Organizatori:
Udruženje „Vodovodi Republike Srpske“
Udruženje vodovoda i kanalizacije Srbije
i
Udruženje za tehnologiju vode i sanitarno inženjerstvo, Beograd
Pokrovitelji:
Skupština grada Istočno Sarajevo
i
Privredna komora Srbije
TRINAESTA MEĐUNARODNA KONFERENCIJA
„VODOVODNI I KANALIZACIONI SISTEMI“
ZBORNIK RADOVA
Jahorina, Pale 22-24. maja 2013.
[I]
C
C
II
DVANAESTA MEĐUNARODNA KONFERENCIJA: VODOVODNI I KANALIZACIONI SISTEMI, JAHORINA 2012
Izdavač
Udruženje za tehnologiju vode i sanitarno inženjerstvo
Sinđelićeva 21, 11000 Beograd
Za izdavača
Predsednik U.O. Udruženja za tehnologiju vode
i sanitarno inženjerstvo,
Predrag Bogdanović, dipl. ing.
Glavni urednik
Dr Slavomir Popović, dipl. ing
Urednici:
Branislav Kujunddžić, dipl. ing.,
Tomislav Slavković, dipl. ing.,
Jovo Tadić, dipl. prav.
Kompjuterska obrada
Jelena i Zoran Dimić
Tiraž 220
Štampa
PLANETA PRINT, Beograd
ISBN 978-86-82931-58-4
CIP - Каталогизација у публикацији
Народна библиотека Србије, Београд
628.1/.3(082)
МЕЂУНАРОДНА конференција "Водоводни и канализациони системи" (13 ; 2013 ; Пале)
Zbornik radova / Trinaesta međunarodna konferencija "Vodovodni i kanalizacioni
sistemi", Jahorina, Pale 22-24. maja 2013. ; organizatori Udruženje "Vodovodi Republike
Srpske" [i] Udruženje vodovoda i kanalizacije Srbije i Udruženje za tehnologiju vode i
sanitarno inženjerstvo, Beograd ; [urednici Branislav Kujundžić, Tomislav Slavković, Jovo
Tadić]. - Beograd : Udruženje za tehnologiju vode i sanitarno inženjerstvo, 2013 (Beograd
: Planeta print). - XVI, 378 str. : ilustr. ;
24 cm
Tiraž 220. - Str. III: Predgovor / glavni urednik [Slavomir Popović]. - Napomene uz
tekst. - Bibliografija uz većinu radova.
ISBN 978-86-82931-58-4
1. Удружење "Водоводи Републике Српске" (Бијељина)
a) Воде - Контрола квалитета - Зборници b) Водовод - Зборници c) Канализација Зборници
COBISS.SR-ID 198328076
PREDGOVOR
III
PREDGOVOR
C
Međunarodna konferencija “Vodovodni i kanalizacioni sistemi”, koja se punih 13 godina
održava na Jahorini, privlači sve veću pažnju, ne samo stručnih radnika iz vodovodnih i kanalizacionih sistema, već i stručnjaka sa brojnih fakulteta, instituta i dr.
Za vreme Konferencije organizuje se prigodna izložba proizvođača opreme i pribora iz zemlje i inostranstva iz oblasti vodovodnih i kanalizacionih sistema: za merenje protoka i gubitaka
vode, kontrolu kvaliteta vode, dezinfenciju vode, racionalnu potrošnju vode (regulatori, regulaciona oprema, armature i dr.). Takođe izložiće se i cevni materijali i drugi materijali za vodovodne i
kanalizacione sisteme, kao i savremena oprema za prečišćavanje otpadnih voda, koja privlači sve
veću pažnju i interesovanje učesnika Međunarodne konferencije.
Trinaesta Međunarodna konferencija obrađuje tri tematske oblasti:
KVALITET VODE ZA PIĆE, EVROPSKA REGULATIVA
Prva tematska oblast:
I MODELIRANJE VODOVODNIH SISTEMA;
Druga tematska oblast: RACIONALNO POSLOVANJE;
Treća tematska oblast: ZAŠTITA VODA.
U okviru Prve tematske oblasti posebno se razmatra: Problematika kvaliteta vode za piće u
svetu i kod nas, evropska regulativa i modeliranje vodovodnih sistema.
U okviru druge tematske oblasti razmatra se: Racionalno poslovanje vodovodnih sistema,
sa posebnim osvrtom na gubitke vode u sistemima vodovoda, na unapređenje energetske efikasnosti u vodovodnim sistemima, i na upravljanje, održavanje i rekonstrukciju vodovodnih
sistema.
U okviru treće tematske oblasti posebno se razmatra zaštita voda sa aspekta Istraživanja,
projektovanja, regulative i unapređenja kanalizacionih sistema i tretmana otpadnih voda (i
mulja).
Svaki učesnik Trinaeste Međunarodne konferencije „Vodovodni i kanalizacioni sistemi“ uz
materijal za Konferenciju dobija:
Zbornik radova i Časopis „Voda i sanitarna tehnika“, broj 2/2013, koji je delom posvećen i
ovoj Konferenciji.
U Zborniku radova objavljeni su radovi koji se izlažu prvog i drugog dana Konferencije u
okviru prve, druge i treće tematske oblasti, kao i radovi koji se izlažu trećeg dana Konferencije,
koje su autori dostavili sa velikim zakašnjenjem, kao i radovi koji se u potpunosti ne uklapaju u
tematske oblasti.
Redakcioni odbor je prihvatio sve dostavljene radove, i pored toga što neki radovi ne zadovoljavaju planirani nivo kvaliteta, jer je posebno cenio napor autora takvih radova, uz očekivanje
da će oni u narednom periodu unaprediti nivo kvaliteta svojih stručnih radova.
Glavni urednik
C
IV
DVANAESTA MEĐUNARODNA KONFERENCIJA: VODOVODNI I KANALIZACIONI SISTEMI, JAHORINA 2012
RECENZIJA RADOVA
Trinaesta po redu Međunarodna konferencija „Vodovodni i kanalizacioni sistemi“, Jahorina,
22-24. maj 2013. god., sa oko 70 naučno – stručnih i stručnih radova iz ove oblasti, sa autorima
radova sa prostora bivše Jugoslavije, pokazuje da se na ovim prostorima, i pored teške finansijske
(ekonomske) situacije u preduzećima vodovoda i kanalizacije, pojavljuju stručnjaci sa novim idejama kao i sa rezultatima primene savremenih dostignuća u svetu u vezi sa unapređenjem vodovodnih i kanalizacionih sistema.
Analizom radova objavljenih u Zborniku radova uočava se izuzetna stručnost autora objavljenih radova iz skoro svih značajnih oblasti u vodovodnim i kanalizacionim sistemima, tako da se
potvrđuju konstatacije i sa ranijih Međunarodnih konferencija „Vodovodni i kanalizacioni
sistemi“ na Jahorini, da su Zbornici radova sa ovih konferecija praktično kao priručnik – praktikum koji nudi aktuelna rešenja i odgovore za mnoge naučno – stručne probleme iz ove oblasti.
Posebno se uočava da su autori objavljenih radova u Zborniku radova ne samo iz preduzeća
vodovoda i kanalizacije, već i sa brojnih instituta, fakulteta i proizvođača opreme – što ovu
Međunarodnu konferenciju i Zbornik radova čini utoliko sadržajnijim, kvalitetnijim, aktuelnijim i
sve više priznatim na ovim prostorima.
Recenzenti:
1. Prof. dr Marko IVETIĆ
2. Prof. dr Božo DALMACIJA
3. Prof. dr Slobodan PETKOVIĆ
4. Prof. dr Dragan POVRENOVIĆ
SADRŸAJ
1.
2.
3.
PREDGOVOR ............................................................................................................................................III
RECENZIJA RADOVA ............................................................................................................................ IV
PROGRAM TRINAESTE MEĐUNARODNE KONFERENCIJE
VODOVODNI I KANALIZACIONI SISTEMI
JAHORINA – PALE, 22-24. MAJ 2013. GOD. XIII ...............................................................................IX
PRVA TEMATSKA OBLAST:
KVALITET VODE ZA PIĆE, EVROPSKA REGULATIVA I MODELIRANJE
VODOVODNIH SISTEMA
I A. EVROPSKA REGULATIVA .................................................................................................3
1.
NOVE AKTIVNOSTI EVROPSKE UNIJE U OBLASTI VODA
Slobodan Petković ............................................................................................................3
2.
BEZBEDNO SNABDEVANJE VODOM ZA PIĆE - UPRAVLJANJE RIZICIMA U
REDOVNOM RADU I KRIZNIM SITUACIJAMA
Zorana Petrović, Predrag Bogdanović, Miroljub Krstić..................................................9
3.
KONTROLA VODOVODNE MREŽE I GUBICI VODE
RADNI LIST UTVSI DVGW W 392
Miroljub Krstić, Predrag Bogdanović, Zorana Petrović ...............................................13
4.
3T METODOLOŠKI VODIČ ZA TARIFE, TAKSE I TRANSFERE U EVROPSKOM
SEKTORU VODOSNABDEVANJA
Dušica Mitić, Milica Rakić ...........................................................................................19
I B. KVALITET VODE ZA PIĆE .............................................................................................. 24
5.
VODA ZA PIĆE IZ CENTRALNIH VODOVODNIH SISTEMA U REPUBLICI SRBIJI U
PERIODU OD 2003 DO 2012. GODINE- ZDRAVSTVENI ASPEKT
Snežana Dejanović, Dragana Jovanović , Tanja Knežević ...........................................24
6.
PREKURSORI DEZINFEKCIONIH NUSPRODUKATA U PODZEMNOJ VODI –
ANALIZA I ZASTUPLJENOST NA TERITORIJI AP VOJVODINE
Jelena Molnar, Božo Dalmacija, Jasmina Agbaba, Aleksandra Tubić,
Marijana Kragulj, Srđan Rončević ................................................................................32
7.
KVALITET VODE ZA PIĆE U VODOVODNOM SISTEMU BIJELJINA
Jovanka Jovičić................................................................................................................37
8.
ANALIZA KVALITETA VODE PRIJEDORSKOG VODOVODA SA ASPEKTA
FIZIČKO-HEMIJSKE I MIKROBIOLOŠKE KONTROLE U PERIODU 2007-2013 GOD.
Dušanka Mijić, Vlado Reljić, Miroslav Glušac .............................................................42
9.
UVOĐENJE SISTEMA UPRAVLJANJA KVALITETETOM U VODOVODU PRIJEDOR
Vlado Reljić, Miroslav Glušac, Bojan Ećim ...................................................................48
VII
VIII
10. ODREĐIVANJE BROMATA U VODI METODOM JONSKE HROMATOGRAFIJE
Dragana Đokić Vasić......................................................................................................55
11. ANALIZA METALA U ARTEŠKIM BUNARIMA SEMBERIJE
Tamara Laketić, Aleksandra Pavlović, Milenko Savić ...................................................62
12. EFIKASNOST SRBIJANSKOG PRIRODNOG ZEOLITA U POBOLJŠANJU KVALITETA
PIJAĆE VODE
Jelena Milovanović, Sanja Jevtić, Jelena Milenković, Jelena Pavlović, Jasna Hrenović,
Nevenka Rajić.................................................................................................................67
13. MERENJE SEZONSKIH PROMENA TEMPERATURE VODE I RASTVORENOG
KISEONIKA U AKUMULACIJI ĆELIJE
Nenad Nenadić, Dušan Kostić, Nenad Jaćimović, Zorana Naunović, Marko Ivetić.....73
14. MONITORING METALA NA IZVORIŠTIMA NA TERITORIJI OPŠTINE LAKTAŠI
Maja Nogić .....................................................................................................................78
I C. RAZVOJ – PRORAČUNI – MODELIRANJE................................................................... 82
15. RAZVOJNE AKTIVNOSTI U VODOVODU A.D. PRIJEDOR – POVEZIVANJE I I II
VISINSKE ZONE VODOSNABDJEVANJA
Mirko Mikanović, Azra Borovčanin ..............................................................................82
16. GLAVNI PROJEKAT PRVE FAZE PPV „HADŽET“ KAPACITETA 275 L/S
Biljana Cakić, Marko Ljuboja, Zorana Radibratović, Ljiljana Dimkić ..........................88
17. ZAVRŠETAK RADOVA I ISKUSTVA SA PROBNOG RADA PPV "KOPAONIK"
KAPACITETA 50 L/S
Zorana Radibratović, Marko Ljuboja, Biljana Cakić, Ljiljana Dimkić,
Nenad Gavrilovć, Tatijana Rakočević ............................................................................93
18. PRIJEDLOG MODELA ODRŽAVANJA TEHNIČKIH SISTEMA NA POSTROJENJU ZA
TRETMAN SIROVE VODE U ISTOČNOM SARAJEVU
Dalibor Vlaški, Goran Orašanin ....................................................................................99
19. PRIMERI PRIMENE GENETSKIH ALGORITAMA U PROJEKTOVANJU
VODOVODNIH SISTEMA
D. Ivetić, Ž. Vasilić, M. Stanić ....................................................................................106
20. TEHNO – EKONOMSKA ANALIZA ZA IZBOR TEHNOLOGIJE ZA TRETMAN
MULJA NA PPV MAKIŠ
Slađana Savić, Nataša Lukić ........................................................................................114
21. DUGOROČNI PROGRAM UNAPRJEĐENJA SISTEMA VODOSNABDIJEVANJA U
SKLADU SA STANDARDIMA EU
STUDIJE IZVODLJIVOSTI ZA OPĆINE TUZLU, ZENICU I TRAVNIK
Selma Čengić, Dragana Selmanagić, Sabina Hadžiahmetović, Lejla Jahić,
Nedim Đipa, Erna Zildžović, Aleksandra Tomić Ćato, Nusmir Pašić,
Adnan Bašić, Željko Lozančić ......................................................................................120
IX
DRUGA TEMATSKA OBLAST:
RACIONALNO POSLOVANJE VODOVODNIH SISTEMA
II A.GUBICI VODE U SISTEMIMA VODOVODA ...........................................................129
1.
REDOSLJED AKTIVNOSTI PO PROGRAMU SMANJENJA GUBITAKA U
BANJALIČKOM SISTEMU VODOSNABDIJEVANJA
Branka Trninić , Adriana Brstilo .................................................................................129
2.
AKTIVNOSTI NA MJERENJIMA I RADOVIMA NA SMANJENJU GUBITAKA NA
MIKRO ZONI „RISTIN GAJ“ U BANJALUČKOM SISTEMU VODOSNABDIJEVANJA
Branka Trninić , Adriana Brstilo, Novak Predojević...................................................136
3.
SMANJENJE GUBITAKA REDUKCIJOM PRITISAKA U VODOVODNOJ
DISTRIBUTIVNOJ MREŽI GRADA UŽICA
Bojana Pavlović, Aleksandra Topalović, Dušan Kostić, Nemanja Branisavljević,
Dušan Prodanović, Miodrag Mijović ..........................................................................143
4.
EKSPERIMENTALNO ODREĐIVANJE ŠABLONA POTROŠNJE POMOĆU
VODOMERA SA DALJINSKIM OČITAVANJEM - PRIMER GRADA UŽICA
Mladen Ivanović, Nemanja Branisavljević, Dušan Prodanović, Vidoje Stevanović ...150
5.
KLJUČNI INDIKATORI NEOBRAČUNATE VODE U VODOVODIMA SREDNJE
BOSNE
Đevad Koldžo, Branko Vučijak, Admir Ćerić ..............................................................158
6.
UTICAJ STANJA INFRASTRUKTURE NA STVARNE GUBITKE VODE U
VODOVODNIM SISTEMIMA
Goran Orašanin, Dalibor Vlaški, Rade Romić ............................................................163
7.
NOVE TEHNOLOGIJE U MERENJU I OČITAVANJU POTROŠENE VODE
Stevo Savić ...................................................................................................................168
II B. ENERGETSKA EFIKASNOST ........................................................................................ 176
8.
ANALIZA RADA CRPNIH STANICA SA STANOVIŠTA ENERGETSKE EFIKASNOSTI
Miroslav Petrović, Lazar Petrović ...............................................................................176
9.
ANALIZA MOGUĆNOSTI UŠTEDE ENERGIJE U VODOVODU MILOŠ MITROVIĆ
VELIKA PLANA
Srećko Mitruševski, Miodrag Stojiljković, Miloš Skokić, Dejan Stanišić ...................186
10. MOGUĆNOSTI KORIŠĆENJA ENERGIJE SLOBODNOG PADA U VODOVODNIM
SISTEMIMA SA PUMPAMA U TURBINSKOM REŽIMU
Srećko Mitruševski, Dejan Stanišić .............................................................................193
11. PRELIMINARNI („WALKTHROUGH“) ENERGETSKI AUDIT PUMPNOG
POSTROJENJA VODOVODNOG SISTEMA BRATUNAC
Bojan Kovačević, Ivana Marković Kovačević...............................................................196
12. IZRAČUNAVANJE ENERGETSKOG FAKTORA KWH/M³ I NJEGOVA PRIMENA U
VODOVODNIM SISTEMIMA U FUNKCIJI ENERGETSKE EFIKASNOSTI
Kulak Dejan, Đorđević Miloš.......................................................................................204
X
II C. UPRAVLJANJE, ODRŽAVANJE I REKONSTRUKCIJE VODOVDNIH
SISTEMA................................................................................................................................ 210
13. SCADA SISTEM PRIJEDORSKOG VODOVODA
Dario Pepić, Bojan Ećim ..............................................................................................210
14. VODOSNABDEVANJE U USLOVIMA REKONSTRUKCIJE CS STUDENTSKI GRAD –
PRIPREMNI RADOVI ZA SMANJENJE RIZIKA NA CS STUDENTSKI GRAD
Aleksandra Krsmanović, Nataša Vuković....................................................................218
15. REKONSTRUKCIJA VODOVODNE CRPNE STANICE „STUDENTSKI GRAD“
PS 23-2M³/S ČISTE VODE
TEHNIČKO REŠENJE - PRIKAZ IZ GLAVNOG PROJEKTA
Zoran Radivojević, Nataša Vuković.............................................................................225
16. CRPNA STANICA LEŠĆE-TEHNIČKI USLOVI ZA POBOLJŠANJE
VODOSNABDEVANJA
Ana Popović Milijić, Nataša Vuković ..........................................................................231
17. ODRŽAVANJE OPREME NA POSTROJENJIMA ZA PREČIŠĆAVANJE PRIRODNIH
VODA
Srđan Milinković, Svetozar Đorelijevski .....................................................................236
18. PRIMENA POLIETILENSKIH CEVI SA ELEKTROFUZIONIM ZAVARIVANJEM KOD
INSTALIRANJA PUMPNIH AGREGATA
Tošić Vladan .................................................................................................................244
19. REKONSTRUKCIJA P.S. LJUBERAĐA I P.S. BABUŠNICA
Goran Vešović...............................................................................................................249
20. NOVI PRISTUP PREVENTIVNOM ODRŽAVANJU PUMPNIH STANICA
Danijela Stajić, Aleksandar Gošić, Zoran Stajić, Dragoslav Marković,
Aleksandra Gajević.......................................................................................................256
TREĆA TEMATSKA OBLAST:
ZAŠTITA VODA
III A. ISTRAŽIVANJE, PROJEKTOVANJE .......................................................................... 267
1.
DISPERZIJA VAZDUHA U TROFAZNOM FLUIDIZOVANOM SLOJU
Milena Knežević, Dragan Povrenović .........................................................................267
2.
UPRAVLJANJE DIFUZNIM ZAGAĐENJEM NA RURALNOM PODRUČJU – PRIMER
ZA SLIV REKE KOLUBARE
Nebojša Veljković, Tatjana Dopuđa-Glišić, Milorad Jovičić, Dragana Vidojević........273
3.
MONITORING RAFINERIJSKIH OTPADNIH VODA
Stojan Simić, Snježana Vujić, Bogdan Popović ...........................................................279
XI
4.
EKSPERIMENTALNI SLIVOVI ZA IZUČAVANJE INFILTRACIJE KIŠNIH VODA U
URBANIM PODRUČJIMA
Željko Vasilić, Aleksandar Đukić, Ognjen Gabrić, Dušan Prodanović.......................285
III B. KANALIZACIONI SISTEMI.......................................................................................... 292
5.
DUGOROČNI PROGRAM UNAPRJEĐENJA SISTEMA PRIKUPLJANJA, ODVODNJE
I TRETMANA OTPADNIH VODA U SKLADU SA STANDARDIMA EU
STUDIJE IZVODLJIVOSTI ZA OPĆINE TUZLU, ZENICU I TRAVNIK
Selma Čengić, Dragana Selmanagić, Sabina Hadziahmetović, Lejla Jahić,
Erna Zildžović, Aleksandra Tomić Ćato, Lamija Merdan, Senida Džajić-Rghei,
Adnan Topalović ..........................................................................................................292
6.
PRIKAZ GENERALNIH REŠENJA ODVOĐENJA UPOTREBLJENIH I KIŠNIH VODA
NASELJA BRUS I BLACE
Ljiljana Janković, Momčilo Drakulić, Miloš Stanić, Dušan Prodanović,
Željko Vasilić ................................................................................................................298
7.
ANALIZA SLEGANJA TERENA USLED SNIŽENJA NIVOA PODZEMNIH VODA U
FAZI IZVOĐENJA GRAĐEVINSKIH RADOVA
D. Ivetić, M. Stanić, N. Jaćimović ...............................................................................307
8.
UTICAJ USPORA HEPS „ĐERDAP I“ NA OBJEKTE BEORADSKOG
KANALIZACIONOG SISTEMA
Miodrag Popović, Biljana Cakić, Petar Isaković ..........................................................316
III C. TRETMAN OTPADNIH VODA (I MULJA) .............................................................. 322
9.
ANALIZA STANJA I PROJEKTOVANJE POSTROJENJA ZA TRETMAN OTPADNIH
VODA
Dragan Povrenović, Milena Knežević .........................................................................322
10. PRIJEDLOG RJEŠENJA OBRADE MULJA IZ PROCESA TRETMANA GRADSKIH
OTPADNIH VODA OPŠTINE BIHAĆ
Veljko Đukić, Biljana Đukić.........................................................................................328
11. TRETMAN OTPADNIH VODA U MALIM TURISTIČKIM NASELJIMA
Stojan Simić .................................................................................................................335
12. IMPLEMENTACIJA PROJEKTA "IZGRADNJA POSTOJENJA ZA PREČIŠĆAVANJE
OTPADNIH VODA GRADA LESKOVCA I PROŠIRENJE KANALIZACIONE MREŽE"
Ljiljana Randjelović, Nenad Živković, Ljiljana Takić.................................................340
ČETVRTA DEO
1.
MULTIKRITERIJALNA ANALIZI ZA POTREBE ODREĐIVANJA ZONA SANITARNE
ZAŠTITE NA PRIMJERU IZVORIŠTA ''VRIJESKA'', SRBAC, REPUBLIKA SRPSKA
Ivanković B., Begović P. .............................................................................................. 347
XII
2.
KRITIČKI OSVRT NA VAŽEĆI PRAVILNIK O HIGIJENSKOJ ISPRAVNOSTI VODE
ZA PIĆE
Milena Mihajlović ........................................................................................................353
3.
POBOLJŠANJE EFIKASNOSTI RADA PASTRMSKOG RIBNJAKA JABLANICA
Ljiljana Anđelković, Saša Živković, Dragan Milićević................................................358
4.
PREPORUKE ZA SAVREMENO UPRAVLJANJE VODOVODNIM I
KANALIZACIONIM SISTEMIMA U FUNKCIJI EVROINTEGRACIJA SRBIJE
Slavoljub Milićević, Radmila Milićević .......................................................................364
5.
NAČINI STRUČNOG USAVRŠAVANJA KADROVA U VODOVODNIM I
KANALIZACIONIM SISTEMIMA
Milena Mihajlović ........................................................................................................371
6.
ISPITIVANJE KONCENTRACIJE POJEDINIH TEŠKIH METALA U OTPADNIM
VODAMA BKS
Marija Mihajlović, Vukoman Sekulić, Jelena Vukić ....................................................375
PROIZVOĐAČI OPREME .......................................................................................379
Download

„VODOVODNI I KANALIZACIONI SISTEMI“