Srednje mjeseĉne i godišnje temperature za Goraţde u periodu 2004. do 2008.
godine
I
Goraţde
-1,2
II
III
IV
1,8
5,8 10,2
V
VI
VII
VIII
IX
X
14,4 17,4 19,0 18,7 15,4 10,3
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
XI
XII
5,0
0,4
Sarajevo, mart 2012.
GOD
9,8
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 38/81
Prosjeĉna godišnja vrijednost temperature, idući uz padine okolnih planina, opada za 0,6 ºC
na svakih 100 metara nadmorske visine. Zavisnost pada temperature od nadmorske visine je
prikazana na slici 9.
1500
Nadmorska visina (m)
1300
1100
900
700
500
300
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Srednja godišnja temperatura (ºC)
Slika 9.: Vrijednost prosjeĉne godišnje temperature u zavisnosti od nadmorske visine u BPK
Goraţde
Na slici 10. je prikazana prosjeĉna godišnja temperatura u BPK Goraţde9.
Slika 10.: Prosjeĉne godišnje temperature u BPK Goraţde
9
Izvor: Studija ranjivosti prostora FBiH, 2008.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 39/81
Prosjeĉne godišnje sume padavina u BPK Goraţde10 su meĊu najniţim u BiH, oko 800 l/m2.
Na slici 11. su prikazane prosjeĉne sume padavina za BPK Goraţde11.
Slika 11.: Prosjeĉne sume padavina za BPK Goraţde
10
11
Izvor: Klimatološke karakteristike BPK Goraţde, novembar 2008.
Izvor: Studija ranjivosti prostora FBiH, 2008.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 40/81
3.2.8. Korištenje zemljišta
Na niţim dijelovima terena iznad korita Drine nalaze se površine pod oranicama i baštama.
Najznaĉajniji lokalitet za potencijalno intenzivnije poljoprivredno korištenje je Cvilin polje.
Visinski poloţaj Cvilin polja u odnosu na planiranu kotu uspora HE Ustikolina je 2-6 m (niţa
terasa) i preko 6 m (viša terasa) iznad kote uspora.
3.2.9. Stanovništvo
Glavna naseljena mjesta u BPK Goraţde su Goraţde, Praĉa, Ustikolina, Vitkovići, Ilovaĉa,
Jabuka, Zupĉići i Cvilin. U Tabela 10. je dat pregled broja stanovnika i površina općina koje
pripadaju BPK Goraţde. Najveća općina je općina Goraţde u kojoj ţivi 91 % (2007. godine)
od ukupnog broja stanovništva u Kantonu.
Tabela 10.: Broj stanovnika i površine općina u BPK Goraţde
Površina
(km2)
Općina
Broj stanovnika
199112
20016
200513
20067
20077
Goraţde
248,8
32.676
31.534
31.563
30.789
30.743
Pale-Praĉa
86,4
2.293
1.381
1.097
1.091
1.088
FoĉaUstikolina
169,4
4.982
2.320
1.848
1.837
1.831
Ukupno BPK
Goraţde
504,6
39.951
35.235
34.508
33.717
33.662
U tabeli 11. je prikazana gustina naseljenosti po općinama BPK Goraţde
Tabela 11.: Gustina naseljenosti po općinama BPK Goraţde
Gustina naseljenosti (st/km2)
Općina
12
13
1991
2001
2005
2006
2007
Goraţde
131,3
126,7
126,9
123,8
123,6
Pale-Praĉa
26,5
16,0
12,7
12,6
12,6
Foĉa-Ustikolina
29,4
13,7
10,9
10,8
10,8
Ukupno BPK
Goraţde
79,2
69,8
68,4
66,8
66,7
Izvor: Studija ranjivosti prostora FBiH, 2008.
Izvor: Bosansko-podrinjski Kanton u brojkama-Federalni zavod za statistiku, 2008.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 41/81
Na podruĉju koje se potapa akumulacijom nema naselja, postoji nekoliko privatnih
gazdinstava za stalni ili privremeni boravak.
Iz tabele 10. i tabele 11. je evidentan pad broja stanovništva u BPK Goraţde. Pad broja
stanovništva u BPK Goraţde je prvenstveno rezultat ratnih dešavanja od 1992-1995. godine,
te nizak procenat zaposlenosti radno sposobnog stanovništva što je vidljivo iz tabele 12.
Tabela 12.: Broj zaposlenih u odnosu na ukupan broj stanovnika u BPK Goraţde
Godina
Pokazatelj/indikator
2005
2006
2007
4.275
4.192
4.568
Udio zaposlenih u odnosu na ukupan broj
stanovnika BPK Goraţde
12,4 %
12,4 %
13,6 %
Broj zaposlenih u FBiH14
388.416
389.601
413.676
Udio zaposlenih u odnosu na ukupan broj
stanovnika FBiH
16,7 %
16,8 %
17,8 %
Broj zaposlenih u BPK Goraţde
Iz tabele 12. se vidi da je ukupan broj zaposlenih u BPK Goraţde u odnosu na broj
stanovnika mnogo manji nego što je to sluĉaj u Federaciji BiH.
Razvoj privatnog sektora i malih i srednjih preduzeća nije uspio kompenzirati drastiĉno
smanjenje proizvodnje u velikim preduzećima koja su bila nosioci privrednog razvoja u
prijeratnom periodu. U privrednim i društvenim djelatnostima je 1990. godine bilo zaposleno
oko 10.000 radnika, a danas je na podruĉju BPK Goraţde broj zaposlenih nešto više od
4.500 radnika. Iz ovog se moţe zakljuĉiti da BPK Goraţde spada u nerazvijenije kantone u
FBiH.
Za bolji pregled stanja privrednog razvoja na podruĉju BPK Goraţde, napravljeno je
poreĊenje GDP-a (bruto domaći proizvod BDP) po glavi stanovnika BPK Goraţde u 2004.
godini sa GDP po glavi stanovnika u FBiH. Iako GDP po glavi stanovnika na podruĉju
kantona kontinuirano raste, još uvijek je ispod prosjeĉnog GDP-a po glavi stanovnika FBiH.
Osim toga GDP po glavi stanovnika u 1990. godini iznosio je oko 7.520 KM, dok je u 2004.
godine imao vrijednost 2.598 KM. U istom periodu zaposlenost je smanjena za više od 50%.
Tabela 13.: Bruto domaći proizvod u BPK Goraţde i FBiH
GDP za 2004. godinu
GDP (KM/st)
FBIH
BPK Goraţde
3.62515
2.59816
Opća slika socijalnog aspekta ovog podruĉja je nepovoljna kako u pogledu zaposlenosti tako
i u pogledu bruto domaćeg proizvoda.
14
Izvor: Federacija u brojkama 2008, 2008.
Izvor: Federacija u brojkama 2008.god
16
Izvor: Općina Goraţde -Strategija razvoja zasnovana na poštivanju ljudskih prava 2008 -2014
15
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 42/81
3.2.10. Saobraćajna infrastruktura
Razmatrano podruĉje doline Drine (potez Foĉa-Goraţde) ima relativno razvijenu saobraćajnu
mreţu. Najvaţnija javna saobraćajnica je magristralni put M20 (Višegrad-Goraţde-Foĉa) koji
je u potpunosti lociran na lijevoj obali, 80-tih godina prošlog stoljeća je rekonstruisan i uvršten
u mreţu magistralnih puteva. Duţ desne obale rijeke Drine egzistira više lokalnih puteva
razliĉitog kvaliteta koji su sa magistralnim putem na lijevoj obali povezani preko dva viseća
mosta. Mostovi se nalaze u naseljima Ustikolina i Mravinjac, meĊusobno su udaljeni cca 19
km, i sluţe za saobraćaj pješaka i lakših motornih vozila.
3.2.11. Elektroenergetska mreţa
Prenosna mreţa 110 kV
Osnovni izvor napajanja elektriĉnom energijom BPK Goraţde je TS 110/35/10 (20) kV, 2x20
MVA “Goraţde 1“ koja je povezana na elektroenergetski sistem JP EP BiH i napaja se
postojećom prenosnom mreţom 110 kV:

DV 110kV TS Goraţde 2 – TS Goraţde 1, duţine 5,5 km, sa faznim vodiĉima tipa
AlFe 240/40 mm2

DV 110kV TS Foĉa – TS Goraţde 1, duţine 28,8 km, sa faznim vodiĉima tipa AlFe
240/40 mm2

DV 110kV TS Pale – TS Goraţde 1, duţine 44,9 km, sa faznim vodiĉima tipa AlFe
150/25 mm2
Prenosne mogućnosti dalekovoda 110 kV sa faznim uţetom tipa AlFe, 240/40 mm 2 je 122,7
MVA, a prenosne mogućnosti dalekovoda 110 kV sa faznim uţetom tipa AlFe, 150/25 mm 2
su 89,4 MVA.
Distributivna mreţa „Elektrodistribucije“ Sarajevo – PJ Goraţde:

DV 35 kV TS 110/35 kV Goraţde 1 – TS 35/6 kV Azot

DV 35 kV TS 110/35 kV Goraţde 1 – TS 35/10 kV Pobjeda

10(20) kV mreţa i postrojenja te

Niskonaponska mreţa
Od lokalnih izgraĊenih kapaciteta za proizvodnju elektriĉne energije na podruĉju BPK
Goraţde postoje dvije MHE na rijeci Osanici i to MHE Osanica 1 instalisane snage 1,150
MW, i MHE Osanica 4, instalisane snage 0,488 MW koja je puštena u probni rad 2007.
Godine, te na rijeci Ĉemernici jedna MHE instalisane snage 0,550 MW i jedna u izgradnje.
Ukupna potrošnja elektriĉne energije u BPK Goraţde u 2007. godini iznosila je 43,22 GWh
dok je proizvodnja bila oko 3,4 GWh. HE Ustikolina će proizvoditi 236,80 GWh, obezbjediti
sve potrebe BPK i dodatno smanjiti gubitke prenosa elektriĉne energije iz udaljenih izvora.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 43/81
Realno je oĉekivati da će potrošnja energije u BPK Goraţde u narednom periodu rasti. To
proizilazi iz indikatora vezanih za potrošnu energije za BPK Goraţde i njihovom poreĊenju sa
odgovarajućim indikatorima za FBiH, BiH i susjedne zemlje. Iz ovoga je vidljiv znaĉaj gradnje
HE Ustikolina, odnosno proizvodnja elektriĉne energije na teritoriji BPK kao i energetska
neovisnost podruĉja.
3.2.12. Kulturno-historijsko naslijeĊe
Na potezu Foĉa-Goraţde, ispod postojećih saobraćajnica u dolini Drine, do sada nisu
identifikovani kulturno-historijski spomenici, kao ni prirodne rijetkosti. Najbliţi objekti svrstani
u ovu kategoriju su:
Turhan Emin-begova dţamija u
Ustikolini na koti oko 393,00 m n.m., kao
najstarija dţamija izgraĊena u BiH sa
grobljem, iz druge polovine XV vijeka.
Smještena je u naselju Ustikolina, na
lijevoj obali rijeke Drine, zraĉne
udaljenosti od obale cca 300 m. Nalazi
se na Listi ugroţenih spomenika.
Dţamija je u posljednjem ratu srušena, a
nova je izgraĊena na zaštićenom
prostoru srušenog spomenika. Spomenik
je na Privremenoj listi i uţiva reţim
zaštite kao nacionalni spomenik sve dok
Komisija ne donese konaĉnu odluku.
Most u Koţetini sa kotama oporaca
375,7 i 375,73 m n.m. Historijski
spomenik je smješten u mjestu Koţetina
kod Ustikoline, pri ušću Gabeoskog
potoka u rijeku Drinu. Nalazi se na trasi
starog druma koji je iz Foĉe vodio
nizvodno prema Goraţdu i dalje na
sjever. IzgraĊen je na k.ĉ. br. 3899 (novi
premjer) k.o. Cvilin, Općina FoĉaUstikolina sa sjedištem u Ustikolini,
Federacija
Bosne
i
Hercegovine.
Komisija za oĉuvanje nacionalnih
spomenika, na osnovu ĉlana V stav 4
Aneksa 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini i ĉlana 39 stav 1
Poslovnika o radu Komisije za oĉuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici odrţanoj od 30.
avgusta do 5. septembra 2005. godine, donijela je Odluku kojom se Istorijski spomenik –
Most u Koţetini proglašava se nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Nacionalni
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 44/81
spomenik se nalazi na lokaciji koja obuhvata prostor oznaĉen kao k.ĉ. broj 3899 (novi
premjer) k.o. Cvilin, Općina Foĉa-Ustikolina, Federacija Bosne i Hercegovine, Bosna i
Hercegovina.
Mezar turskog vojskovoĊe ne nalazi se na listi zaštićenih spomenika. Smješten je na
privatnom posjedu i kotama terena koje pod prirodnim reţimom većih voda bivaju ĉesto
plavljene. Danas je u jako lošem stanju.
U cilju obavljanja istraţnih radova Elektroprivreda BiH je 08.06.2011. godine dobila Struĉno
mišljenje br. 07-04-4-4507-1/10 izdato od Ministarstvo kulture i sporta – Zavod za zaštitu
spomenika sa spiskom zaštićenih dobara i evidentiranih arheoloških lokaliteta (Prilog 5. Struĉno mišljenje 07-04-4-4507-1/10 izdato od Ministarstvo kulture i sporta – Zavod za zaštitu
spomenika)
3.2.13. Flora i fauna
Flora
Na podruĉju na kojem se planira gradnja HE Ustikolina klimatski uslovi su pogodovali
bujnom razvoju raznih vrsta drveća i grmlja, te prizemne flore. Preovladavaju visoke i niske
šume bukve, hrasta, graba, jasena, niskog cera i plemenitih lišĉara.
Fauna
Kada je rijeĉ o fauni ovog poduĉja, zastupljene su sljedeće vrste:

Medvjed – Urcus Arctos (L)

Divlje svinje – Sus Scrof (L)

Srndaĉ – Capreolus Capreolus (L)

Vuk, lisica, kuna zlatica i bjelica, divlja maĉka i jazavac, zec i ptice.
Ihtiofauna
Stanje ribljeg fonda u rijeci Drini i pritokama je narušeno u odnosu na prvobitno prirodno zbog
uticaja već izgraĊenih brana i akumulacija, kako uzvodno (Mratinje) tako i nizvodno
(Višegrad, Zvornik, Bajina Bašta). Raspoloţivi podaci iz 70-tih i 80-tih godina prošlog vijeka
pokazuju da je na potezu Foĉa-Goraţde u rijeci Drini i pritokama bilo prisustvo sljedećih ribljih
porodica:

Salmonidae

Thymallidae

Cyprinidae

Cottidae
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 45/81
U rijeci Drini su prema navedenim podacima najveću zastupljenost imali: lipljan, škobalj,
mladica i ukljeva, a znatno manje pastrmka, plotica, sapaĉa i mrena. TakoĊer se moţe naĉi i
peš, ĉak i kod Ustikoline.
Za potrebe izrade Ribarstveno-gospodarske osnove BPK 2007. godine raĊeno je ihtiološko
istraţivanje rijeke Drine na lokalitetu Modran-Osanica a obuhvaćeno je 5000m duţine i 10 m
širine vodene površine.Rezultati dobiveni analizom reprezentativnog ihtiouzorka u rijeci Drini
na trećem lokalitetu Modran-Osanica prikazani su u tabeli 14.
Tabela 14.: Kvalitatino-kvanitativni sastav ihtiopopulacija u rijeci Drini na lokalitetu ModranOsanica
Porodice
Salmonidae
Vrste riba
Mladica
Apsolutna (n)
2
Brojnost
Relativna %
3,23
Hucho
hucho
(Linnaeus, 1758)
Potoĉna pastrmka
10
16,13
Thymallidae
Salmo trutta m fario
Linnaeus, 1758)
Lipljen
30
48,38
Cyprinidae
Thymallus thymallus
(Linnaeus, 1758)
Sapaĉa
10
16,13
Barbu
meridionalis
petenyi Heckel, 1847
Zela
10
16,13
Alburnus
alburnus
(Linnaeus, 1758)
Ukupno
62
100,00
Ihtiološkim istraţivanjem Drine na lokalitetu Modran-Osanica konstatirano je pet vrsta riba iz
tri porodice: Salmonidae, Thymallidae i Cyprinidae.
3.3. OPIS HE USTIKOLINA
3.3.1. Tehniĉko rješenje HE Ustikolina
HE Ustikolina je projektovano kao niskotlaĉno pribransko postrojenje sa malom
akumulacijom, a sa energetskog stanovišta - protoĉna elektrana.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 46/81
Instalisana snaga postrojenja je 60.48 MW, a godišnja proizvodnja elektriĉne energije 236,80
GWh. Instalisani proticaj HE Ustikolina iznosi ukupno 450 m³/s odnosno 3x150 m³/s (Podaci
iz Idejnog projekta HE Ustikolina Dio 5 Energetika, knjiga 5.1. Energetske analize)
Opća dispozicija HE Ustikolina definisana je na osnovu raspoloţivih podloga i iskustva
projektanata.
Izabrana generalna dispozicija je klasiĉan tip pribranskog postrojenja koji se sastoji od
betonske gravitacione brane sa strojarom i prelivinim poljima ukupne duţine 208.50 m. Brana
je dilatacionim spojnicama (okomite na osu brane) podjeljena na 9 kampada (blokova) i ĉini
jednu konstruktivnu cijelinu. Blokovi 1 i 2 su na desnoj obali i u njima su smještene deponije
pomoĉnih tablastih zatvaraĉa i riblja staza. Blokovi 3 do 5 su prelivni dio brane koji se sastoji
od 4 prelivna polja sa segmentnim zatvaraĉima 12.5x15.0 m i jednim prelivnim poljem sa
segmentnim zatvaraĉem 8.0x10.0 m i pratećom opremom. Blokovi 6 i 7 su blokovi u kojima je
smještena strojara sa tri Bulb turbine i pratećom opremom. Blokovi 8 i 9 su blokovi na lijevoj
obali. U bloku 8 je montaţni plato, a u bloku 9 deponija pomoĉnih tablastih zatvaraĉa. Duţ
cijele brane je galerija koja sluţi za injektiranje i tehniĉko osmatranje objekta (Idejni projekat
HE Ustikolina dio 6 Tehniĉka rješenja – sveska 6.1.1.1. Brana).
Kao dio brane sa uzvodne strane je betonski most koji povezuje magistralni put na lijevoj i
lokalni put na desnoj obali. Nizvodno od strojare na lijevoj obali nalazi se plato na kojem su
smješetni prateći objekti upravna zgrada, uljno gospodrstvo i skladišta. Na manjem prelivnom
polju smješten je objekat za tehniĉko osmatranje (Prilog 3.-Dispozicija postrojenja sa
presjecima).
3.3.2. Akumulacioni bazen
Izgradnjom brane formira se akumulacija sljedećim karakteristikama:
-
Kota normalnog (maximalnog) uspora
373.0 m n.m.
-
Kota minimalnog radnog nivoa
371.0 m n.m.
-
Ukupna zapremina
8.23 x10 m
-
Korisna zapremina akumulacije
2.51 x10 m
-
Površina (na koti 373.0 m n.m.)
-
Duţina
-
Srednja širina (na koti 373.0 m n.m.)
-
Prosjeĉna dubina
6
3
6
3
141.4 ha
9.35 km
152.70 m
8.88 m
Rijeĉ je o akumulaciji koja se formira uglavnom u koritu rijeke Drine i istom se potapa
neznatna površina zemljišta. Uspor se završava na uzvodnom kraju Cvilin polja, odnosno u
neposrednoj blizini pregradnog profila planiranog uzvodnog postrojenja HE Paunci (Podaci
su uzeti iz idejnog HE Ustikolina; Dio 4 – Akumulacioni bazen, knjga 4.1. Akumulacioni
bazen – linija uspora).
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 47/81
3.3.3. Brana
Brana HE Ustikolina je betonski objekat gravitacionog tipa koji prema kriterijumu ICOLD17-a
spada u visoke brane. Objekat brane sastoji se od ĉetiri karakteristiĉna sektora koji su razliĉiti
u smislu namjenske funkcije i tehniĉkih rješenja, ali konstruktivno ĉine jednu cjelinu, odnosno:
(1) Evakuacioni sektor sa ĉetiri velika i jednim malim prelivnim poljem;
(2) Sektor sa strojarom i ulaznim graĊevinama, odnosno sa montaţnim platoom;
(3) Gravitacioni blok na desnoj obali
(4) Gravitacioni blok na lijevoj obali.
Osnovne dimenzije:
-
Kota krune
-
375.50 m n.m.
-
Širina u kruni
-
15.00 m
-
Maximalna konstruktivna visina
-
38.50 m
-
Visina iznad prirodnog terena
-
19.00 m
-
Duţina u kruni
-
207.50 m
-
Broj blokova
-
9
-
Površina injekcione zavjese (procjena)
-
8000 m2
Evakuacioni (prelivni) dio brane
Ovaj dio brane lociran je uz desnu obalu, a sastoji se od:
17

Ĉetiri prelivna polja sa širokim prelivnim pragom

Jedno manje prelivno polje sa Criger-ovim prelivom

Razdjelni zidovi sa osloncima segmentnih zatvaraĉa

Mostovske konstrukcije u nivou krune brane:

Bućnica sa izlaznim pragom
-
Broj prelivnih polja (5)
-
Maximalni kapacitet
4x 12.50 + 1x 8.00
5308.0 m3
International Commission on Large Dams
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 48/81
Raĉunski proticaj za dimenzioniranje prelivnih polja je velika voda Q1/1000=5.204 m³/s. Na dva
od ĉetiri segmentna zatvaraĉa ugraĊuje se klapna za finu regulaciju nivoa u akumulaciji.
Ispred segmentnih zatvaraĉa predviĊene su niše za pomoćne zatvaraĉe. Ovi zatvaraĉi
sastoje se od pet sekcija koje se odlaţu u odgovarajuće deponije na desnom boku brane.
Manipulacija sa ovim zatvaraĉem vrši se portalnom dizalicom koja istovremeno opsluţuje i
pomoćne zatvaraĉe na ulaznoj graĊevini kao i ĉistilicu.
Sektor brane sa strojarom
Ovaj sektor brane sa strojarom ĉini jedinstvenu konstruktivnu cjelinu. Broj i tip agregata,
odnosno definisani hidrauliĉki i energetski parametri postrojenja, uslovili su dimenziju ovog
dijela brane. Maksimalna visina je 38,50 m a najniţa taĉka fundamenata ovog sektora je na
koti 337.0 što je za oko 19,00 m ispod prirodnog dna korita rijeke.
Uzvodno lice je zakošeno, formirajući hidrauliĉki oblikovanu ulaznu graĊevinu sa rešetkom i
pomoćnim zatvaraĉem. Ĉišćenje rešetke i pomoćni zatvaraĉ na ulazu opsluţuje portalna
dizalica na kruni brane, a pomoćni zatvaraĉ na izlazu portalna dizalica koja se kreće
servisnom stazom iznad difuzora na koti 375,50 m n.m.
Dio ovog sektora brane na dijelu montaţnog platoa ĉine uzvodni zid sa vertikalnim uzvodnim
licem i betonski blok montaţnog prostora. U tom dijelu brane je smještena deponija
pomoćnog zatvaraĉa za ulaznu graĊevinu.
U mašinskoj hali su smještena tri proizvodna agregata i njihova pomoćna oprema i pogoni.
Osnovna kota ĉitavog objekta je 368.00 m n.m. Ovo je kota montaţnog platoa, platoa ispred
ulaza u montaţni plato i nivelete pristupnog puta, platoa iznad difuzora na kome je instalisana
oprema za pogon difuzorskih zatvaraĉa, zatim boksova u kojima su smješteni glavni
transformatori i ostala prateća postrojenja. Kota je odabrana na osnovu raspoloţivih
podataka o nivou u prirodnom reţimu teĉenja pri velikim 1.000-godišnjim proticajima.
Uz objekat strojare se nalazi komandna zgrada, koja je s njom povezana toplom vezom, na
koti 375.50. Na toj koti su predviĊeni 110 kV-SF6 postrojenje i priruĉne radionice koji su
vertikalnom komunikacijom-stepeništem povezani sa kotom montaţnog platoa, 368.0.
Komandna zgrada ima pored sobe za nadzor - relejne sobe, i ostale potrebne sadrţaje.
Vertikalnom komunikacijom-stepeništem se kroz objekat komandne zgrade silazi do kote
montaţnog platoa. Sa kote montaţnog platoa se silazi na niţe kote strojare pomoću ĉeliĉnog
stepeništa i dva lifta, tako da je omogućena vertikalna komunikacija sa najniţom kotom,
342.0 (galerija za injektiranje i tehniĉko osmatranje). Uz strojaru, na koti 368.0, sa lijeve
strane od ulaza na montaţni plato su smješteni trafo-boxovi, dizel agregat i radionice.
Elektromašinska oprema u strojari sastoji se od sljedećih komponenti:

Tri horizontalne turbine tipa „bulb“,

Tri trofazna sinhrona generatora,

Tri blok transformatora,

Postrojenje 110 kV izvedeno kao postrojenje metalom oklopljeno i izolovano SF-6
gasom,
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 49/81

Postrojenje 10(20) kV koje se sastoji od pet ćelija

Dizel agregat snage 400kVA

Ostala oprema (pomoćni pogoni, pomoćna napajanja, oprema vlstite potrošnje
elektrane, uĉinski kablovi 10,5kV napona, komandno-signalni i optiĉki kablovi,
oprema za upravljanje, zaštitu, nadzor i mjerenje, ostala pomoćna oprema.).
Gravitacioni dio brane na desnoj obali
Ukupna duţina ovog dijela brane je 43,00 m, a maksimalna visina 26,50 m. Dubina fundiranja
je odreĊena na bazi prognoznog geološkog profila, što će se konaĉno definisati nakon
provedenih istraţnih radova. U tijelu brane je smještene su deponije pomoćnih zatvaraĉa na
prelivnim poljima evakuacionog dijela brane.
Gravitacioni dio brane na lijevoj obali
Ukupna duţina ovog dijela brane je 32.50 m, a maksimalna visina je 25,50 m. Dubina
fundiranja je takoĊe odreĊena na bazi prognoznog geološkog profila, a što će se konaĉno
definisati nakon provedenih istraţnih radova.
Injekciona zavjesa
Slobodno prognoziranim geološkim i hidrogeološkim uslovima na pregradnom profilu brane
HE Ustikolina, predviĊeno je izvoĊenje jednoredne injekcione zavjese. Dubina zavjese je 30
m, a ukupna površina injekcione zavjese iznosi oko 8 000 m².
3.3.4. Pregledni prikaz osnovnih karakteristika HE Ustikolina
Osnovne karakteristike HE Ustikolina i pripadajućih objekata:
1.
2.
Lokacija HE Ustikolina
-
Udaljenost pregradnog profila od ušća Drine
-
Udaljenost od Goraţda
14 km
-
Udaljenost od Foĉe
16 km
-
Udaljensot od Sarajeva (preko Trnova)
95 km
305+285 km
Osnovni hidrometeorološki podaci
6248 km2
-
Površina sliva
-
Srednji godišnji proticaj
204.70 m3/sec
-
Maksimalni srednji mjeseĉni proticaj
358.40 m3/sec
-
Minimalni srednji mjeseĉni proticaj
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
62.99 m3/sec
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
3.
4.
-
Zahtjevani EPP
-
Velike vode za povratni period (godina)
Strana 50/81
33.0 m3/sec
-
Q1/10
1993.17 m3/sec
-
Q1/100
3372.80 m3/sec
-
Q1/1000
5204.00 m3/sec
-
Srednje godišnje temperature
9.8 °C
-
Srednja mjeseĉna minimalna (januar)
-1.2 °C
-
Srednja mjeseĉna maximalna (juli)
18.9 °C
-
Maximalna ljetna
38.2 °C
-
Minimalna zimska
-23.8 °C
Akumulacija
-
Kota normalnog (maximalnog) uspora
373.0 m n.m.
-
Kota minimalnog radnog nivoa
371.0 m n.m.
-
Ukupna zapremina
8.23 x106 m3
-
Korisna zapremina akumulacije
2.51 x106 m3
-
Površina (na koti 373.0 m n.m.)
141.4 ha
-
Duţina
-
Srednja širina (na koti 373.0 m n.m.)
-
Prosjeĉna dubina
9.35 km
152.70 m
8.88 m
Brana
-
Kota krune
-
Širina u kruni
15.00 m
-
Maximalna konstruktivna visina
38.50 m
-
Visina iznad prirodnog terena
19.00 m
-
Duţina u kruni
-
Broj kampada (blokova)
-
Površina injekcione zavjese (procjena)
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
375.50 m n.m.
207.50 m
9
8000 m2
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
5.
6.
7.
8.
Strana 51/81
Objekti za evakuaciju velikih voda
-
Broj prelivnih polja (5)
-
Maximalni kapacitet
4x12.50 + 1x8.00
5308.0 m3
Strojara
-
Dimenzije strojare
54.0x15.0 m
-
Kota poda strojare
360.00 m n.m.
-
Kota montaţnog platoa
368.00 m n.m.
-
Kota ose turbina
350.03 m n.m.
-
Broj i tip turbina
-
Instalisani proticaj jedne turbine
3 x 'Bulb'
150.0 m3/sec
Energetske karakteristike
-
Instalisani proticaj Qi
450.00 m3/sec
-
Kota donje vode za Qi
358.28 m n.m.
-
Kota donje vode za 2/3Qi
357.65 m n.m.
-
Kota donje vode za 1/3Qi
356.83 m n.m.
-
Kota donje vode za EPP (33.0 m3/sec)
355.83 m n.m.
-
Maximalni netto pad postrojenja
17.17 m
-
Minimalni netto pad postrojenja
10.00 m
-
Konstruktivni netto pad
14.50 m
-
Instalisana snaga generatora u elektrani
-
Maximalna snaga elektrane
-
Moguća godišnja proizvodnja
3x 23.00 MVA
60.48 MW
236.80 GWh
Elektromašinska oprema
-
Broj turbina
-
Broj i snaga sinhronih generatora
3x 22.0 MVA
-
Broj i snaga blok transformatora
3x 25.0 MVA
-
Postrojenje 110 kV (SF-6)
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
3
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Teţina agregata (turbina+generator) 3 kom
-
9.
Strana 52/81
1035.0 t
-
Teţina krana u strojari
700.0 t
-
Teţina trafoa
160.0 t
Hidromehaniĉka oprema
Strojara
579.0 t
-
Rešetka na ulaznim graĊevinama 3 kompleta
15.0x12.0
199.0 t
-
Pomoćni zatvaraĉi na ulazu 3 kom
9.0x9.0
108.0 t
-
Havarijski difuzorski zatvaraĉi
9.0x9.0
96.0 t
-
Portalni kran na kruni brane
60.0 t
-
Portalna dizalica nizvodno
80.0 t
-
Ostala oprema
36.0 t
Prelivi
-
Segmentni zatvaraĉ sa servo ureĊajem 2 kom
-
Segmentni zatvaraĉ sa servo ureĊajem i
klapnom 2 kom
832.0 t
12.5x15.0
12.5x15.0
260.0 t
272.0 t
8.0x3.0
10.
-
Segmentni zatvaraĉ sa servo ureĊajem 1 kom
8.0x10.0
40.0 t
-
Tablasti pomoćni uzvodni zatvaraĉ
12.5x15.0
138.0 t
-
Tablasti pomoćni uzvodni zatvaraĉ
8.0x10.0
39.0 t
-
Tablasti pomoćni nizvodni zatvaraĉ
12.5x7.5
54.0 t
-
Ostala oprema
29.0 t
Ukupna koliĉina graĊevinskih radova
-
Nasipi za put
-
Iskopi za put
-
Iskop za branu
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
220000 m3
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
-
UreĊenje 'produbljenje' korita
-
Nasip za izvoĊenje dijafragme zagata
-
Betoni brane
-
Betoni zagata
-
Armatura brane
-
Armatura zagata
-
UreĊenje nizvodnog korita (betoni)
Strana 53/81
225000 m3
9000 m3
205000 m3
8300 m3
11300 t
400 t
3300 m3
3.3.5. Produbljenje (ureĊenje) korita nizvodno od brane
Prema preliminarnim analizama produbljenje (ureĊenje) korita vrši se formiranjem kanala,
nizvodno od pregradnog profila, na duţini od 1,7 km. Karakteristike korita rijeke se prije
svega ogledaju u graĊi osnove terena i morfologije dna, kojeg na ĉitavom potezu ĉine
sedimenti permotrijasa i karbona, i aluvijalnih šljunkova. Osnovne stijene su prekrivene
šljunkovitim aluvijalnim nanosom, a mjestimiĉno ima pojava bukova i manjih slapova na
kraćim potezima, što pokazuje da se radi o ĉvršćim stijenskim masama ispod vodene
površine. Vidi HE Ustikolina idejni projekat – Dio 3. Izbor parametara postrojenja; sveska 3.4.
Optiimizacija prokopavanja korita
Generalno se moţe reći da nema produbljavanja korita. Korito se samo ureĊuje i oblikuje na
nizvodnom potezu od 1.70 km. Ovo je velika razlika u odnosu na Idejno rješenje.
3.3.6. Izgradnja pristupnih puteva, izmještanje postojećih saobraćajnica i
infrastrukturne mreţe
Magistralni put M20
Magistralni put M20 prolazi lijevom obalom Drine u profilu brane HE Ustikolina, sa niveletom
koja je 5-6 m iznad kote krune brane i ne predstavlja problem za izgradnju ovog postrojenja.
MeĊutim, trasa ovog puta je dosta blizu korita rijeke što je nepovoljno sa aspekta organizacije
gradilišta i nesmetanog funkcionisanja javnog saobraćaja u toku izvoĊenja objekata
postrojenja na lijevoj obali Drine. Zato je predviĊeno da se trasa postojećeg magistralnog
puta dislocira na duţini od 550 m, odnosno da se planum puta pomjeri za max. 10 m prema
brdskom masivu.
Pomjeranje trase magistralnog puta poĉinje od uzvodnog kraja postojećeg mosta preko rijeke
Osanice, a završava oko 150 m uzvodno od pregradnog profila HE Ustikolina. Tehniĉki je ovo
moguće ostvariti zato što je van funkcije trup napuštene ţeljezniĉke pruge koja je
svojevremeno prolazila sa brdske strane magistralnog puta.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 54/81
Tako se dislociranjem magistralnog puta na navedenom potezu obezbjeĊuje veći prostor za
organizaciju gradilišta. lakši pristup do graĊevinske jame i nesmetano izvoĊenje objekata
postrojenja na lijevoj obali. Ovu dislokaciju bi trebalo izvesti prije poĉetka glavnih radova na
postrojenju.
Niveleta je spuštena pribliţno na kotu krune brane 375,50 jer bi se u protivnom javili ogromni
potporni zidovi prema objektu, brane ukoliko bi se zadrţala kota nivelete postojećeg puta.
Lokalni put na desnoj obali rijeke Drine
Postojeći lokalni put na desnoj obali Drine od Ustikoline do pregradnog profila i dalje prema
Goraţdu (Sadbi) je praktiĉno saobraćajnica van kategorije, zemljanog zastora, širine
kolovoza cca 3,5 m koja je veoma nepovoljna za odvijanje saobraćaja putniĉkih
vozila.Obzirom da je ovaj put neophodan u fazi izgradnje HE Ustikolina za pristup
graĊevinskoj jami pristupilo se njegovoj rekonstrukciji i izmještanju u duţini od cca 6,5 km i to
na naĉin da su se poboljšali elementi puta.
Ovaj put dolazi od nizvodnog kraja Cvilin polja i ide do (raskršća Spomen ĉesma – plavi most
nizvodno od brane). Preko ovog mosta i putem iz pravca Cvilin polja omogućava se pristup
do objekata postrojenja koji se izvode u prvoj fazi, odnosno do kompleksa objekata koji ĉine
prelivni dio brane i gravitacioni blok na desnoj obali i na ovaj naĉin izgradnja objekta HE
Ustikolina ne ugroţava odvijanje saobraćaja na magistralnom putu Foĉa – Goraţde.
Nakon predviĊene rekonstrukcije postojeći nekategorisani put se moţe kategorisati u lokalni
put sa asfaltnim zastorom, širine kolovoza 5,5 m sa bankinom i rigolom i ima sve elemente u
skladu sa Pravilnikom za javne ceste. Izmještanju, odnosno korekciji osovine navedene
saobraćajnice se pristupilo iz razloga djelimiĉnog potapanja postojeće trase u ukupnoj duţini
potapanja oko 2,5 km za proticaj Q1/100 za prirodno stanje, odnosno djelimiĉnog potapanja u
duţini od cca 4,5 km usljed formiranja akumulacije za usvojenu kotu uspora 373.00 m n.m.
Izmještena (rekonstruisana) dionica kreće u naselju Podbornica neposredno poslije prikljuĉka
puta iz naselja Bratovĉići. Proteţe se desnom obalom rijeke i nastavlja se na postojeći
asfaltni kolovoz kod raskršće spomen ĉesma.
Iz razloga kvalitetnijeg rješenja odvijanja saobraćaja za naselja koja se nalaze duţ ove
dionice odluĉeno je da se kruna brane HE Ustikolina iskoristi kao most što će imati za
rezultat bolje uvezivanje naselja na desnoj obali sa lijevom obalom rijeke Drine, odnosno
sa magistralnim putem Foĉa – Goraţde.
Znaĉajna karakteristika ove trase je nacionalni spomenik Most u Koţetini na stacionaţi cca
3+980 km. Ovaj nacionalni spomenik nije niĉim ugroţen jer je prelazak preko potoka
Koţetina riješen izgradnjom novog AB mosta ukupne duţine 70 m.
Uzduţni nagib nivelete izmještenog (rekonstruisanog) puta se kreće od min.0,5% do
maks.6,36%, a niveleta uglavnom prati teren.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 55/81
Most preko rijeke Drine
Most preko rijeke Drine je postojeći nov objekat, trajnog karaktera i koristi se za javni
saobraćaj, a lociran je 1,7 km nizvodno o pregradnog mjesta. Omogućava komunikaciju
izmeĊu desne obale i magistralnog puta M20. Raspon mosta je 140 m što je uslovljeno
širinom prirodnog korita rijeke Drine i definisanim kotama koje treba obezbjediti propuštanje
potrebnog proticaja ispod istog. Most, po poloţaju i konstrukciji ne moţe zadovoljiti potrebe
saobraćajnog transporta tokom izgradnje HE Ustikolina, pa se shodno tome planira izgradnja
novog privremenog gradilišnog mosta uzvodno od pregradnog profila. Nakon izgradnje HE
Ustikolina, saobraćajna komunikacija će se vršiti i preko mosta koji je dio brane.
Pristupni putevi
Prema usvojenom dispozicionom rješenju objekata, a u cilju obezbjeĊenja normalnih uslova
rada postorjenja HE Ustikolina u toku eksploatacije, predviĊena je izgradnja pristupnih
puteva na lijevoj obali, i to:

Pristupnu put od magistralnog puta do krune brane, i

Pristupni put od magistralnog puta do strojare.
Pristupni put krune brane prikljuĉuje se na magistralni put sa uzvodne strane, tj. iz pravca
Ustikoline i ukupne duţine 220 m. Izvodi se jednim dijelom u nasipu, a jednim dijelom u
zasjeku padine, sa poduţnim nagibom nivelete od oko 1%. Širina puta je 5,5 m + bankinama
i rigolom. Sluţi i kao pristup prelasku preko krune brane pa sve do novoprojektovanog puta
Cvilin polje – Sadba na desnoj obali.
Pristupni put za strojaru odvaja se neposredno iza mosta preko rijeke Osanice i ide lijevom
obalom rijeke L=177,00 m, uglavnom je u usjeku, širina kolovoza je 5,50 m + bankinama i
rigolom. Dolazi na kotu platoa 368,00 mnm.Uzduţni nagib je na jednoj polovici cca 1 %, dok
je na drugoj polovici dionice cca 8% (Idejni projekat HE Ustikolina – Dio 6. Tehniĉka
rješenja, knjiga 6.6. Saobraĉajnice).
Infrastrukturna mreţa
Rezervno napajanje vlastite potrošnje elektrane biće obezbjeĊeno sa TS 10(20)/0,4kV, 1000
kVA koja će se izgraditi kao pripadajući objekat elektrane. TS će se prikljuĉiti na
elektrodistributivnu mreţu preko 24kV rasklopnog postrojenja koje će se izgraditi u blizini
MHE Osanica u okviru planova razvoja elektrodistributivne mreţe bosansko-podrinjskog
kantona, a biće napajana sa TS Goraţde 1 s jedne strane i preko mreţnog transformatora
sa 110kV postrojenja HE Ustikolina, s druge strane. Sve energetske veze biće izvedene
srednjenaponskim kablovima prema vaţećim tehniĉkim preporukama EPBiH. Van objekta
hidroelektrane predviĊena je izgradnja niskonaponskih elektriĉnih vodova, ukupne duţine od
900 m sa 23 nova stuba.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 56/81
3.3.7. Elementi organizacije graĊenja
Lokacija HE Ustikolina je povoljna za organizaciju graĊevinskih radova, te za transport i
montaţu opreme. Glavni magistralni put M20 na lijevoj obali i lokalni put na desnoj obali
omogućavaju vanjski i unutrašnji transport u okviru gradilišta.
Dispozicija HE Ustikolina je standardno rješenje za niskotlaĉno pribransko postrojenje sa
sektorom za evakuaciju velikih voda i sektorom strojare.
Faze izgradnje:
Faza I a -
Iskop obilaznog kanala u lijevoj obali. Izgradnja zagata kao a-b konstrukcije za
zaštitu graĊevinske jame za prelivni sektor brane uz desnu obalu.
Faza I b -
Izgradnja prelivnog sektora, ukljuĉujući i dio razdjelnog zida prema strojari, kao
dio zagata druge faze.
Faza II a -
Skretanje vode rijeke Drine kroz izgraĊeni prelivni sektor. Izgradnja zagata za
drugu fazu koja obuhvata strojaru uz lijevu obalu.
Faza II b -
Izgradnja donjih i gornjih konstrukcija strojare sa montaţom opreme u strojari.
Izmještanje magistralnog i lokalnog puta i svih gradilišnih postrojenja i objekata treba da
prethodi poĉetku glavnih radova18.
18
Vidi idejni projekat HE Ustikolina, Dio 12 Oraganizacija graĊenja, knjiga 12.1. Organizacija
graĊenja
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 57/81
4. OPIS ALTERNATIVNIH RJEŠENJA
Razmatrane alternative i varijantna rješenja tokom izrade Predstudije izvodljivosti HE
Ustikolina detaljnije su obraĊene u nastavku, kako slijedi:
Alternativa “HE Ustikolina 90” – stacionaţa 306,83 km
Alternativa “HE Ustikolina 02” – stacionaţa 305,34 km
Alternativa “bez gradnje HE Ustikolina”
Kroz Predstudiju izvodljivosti, gradnja HE Ustikolina sa tehniĉkog aspekta je razmatrana u
dvije varijante reţima rada odnosno za dva nivoa izgraĊenosti uzvodnog dijela rijeke Drine i
to varijanta A - izgraĊene HE Buk Bijela i HE Foĉa (osnovna varijanta izgraĊenosti) i varijanta
B - nisu izgraĊene HE Buk Bijela i HE Foĉa.
U prilogu 5 (Šema hidroenergetskog korištenja rijeke Drine na potezu Foĉa-Goraţde)
prikazana je karta-šema hidroenergetskog korištenja rijeke Drine na potezu Foĉa-Goraţde.
4.1. ALTERNATIVNA RJEŠENJA HE USTIKOLINA
4.1.1. Alternativa „HE Ustikolina 90“
Gornji tok rijeke Drine (potez Šćepan
hidroenergetskim potencijalom. Dok je dio
„Višegrad“), uzvodni je dovoljno istraţen i
Bijela“ i HE „Foĉa“), središnji dio na potezu
izuĉava.
polje – Višegrad) raspolaţe sa znaĉajnim
ovog sliva hidroenergetski već iskorišten (HE
definisan naĉin njegovog korištenja (HE „Buk
od Foĉe do Goraţda (cca 22 km) još uvijek se
U okviru Osnovnog projekta iskorištenja rijeke Drine sa pritokama (1960-1970), planirano je
hidroenergetsko korištenje poteza Goraţde-Foĉa sa dva niskotlaĉna postrojenja, i to: HE
„Goraţde“ na km 296+150 toka rijeke Drine sa kotom normalnog uspora 363,50 m n.m. i HE
„Ustikolina“ na km 306+725 sa kotom uspora 388,00 m n.m. MeĊutim, pokazalo se da HE
„Goraţde“ na ovoj lokaciji predstavlja ograniĉavajući faktor razvoja industrijske i stambene
zone naselja Vitkovići, a da kota uspora HE „Ustikolina“ izaziva potapanje naselja Ustikolina
sa Cvilin poljem i stvara velike teškoće u gradskoj zoni Foĉe. Zato se odustalo od ove ideje i
pokušalo se iznaći povoljnije rješenje u okviru Idejnog rješenja iskorišćenja rijeke Drine na
potezu Foča-Goražde, Energoinvest – Sarajevo, 1978. godine. U ovom Idejnom rješenju
razmatrano je ukupno 10 mogućih varijanti korištenja hidroenergetskog potencijala rijeke
Drine na razmatranom potezu, a na kraju je bilo usvojeno rješenje sa jednom stepenicom:
HE Goraţde II na stc. 298+110 km, sa kotom normalnog uspora 383,00 m n.m.
U narednom desetogorišnjem periodu došlo je do znaĉajnih promjena i završena je
relevantna planska dokumentacija (Regionalni prostorni plan gornje Drine, 1980 i Studija
uticaja na okoliš HE Goraţde, Urbanistiĉki zavod BiH, 1985.), te se pokazalo opravdanim
preispitivanje optimalnog korištenja hidroenergetskog potencijala rijeke Drine na
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 58/81
razmatranom potezu. IzraĊen je elaborat Aktuelizacija idejnog rješenja hidroenergetskog
iskorišćenja rijeke Drine na potezu Foča-Goražde, Energoprojekt, Beograd, 1990.
U okviru tehniĉke dokumentacije Aktuelizacija idejnog rješenja hidroenergetskog iskorišćenja
rijeke Drine na potezu Foča-Goražde, Energoprojekt, Beograd, 1990. razmotreno je ukupno
šest šema hidroenergetskog korištenja razmatranog poteza, sa osnovnim elementima
pojedinih šema (stacionaţa i kota normalnog uspora).
Razmatrane „šeme“ korištenja hidroenergetskog potencijala prema “Aktuelizacija idejnog
rješenja hidroenergetskog iskorišćenja rijeke Drine na potezu Foča-Goražde”,
Energoprojekt, Beograd, 1990. su prikazane u tabeli 15.
Tabela 15.: Razmatrane „šeme“ korištenja hidroenergetskog potencijala
(A)
HE Goraţde II
Stc. 298+110 km
KNU 375,00 m n.m.
(B)
HE Goraţde II
Stc. 298+110 km
KNU 383,00 m n.m.
(C)
HE Goraţde II
Stc. 298+110 km
KNU 352,00 m n.m.
HE Sadba
Stc. 301+020 km
KNU 362,00 m n.m.
HE Ustikolina
Stc. 306+725 km
KNU 373,00 m n.m.
HE Paunci
Stc. 314+400 km
KNU 384,00 m n.m.
HE Goraţde II
Stc. 298+110 km
KNU 375,00 m n.m.
HE Paunci
Stc. 314+400 km
KNU 384,00 m n.m.
HE Goraţde II
Stc. 298+110 km
KNU 362,00 m n.m.
HE Ustikolina
Stc. 306+725 km
KNU 373,00 m n.m.
HE Paunci
Stc. 314+400 km
KNU 384,00 m n.m.
HE Sadba
Stc. 301+020 km
KNU 362,00 m n.m.
HE Ustikolina
Stc. 306+725 km
KNU 373,00 m n.m.
HE Paunci
Stc. 314+400 km
KNU 384,00 m n.m.
(D)
(E)
(F)
Za sve šeme i elemente šema razmotren je veći broj uticajnih faktora i primjenjene dvije
metode („cost-benefit“ metoda i višekriterijumska analiza) za rangiranje analiziranih varijanti i
izbor optimalnog rješenja. Tako je odabrana i predloţena šema (E), sa napomenom da bi u
toku daljeg projektovanja trebalo provjeriti da li je varijanta (F) (i eventualno Goraţde II sa
kotom uspora 352,00 m n.m.) povoljnije rješenje. Tehniĉke karakteristike hidroenergetskih
postrojenja prema usvojenoj šemi (E) prikazane su u tabeli 16.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 59/81
Tabela 16.: Tehniĉke karakteristike planiranih hidroenergetskih postrojenja iz 1990. godine
Naziv
postrojenja
Stac.
(km)
Kota
uspora
(m.n.m)
Hbr
(m)
Qinst
(m³/s)
Ninst
(MW)
E
(GWh/g)
HE Paunci
314+300
384,00
10
450
43,2
156
HE Ustikolina
306+725
373,00
10
450
43,2
147
HE Goraţde II
298+130
362,00
15
450
61,5
224
U meĊuvremenu je došlo do promjena u pogledu administrativne, privredne i prostorne
strukture šireg podruĉja, ali je od strane Vlade FBiH (Odluka o proglašenju javnog interesa,
pristupanju pripremi izgradnje elektroenergetskih objekata, izboru strateških partnera i
pristupanju dodjeli koncesija, Sl. novine FBiH, br. 60/06 i Odluka o proglašenju javnog
interesa i pristupanju i izgradnji prioritetnih elektroenergetskih objekata u FBiH, Sl. novine
FBiH, br. 08/10) ocjenjeno da to nema bitnog uticaja na šemu hidroenergetskog korištenja
voda rijeke Drine na potezu Foĉa-Goraţde koja je usvojena u „Aktuelizacija idejnog rješenja
hidroenergetskog iskorišćenja rijeke Drine na potezu Foča-Goražde“ iz 1990. godine. Zato je
u Projektnom zadatku za izradu Predstudije izvodljivosti HE Ustikolina naznaĉeno da se za
ovaj potez usvoji prihvaćeno konceptularno rješenje prema „Aktuelizacija idejnog rješenja
hidroenergetskog iskorišćenja rijeke Drine na potezu Foča-Goražde, Energoprojekt“ (1990).
Pregradni profil HE Ustikolina na stac. 306+725 je u morfološkom pogledu bio povoljan za
visoku stepenicu (kota uspora 388,00, odnosno 383,00 m n.m.), ali smanjenjem pada na 10
m prestao je to biti. Naime, potreba da se osiguraju evakuacioni organi za propuštanje velikih
voda traţila je produţenje gabarita brane, ukljuĉujući evakuacioni sektor i strojaru. Pored
toga, zbog preklapanja sa kotom uspora donje akumulacije HE Goraţde, iskoristivi pad je
definisan sa samo 10 m. Sve ovo je traţilo da se razmotri povoljniji nizvodni pregradni profil
za HE Ustikolina, koji bi bolje odgovarao dispoziciji postrojenja.
4.1.2. Alternativa „HE Ustikolina 02“ (predloţeno rješenje)
Razmatrajući mogućnost pomjeranja pregradnog profila HE Ustikolina nizvodno prema
Goraţdu, utvrĊeno je da se istovremeno mogu znatnije poboljšati energetski parametri HE
Ustikolina. Naime, pomjeranjem pregradnog profila na novu lokaciju neposredno uzvodno od
ušća lijeve pritoke Osanice (na oko 1,4 km nizvodno od starog profila), uz istovremeno
produbljenje (ureĊenje) nizvodnog dijela korita i uz puno korištenje raspoloţivog pada na
razmatranom potezu toka Drine, mogu se postići slijedeći efekti:

Povećanje pada HE Ustikolina za 4 m, tj. sa H br=14,5 m, povećava se snaga, a
proizvedena energija je veća za oko 50%.

Ukupna zapremina akumulacije HE Ustikolina povećava se za 1,66 x 106 m³ (u
odnosu na HE Ustikolina 90“)

IzmeĊu dva uporeĊivana profila ne postoji ni jedno naseljeno mjesto.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 60/81
Osim toga, kota uspora akumulacije HE Ustikolina definisana je u okviru optimizacije
najpovoljnije šeme hidroenergetskog korištenja poteza rijeke Drine od Foĉe do Goraţda.
Dominantan faktor ograniĉenja izbora kote uspora predstavljao je i visinski poloţaj Cvilin
polja koje je od posebnog znaĉaja za privredni i prostorni razvoj naselja Ustikolina.
Cvilin polje ĉine dvije rijeĉne terase: niţa sa kotama terena 375 - 379 m n.m. i viša sa kotama
preko 379 m n.m. koje su hidrološki povezane u jedinstvenu izdan na koji najveći uticaj ima
reţim promjene nivoa vode u koritu Drine (što je odgovarajućim geološkim i hidrogeološkim
istraţivanjima pouzdano utvrĊeno). Naime, Cvilin polje i pod trenutnim reţimom izgraĊenosti
hidroenergetskih objekata uzvodno i nizvodno, veoma ĉesto je ugroţeno plavljenjem Drine.
Izgradnjom HE Ustikolina ublaţće se pojava oscilacija nivoa vode koje je sada vrlo izraţeno.
U uslovima formiranja akumulacije procjenjeno je da će doći do poremećaja nivoa podzemnih
voda. Da bi se negativni efekti promjene nivoa podzemnih voda u Cvilin polju minimizirali,
usvojena je kota uspora od 373,00 m n.m., kao kota pri kojoj će kriteriji odrţavanja
podzemnih voda u svim hidrološkim uslovima biti zadovoljeni (kao za zaštitu poljoprivrednih
površina tako i za zaštitu naseljenih i industrijskih zona).
4.1.3. Alternativa „bez gradnje HE Ustikolina“
UporeĊivana alternativna „bez projekta“ tj. „bez gradnje HE Ustikolina“ ne moţe biti
konkurentna izgradji HE Ustikolina na Drini i to zbog sljedećih ĉinjenica:

Istoĉni dio Federacije BiH je praktiĉno ostao bez prijeratnih industrijskih kapaciteta,
usporavanje društvenog i privrednog razvoja; nastavak nezadovoljstva stanovništva;

Korištenje prirodnih resursa, od kojih je hidroenergetski potencijal rijeke Drine meĊu
najznaĉajnijim u BiH, predstavlja ekonomski i okolinski potpuno opravdan razvojni
projekat;

Gugitak mogućeg razvoja novih investicionih projekata koji bi bili logiĉan slijed
izgradnje HE Ustikolina;

Treba takoĊe podsjetiti da u vodoprivrednom pogledu uticaj mogu imati i projektovane
akumulacije HE Bijeli Brijeg na rijeci Tari (Vkor=675x106m³) i HE Luke na rijeci
Ćehotini (Vkor=105 x 106) – analogno negativnom uticaju rada HE Mratinje na
promjene nivoa vode.
4.2. POREĐENJE RAZMATRANIH ALTERNATIVNIH RJEŠENJA
HE Ustikolina odnosno svi objekti koji bi se gradili na potezu od Goraţda do Ustikoline
uslovljeni su zahtjevima:

da se ne potapa Cvilin polje;

da oscilacije vode ispod elektrane (zbog naseljenih mjesta i ekoloških/okolinskih
uslova) manje od 1.60 m. Veliĉina 1.60 m odgovara oscilacijama koje se javljaju zbog
rada HE Mratinje.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana 61/81
PoreĊenje dva pregradna profila (HE Ustikolina 02 i HE Ustikolina 90) pokazuje da u većini
elemenata nema znaĉajnih razlika za uticaj na okoliš izmeĊu ove dvije alternative. Nešto
veća površina plavljenja akumulacionim bazenom i objekata (kuće i vikendice) za alternativu
„HE Ustikolina 02“ ne moţe predstavljati znaĉajniji faktor kod uporeĊenja uticaja na okoliš.
Najveće uĉešće u strukturi poplavljenog zemljišta imaju neplodno tlo i šikare (76%), šume
uĉestvuju sa 9%, a na pašnjake i livade zajedno otpada takoĊe 9%, na voćnjake 4% i samo
1% površine su dvorišta. Prema podacima iz 1990. godine ugroţena su samo 4 domaćinstva.
Novi podaci snimljeni za potrebe ove dokumentacije pokazuju da je ugroţeno ukupno 6
domaćinstava, ali je samo jedno izmeĊu dva pregradna profila (alternativna rješenja „HE
Ustikolina 02“ i „HE Ustikolina 90“). U pogledu vikendica postoji sedam takvih objekata
izmeĊu dvije alternativne lokacije pregradnih profila, od kojih je pet novoizgraĊenih.
OdreĊena prednost alternative „HE Ustikolina 02“ je ta da daje veću mogućnost kaveznog
uzgoja riba (akumulacija duţa za 1,4 km) jer je minimalna potrebna dubina je 8-10 m.
Svakako, odluĉujuća prednost alternative „HE Ustikolina 02“ je reduciranje plavljenja površina
smanjenjem kote uspora HE Goraţde i mogućnost povećanja energetskih efekata HE
Ustikolina, uz neznatno povećanje akumulacijom poplavljenih površina.
Preliminarno poreĊenje alternativa na staroj i novoj lokaciji pregradnog profila dato je u tabeli
17.
Tabela 17.: Orijentacioni uporedni pregled osnovnih podataka
Alternative
STAVKA POREĐENJA
“HE Ustikolina 90”
“HE Ustikolina 02”
1.
Stacionaţa
(km)
306,83
305,285
2.
Kota uspora
(m n.m.)
373,00
373,00
3.
Kota donje vode
(m n.m.)
363,00
358,28
4.
Konstruktivni netto pad
(m)
10,00
14,50
5.
Instalisana snaga
(MW)
40,9
60,48
6.
Moguća prizvodnja
(GWh/god)
147,4
236,80
Svi tehniĉki i socio-ekonomski preliminarni pokazatelji jasno pokazuju punu opravdanost
donošenja odluke o pomjeranju pregradnog profila HE Ustikolina nizvodno, kao i smanjenje
kota uspora nizvodne stepenice HE Goraţde za 5 m (povećanje bruto pada HE Ustikolina na
Hbr=14,50m), odnosno usvajanje alternative „HE Ustikolina 02“ kao manje „štetne“ sa
aspekta uticaja na okoliš. Analizirana su dosadašnja rješenja hidroenergetskog korištenja
Drine na razmatranom potezu i razlozi opravdanosti izbora novog pregradnog profila za HE
Ustikolina. Kroz tabelarni prikaz osnovnih komponenti vezanih za uticaj na okoliš, dato je
poreĊenje ovih alternativa i alternative „Bez gradnje HE Ustikolina“ (Tabela 18.).
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka dokumentacija prethodnih i pripremnih
aktivnosti za izgradnju HE Ustikolina
Strana
62/81
Tabela 18.: Osnovno poreĊenje razmatranih alternativa pregradnih profila HE Ustikolina i alterntive „Bez gradnje HE Ustikolina“ u smislu uticaja
na okoliš
ALTERNATIVE
Elementi uticaja
Ukupna površina
akumulacije
Ukupna zapremina
akumulacije
HE Ustikolina 90
HE Ustikolina 02
Bez gradnje HE
Ustikolina
115,0 ha
141,41 ha
Nema promjena
5,80x10 m³
8,23 x10 m³
6
Nema promjena
Srednja dubina
akumulacije
5,04 m
8,88 m
Nema promjena
Duţina akumulacije
7675 m
9035 m
Nema promjena
Podizanje nivoa podzemnih voda uzvodno od
profila te sniţavanje nivoa podzemnih voda
nizvodno od profila
Podizanje nivoa podzemnih voda uzvodno od profila
te sniţavanje nivoa podzemnih voda nizvodno od
profila
Nema promjena
Akumulacija buduće HE Ustikolina pruţa
Akumulacija buduće HE Ustikolina pruţa mogućnost
mogućnost smanjenja/ublaţavanja promjena nivoa
smanjenja/ublaţavanja promjena nivoa vode kod
vode kod plavljenja i svakako je pozitivna u smislu
plavljenja i svakako je pozitivna u smislu
poravnavanja protoka. ObezbjeĊen ekološki
poravnavanja protoka. ObezbjeĊen ekološki
prihvatljiv protok.
prihvatljiv protok.
Nema promjena
Promjena nivoa
podzemnih voda
Uticaj na plavljenje
6
Promjene mikroklime
Mala površina akumulacionog bazena ne moţe
uzrokovati primjetnu promjenu mikroklime
Mala površina akumulacionog bazena ne moţe
uzrokovati primjetnu promjenu mikroklime
Nema promjena
Uticaj na floru i faunu
Biljne i ţivotinjske vrste nisu direktno ugroţene
formiranjem akumulacije. Drveća, ţbunje i trave
biće uništeno u podruĉju akumulacije
Biljne i ţivotinjske vrste nisu direktno ugroţene
formiranjem akumulacij¸e. Drveća, ţbunje i trave
biće uništeno u podruĉju akumulacije
Nema promjena
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/ okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka dokumentacija prethodnih i pripremnih
aktivnosti za izgradnju HE Ustikolina
Strana
63/81
Narušavanje ambijenta
prirodnog pejsaţa
Ovaj uticaj je minimiziran izborom dispozicionog
rješenja i tipa brane
Ovaj uticaj je minimiziran izborom dispozicionog
rješenja i tipa brane
Nema promjena
Preseljavanje i odštete
(akumulacijom
ugroţeni objekti)
5 kuća
4 vikendice
Manji broj pomoćnih objekata
6 kuća
11 vikendica
Manji broj pomoćnih objekata
Nema promjena
Izmještanje lokalnog puta duţine 3,6 km
Izmještanje lokalnog puta duţine 3,6 km
Nema plavljenja
40,9 MW(*)
60,48 MW
Nema promjena
Prozvodnja energije iz
obnovljivih resursa
147,4 GWh /god
236,80 GWh/god
Nema promjena
Smanjenje emisije CO2
korištenjem vodenog
resursa
103.180 tCO2/a
178.500 tCO2/a
Nema promjena
Privredni razvoj cijelog regiona, zapošljavanje
stanovništva u energetici i poboljšanje
infrastrukturnih veza
Privredni razvoj cijelog regiona, zapošljavanje
stanovništva u energetici i poboljšanje
infrastrukturnih veza
Nema promjena
Plavljenje
saobraćajnica
Novi energetski
kapacitet
Socio-ekonomski
znaĉaj
Napomena (*) Podaci preuzeti iz dokumentacije iz 1990. godine
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
64/81
4.3. ZAKLJUĈNO RAZMATRANJE ALTERNATIVA
Analize izvršene kroz Predstudiju izvodljivosti pokazale su punu opravdanost usvajanja
alternative „HE Ustikolina 02“ odnosno pomjeranja pregradnog profila HE Ustikolina nizvodno
oko 1,4 km (na stacionaţu 305+285). Ovo pomjeranje je omogućilo da se na potezu
Ustikolina - Goraţde izvrši modifikacija korištenja raspoloţivog pada u smislu povećanja
pada, snage i proizvodnje HE Ustikolina, kao i reduciranje plavljenja površina smanjenjem
kote uspora
U smislu uticaja na okoliš alternativa „HE Ustikolina 90“ i „HE Ustikolina 02“, uoĉava se
razlika u površini akumulacijom plavljenog zemljišta, ali se ista ne moţe smatrati znaĉajnom
jer razlika plavljenih površina nije velika i daleko najveće uĉešće u njenoj strukturi imaju
neplodno tlo i šikare. Osim toga kako se u dijelu koji će biti poplavljen akumulacojom ne
nalaze naselja već pojedinaĉna domaćinstva sa popratnim objektima, razlika u pogledu
potrebnih preseljavanja i odšteta je minorna.
Nešto veća prosjeĉna dubina i duţina akumulacije alternative „HE Ustikolina 02“ pruţa bolje
mogućnosti korištenja raspoloţive akumulacije, te bolje uslove kaveznog uzgoja ribe.
Zbog relativno male površine akumulacije, uticaj na promjenu mikroklime je prihvatljiv, kao i
uticaji na biljni i ţivotinjski svijet koji nije direktno ugroţen ni u jednom od razmatranih
alternativnih rješenja.
U pogledu uticaja na podzemne vode, obje alternative uslovit će podizanje nivoa podzemnih
voda uzvodno i sniţavanje nivoa nizvodno od pregradnog profila dok se produbljivanjem
nizvodnog korita kod alternativnog rješenja „HE Ustikolina 02“ dodatno smanjuje mogućnost
plavljenja nizvodno od pregradnog profila. Obje alternative HE Ustikolina pruţaju mogućnost
smanjenja/ublaţavanja promjena nivoa vode kod plavljenja i svakako su pozitivna u smislu
poravnavanja protoka uz obezbjeĊenje ekološki prihvatljivog protoka.
Osnovna prednost alternative „HE Ustikolina 02“ je mogućnost znaĉajnog povećanja
energetskih efekata HE Ustikolina, što se ogleda u mogućoj godišnjoj proizvodnji elektriĉne
energije iz obnovljivih izvora, te samim tim veći doprinos u smanjenju emisije CO2.
Tehniĉki, okolinski i socio-ekonomski pokazatelji pokazuju opravdanost usvajanja
alternativnog rješenja „HE Ustikolina 02“.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
65/81
5. IDENTIFIKACIJA ZNAĈAJNIH UTICAJA NA OKOLIŠ I
MJERA PREDVIĐENIH ZA SPRJEĈAVANJE, SMANJIVANJE
ILI UKOLIKO JE MOGUĆE SANIRANJE ZNAĈAJNIH
NEPOVOLJNIH POSLJEDICA
U ovom dijelu se razmatraju mogući uticaji objekta HE Ustikolina (alternativo rješenje „HE
Ustikolina 02“) na okoliš i mjere za smanjenje negativnih uticaja i to:

Uticaji i mjere u fazi izgradnje

Uticaji i mjere u toku eksplotacije (pri normlanom radu postrojenja)

Potencijalni uticaji u incidentnim situacijama
5.1. UTICAJI OBJEKTA HE USTIKOLINA U FAZI IZGRADNJE
5.1.1. Uticaj na floru i faunu
Pitanje izgradnje riblje staze na brani nije razmatrano kroz prethodnu procjenu uticaja na
okolinu. Idejni projekat je ukljuĉio riblju stazu na desnoj obali rijeke Drine. HE Ustikolina je
jedna od stepenica u nizu hidroelektrana (Buk Bijela, Foĉa, Paunci, Ustikolina, Višegrad) tako
da se ovo pitanje ne moţe separatno razmatrati samo za ovo postrojenje. Kroz detaljnu
procjenu uticaja na okoliš HE Ustikolina razmotriće se opravdanost i svrsishodnost izgradnje
riblje staze, s obzirom na postojeće stanje pragraĊenosti rijeke Drine.
Uticaj na floru i faunu poĉinje od pripremih radova za izgradnju HE Ustikolina. Uticaj, u ovoj
fazi, se oĉekuje u toku mehaniĉkog uklanjanja biljnog pokrivaĉa u zoni objekta (akumulacije).
Biljni i ţivotinjski svijet nije direktno ugroţen formiranjem akumulacija i za oĉekivati je da će
se dio faune iz zone gradnje brzo preseliti i prilagoditi nešto višim kotama i izmjenjenim
ţivotnim uslovima.
5.1.2. Uticaj na kvalitet zraka
Tokom izgradnje HE Ustikolina privremeno doći će do podizanja prašine, kao i do ispuštanja
izduvnih gasova iz mehanizacije koja se upotrebljava:

tokom izgradnje pristupnih puteva, rekonstrukcije postojeće infrastrukture;

na lokaciji tokom graĊevinskih aktivnosti na gradilištu i duţ pristupnih puteva;

tokom dopremanja graĊevinskog materijala i odvoţenja otpadnog materijala na
privremena mjesta za odlaganje.
Ovaj uticaj je privremenog karaktera.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
66/81
5.1.3. Uticaj na zemljište
U toku izgradnje HE Ustikolina odreĊeni prostor će biti zauzet izgradnjom infrastrukture i
gradilišta, privremenim mjestima za odlaganje graĊevinskog materijala i iskopanog materijala,
pomoćnim objektima (privremeno naselje za smještaj radnika, sa potrebnom infrastrukturom i
pratećim objektima, itd.). Ovi uticaji privremenog su karaktera.
5.1.4. Uticaj na kvalitet vode
Uticaji na kvalitet vode za vrijeme gradnje objekta HE Ustikolina, biće privremen i bez trajnih
posljedica. U fazi izgradnje moţe doći do spiranja raznih materija koji se koriste na gradilištu,
a koji mogu privremeno uticati na kvalitet voda. U toku izgradnje objekta HE Ustikolina,
privremeno moţe doći do zamućenosti vode usljed radova na iskopu u koritu rijeke,. Doći će
do izmjene prvobitnog stanja tretiranog ekosistema i narušavanja ekoloških faktora za
akvatiĉne organizme u manjem obimu.
5.1.5. Uticaj od stvaranja viška iskopnog materijala
U toku izgradnje će doći do znatnog stvaranja viška iskopnog materijala, naroĉito za vrijeme
iskopa za temelje objekta, pripreme lokacije za buduću hidroakumulaciju kao i produbljivanja
(ureĊivanja) korita nizvodno. Dio iskopnog materijala koji je pogodne strukture i kvalitete
moţe biti korišten kao graĊevinski materijali potrebni u gradnji.
5.1.6. Uticaj na stvaranje otpada
U toku izgradnje doći će do stvaranja otpada kojim će se permanentno upravljati i koji će se
adekvatno zbrinjavati.
5.1.7. Socio-ekonomski uticaj
Imajući na umu opću sliku socijalnog aspekta ovog podruĉja koja je nepovoljna, oĉekivani
uticaj izgradnje HE Ustikolina je izrazito pozitivan, s obzirom da ovakve aktivnosti prate i
povećanje zaposlenost kvalifikovanog i nekvalifikovanog stanovništva, odnosno
zapošljavanja domaćih graĊevinskih firmi u toku izgradnje.
U sluĉaju HE Ustikolina, negativni uticaji u smislu neophodnog raseljavanja stanovništva su
minimalni, s obzirom na relativno malu naseljenost u zoni brane i akumulacije. Naselja i
saobraćajnice u dolini Drine uglavnom su iznad maksimalne kote akumulacije. U zoni brane i
akumulacije identificirano je samo nekoliko privatnih objekata. Pregled akumulacijom
ugroţenih objekata dat je u tabeli 19.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
67/81
Tabela 19.: Akumulacijom ugroţeni objekti
Vrsta graĊevinskog objekta
m2
Koliĉina
Stambeni objekti
299
6
Pomoćni objekti
325
14
Vikendice
576
11
Hangar (društvena svojina)
180
1
Ukupno
1380
32
Pitanja otkupa i odšteta obradit će se u skladu sa zakonskom procedurom.
Narušavanje autentiĉnog stanja i opterećenja prostora zbog realizacije projekta HE
Ustikolina prate razliĉite kompenzacije društvu i lokalnoj zajednici, kao i naknade za
korištenje energetskog resursa, a u skladu sa vaţećom legislativom u Federaciji BiH. Prema
odredbama Pravila o utvrĊivanju naknada za koncesije (Sl. Novine FBiH,broj 67/06), a
shodno preliminarnom finasijskom proraĉunu investice za HE Ustikolina, ove naknade bi
iznosile minimalno 2,7 milona KM. U sluĉaju implementacije planiranog projekta HE
Ustikolina, tekuća koncesiona naknada bila bi cca 380.000 KM godišnje. Prema Zakonom o
izdvajanju i usmjeravanju dijela prihoda preduzeća ostvarenog korištenjem
hidroakumulacionih objekata (Sl. novine FBiH, broj: 44/02 i 57/09) naknada se uplaćuje u
budţet općine ili grada, na ĉijem je podruĉju izgraĊen hidroakumulacioni objekat. Prema
raspoloţivim podacima moţe se procjeniti, da bi ta naknada za planiranu HE Ustikolina, bila
cca 2,5 miliona KM godišnje. Prema Odluci o visini posebnih vodnih naknada (Sl. novine
FBiH, broj 46/07) visina posebne vodne naknade za korištenje vode za proizvodnju
elektriĉne energije, iznosi 0,001 KM po kWh proizvedene energije. U tom kontekstu, u
budţet BPK- a Goraţde, usmjeravalo bi se cca 115.000 KM godišnje za korištenje vode za
planiranu HE Ustikolina.
5.1.8. Uticaj na nivo buke
U toku izgradnje objekta moţe doći do povećanja nivoa buke usljed rada mehanizacije i
pojaĉane frekvencije saobraćaja, što se smatra uticajem privremenog karaktera.
5.1.9. Uticaj na pejzaţ
U fazi izvoĊenja radova, neće biti naroĉito izraţen specifiĉan uticaj na pejzaţ. U toku
izvoĊenja aktivnosti vezanih za ĉišćenje podruĉja brane i akumulacije moţe doći do uticaja
na vizuelni efekat. Ovaj uticaj se odnosi na povećanu mutnoću vode, kao i deponovanje
iskopnog materijala, koji su privremenog karaktera i bez trajnih posljedica.
5.1.10. Uticaj na postojeću infrastrukturu
U toku izgradnje objekta HE Ustikolina moţe se oĉekivati veća frekvencija saobraćaja zbog
graĊevinskih aktivnosti, Ove aktivnosti su privremenog karaktera. U pogledu saobraćajne
infrastrukture, doći će do uticaja koji se ogleda u sljedećem:
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
68/81

Dislociranje trase postojećeg magistralnog puta M20 na duţini od 550 m, odnosno
pomjeranje planuma puta za max 10 m prema brdskom masivu zadrţavajući iste kote
nivelete,

Podizanje nivelete lokalne saobraćajnice na desnoj obali Drine u duţini od oko 5200
m na višu kotu,

Izgradnja mosta (u sklopu brane) preko rijeke Drine raspona 140m kao i

Izgradnja pristupnih puteva na lijevoj obali, i to:
-
Pristupnog puta od magistralnog puta do krune brane, i
Pristupnog puta od magistralnog puta do strojare.
PredviĊeno je da se postojeći dalekovod DV 110kV TS Foĉa – TS Goraţde 1, ĉija trasa
prolazi u blizini buduće HE Ustikolina, presijeĉe na lokaciji buduće HE Ustikolina i po
sistemu ulaz-izlaz spoji sa budućim 110 kV metalom oklopljenim (MOP) izlaznim
postrojenjem, izolovanim SF-6 gasom. Ovakvo rješenje se bazira na topološkoj strukturi
mreţe EES BiH za 2014. godinu.
Uticaji na okoliš odnose se prije svega na izgradnju prikljuĉnih vodova iz HE Ustikolina na
postojeći dalekovod te izgradnju nove kablovske SN mreţe koja se spaja na postojeće
dalekovode, NN i komunikacijske mreţe izvan objekta same elektrane. Planirano je ureĊenje
puta na desnoj obali i na taj naĉin bi se osposobio za korištenje u toku i nakon izgradnje HE.
Tokom izvoĊenja HE kompletan gradilišni saobraćaj će se odvijati desnom obalom Drine i na
taj naĉin neće ometati saobraćaj magistralnim putem na lijevoj obali.
5.1.11. Kulturno- historijsko naslijeĊe
Most u Koţetini je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine na listi zaštićenih spomenika, a
o eventualnom uticaju izgradnje HE Ustikolina nešto će se moći više govoriti tek nakon
obavljenih geološko istraţivaĉkih radova. MeĊutim, ukoliko se u toku pripreme i prikupljanja
podataka i informacija za potrebe tehniĉke dokumentacije ustanovi da će doći do direktnog
uticaja akumulacije ili ostalih aktivnosti na realizaciji projekta HE Ustikolina na most potrebno
je da Investitor obavijesti Komisiju za oĉuvanje nacionalnih spomenika BiH u cilju iznalaţenja
adekvatnog rješenja.
U fazi izgradnje HE Ustikolina, postoji mogućnost ugroţenosti Mezara turskog vojskovoĊe. Isti
se ne nalazi na listi zaštićenih spomenika. Smješten je na privatnom posjedu i kotama terena
koje pod prirodnim reţimom većih voda bivaju ĉesto plavljene. U toku gradnje moţe doći do
direktnog uticaja na Mezar turskog vojskovoĊe i potrebno je da Investitor obavijesti Federalno
Ministarstvo kulture i sporta – Zavod za zaštitu spomenika.
Osim toga, ukoliko se tokom izvoĊenja radova eventualno otkriju bilo kakve naznake koje
upućuje na arheološka nalazišta koja do sada nisu poznata, neophodno je prekinuti sve
radove i o tome obavijestiti nadleţnu sluţbu za zaštitu spomenika kulture.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
69/81
5.2. MJERE ZA SMANJENJE UTICAJA ZA VRIJEME IZGRADNJE POSTROJENJA HE
USTIKOLINA
Odgovarajućom organizacijom gradilišta, primjenom mjera prevencije i dobre graĊevinske
prakse u toku gradnje objekta, mogu se minimizariti ili izbjeci negativni uticaji.
5.2.1. Kvalitet zraka
U ovoj fazi uticaj će biti ograniĉen primjenom odgovarajućih mjera i modernih tehnologija koje
će uticaje svesti na minimum.
Korištene puteve za dovoz i odvoz materijala je neophodno redovno odrţavati i kvasiti u cilju
smanjenja podizanja prašine.
Mehanizacija koja se koristi na gradilištu mora biti opremljena i sa atestom o emisiji
zagaĊujućih materija.
5.2.2. Zemljište
Korištenu mehanizaciju je potrebno kontinualno kontrolisati i odrţavati, kako bi se smanjila
opasnost od akcidentnih izlivanja naftnih derivata. Sve skladišne površine, površine na
kojima se parkiraju vozila kao i ostale pripadajuće površine gradilišta, izvoĊaĉ radova je
duţan osigurati odgovarajućim tehniĉko graĊevinskim mjerama, sa ciljem minimiziranja
mogućih uticaja na zemljište.
Uticaj na zemljište u smislu plavljenja površina kod formiranja akumulacije tipiĉnan je kod
gradnje hidroenergetskih objekata. Ovaj uticaj u sluĉaju HE Ustikolina je minimiziran malom
površinom njene akumulacije. Naime, radi se o akumulaciji izduţenog tipa koja zadrţava
oblik prirodnog korita uz minimalno plavljenje okolnog zemljišta. Osim toga, od ukupno
akumulacijom poplavljene površine, samo 24.5% otpada na obradivo i kultivirano zemljište,
ukljuĉujući šume, dok je ostatak neplodno tlo i šikare. Pregled akumulacijom poplavljenih
površina dat je u tabeli 20.
Tabela 20.: Pregled površina koje će biti poplavljene akumulacijom
Kultura
Površina m²
Livade
53.823,00
Voćnjaci
67.434,00
Pašnjaci
68.509,00
Šume
113.612,00
Šikare
6.496,00
Neplodno
206.431,00
Vodotoci
744.693,00
Dvorišta
8.000,00
Ukupno
1.268.998,00
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
70/81
Cvilin polje je i ostaće znaĉajno poljoprivredno dobro ovog dijela Kantona. Kota uspora
373.00 m n.m. je izmeĊu ostalog usvojena i iz razloga minimiziranja negativnog uticaja
podizanja nivoa podzemnih voda u podruĉju Cvilin polja, koje je najosjetljivije na uticaj
promjene nivoa vode u koritu Drine. Naime, u uslovima formiranja akumulacije procjenjeno je
da će doći do poremećaja nivoa podzemnih voda. Da bi se negativni efekti promjene nivoa
podzemnih voda u Cvilin polju minimizirali, usvojena je kota uspora od 373,00 m n.m., kao
kota pri kojoj će kriterijumi odrţavanja podzemnih voda u svim hidrološkim uslovima biti
zadovoljeni (kako za zaštitu poljoprivrednih površina tako i za zaštitu naseljenih i industrijskih
zona).
Stabilnost terena i padina na najvećem dijelu akumulacije je zadovoljavajuća. Dosadašnjim
razmatranjima oznaĉena su dva klizišta koja se pri oscilacijama vode u bazenu mogu
aktivirati, oba su na desnoj obali Drine i to:

U selu MrĊelići, oko 3 km uzvodno od brane

Kod sela Bratovĉići, oko 5 km uzvodno od brane
Istraţni radovi (bušenja i laboratorijska ispitivanja tla) na ovim klizištima do sada nisu vršena.
5.2.3. Voda
Potrebno je na adekvatan naĉin urediti objekte za smještaj radnika na gradilištu sa
odgovarajućim tretmanom otpadnih voda. Nakon završetka radova, a ukoliko se objekti neće
koristiti naknadno, potrebno ih je ukloniti uz rekultivaciju korištenog prostora.
Neophodne su mjere zaštite kvaliteta vode u akumulaciji koje obuhvataju ĉišćenje rastinja
prije punjenja akumulacije, kao i uklanjanje površinskog sloja zemljišta, a koje se moţe
iskoristiti za rekultivaciju devastiranih površina u toku izgradnje.
Poduzeti sve mjere propisane Rješenjem o prethodnoj vodnoj saglasnosti od 23.12.2009.
godine br. UP-I/25-1-40-465-7/09 izdatog od Agencije za vodno podruĉje rijeke Save (Prilog
6.).
5.2.4. Otpad
Upravljanje otpadom za vrijeme izgradnje potrebno je vršiti u skladu sa planiranjem gradilišta.
Potrebno je vršiti kontinuirano upravljanje sa iskopnim materijalom u skladu sa Planom
graĊenja kojim će se planirati formiranje prostora za graĊevinski materijal i iskopni materijal a
sve usklaĊeno sa prostornim uslovima i lokacijom privremenog gradilišta. Tretman otpada bit
će u skladu sa Uredbom o ureĊenju gradilišta, obaveznoj dokumentaciji na gradilištu i
sudionicima u graĊenju.
5.2.5. Buka
Organizaciju radova izvoditi tako da se aktivnosti koje neminovno prati viši nivo buke izvode u
toku dana tj. od 6-22h uz poštivanje nivoa „dnevne buke“. Mehanizacija koja se koristi na
gradilištu treba da je opremljena certificiranim motorima sa definisanim dozvoljenim nivoima
buke u skladu sa tehniĉkim standardima.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
71/81
5.2.6. Kulturno- historijsko naslijeĊe
U fazi izgradnje HE Ustikolina, postoji mogućnost ugroţenosti Mezara turskog vojskovoĊe. U
toku gradnje moţe doći do direktnog uticaja na Mezar turskog vojskovoĊe i potrebno je da
Investitor obavijesti Federalno Ministarstvo kulture i sporta – Zavod za zaštitu spomenika.
Ukoliko se tokom izvoĊenja radova eventualno otkriju bilo kakve naznake koje upućuje na
arheološka nalazišta koja do sada nisu poznata, neophodno je prekinuti sve radove i o tome
obavijestiti nadleţnu sluţbu za zaštitu spomenika kulture.
5.3. UTICAJI HE USTIKOLINA U TOKU EKSPLOTACIJE PRI NORMALNOM RADU
POSTROJENJA
5.3.1. Uticaj na floru i faunu
Generalno posmatrajući, izgradnja akumulacija na vodotocima uzrokuje promjenu prirodnog
reţima u smislu promjene kvaliteta ekosistema što moţe izazvati nepovoljne efekte na
postojeći riblji fond. Tim nepovoljnim procesima najviše doprinose organske materije,
nutrijenti, rastvoreni kiseonik, BPK5, rastvorene i suspendovane ĉvrste materije, te pH
vrijednost. Ti procesi zavise od veliĉine akumulacije, vremena zadrţavanja vode u
akumulaciji, veliĉine oscilacija, unosu nutrijenata u akumulaciju, velikih dubina akumulacije i
sliĉno. Obzirom da akumulacija HE Ustikolina nema takve karakteristike, jer se zapravo radi o
nešto usporenom vodotoku, ne oĉekuje se pojava navedenih procesa, tim prije što su
dosadašnja ispitivanja pokazala vrlo mali unos nutrijenata i jako dobar indeks saprobnosti.
Ovo pitanje će se posebno razmatrati u okviru izrade Studije uticaja na okoliš, i predvidjeti
mjere ublaţavanja.
Bez obzira što se radi o akumulaciji male dubine i zapremine moguće je da ona neće
pogodovati razvoju nekih vrsta riba. S druge strane, stalan nivo vode i dovoljna dubina
omogućit će kavezni uzgoj riba.
Pretpostavlja se da će doći do bujnijeg razvoja priobalne vegetacije uzrokovanog budućom
hidroakumulacijom HE Ustikolina.
5.3.2. Uticaj na zrak - Procjena potencijalnog smanjenja emisija CO2 usljed rada HE
Ustikolina
Korištenje hidro potencijala u Federaciji Bosni i Hercegovini je znatno manja nego što postoje
realne mogućnosti. Izgradnjom HE Ustikolina, snage 60,48 MW, FBiH će povećati udio
korištenih vodnih resursa u energetske svrhe, te smanjiti emisije CO2 koje bi nastale
korištenjem fosilnih goriva. Prema procjenama to smanjenje iznosi 700 t CO 2 /GWh, što bi u
konkretnom sluĉaju HE Ustikolina znaĉilo cca. 178500 tCO2/a.
Na promjene mikroklimatskih karakteristika veći uticaj moţe imati izgradnja uzvodnih
elektrana (HE Buk Bijela, HE Foĉa, HE Paunci i HE Sutjeska).
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
72/81
5.3.3. Uticaj na vodu
Uobiĉajeno je da formiranje akumulacije dovodi do povećanja nivoa podzemnih voda
uzvodno od profila, dok će nizvodno doći do smanjenja. Kota uspora, koja uslovljava nivo
podizanja podzemnih voda je usvojena tako da kriteriji odrţavanja podzemnih voda u svim
hidrološkim uslovima budu zadovoljeni (kako za zaštitu poljoprivrednih površina tako i za
zaštitu naseljenih i industrijskih zona).
Izgradnja akumulacija na vodotocima moţe uticati na promjene kvaliteta voda i pojave
procesa eutrofikacije vodnih sistema, što zavisi od veliĉine akumulacije, vrijemena
zadrţavanja vode u akumulaciji, veliĉine oscilacija, unosa nutrijenata, dubine akumulacije i
sliĉno. HE Ustikolina nema takve karakteristike te se ne oĉekuju znaĉajne promjene. Rad
hidroelektrane odnosno formiranje akumulacije ipak će neminovno dovesti do promjene
reţima proticaja vodotoka i usporavanja vodnog toka uslijed izgradnje brane. Imajući na umu
sadašnje stanje u pogledu kvaliteta vode, odnosno krakateristiĉnih parametara te
karakteristike HE Ustikolina i njene akumulacije, ne oĉekuje se znaĉajan uticaj na kvalitet
voda.
U svrhu poreĊenja navodimo da su mjerenja vršena na rijeci Neretvi u periodu prije i tokom
gradnje i rada niza hidroelektrana (HE Rama, Jablanica, Grabovica, Salakovac, Mostar)
ukazala da nije došlo do promjene srednje vrijednosti indeksa saprobnosti kao kljuĉnog
pokazatelja uticaja izazvanih prirodnim ili vještaĉkim procesima na kvalitet voda.
Kako je elaborirano kroz taĉku 3.2.5., reţim proticaja rijeke Drine je karakteristiĉan po svojoj
neravnomjernosti. Naime, od 1976. godine na rijeci Drini postoji vještaĉki reţim teĉenja. S a
izgradnjom budućih uzvodnih ''stepenica'' (HE Foĉa, HE Buk Bijela i HE Paunci) prirodni
reţim rijeke Drine će se još više promijeniti. Drugim rjeĉima stanje vodnog reţima „bez
gradnje“ HE Ustikolina neće biti povoljnije od onog „sa gradnjom“ tim prije što će potez ostati
prepušten „sam sebi“, odnosno onoj koliĉini vode što dotiĉe sa uzvodnih „stepenica“.
Izgradnja akumulacije HE Ustikolina donekle će kompenzirati negativni uticaj oscilacija nivoa
vode uzrokovanih HE Mratinje i budućim uzvodnim ''stepenicama''.
Shodno gore navedenom, izgradnja akumulacionog bazena HE Ustikolina neće dovesti do
dodatnog narušavanja reţima toka a moţe se oĉekivati pozitivan uticaj na oscilacije uzvodno
i nizvodno od profila. Drugim rjeĉima, akumulacija je mogućnost ublaţavanja većih dotoka
odnosno mogućnost smanjenja opasnosti od poplava u vrijeme nailaska velikih voda. Pored
toga, kontrolisanim ispuštanjem vode iz akumulacije postiţe se reduciranje poplava na
nizvodnom dijelu toke Drine.
Osim toga pozitivan uticaj ogleda se i u povećanju malih voda i osiguranju ekološki
prihvatljivog protoka, što će, kako je već navedeno biti u zavisnosti od uzvodnih akumulacija i
njihovog odrţavanja vodoprivrednih uslova. Rad HE Ustikolina treba uskladiti sa radom
uzvodnih elektrana i HE Višegrad.
5.3.4. Uticaj od stvaranja otpada
U toku eksploatacije objekta HE Ustikolina, moţe doći do produkcije otpada nakon remonta i
redovnih radova na odrţavanju elektrane.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
73/81
5.3.5 Uticaj na mikroklimu
Formiranje akumulacija velikih površina moţe u odreĊenoj mjeri uticati na pojavu veće
vlaţnosti vazduha. MeĊutim, u sluĉaju HE Ustikolina radi se o akumulaciji koja po svojoj
površini ne zauzima puno veću površinu od same rijeke, obzirom da se formira u njenom
koritu i zadrţava izduţeni oblik, te se mogućnost uticaja na vlaţnost zraka svodi na
zanemarljiv nivo. Ovome ide u prilog i ĉinjenica da i kod većih akumulacija, npr HE Višegrad,
provedena istraţivanja nisu dokazala uticaj na mikroklimu. Eventualni uticaj na mikroklimu
detaljnije će se razmotriti kroz slijedeću fazu procjene uticaja na okoliš.
5.3.6. Socio-ekonomski uticaj
Sadašnja situacija u pogledu zaposlenosti stanovništva u regionu je vrlo loša, ĉak meĊu
najgorim u BiH. Industrijska postrojenja su uglavnom razrušena i van pogona. Njihova
obnova je upitna zbog ranije orijentacije na namjensku proizvodnju. Veliki dio stanovništva je
raseljen i/ili emigrirao. Zbog toga korištenje prirodnih resursa, od kojih je hidroenergetski
potencijal rijeke Drine meĊu najvaţnijim u BiH, predstavlja potpuno opravdan razvojni projekt
u socio-ekonomskom i okolinskom smislu. Indikatori razvijenosti jednog podruĉja znatno bi se
promjenili obezbjeĊujući dugoroĉnu zaposlenost. Procjenjuje se da će direktno i indirektno od
projekta HE Ustikolina, imati korist stotine domaćinstava (radna snaga), malih privrednika
(kavezni uzgoj ribe, turizam) i ugostitelja što potvrĊuje socio-ekonomski znaĉaj ovog projekta
za Općinu Ustikolina, cijeli Kanton pa i FBiH kojoj bi ovo bio prvi „izlazak“ na rijeku Drinu u
smislu korištenja njenog velikog hidropotencijala.
Obala akumulacije potencijalno daje mogućnost za korištenje ovog pojasa za odmor i
rekreaciju (ribolov, veslanje, plivanje i sl.). Duţ obje obale postoje saobraćajnice tako da je
pristup svakom mjestu moguć. Povoljna je okolnost da je nagib obala relativno mali u zoni
kote uspora na više mjesta duţ obje obale.
Drugim rjeĉima, uticaji se ocjenjuju kao izrazito pozitivni a ogledaju se kroz povećanje
zaposlenosti, privrednih aktivnosti, kao što su turizam i rekreacija te kavezni uzgoj riba.
Realizacija projekta bila bi snaţan pokretaĉ ekonomskog razvoja šireg podruĉja što je
preduslov za socijalni razvoj.
5.3.7. Uticaj na nivo buke
U toku eksploatacije objekta izvor buke unutar strojare moţe biti rad turbine, koji se
primjenom odgovarajućih mjera i tehniĉkih standarda u fazi projektovanja svodi na minimum.
Drugim rjeĉima, buĉnost u radu nije karakteristika hidroelektrana koje su pod redovnom
kontrolom i tehniĉkom odrţavanju.
5.3.8. Uticaj na pejzaţ
Uticaj se ocjenjuje potencijalno pozitivan, kao posljedica stalne veće vodene površine uz
mogućnost ureĊenja obala i saĊenja odgovarajućih vrsta drveća.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
74/81
Narušavanje ambijenta prirodnog pejzaţa je minimizirano izborom dispozicionog rješenja i
tipa brane tako da će se arhitektonsko tehniĉkim rješenjem objekat uklopiti u prostor.
5.3.9. Uticaj na infrastrukturu
U toku rada neće biti uticaja na infrastrukturu.
5.3.10. Uticaj na kulturno-historijsko naslijeĊe
U blizini akumulacije je nacionalni spomenik Most u Koţetini koji je Komisija za oĉuvanje
nacionalnih spomenika donesenom Odlukom proglasila nacionalnim spomenikom Bosne i
Hercegovine. Mjere će biti definirane Studijom o procjeni uticaja na okoliš HE Ustikolina
5.4. MJERE ZA VRIJEME EKSPLOATACIJE HE USTIKOLINA
5.4.1. Flora i fauna
Ukoliko se ne obezbijede slobodna migracija riba investitor odnosno korisnik objekta HE
Ustikolina je duţan nadoknaditi priĉinjenu štetu korisniku ribolovnog podruĉja saglasno
odštetnom cjenovniku u ribarstvu i donijeti program revitalizacije ţivotnih zajednica i dovesti
ih u odgovarajuće stanje, uz obezbjeĊivanje kontinuiranog poribljavanja radi odrţavanja
prirodne reprodukcije (u skladu sa odredbama Zakona o slatkovodnom ribarstvu).
5.4.2. Otpad
Upravljanje otpadnim materijama vršiće se u skladu sa propisima iz oblasti upravljanja
otpadom. Upravljanje opasnim i štetnim materijama biće usklaĊeno sa Planom o upravljanju
otpadom, za ĉije potrebe donesenom Odlukom Operator imenuje odgovornu osobu.
O prikupljenim otpadnim uljima i ĉvrstom tehniĉkom otpadu nakon remonta i redovnih radova
na odrţavanju elektrane vodit će se evidencija i konaĉno zbrinjavanje, a sve to u skladu sa
Planom o upravljanju otpadom.
5.4.3. Buka
Kako ne bi dolazilo do stvaranja buke koja prelazi graniĉne vrijednosti u toku eksplatacije,
potrebno je stalno tehniĉko odrţavanje i kontrola. Mjere za vrijeme eksplotacije HE Ustikolina
će se detaljnije obraditit u Studiji utijaca na okoliš.
5.5. MJERA ZA POTENCIJALNE UTICAJE U INCIDENTNIM SITUACIJAMA
Potrebno je izraditi Plan sprjeĉavanja nesreća opasnih po okoliš. TakoĊer, u skladu sa
Planom pogona i odrţavanja, korisnik vodoprivrednog objekta utvrĊuje radove, mjere,
postupke i aktivnosti za odrţavanje, korištenje i promatranje vodoprivrednog objekta i naĉin i
uslove za izvršavanje tih radova, mjera, postupaka i aktivnosti u redovnim i izvanrednim
okolnostima.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
75/81
5.6. KLASIFIKACIJA PRELIMINARNO PROCJENJENIH MOGUĆIH UTICAJA / EFEKATA
PLANIRANE HE USTIKOLINA NA OKOLIŠ
Nakon identifikacije mogućih uticaja na okoliš, preliminarno su procjenjeni negativni i
pozitivni uticaji Projekta i predstavljeni u tabeli 21.
Tabela 21: Preliminarno procjenjeni negativni i pozitivni uticaji Projekta HE Ustikolina
Mogući negativni uticaji/efekti na okoliš
Pozitivni uticaji/efekti na okoliš
preseljenje stanovništva – 6 kuća
(11 vikendica i manji broj pomoćnih
objekata),
gubitak manjih zemljišnih površina obradivog
i kultivisanog zamljišta, ukljuĉujući i šume
(24,5%) i površine uz obale rijeke
proizvodnja elektriĉne energije na teritoriji BPK
i energetska neovisnost podruĉja
uticaj na kvalitet zraka, vode i zemljišta u
toku izgradnje objekata, koji je privremenog
karaktera
razvoj turizma, više vidova rekreacije i
sportskih aktivnosti u podruĉju planiranog
jezera HE Ustikolina i preostalog toka rijeke
Drine
lokalni ekonomski znaĉaj i pokretanje malih
privrednih djelatnosti, zapošljavanje lokalnog
stanovništva - u periodu izgradnje takvih
objekata (5-7 godina), iskustva iz praksa
pokazuju da se broj angaţovanih ljudi kreće i
do nekoliko hiljada. Planirani graĊevinski radovi
znaĉili bi znaĉajno povećanje zaposlenosti,
ukoliko bi se preferirale domicilne firme i radna
snaga,
povećana vrijednost imovine u neposrednoj
blizini hidroakumulacije
poloţajem i kotom uspora hidroekumulacije
nema znaĉajnog plavljenja okolnog terena, niti
ugroţavanja Cvilin polja i postojeće
magistralne saobraćajnice i zaštita od
podizanja podzemnih voda Cvilin polja
pretvaranje ekosistema tekućice u ekosistem ublaţavanje znaĉajnih oscilacija nivoa vode,
jezerskog tipa, na duţini cca 9 km
uzrokovanih radom uzvodne HE Mratinje, kao i
uzvodno planiranih HE, prirodni protok bit će
reguliran ekološki prihvatljivim protokom, koji
će garantirati odrţavanje ekološke ravnoteţe
nizvodnog dijela rijeke Drine
poremećaj ekološke ravnoteţe, te davno već mogućnost poboljšanja vodosnabdjevanja za
prekinutih migratornih puteva za akvaktiĉne i navodnjavanje u okruţenju, kao i razvoj
poluakvatiĉne organizme na cijelom slivu
ribogojilišta rijeĉne i jezerske ribe
Drine
poremećaj mehanizma samopreĉišćavanja - odabrana lokacija postrojenja je povoljna za
samopreĉišćavanje će biti narušeno u dijelu
organizaciju graĊevinskih radova, transport i
hidroakumulacije, dok će se
montaţu opreme; izgradnja objekta HE
samopreĉišćavanja povećati u nizvodnom
Ustikolina ne ugroţava odvijanje saobraćaja na
dijelu
magistralnom putu Foĉa – Goraţde; izgradnja
novog mosta duţine 70m
promjena prirodnog korita, planiranim
produbljivanjem na duţini od max 1,7 km od
prosjećno 0,80 m dubine, konusno
izmještanje lokalnog puta duţine 3,6 km
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
76/81
6. MONITORING
U zavisnosti od potreba za informacijama neophodnim za upravljanje rizikom i uticajima na
okolinu kroz Studiju procjene uticaja na okoliš HE Ustikolina biće predloţen monitoring za
fazu izgradnje kao i za fazu eksploatacije.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
77/81
NETEHNIĈKI REZIME
Evropska zajednica je prepoznala potrebu promoviranja obnovljivih izvora energije, ukoliko je
njihovo korištenje potencijal za odrţivi razvoj, odnosno prihvatljiv privredni razvoj sa aspekta
zaštite okoliša i prirodnih resursa. Korištenje obnovljivih izvora energije u razvoju
elektroenergetskog sektora na lokalnom nivou moţe pozitivno djelovati na razvoj društva u
cjelini, odnosno na povećanje stope zaposlenost, razvoj male privrede i doprinos sigurnosti
isporuke elektriĉne energije. Zbog toga je i u BiH neophodno osigurati da hidroenergetski
potencijal bude adekvatno iskorišten u okviru proizvodnje za potrebe trţišta elektriĉne
energije. Prema tome, izgradnja hidroelektrana je vaţan segment razvoja elektroprivredne
djelatnosti i ekonomije uopšte. Jedna od karakteristika bosansko-hercegovaĉkih rijeka je
hidroenergetski potencijal, koji još uvijek nije adekavtno iskorišten u razvojnom smislu.
U skladu sa opredjeljenjem JP Elektroprivreda BiH za povećanjem proizvodnih kapaciteta, te
obezbjeĊenjem sigurnog i pouzdanog snabdijevanja elektriĉnom energijom i Odlukom Vlade
Federacije BiH proglašenju javnog interesa za izgradnju elektroenergetskih objekata (Sl.
novine FBiH 60/06), pokrenute su aktivnosti na realizaciji Odluke i analizi mogućnosti
hidroenergetskog iskorištenja, izmeĊu ostalog i dijela vodotoka Drine u Federaciji BiH.
Planski akt koji tretira predmetno podruĉje je Regulaciono-prostorni plan gornja Drina
odnosno Prostorni plan SRBIH do 2001. godine. U fazi izrade je i novi Prostorni plan BPK
Goraţde, za ĉiju potrebu su uraĊeni pojedini studijski separati, ukljuĉujući i Studiju
elektroenergetskog i termoenergetskog sistema Bosansko-podrinjskog kantona Goraţde za
period 2008. – 2028. godina, koja će posluţiti kao osnova za njegovu izradu. Studija
elektroenergetskog i termoenergetskog sistema Bosansko-podrinjskog kantona Goraţde za
period 2008. – 2028. godina je predvidila i objekat HE Ustikolina
Prema Zakonu o prostornom planiranju i korištenju zemljišta na nivou Federacije Bosne i
Hercegovine (“Sluţbene novine Federacije BiH”, br. 2/06, 72/07, 32/08 4/10, 13/10 i 45/10),
ĉlan 17. Prostorni plan podruĉja posebnih obiljeţja Federacije donosi se za podruĉja od
znaĉaja za Federaciju utvrĊena Prostornim planom Federacije. Podruĉje posebnog obiljeţja
Federacije utvrĊuje se naroĉito za podruĉje izgradnje velikih hidroenergetskih graĊevina (više
od 30 MW instalirane snage) što je u sluĉaju HE Ustikolina potrebno uraditi.
HE Ustikolina (pregradni profil) se planira na udaljenosti 14 km uzvodno od Goraţda i 16 km
nizvodno od Foĉe. Planirana instalirana snaga je 60,48 MW. Akumulacija se formira
uglavnom u koritu rijeke Drine u duţino od cca 9 km. Kota uspora je 373,00 m n.m. Uspor se
završava na uzvodnom kraju Cvilin polja, odnosno u neposrednoj blizini pregradnog profila
planiranog uzvodnog postrojenja HE Paunci. HE Ustikolina je projektovana kao pribransko
postrojenje, a sa energetskog stanovišta – protoĉna elektrana.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
78/81
Razmatrane alternative i varijantna rješenja su:

Alternativa “HE Ustikolina 90” - stacinaţe 306,83 km

Alternativa “HE Ustikolina 02” - stacionaţe 305,34
nizvodno u odnosu na “HE Ustikolina 90”)

Alternativa “bez gradnje HE Ustikolina”
km - pregradni profil 1,4km
Predloţno rješenje predviĊa izgradnju alternativnog rješena „HE Ustikolina 02“. Pregradni
profil HE Ustikolina nalazi se neposredno (500 m) uzvodno od ušća rijeke Osanice u Drinu,
Udaljenost od većih mjesta je 9km nizvodno od Ustikoline i 14 km uzvodno od Goraţda.

Karakteristike akumulacije su:

Kota uspora 373,00 m n.m.

Površina akumulacije cca 141,5,00 ha; (površina rijeke za Qsr je 89,5 ha)

Zaperemina akumulacije 8,23 mil m3

Duţina cca 9,0 km;

Srednja širina cca 159 m;

Prosjeĉna dubina cca 6,0 m.
Hidrološki podaci na mjestu pregradnog profila HE Ustikolina

Qsrednje = 207 m3/s

Q ekološki prihvatljiv protok = 33,02 m3/s
HE Ustikolina je pribransko protoĉno postrojenje slijedećih tehniĉkih karakteristika.

Instalisani proticaj Qi = 450 m3/s

Bruto pad postrojenja za Qi Hbruto = 15 m

Insatlisana snaga postrojenja Ni = 60,48 MW

Srednja godišnja proizvodnja Egod = 250,6 GWh
Brana je betonska gravitaciona sa prelivnim i neprelivnim dijelom i dva gravitaciona bloka u
bokovima.

Duţina brane u kruni je 215 m;

Širina krune je 6,00 i most za kominikaciju 8.00 m;

Kota krune brane je 375.50 m.n.m.;

Prelivna polja opremljena sa pet segmentnih zatvaraĉa od kojih su ĉetriti jednaka
(jedan sa klapnom) dimenzija 12.50x15,00 m; i jedan dimenzija 8,00x10,00 m

Maksimalna visina brane od temelja je 38,5 m.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
79/81
U okviru projekta HE Ustikolina predviĊeni su odreĊeni radovi na postojećim i novim
saobraćajnicama:

Postojeći magistralni put M20 rekonstruiše se u podruĉju brane na duţini od 550m

UreĊenje postojećeg lokalnog puta na desnoj obali u ukupnoj duţini 5.2 km

Izvodi se pristupni put do strojare HE Ustikolina u duţini od 600 m kao i pristupni put
do krune brane, duţine 170 m.
Prethodna procjena uticaja na okolinu HE Ustikolina je razmatrala moguće uticaje objekta
HE Ustikolina na okoliš i mjere za smanjenje negativnih uticaja i to:

Uticaji i mjere u fazi izgradnje

Uticaji i mjere u toku eksplotacije (pri normalnom radu HE Ustikolina)

Potencijalni uticaji u incidentnim situacijama
Uticaji i mjere koji su obraĊeni u ovoj PPUO se odnose na floru i faunu, kvalitet zraka,
zemljište, vodu, stvaranja viška iskopnog materijala, stvaranje otpada, socio-ekonomski
aspekt, nivo buke, pejzaţ, kulturno-historijsko naslijeĊe i postojeću infrastrukturu.
BPK Goraţde je kanton sa visokom stopom nezaposlenosti i relativno niskim standardom
ţivota. Opća slika socijalnog aspekta ovog podruĉja je nepovoljna kako u pogledu
nezaposlenosti tako i u pogledu bruto domaćeg proizvoda te se s razlogom svrstava u
najnerazvijene kantone FBiH. Izgradnjom HE Ustikolina indikatori razvijenosti podruĉja
znatno bi se promjenili, obezbjeĊujući dugoroĉnu zaposlenost. Procjenjuje se da će direktno i
indirektno od projekta HE Ustikolina, pogotovo u fazi izgradnje, ostvariti dobit stotine
domaćinstava, malih privrednika i ugostitelja što potvrĊuje socio-ekonomski znaĉaj ovog
projekta za Općinu Foĉa-Ustikolina, cijeli Kanton pa i FBiH kojoj bi ovo bio prvi „izlazak“ na
rijeku Drinu u smislu korištenja njenog velikog hidropotencijala. Pored osigurane veće stope
zaposlenosti BPK Goraţde, izgradnjom HE Ustikolina, obezbjeĊuje se energetska neovisnost
i sigurnost u opskrbi elektriĉne energije za oko 40.000 stanovnika BPK Goraţde.
Bitno je naglasiti da se radi o maloj akumulaciji te da neće biti znaĉajnih potapanja šumskog i
poljoprivrednog zemljišta kao ni eksproprijacije zemljišta u većim razmjerama što je sluĉaj
kod velikih akumulacija. Izgradnjom akumulacije ne ugroţava se niti jedno naselje, ugroţeno
je samo nekoliko privatnih gazdinstava sa pratećim objektima. U ovom sluĉaju se radi o vrlo
maloj površini tla koji će se potopiti od ĉega je najveći dio neplodno tlo i šikare a u manjoj
mjeri obradivo tlo i šuma.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Strana
80/81
Efekti se odraţavaju kroz potapanje manjeg dijela flore u samom rijeĉnom koritu uz
napomenu da se samo korito odnosno prostor koji će biti pod akumulacijom prethodno ĉisti
od rastinja.
Iako se pojaĉana vlaţnost i magla ĉesto vezuju za zonu akumulacije, kod akumulacije ove
veliĉine ona se ocjenjuje kao promjena vrlo malog/neznatnog inteziteta.
Izgradnjom HE Ustikolina nizvodnom dijelu vodotoka osiguraće se stalnoi ekološki prihvatljivi
protoka vode. Akumulacija buduće HE Ustikolina pruţa mogućnost smanjenja/ublaţavanja
promjena nivoa vode kod plavljenja i svakako je pozitivna u smislu poravnavanja protoka, što
će se posebno pozitivno odraziti na trenutni vještaĉki reţim teĉenja. Uticaju u toku izgradnje
su trenutnog karaktera i u poreĊenju sa onim što se dobija izgradnjom su minorni.
Dodatna vrijednost izgradnje HE Ustikolina jeste svakako generisanje elektriĉne energije iz
obnovljivih izvora energije. Naime, izgradnjom HE Ustikolina ostvaruje se „ušteda“ tj.
smanjenje emisije od oko 1.785.000 tCO2/god te povećava udio elektriĉne energije
proizveden iz obnovljivih izvora u ukupnom bilansu.
Izvršena prethodna procjena uticaja na okolinu pokazuje da će povoljni efekti izgradnje HE
Ustikolina znatno prevazići moguće i prepoznatljive negativne efekte. Prirodni reţim rijeke
Drine je već narušen izgradnjom postojećih brana i akumulacija i to: HE Mratinje (uzvodno) i
HE Višegrad, Bajina Bašta i Zvornik (nizvodno). U planu je i izgradnja uzvodnih elektrana (HE
Buk Bijela, HE Foĉa, HE Paunci i HE Sutjeska).
Nakon identifikacije mogućih uticaja na okoliš, preliminarno su procjenjeni negativni i pozitivni
uticaji Projekta.
Mogući negativni uticaji/efekti na okoliš
Pozitivni uticaji/efekti na okoliš
preseljenje stanovništva – 6 kuća
(11 vikendica i manji broj pomoćnih
objekata),
gubitak manjih zemljišnih površina obradivog
i kultivisanog zamljišta, ukljuĉujući i šume
(24,5%) i površine uz obale rijeke
proizvodnja elektriĉne energije na teritoriji BPK
i energetska neovisnost podruĉja
poloţajem i kotom uspora hidroekumulacije
nema znaĉajnog plavljenja okolnog terena, niti
ugroţavanja Cvilin polja i postojeće
magistralne saobraćajnice i zaštita od
podizanja podzemnih voda Cvilin polja
pretvaranje ekosistema tekućice u ekosistem ublaţavanje znaĉajnih oscilacija nivoa vode,
jezerskog tipa, na duţini cca 9 km
uzrokovanih radom uzvodne HE Mratinje, kao i
uzvodno planiranih HE, prirodni protok bit će
reguliran ekološki prihvatljivim protokom, koji
će garantirati odrţavanje ekološke ravnoteţe
nizvodnog dijela rijeke Drine
poremećaj ekološke ravnoteţe, te davno već mogućnost poboljšanja vodosnabdjevanja za
prekinutih migratornih puteva za akvaktiĉne i navodnjavanje u okruţenju, kao i razvoj
poluakvatiĉne organizme na cijelom slivu
ribogojilišta rijeĉne i jezerske ribe
Drine
poremećaj mehanizma samopreĉišćavanja - odabrana lokacija postrojenja je povoljna za
samopreĉišćavanje će biti narušeno u dijelu
organizaciju graĊevinskih radova, transport i
hidroakumulacije, dok će se
montaţu opreme; izgradnja objekta HE
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Konzorcij:
HE USTIKOLINA
Investiciono - tehniĉka
dokumentacija prethodnih i
pripremnih aktivnosti za izgradnju
HE Ustikolina
Mogući negativni uticaji/efekti na okoliš
samopreĉišćavanja povećati u nizvodnom
dijelu
Strana
81/81
Pozitivni uticaji/efekti na okoliš
Ustikolina ne ugroţava odvijanje saobraćaja na
magistralnom putu Foĉa – Goraţde; izgradnja
novog mosta duţine 70m
uticaj na kvalitet zraka, vode i zemljišta u
toku izgradnje objekata, koji je privremenog
karaktera
razvoj turizma, više vidova rekreacije i
sportskih aktivnosti u podruĉju planiranog
jezera HE Ustikolina i preostalog toka rijeke
Drine
promjena prirodnog korita, planiranim
lokalni ekonomski znaĉaj i pokretanje malih
produbljivanjem na duţini od max 1,7 km od privrednih djelatnosti, zapošljavanje lokalnog
prosjećno 0,80 m dubine, konusno
stanovništva - u periodu izgradnje takvih
objekata (5-7 godina), iskustva iz praksa
pokazuju da se broj angaţovanih ljudi kreće i
do nekoliko hiljada. Planirani graĊevinski radovi
znaĉili bi znaĉajno povećanje zaposlenosti,
ukoliko bi se preferirale domicilne firme i radna
snaga,
izmještanje lokalnog puta duţine 3,6 km
povećana vrijednost imovine u neposrednoj
blizini hidroakumulacije
Realizacija projekta HE Ustikolina prati i razliĉite kompenzacije društvu i lokalnoj zajednici,
kao i naknade za korištenje energetskog resursa i koncesiju. U skladu sa vaţećom
legislativom u Federaciji BiH i planiranom instaliranom snagom po projektu, posebno je
znaĉajan finansijski doprinos lokalnoj zajednici.
Prema odredbama Pravila o utvrĊivanju naknada za koncesije (Sl. Novine FBiH,broj 67/06),
a shodno preliminarnom finasijskom proraĉunu investice za HE Ustikolina, ove naknade bi
iznosile minimalno 2,7 milona KM. U sluĉaju implementacije planiranog projekta HE
Ustikolina, tekuća koncesiona naknada bila bi cca 380.000 KM godišnje.
Prema Zakonom o izdvajanju i usmjeravanju dijela prihoda preduzeća ostvarenog
korištenjem hidroakumulacionih objekata (Sl. novine FBiH, broj: 44/02 i 57/09) naknada se
uplaćuje u budţet općine ili grada, na ĉijem je podruĉju izgraĊen hidroakumulacioni objekat.
Prema raspoloţivim podacima moţe se procjeniti, da bi ta naknada za planiranu HE
Ustikolina, bila cca 2,5 miliona KM godišnje.
Prema Odluci o visini posebnih vodnih naknada (Sl. novine FBiH, broj 46/07) visina posebne
vodne naknade za korištenje vode za proizvodnju elektriĉne energije, iznosi 0,001 KM po
kWh proizvedene energije. U tom kontekstu, u budţet BPK- a Goraţde, usmjeravalo bi se
cca 115.000 KM godišnje za korištenje vode za planiranu HE Ustikolina.
Nakon vrednovanja realne štete i koristi od Projekta, preliminarno se moţe zakljuĉiti da
nema znaĉajne greške u prostoru i slivu rijeke Drine. Realizacija projekta bila bi snaţan
pokretaĉ ekonomskog razvoja šireg podruĉja što je preduslov za unapreĊenje socijalnog
razvoja. Uz odgovarajuće mjere zaštite stanovništva, okoliša i materijalnih dobara, u toku
radova i eksploatacije planiranog elektroenergetskog objekta, isti bi bio okolinski prihvatljiv.
U skladu naĉelima odrţivog razvoja Projekat bi mogao imati atribute prijateljskog razvojnog
projekta.
HE Ustikolina - Idejni projekat – Dio 2
Podloga 2.4. Prethodna procjena uticaja na okolinu/okoliš
Sarajevo, mart 2012.
Download

he ustikolina - Federalno ministarstvo okoliša i turizma