PREGLED GRADIVA
KEMIJE ZA 7. RAZRED
ŠTA JE KEMIJA?
Kemija je prirodna nauka koja se bavi
proučavanjem građe,svojstavai i promjene tvari.
 Kemija ima primjenu u proizvodnji i poboljšanju
kvaliteta različitih proizvoda,ocjeni kvaliteta i
zađtiti životne sredine i zdravlja.
 Pokus(eksperiment, ogled) je namjerno izazivanje
promjena u određenim uslovima radi njihovog
praćenja i proučavanja.

RAD U KEMIJSKOJ LABORATORIJI
Da bi rad u laboratoriji bio prijatan i bezbedan treba se
pridržavati osnovnih pravila rada:
 Ne sme se konzumirati hrana i piće
 Potrebno je nositi zaštitne naočare i mantile, a kosa
mora biti vezana
 Pokuse koji su u toku ne treba ostavljati bez nadzora
 Ako se ispituje miris tvari, ne sme se mirisati
direktno iz posude,vec se rukom iznad otvora pare
tvari usmeravaju ka nosu
 Treba obratiti posebnu pažnju na slike koje su na
etiketama:
KEMIJSKO POSUĐE I LABORATORIJSKI
PRIBOR
KEMIJSKO POSUĐE






Epruveta
Erlenmajerova tikvica
Menzura
Pipeta
Stakleni balon
Stakleni lijevak
LABORATORIJSKI PRIBOR

Pinceta

Drveni stalak

Mašice

Avan s tučkom

Tronoţac

Azbestna mreţica

Špiritusna lampa

Špric boca
MJERENJE
Mjerenje je postupak kojim se odredjuje
vrijednost neke fizikalne veličine pomoću
mjernih instrumenata.
 Najčešće se mjere masa, volumen i
temperatura tvari.
 Masa se mjeri vagom.



Volumen se odreduje sa mjernim sudovima koji
imaju obilježene podeljke .
Temperatura se mjeri termometrom, a najčešće
se izražava u stupnjevima Celzijusove skale.(°C)
FIZIKALNE I KEMIJSKE OSOBINE TVARI
Fizikalne osobine tvari










Boja
Okus
Miris
Agregatna stanja
Rastvorljivost
Tvrdoća
Gustina
Temp.topljenja
Temp. ključanja
Elektroprovodljivost…
Kemijske osobine tvari
Zapaljivost
 Korozivnost
 Eksplozivnost
 Rđanje
 Inertnost…

FIZIKALNE I KEMIJSKE PROMJENE
Fizikalne
promjene(reakcije)











Isparavanje
Kondenzacija
Topljenje
Kristalizacija
Ocvršćavanje
Sublimacija
Rastvaranje
Kovanje
Sečenje
Usitnjavanje
Savijanje…
Kemijske promjene
Gorenje
 Stvaranje taloga
 Izdvajanje gasa
 Pojava svjetlosti
 Promjena boje
 Pražnjenje
akumulatora…

ČISTE TVARI:
ELEMENTI I JEDINJENJEA

Čiste tvari ne sadrže tragove nijedne druge tvari.
Imaju stalan i točno odredjen sastav i osobine.
 Kemijski elementi su jednostavne čiste tvari koje
se ne mogu kemijskim promjenama razložiti na
jednostavnije tvari.
 Kemijska jedinjenja su slžzene čiste tvari koje se
sastoje od dva ili više kemijskih elemenata i
mogu se kemijskim promjenama razložiti na
jednostavnije tvari.

Kemijski elementi
Kemijska jedinjenja
SMEŠE

Smeša je mešavina dvaju ili više čistih tvari.

Smeše mogu biti homogene i heterogene.


Homogene smeše su smeše kod kojih se sastojci
ne mogu vidjeti golim okom ili pod mikroskopom.
Heterogene smeše su smeše kod kojih se sastojci
mogu razlikovati golim okom ili pod
mikroskopom.
Homogene smeše
Bistri sok
 Zrak
 Legure
 Nafta,benzin
 Ulje
 Mastilo…

Heterogene smeše
Sok sa pulpom
 Gazirani sok
 Dim
 Čorba
 Čokolada
 Mlijeko
 Jabuka
 Sunđer
 Mesne prerađevine…

RAZDVAJANJE SASTOJAKA SMEŠE
Iz heterogenih smeša sastojci se mogu razdvojiti
sublimacijom, resublimacijom, pomoću magneta,
ceđenjem(filtracijom), odlivanjem(dekantovanjem.
 Iz homogenih smeša sastojci se mogu razdvojiti
destilacijom,i sparavanjem i kristalizacijom.
 Destilacija je postupak koji se primjenjuje za
razdvajanje sastojaka smeše na osnovu različitih
temperatura ključanja.
 Kristalizacija je postupak za odvajanje
rastvorenih čvrstih tvari iz smeše,a zasniva se na
različitoj rastvorljivosti tvari u zavisnosti od
temperature.

ATOM

Atomi su čestice veoma malih dimenzija i mase.
Atomi su najsitnije nevidljive čestice koje
izgrađuju tvari.
 Atomi različitih elemenata mogu se spajati u
nove čestice, od kojih su izgrađena kemijska
jedinjenja.

KEMIJSKI SIMBOLI


Kemijski simboli su znaci kojima se skraćeno
predstavljaju nazivi kemijskih elemenata.
Kemijske simbole kako se danas zapisuju uveo je
Jons Jakob Bercelijus.
Kemijski simboli pišu se latinicom i isti su u
cjelom svijetu.
 Broj atoma elemenata označava se koeficijentom
(3Al-3atoma aluminijuma, 2S-2 atoma sumpora)

GRAĐA ATOMA
Atomi su izgrađeni od elementarnih čestica:
nukleona i elektrona.
 Nukleoni čine jezgro atoma, a elektroni čine
elektronski omotač.
 Maseni broj označava se slovom A i predstavlja
zbroj broja protona i neutrona u jezgru atoma.
A=N(p+)+N(n°)
 Atomski broj predstavlja broj protona u atomu.
Z=N(p+)
 N(n°)=A- Z
 Z uvek manji od A, osim kod H.

IZOTOPI
Izotopi su atomi istog elementa koji se razlikuju po broju
neutrona i po masenom broju.
Isto
Z
 Isti broj p+ i e Iste kemijske osobine

Različito
A
 Različit broj n°
 Različite fiz. osobine

ELEKTRONSKI OMOTAČ
2· n 2 n=1,2,3,4,5,6,7
 1.sloj, n=1, 2· 1 2 =2e- u K sloju
 2.sloj, n=2, 2 · 4 =8e- u L sloju
 3.sloj, n=3, 2· 9 =18e- u M sloju
 4.sloj, n=4, 2· 16 =32e- u N sloju
 Energetki nivoi obiljezavaju se brojevima od 1 do
7,ili slovima K,L,M,N,O,P,Q

PERIODNI SUSTAV
ELEMENATA(PSE)
Periodni sustav elemenata je tablica koja sadrži
sve poznate elemente.
 U PSE nalazi se 118 elemenata
 PSE je podjeljen na grupe i periode
 18 grupa -grupe su vertikalni nizovi
 7 perioda -periode su horizontalni nizovi
 Periode se dijele na:
-male:1, 2, 3
-velike:4, 5, 6+lantanoidi,7+aktinoidi

VRSTE KEMIJSKIH ELEMENATA
Kemijski elementi se dijele na:

Metali(kovine) -najbrojniji čine 2/3 PSE

Metaloidi –prelaz iymeđu metala i nemetala

Nemetali(nekovine)- ima ih 10

Plemeniti plinovi – najstabilniji, postoje sami
za sebe u prirodi (18. grupa)
KEMIJSKE VEZE
Privlačne sile koje drže čestice na okupu nazivaju
se kemijske veze.
 Postoje kovalentna i jonska veza

Kovalentna veza moze biti jednostruka,
dvostruka i trostruka.
 Kovalentna veza postoji medju atomima
nemetala.


Jonska veza postoji medju jonima metala i jona
nemetala.
KOVALENTNA VEZA
H· +H· => H:H
 H· je LUISOV SIMBOL
 H:H- ELEKTRONSKA FORMULA
 H-H=> STRUKTURNA FORMULA
 H2 – BRUTO MOLEKULSKA FORMULA,
 2 je INDEKS





Molekuli elemenata imaju nepolarnu kov. vezu
Molekuli jedinjenja imaju polarnu kov. vezu
Pravilo: Slično se u sličnom rastvara (otapa)!
polarno u polarnom, jonsko u polarnom, nepolarno u nepolarnom!
JONSKA VEZA



Joni su naelektrisane čestice za razliku od atoma
i molekula koji su elektroneutralni!
Atomi metala otpustaju elektrone i grade
pozitivno naelektrisane jone-KATJONE.
Atomi nemetala primaju elektrone i daju
negativno naelektrisane jone-ANJONE.
VALENCE ELEMENATA

grupa
la
lla
llla
lVa
Va
Vla
Vlla
Vllla
valenca
I
II
III
IV
III
II
I
0
H
Na
Mg,
Ca
Fe,
Al
C,
Pb
N, P
O
S
Br
I
I
I
II
II,
III
II,
IV
III,
V
Il
II,
IV,
Vl
I
I
KRISTALNE REŠETKE
Postoje 3 vrste kristalnih rešetki:
atomske,molekulske i jonske.
 Atomski kristalni sustavi su kristalne strukture
u kojima su osnovne čestice atomi (takvu
strukturu imaju metali (osim Hg) i ugljenik)
 Molekulski kristalni sustavi sadrze molekule
elemenata i molekule jedinjenja.(led, šećer, jod…)
 Jonski kristalni sustavi sadrže osnovne čestice
jone:katjone i anjone (kuhinjska so, sve soli)

RASTVORLJIVOST U VODI
Rastvor je homogena smeša koja se sastoji od
rastvarača i rastvorenih tvari.
 Rastvorljivost je broj grama rastvorene tvari koja
može da se rastvori u 100g rastvarača (otapala)
na određenoj temperaturi.
 Rastvori mogu biti: zasićeni,nezasićeni i
prezasićeni.
 Vodeni rastvori su rastvori koji kao rastvarač
sadrže vodu.

PROCENTNA KONCENTRACIJA
RASTVORA
%=mRS/mR · 100
m =mRS+mRČ
R
m
m
m
RS-masa
RČ-
R
rastvorene supstance
masa rastvarača
- masa rastvora
KEMIJSKE JEDNADŢBE



Kemijskim reakcijama nastaju nove tvari.
Sinteza je kemijska reakcija pri kojoj od dve ili
vise čistih tvari nastaje nova tvar.
Analiza je kemijska reakcija pri kojoj
razlaganjem neke složene čiste tvari nastaje
jedna ili više čistih tvari.
ZAKON O ODRŢANJU MASE
Ukupna masa reaktanata jednaka je ukupnoj
masi reakcionih proizvoda.
 Kemijske reakcije predstavljaju se kemijskim
jednadžbama.
 Jednadžba kemijske reakcije mora biti
izjednačena: broj atoma svakog elementa mora
biti isti sa leve i desne strane jednadžbe.
 Za izjednačavanje se koriste koeficijenti.

IZRAČUNAVANJA U KEMIJI
n=m/M
n-količina tvari [mol]
 m-masa [g]
 M-molarna masa [g/mol]

m=n · M
Download

PREGLED GRADIVA IZ KEMIJE ZA 7. RAZRED