LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
LOKALNI PROGRAM ZAŠTITE ŽIVOTNE SREDINE (LEAP)
OPŠTINE MILIDI
2014-2020
1
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
SADRŢAJ
1. Uvod..........................................................................................................................................7
2. Šta je LEAP...............................................................................................................................8
3. Osnovni podaci o opštini........................................................................................................9
3.1. Poloţaj................................................................................................................................9
3.2. Geografski poloţaj...........................................................................................................11
3.3. Reljef ................................................................................................................................11
3.4. Nagib terena .....................................................................................................................12
3.5. Ekspozicija reljafa ...........................................................................................................13
3.6. Klima .................................................................................................................................13
3.7. Temperatura vazduha .....................................................................................................13
3.8. Padavine...........................................................................................................................14
3.9. Vlaţnost vazduha.............................................................................................................14
3.10. Vjetar...............................................................................................................................15
4. Ţivotna sredina – Voda, tlo, vazduh......................................................................................15
4.1. Teritorija i veze sa susjednim prostorima......................................................................15
4.1.1. Teritorija...............................................................................................................15
4.1.2. Veze sa susjednim prostorima...........................................................................16
4.2. Prirodni resursi.................................................................................................................17
4.2.1. Leţišta ruda i minerala........................................................................................17
4.2.2. Šumsko zemljište.................................................................................................17
4.2.3. Poljoprivredno zemljište......................................................................................18
4.2.4. Vodni potencijal....................................................................................................19
4.2.5. Turistiĉki potencijal..............................................................................................19
4.3. Stanovništvo......................................................................................................................19
4.3.1. Kretanje broja stanovnika i domaćinstava.........................................................19
4.3.2. Strukture stanovništva.........................................................................................22
4.3.2.1. Polna struktura ..............................................................................................22
4.3.2.2. Starosna struktura.........................................................................................22
4.4. Gustina naseljenosti.........................................................................................................23
4.5. Privreda..............................................................................................................................25
4.5.1. Brojno stanje malih i srednjih preduzeća po djelatnosti .................................27
4.5.2. Brojno stanje zaposlenih u malim i srednjim preduzećima po djelatnosti.....28
5. Organizacija ţivotnih potreba.................................................................................................31
5.1. Komunalije..........................................................................................................................31
5.2. Putna isaobraćajna infrastruktura ...................................................................................31
5.3. Civilno društvo...................................................................................................................32
5.4. Informisanje........................................................................................................................32
5.5. Obrazovanje........................................................................................................................32
5.6. Zdravstvena zaštita............................................................................................................32
5.7. Socijalna zaštita..................................................................................................................33
5.8. Vodosnabdjevanje..............................................................................................................33
5.9. Kanalizaciona mreţa...........................................................................................................34
5.10. Odvoz otpada................................................................................................................34
6. Mjesne zajednice ekološki problemi i potrebe........................................................................40
6.1. MZ. Milići I.............................................................................................................................42
6.2. MZ. Milići II............................................................................................................................43
6.3. MZ. Milići III...........................................................................................................................43
6.4. MZ. Dubniĉki Most...............................................................................................................44
6.5. MZ. Rajići..............................................................................................................................45
6.6. MZ. Vukovići i Vrtoĉe..........................................................................................................45
6.7. MZ. Mišići ............................................................................................................................46
6.8. MZ. Derventa.......................................................................................................................47
6.9. MZ. Koprivno.......................................................................................................................47
6.10. MZ. Milića Brdo.............................................................................................................48
6.11. MZ. Štedrić....................................................................................................................48
6.12. MZ. Đile i Rupovo Brdo ...............................................................................................49
6.13. MZ. Nova Kasaba .........................................................................................................49
2
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
6.14. MZ Skugrići ..............................................................................................................51
6.15. MZ. Maćesi ...............................................................................................................51
6.16. Rovaši ......................................................................................................................51
6.17. MZ. Raševo ..............................................................................................................52
6.18. MZ. Zaklopĉa............................................................................................................52
6.19. MZ. Podgora.............................................................................................................53
6.20. MZ. Gornji Zalukovik ..............................................................................................54
7. Sektor voda...........................................................................................................................56
7.1. Slivna podruĉja...............................................................................................................56
7.2. Podzemne vode..............................................................................................................56
7.3. Erozije i bujice ................................................................................................................56
7.4. Odbrana od poplava i ureĊenje vodotokova ...............................................................58
7.5. Vodomjerne stanice .......................................................................................................58
7.6. Kvalitet voda ...................................................................................................................58
7.7. Vodna zemljišta ..............................................................................................................59
7.8. Podzemna voda...............................................................................................................59
7.9. Izvorište Nikolina Voda ..................................................................................................59
7.10. Izvorište Banjica .......................................................................................................60
7.11. Ostala izvorišta ........................................................................................................61
7.12. Hidrotehniĉka infrastruktura ...................................................................................61
7.13. ZagaĊivaĉi .................................................................................................................61
7.13.1. Privredni subjekti ...............................................................................................61
7.13.2. Kanalizacione vode ............................................................................................62
7.13.3. Ĉvrsti otpad .........................................................................................................62
7.13.4. Poljoprivreda .......................................................................................................63
7.14. Snabdjevanje vodom .................................................................................................63
7.15. Zone sanitarne zaštite za izvorišta ...........................................................................64
7.16. Zone sanitarne zaštite izvorišta Nikoline Vode .......................................................64
7.16.1. Geografski poloţaj i geomorfološke karakteristike istraţnog terena .............64
7.16.2. Padavine ...............................................................................................................66
7.16.3. Hidrogeografske karakteristike ..........................................................................67
7.16.4. Odnos površinskih i podzemnih voda ...............................................................71
7.16.5. Opšti bilans kartsne izdani ..................................................................................71
7.16.6. Reţim karstnih izdanskih voda u slivu vrela Nikolina voda i rezervi izdanskih
voda........................................................................................................................72
7.16.7. Reţim izdašnosti vrela .........................................................................................72
7.16.8. Reţim fiziĉkih i hemijskih svojstava izdanskih voda ........................................73
7.16.9. Prikaz rezervi izdanskih voda po kategorijama .................................................74
7.16.9.1.
Kategorije B rezervi ..........................................................................74
7.16.9.2.
Kateorije C1 rezervi ...........................................................................74
7.16.9.3.
Kategorije C2 rezervi .........................................................................75
7.16.10.
Kvalitativna svojstva kastnih izdanskih voda .............................................75
7.16.10.1.
Kvalitet izdanskih voda u pogledu fiziĉkih i hemijskih svojstava...75
7.16.10.2.
Kvalitet izdanskih voda u pogledu bakterioloških svojstava ........76
7.16.11.
OdreĊivanje zona snitarne zaštite na izvorištu Nikolina voda ...................76
7.16.11.1.
Zona neposredne zaštite ...................................................................77
7.16.11.2.
Zona uţe zaštite .................................................................................78
7.16.11.3.
Zona šire zaštite .................................................................................79
7.16.11.4.
Pojasevi sanitarne zaštite .................................................................80
7.16.12.
Mjere zaštite u zonama i pojasevima sanitarne zaštite ...............................81
7.16.12.1.
Mjere zaštite u neposrednoj zoni sanitarne zaštite ........................81
7.16.12.2.
Mjere zaštite u uţoj zoni sanitarne zaštite ......................................81
7.16.12.3.
Mjere zaštite u široj zoni sanitarne zaštite ......................................82
7.16.12.4.
Mjere zaštite u pojasu zaštite sliv Studenog Jadra do kaptaţe Nikolina
voda..................................................................................................................83
7.16.13.
Trenutne i potrebne koliĉine vode za planski period 2010-2015 godina....84
7.16.14.
Problemi zamućenja i bakteriološkog zagaĊenja izdanskih voda ............86
7.16.15.
Prijedlog sanacionih i drugih mjera..............................................................88
3
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Naĉin obiljeţavanja zona sanitarne zaštite i obavještavanje javnosti o
rezultatima provoĊenja programa sanitarne zaštite.............................................94
7.17. Zonesanitarne zaštite za izvorište Jama .....................................................................94
7.17.1. Geomorfološkekarakteristike terena .....................................................................95
7.17.2. Hidrogeografske i klimatske karakteristike ..........................................................96
7.17.3. Korištenje zemljišta uslivu vrela Jama ................................................................101
7.17.4. Reţim izdašnosti vrela Jama.................................................................................103
7.17.5. Reţim fiziĉkih i hemijskih svojstava vodaizvorišta Jama ..................................103
7.17.6. Prikaz rezervipitkih voda izvorišta Jama po kategorijama .................................107
7.17.7. Sanitarna zaštita izvorišta Jama –odrĊivanje zona sanitarne zaštite ................107
7.17.7.1.
Zona neposredne zaštite ....................................................................108
7.17.7.2.
Zona uţe zaštite ..................................................................................109
7.17.7.3.
Zona šire zaštite ..................................................................................109
7.17.7.4.
Pojasevi zaštite....................................................................................109
7.17.8. Mjere zaštte u zonama i pojasevima sanitarne zaštite ........................................110
7.17.9. Potencijalni zagagaĊivaĉi u podruĉju sliva vrela Jama ......................................112
7.17.10.
Prijedlog sanacionih i drugih mjera ...............................................................114
7.17.11.
Naĉin obiljeţavanja zona sanitarne zaštite i obavještavanja javnosti o
rezultatima provoĊenja ..........................................................................................115
7.18. Pregled dijela seoskih vodovoda.................................................................................115
7.19. Disperzija ostalih otpadnih voda .................................................................................122
7.19.1. Kanalizacija .............................................................................................................122
7.19.2. Otpadne vode...........................................................................................................122
7.20. Voda ................................................................................................................................123
7.21. Poslednji rezultati analiza vode iz gradskog vodovodnog sistema...........................126
7.22. Rezime sektora Voda (Analize i zakljuĉci)....................................................................131
8. Sektor zemljište............................................................................................................................132
8.1. Sektor poljoprivrednog zemljišta ........................................................................................132
8.2. Pedološke karakteristike zemljišta .....................................................................................133
8.3. Zemljište.................................................................................................................................133
8.4. Podaci civilne zaštite iz 2013. O zagaĊenosti minama ......................................................135
8.5. Upravljanje otpadom..............................................................................................................137
8.5.1. ProizvoĊaĉi otpada iz privrede ................................................................................137
8.5.2. ProizvoĊaĉi otpada- Javne ustanove .....................................................................139
8.5.3. Pravni okvir za upravljanje otpadom ......................................................................140
8.5.3.1. Planski dokumenti za upravljanje otpadom ....................................................140
8.5.3.2. Zakonska regulativa ..........................................................................................140
8.5.4. Postojeći kapaciteti za prikupljanje i odvoz otpada .............................................146
8.5.4.1. Opremljenost za pruţanje usluge prikupljnja i odvoz otpada ......................146
8.5.5. Dinamika, naĉin odvoza i prikupljanja otpada .....................................................147
8.5.6. Anlaize i zakljuĉci....................................................................................................148
8.5.7. Nelegalna odlagališta..............................................................................................149
8.5.8. Trenutne i buduće koliĉine ....................................................................................151
8.5.9. Ukupno proizvedeni otpad.....................................................................................151
8.5.10. Prikupljeni mješani otpad.......................................................................................152
8.5.11. Finansiranje sistema upravljanja otpadom ..........................................................152
8.5.12. Tarife i naĉin naplate ..............................................................................................152
8.5.12.1.
Tarife za domaćinstva .........................................................................152
8.5.12.2.
Tarife zaprivredni sektor ....................................................................153
8.5.13. Stepen naplate .........................................................................................................153
8.5.14. Bilans uspjeha 2010-2012 .......................................................................................154
8.6. Gradske zelene površine .....................................................................................................155
8.6.1. Sve druge zelene površine ĉija površina nije taĉno definisana ..........................155
8.6.2. Nova Kasaba i Derventa – ruĉno ĉišćenje javnih površina .................................156
8.6.3. Dinamika realizacije programa ...............................................................................157
8.7. ZagaĊivaĉi ............................................................................................................................157
8.7.1. Privredni subjekti ....................................................................................................157
8.7.2. Kanalizacija ..............................................................................................................158
8.7.3. Poljoprivreda ............................................................................................................158
7.16.16.
4
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.8. Rezime sektora zemljište (Analize i zakljuĉci) ................................................................158
9. Sektor vazduh ...........................................................................................................................159
9.1. Vazduh..................................................................................................................................159
9.1.1. Linijski izvori zagaĊenja vazduha ........................................................................160
9.1.2. Površinski izvori zagaĊenja vazduha...................................................................160
9.1.3. Taĉkastiizvori zagaĊenja vazduha........................................................................161
9.1.4. Rezime problema u oblasti atmosfere na podruĉju opštine Milići....................164
9.2. Buka.....................................................................................................................................164
9.3. ZagaĊivaĉi...........................................................................................................................166
9.4. Rezime za sektor vazduh (analize i zakljuĉci) .................................................................167
10. Sektor biodiverzitet...................................................................................................................168
10.1. Šume i šumska zemljišta ............................................................................................168
10.1.1. Opšte ekološke karakteristike...............................................................................168
10.1.2. Stanje šumskog fonda ..........................................................................................168
10.1.3. Ugroţenost šuma ..................................................................................................168
10.2. Zaštićena podruĉja prirode..........................................................................................169
10.3. Prirodne vrijednosti......................................................................................................169
10.4. Ljekovito bilje ...............................................................................................................171
10.5. Ţivotinjski svijet ...........................................................................................................172
10.6. Postanak lovišta ...........................................................................................................175
10.7. Osnovni podaci o lovišta..............................................................................................176
10.7.1. Opis granica lovišta ...............................................................................................177
10.7.2. Osnovne vrste divljaĉi ...........................................................................................177
10.7.3. Objekti u lovištu .....................................................................................................177
10.7.4. Terenska i prirodna cjelina ...................................................................................178
10.7.5. Prehrambene mogućnosti ....................................................................................178
10.7.6. Uslovi zaštite prirode ............................................................................................178
10.7.7. Mir u lovištu ...........................................................................................................179
10.7.8. Vrste, brojnost i zdravstveno stanje pojedinih vrsta zaštićene i nezaštićene
divljaĉi. ...................................................................................................................179
10.7.8.1.
Stalno zaštićene vrste divljaĉi ..........................................................179
10.7.8.2.
Lovostajem zaštićene vrste divljaĉi .................................................179
10.7.9. Srna ........................................................................................................................180
10.7.10.
Mrki medvjed...................................................................................................180
10.7.11.
Zec ...................................................................................................................180
10.7.12.
Divlja svinja .....................................................................................................181
10.7.13.
Nezaštićena divljaĉ .........................................................................................181
10.8. Ostale zanimljiveţivotinjske vrste ..............................................................................182
10.9. Rezime sektora biodiverzitet .......................................................................................183
11. Sektor kulturno istorijska dobra ..............................................................................................184
11.1. Arheološki lokaliteti .....................................................................................................186
11.1.1. Praistorija................................................................................................................186
11.1.2. Rimsko doba...........................................................................................................186
11.1.3. Srednji vijek ...........................................................................................................186
11.1.4. Kasni srednji vijek .................................................................................................186
11.2. Srednjevijekovni grad Komić ......................................................................................188
11.3. Rezime sektora Kulturno istorijska dobra (Analize i zakljuĉci) ...............................190
Vizija opštine Milići ................................................................................................................................191
Akcioni planovi .......................................................................................................................................192
12. Prioritetni problemi – sektor voda ...........................................................................................193
Akcioni plan - Sektor voda.....................................................................................................................195
Projekti za sektor voda...........................................................................................................................199
13. Prioritetni problemi – sektor zemljište.....................................................................................217
Akcioni plan – Sektor zemljište..............................................................................................................218
Projekti za sektor zemljište ....................................................................................................................220
14. Prioritetni problemi – Sektor vazduh........................................................................................226
Akcioni plan – sektor vazduh.................................................................................................................228
Projekti za sektor vazduh.......................................................................................................................229
15. Prioritetni problemi – Sektor biodiverzitet..............................................................................233
5
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Akcioni plan – Sektor biodiverzitet .....................................................................................................235
Projekti za sektor biodiverzitet ............................................................................................................237
16. Prioritetni problemi – Sektor kulturno-istorijska dobra........................................................244
Akcioni plan- Sektor kulturno istorijska dobra...................................................................................245
Projekti za sekror kulturno istorijska dobra .......................................................................................247
17. Monintoring i evaluacija ..........................................................................................................252
18. Literatura ..................................................................................................................................253
6
1. UVOD
Problem ugroţenosti i oĉuvanjaţivotne sredine sve više dobija na znaĉaju. Svjedoci smo razliĉitih
aktivnosti koje su praćene što politiĉkim odlukama na najvišim nivoima što medijskom promocijom i
kampanjama za podizanje javne svijesti. Uprkos stalnim naporima problemi ţivotne sredine su sve
izraţeniji i kompleksniji. Globalni pristup sagledavanja problema ţivotne sredine je opšte prihvaćen te
postoje elementi pritiska i motivacije na sve zemlje svijeta da slijede opšte odluke koje se tiĉu
oĉuvanja prirode. Trenutno opredjeljenje je da se problemi prepoznaju i rješavaju na lokalnom nivou
tamo gdje i nastaju i gdje su najizraţeniji (razmišljaj o cijelom svijetu djeluj u svojoj okolini).
Zakonskom regulativom, taĉnije Zakonom o zaštiti ţivotne sredine („Sl. glasnik RS“ broj: 53/02), u
odredbama ĉlana 51., navodi se da jedinice lokalne samouprave donose lokalne programe zaštite
ţivotne sredine za period od 6. godina , koji usvajaju skupštine lokalne samouprave. Naĉelnik opštine
Milići donio je Rješenje broj : 02-020-49/13 od 15.10.2013 o imenovanju tima za izradu LEAP-a
opštine Milići .
Povod za izradu Plana pored zakonske obaveze je potreba za ureĊenjem ove oblasti kako od strane
graĊana tako i od neophodnosti za rješenje ove problematike.
Lokalni program zaštite ţivotne sredine treba da obradi sledeće oblasti :









Ĉistoća ţivotne sredine,
Drenaţa bujiĉnih voda,
Tretiranje, prikupljanje, drenaţa i preĉišćavanje kanalizacije na podruĉju grada
Tretiranje otpada na podruĉju opštine,
Zaštita od buke, vibracija i zagaĊenosti vazduha nastale kao rezultat aktivnosti javnosti i
javnih usluga, npr ugostiteljstva, postrojenja, veleprodaje...
Organizovanje lokalnog transporta,
Snabdjevanje vodom za piće,
Lokalno upravljanje energijom,
Upravljanje zelenim površinama i lokalnim prirodnim zaštićenim podruĉjima.
Izrada plana vrši se u saradnji sa nadleţnim organima uprave, predstavnicima privrednih organizacija
i udruţenja koje se bave pitanjima zaštite ţivotne sredine. LEAP se donosi na period od šest godina
(2014-2020.) i moţe se revidirati, a stavlja se na uvid javnosti svake godine. Plan je izradila radna
grupa, imenovana od strane naĉelnika opštine Milići, u sastavu:
1.
2.
3.
4.
5.
Marko Savić
Rada Đokanović
Rajko Dukić
Zoran Stjepanović i
Mirsad Ĉizmić
Ukljuĉenje javnosti predviĊeno je kroz javnu raspravu o dokumentu. Grupa za izradu će napraviti plan
javne rasprave kada će sa dokumentom upoznati sve zainteresovane strane na lokalnom nivou.
7
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
2. Šta je LEAP
Na Konferenciji Ujedinjenih Nacija o ţivotnoj sredini i razvoju koja je odrţana 1992. godine u Rio
de Ţaneiru usvojena je "Agenda 21" koja odrţava globalni konsenzus i visok stepen politiĉke
saglasnosti o neodvojivosti razvoja i ţivotne sredine i obraĊuje najznaĉajnije globalne ekološke
probleme sa kojima se ĉovjeĉanstvo suoĉava.
Na ministarskoj konferenciji "Ţivotna sredina Evrope", odrţanoj 1993. godine u Lucernu potpisan
je "Ekološki akcioni program za centralnu i istoĉnu Evropu". Osnovni princip ovog dokumenta je da
se pitanja zaštite ţivotne sredine neposredno ukljuĉe u proces ekonomske obnove.
EAP(Environmental Action Program - program ekoloških akcija za centralnu i istoĉnu Evropu) se
smatra privremenim, srednjoroĉnim programom, sa ciljem da pomaţe zemljama centralne i istoĉne
Evrope da dostignu zapadne standarde u oĉuvanju i unapreĊenju ţivotne sredine. On donosi okvire
za utvrĊivanje prioriteta i za razvoj realnih, efikasnih i ekonomsko racionalnih rješenja. Jedan od
osnovnih zadataka EAP-a je da osnaţi planiranje zaštite ţivotne sredine na lokalnom nivou. U većini
zemalja centralne i istoĉne Evrope u toku je proces uspostavljanja Nacionalnih ekoloških akcionih
planova (NEAP - National Environmental Action Program).
Ovaj proces se odvija uz manje ili veće prepreke koje su posledica nagomilanih ekoloških
problema kao i trenutnog društveno - ekonomskog stanja tih zemalja, odnosno opštih teškoća da se
planovi prevedu u konkretnu akciju. I pored ĉinjenice da EAP potencira lokalne inicijative, nije
usledilo adekvatno uobliĉavanje programa za lokalne zajednice. Sve je to navelo pojedine lokalne
zajednice da pristupe izradi sopstvenih planova za zaštitu i unapreĊenje ţivotne sredine, zasnovane,
pre svega, na prioritetima tih zajednica i metodologiji EAP-a. Pokazalo se da se na lokalnom nivou
mogu lakše identifikovati i primeniti preporuke i metodologija za izradu planova i programa ekoloških
akcija.
Postupajući po ovoj metodologiji mnogi gradovi u zemljama istoĉne Evrope donijeli su svoje
ekološke akcioni programe: Trojan i Stara Zagora - Bugarska, Elk i Radom - Poljska, Šatoraljaujhelji
- MaĊarska, Sveti Nikola i Kavadarci - Makedonija. Donošenje ovih programa i njihova realizacija
bila je pomognuta od meĊunarodne zajednice. Ovo su bili prvi lokalni planovi, a danas veliki broj
opština i gradova ovog regiona ima usvojene lokalne planove .
Lokalni ekološki akcioni plan donosi:
▪ poboljšanje razumjevanja ekoloških problema na lokalnom nivou,
▪ rangiranje problema u odnosu na ljudsko zdravlje, eko - sisteme, kvalitet ţivota uopšte,
▪ racionalno usmjeravanje ograniĉenih sredstava na prioritetne probleme,
▪ uobliĉavanje LEAP-a koji u potpunosti ukljuĉuje tehniĉka, politiĉka i upravljaĉka rješenja
Razlozi za sprovoĊenje LEAP-a su:
▪ unapreĊenje saradnje unutar sektora i meĊu-sektorski,
▪ doprinos stvaranju partnerskih odnosa na lokalnom nivou,
▪ unapreĊuje mogućnost uĉestvovanja gradjana u donošenju odluka koje se tiĉu ţivotne sredine
▪ povećava nivo informisanosti i znanja o ekološkim problemima,
▪ donosi više struĉnosti u kreiranju ekološke politike,
▪ pomaţe procesu uspostavljanja prioriteta,
▪ otkriva nedovoljno istraţena i ugroţena podruĉja u oblasti ţivotne sredine,
▪ povećava mogućnost lokalnih zajednica da se suoĉe sa ekološkim problemima,
▪ doprinose izgradnji konsenzusa o ekološkim prioritetima,
▪ ohrabruje ekonomski racionalno donošenje odluka,
▪ doprinosi oĉuvanju i poboljšanju ekoloških uslova.
Donošenje Ekološkog akcionog plana podrazumeva aktivno uĉešće javnosti tokom cijelog
procesa, a uspješnim ukljuĉivanjem javnosti u proces ostvaruje se dvosmjerna komunikacija:
8
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
▪ uĉešće javnosti znaĉi podizanje svijesti kroz informisanje i obrazovanje ĉlanova zajednice o obimu i
ciljevima donošenja, ekološkim temama i prioritetima i mogućim akcijama za rad na najvišim
prioritetima,
- LEAP obuhvata traganje za idejama, razmišljanjima i mišljenjima graĊana, ĉime se osigurava da
prioriteti i rješenja odraţavaju ono što smatra zajednica kao cjelina. Proces donošenja, prema
dosadašnjim iskustvima, traje oko 2 godine. Njima se sistematišu saznanja o stanju ţivotne sredine i
utvrĊuju prioriteti za rješavanje najznaĉajnijih ekoloških problema. On predstavlja, novi kvalitativni
pristup ţivotnoj sredini i planiranju razvoja. Njegovom izradom se ne zaustavlja realizacija postojećih
planova, već se uĉešćem i pritiskom javnosti njihova realizacija podstiĉe.
Faze LEAP-a su:
▪ Planiranje i poĉetak projekta,
▪ Prepoznavanje i rangiranje ekoloških problema sredine,
▪ Izrada programa ekoloških akcija,
▪ SprovoĊenje programa ekoloških akcija i
▪ Praćenje i vrednovanje lokalnih programa ekoloških akcija.
Prva faza LEAP-a ukazuje na osnovne probleme ţivotne sredine, planirane promene tehnoloških
procesa, potrebu modernizacije opreme, prostornog planiranja, vodosnabdjevanja, razvoja odrţive
poljoprivrede i turizma, oĉuvanja prirodnih i kulturnih vrijednosti, ekološkog obrazovanja i na druga
pitanja od vaţnosti za kvalitet ţivota.
Druga faza projekta predviĊa izradu Procjene uticaja zagaĊenosti na ţivotnu sredinu koju radi
struĉni tim.
Nakon procjene rizika i rangiranja ekoloških problema pristupa se izradi Ekološkog plana.
Plan definiše prioritetne probleme i za svaki prioritet utvrĊuje ciljeve, zadatke i pokazatelje.
Primjer :
Jedan od ciljeva akcionog plana "Svetog Nikole" (primer Makedonije) je: "Nedostatak vode za
piće koja je kvalitetna", a za taj identifikovan problem cilj je: "Zdrava i ĉista voda za piće".Da bi se
ciljevi ostvarili, zadaci su: "Uklanjanje izvora zagaĊenja do 2003.god." a pokazatelji uspješnosti
realizacije zadataka: - 90% stanovništva u zahvatu gradskog vodovoda koristi vodu za piće; optimalno korišćenje hemikalija za obradu vode: Al2(SO4)3 10 - 20 mg/l, Cl2 - 0,2 - 1mg/l;veći broj
sistema za snabdjevanje sela vodom od sadašnjeg za 8 do 16novih sistema. Za svaki cilj utvrĊuju se
akcije. Tako je za zaštitu jezera Elk u Poljskoj utvrĊeno 3 cilja, a do ostvarenja svakog cilja treba
realizovati ĉitav niz akcija. Za prvi cilj: "Uklanjanje uticaja zagaĊenja poreklom iz domaćinstva u
jezero" utvrĊeno je 9 akcija na sanaciji postojećih i postavljanju novih kanalizacionih kolektora sa
svim potrebnim tehniĉkim podacima.
BiH je kasnije pristupila ovom planu i veći broj opština i gradova ĉesto potpomognut donatorskim
sredstvima donosio je lokalne planove zaštite ţivotne sredine. Na drţavnom nivou 2011
godineusvojen je dokument „Pregled pravnog i institucionalnog okvira za zaštitu okoliša u BiH “ . U
Republici Srpskoj nosilac procesa je Ministarstvo za prostorno ureĊenje stambeno komunalne
poslove i ekologiju . Zakonom o zaštiti ţivotne sredine data je obaveza i okvir za izradu Plana .
3. Osnovni podaci o Opštini
3.1.
Položaj
Opština Milići je locirana u istoĉnom dijelu Bosne i Hercegovine u entitetu Republika Srpska i
zauzima centralni dio regije Biraĉ. Nalazi se na magistralnom putu M-19 Sarajevo – Beograd, ĉini
tranzitnu vezu izmeĊu sarajevsko-romanijsko-birĉanske i sembersko-majeviĉke regije i saobraćajnu
vezu preko Zvornika i Bratunca sa Srbijom.
9
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Kroz podruĉje opštine prolazi i regionalni put Milići-Srebrenica preko Zelenog Jadra i sa ove
saobraćajnice se ostvaruje veza sa Srbijom. Sa ove dvije komunikacije raĉvaju se lokalni putevi koji
povezuju skoro sva sela i zaseoke na opštini.
2
Opština se prostire na površini od 285 km brdsko-planinskog zemljišta od 200-1500 m nadmorske
visine.
2
- Površina285 km
- Stanovištvo
- Procjena
13.500
- Popis 1991
16.030
2
- Gustina naseljenosti
47 st./km
- Klima / umjereno- kontinentalna
- Geografke koordinate
o
44 10`12`` SGŠ
o
19 05`24`` IGD
-Vremenska zona
CET(UTC+1)
CEST(UTC+2)
- Procjena broja stanovnika dobijena od MZ. 2013 10.891
2
- Gustina naseljenosti
47 st./km
10
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
- GEOGRAFSKI POLOŢAJ, RELJEF, KLIMA I DRUGE PRIRODNE
KARAKTERISTIKE PROSTORA
3.2.
GEOGRAFSKI POLOŢAJ
Podruĉje opštine Milići se nalazi izmeĊu 44° 00' 55" i 44° 18' 59" S.G.Š. i 18° 58' 30" i 19° 12' 20"
I.G.D. Najjuţnija taĉka obuhvata nalazi se na podruĉju naseljenog mjesta Đile (jugozapadno od
vrha Paleţić), dok je najsjevernija taĉka locirana u meandru rijeke Drinjaĉe na podruĉju
naseljenog mjesta Raševo. Najzapadnija taĉka je u predjelu Gornjeg Zalukovika (u neposrednoj
blizini male hidroelektrane"Zalukovik"), na podruĉju naseljenog mjesta Podbiraĉ, a najistoĉnija
taĉka je na podruĉju naseljenog mjesta Gunjaci (jugoistoĉno od vrha Grabik).Opštinska teritorija se
proteţe u pravcu sjever – jug 21 – 33.5 km, a istok – zapad 4 – 16 km.
Opština Milići se nalazi u istoĉnom dijelu Bosne i Hercegovine i Republike Srpske. Prostor opštine
predstavlja centralni dio regije Biraĉ koja se proteţe od planine Javor do rijeke Drine u srednjem
Podrinju. Ova regija u širem smislu obuhvata opštine Bratunac, Vlasenica, Zvornik, Milići,
Osmaci, Srebrenica i Šekovići. U skladu sa vrstom regionalizacije, podruĉje opštine je smještano
u razliĉite regionalne cjeline.
• PobrĊe i srednjogorje Srednje Bosne (A. Melik iz 1949. godine),
• Oblast planinskog stoĉarstva (T. Kanaet iz 1954. godine),
• Srednjevisoka dinarska regija Bosne (R. Petrović iz 1957. godine),
• Srednjebosanska makroregija, mezoregija Istoĉna Bosna (S. Ilešiĉ iz 1961. godine),
• Istoĉna komlementarna zona razvoja BiH, subregija Istoĉna Bosna (regionalizacija na zone
razvoja iz 1963/64. godine),
• Istoĉni planinsko – šumski pojas BiH (regionalizacija na ekonomsko -geografske pojaseve iz
1963/64. godine),
• Planinsko – kotlinska regija, subregija Istoĉna Bosna (Jovan Đ. Marković iz 1967. godine),
• Makroregija Sjeveroistoĉna Bosna, regija Zvornik (I. Bošnjović iz 1969. godine),
• Srednja Bosna sa Sarajevsko – zeniĉkom zavalom i Gornjim Podrinjem (V. Rogić iz 1973. godine),
• Istoĉnobosanska ili Tuzlanska makroregija, regija Zvornik (K. Papić iz 1977. godine),
• Podruĉje Osnovne privredne komore Tuzla (1977. godina),
• Sjeveroistoĉna Bosna (Leksikografski zavod Zagreb iz 1983. godine).
Prostor opštine graniĉi sa 6 opština. Na sjeveru opština Milići graniĉi sa opštinom Zvornik, na
zapadu sa opštinom Vlasenica, na sjeveroistoku i istoku sa opštinama Bratunac i Srebrenica i na
jugoistoku i jugu sa opštinama Han Pijesak i Rogatica.
Lokalitet ušća rijeke Jadar u Drinjaĉu na sjevernoj granici opštine je udaljen svega oko 5 km
vazdušne linije od drţavne granice sa Republikom Srbijom na Zvorniĉkom jezeru (Maĉvanski okrug).
Na drugoj strani, najjuţnija taĉka opštine je udaljena oko 6 km od drţavne granice sa Republikom
Srbijom na Perućaĉkom jezeru (Zlatiborski okrug). Najbliţi regionalni centar u Srbiji je Uţice
koje je u novom Prostornom planu Republike Srbije definisano kao "urbani centar drţavnog
znaĉaja". Preko podruĉja opštine prelazi najznaĉajnija drumska saobraćajnica kroz istoĉni dio BiH
i RS koja povezuje centralnu Bosnu i Srbiju: Sarajevo – Sokolac – Vlasenica – Milići - Zvornik –
Loznica.
3.3.
RELJEF
Moţe se izdvojiti više fiziĉko - geografskih cjelina: doline Studenog Jadra, Zelenog Jadra i Jadra;
kompozitna dolina Drinjaĉe; planina Udrĉ sa visokim i srednje visokim pobrĊem na sjeverozapadu,
planinski masiv Javora na jugozapadu (planina Biraĉ) i jugu opštine, kao i niska planina
Ludmer i njeni obronci na istoku opštine. Iz samih naziva ovih fiziĉko - geografskih cjelina je
vidljiva znaĉajna vertikalna i horizontalna rašĉlanjenost reljefa. Najniţa taĉka opštine Milići je na
ušću Jadra u Drinjaĉu, istoĉno od centra naseljenog mjesta Raševo i iznosi 165 m. Najviša taĉka
11
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
se nalazi na planini Javor. Rijeĉ je o vrhu Mehovac koji ima visinu od 1490 m i lociran je u
ataru naseljenog mjesta Đile. Prosjeĉna nadmorska visina podruĉja opštine Milići iznosi 625 m.
Geomorfološki razvoj uslovio je razliĉite oblike reljefa. Zastupljena su dva glavna genetska tipa
reljefa: fluvijalni i kraški tip reljefa. Kraški tip reljefa je dominantan u juţnom dijelu opštine - na
podruĉju planine Javor, kao i u širem podruĉju planine Udrĉ na sjeverozapadu.
U reljefu se što se tiĉe morfologije reljefa razlikuju rijeĉne doline (Studeni Jadar, Zeleni Jadar,
Jadar, Drinjaĉa i njihove pritoke: Tabahana, Lukavica, Vaganjski potok, Štedrić, Bukoviĉka
rijeka, Koprivski potok, Dragošnica, Paluĉak, Dubnica, Radinja, Skugrićka rijeka, Cerski potok,
Slanska rijeka) okruţene planinom Udrĉ na sjeverozapadu, Ludmerom na istoku i planinskim
masivom Javora na jugu (planina Biraĉ na jugozapadu). Rijeke Jadar i Drinjaĉa predstavljaju
erozionu bazu i dren ĉitavog prostora opštine.
U morfologiji reljefa posebno se izdvajaju klisurske doline u gornjem dijelu toka Zelenog Jadra,
kao i na pojedinim dijelovima toka Drinjaĉe (kompozitna dolina). Na podruĉju opštine najveće
uĉešće ima visinski pojas 400 – 500 m sa 19.25 %. Visinski pojas do 200 m uĉestvuje u površini
opštine sa svega 0.58 %. Gotovo 59 % površine opštine ima visinu do 600 m. Uĉešće terena sa
nadmorskom visinom iznad 1000 m iznosi 14.48 %, a preko 1400 m svega 0.24 % površine opštine
Milići.
Sledeća tabela pokazuje morfometrijske karakteristike opštine Milići.’
Visinski pojasevi
Površina (ha)
Do 200 m
160,64
200-300 m
1894,70
300-400 m
4187,56
400-500 m
5368,93
500-600 m
4817,67
600-700 m
3425,20
700-800 m
1734,58
800-900 m
1168,32
900-1000 m
1089,51
1000-1100 m
941,66
1100-1200 m
965,51
1200-1300 m
1520,48
1300-1400 m
543,54
1400 m ˃
67,24
Ukupno
27885,53
3.4.
Procentualno uĉešće (%)
0,58
6,79
15,02
19,25
17,28
12,28
6,22
4,19
3,91
3,38
3,46
5,45
1,95
0,24
100
Nagib terena
Nagib terenana još bolje pokazuje morfološke karakteristike odreĊenog terena koje sama
morfometrija ne moţe prikazati na kvalitetan naĉin.
Tabela : Struktura površina prema uglovima nagiba na podruĉju opštine Milići
Kategorija uslova nagiba
0
0-2
0
2-5
0
5-7
0
7-15
0
15-25
0
25-40
0
40 ˃
Ukupno
Površina (ha)
1152,25
1233,55
1081,63
7965,14
10437,63
5503,90
511,43
27885,53
Procentualno uĉešće
4,13
4,42
3,88
28,56
37,43
19,74
1,83
100
Ravni tereni (0 - 2°) ĉine svega 4.13 % ukupne površine opštine Milići. Povoljni nagibi za ratarstvo i
urbanizaciju (0 - 7°) iznose svega 12.43 % površine opštine. Ovi tereni se prvenstveno prostiru u
dolinskom (ravniĉarskom) dijelu opštine. Najveće uĉešće na podruĉju opštine imaju strmi tereni (15
- 25°) sa ĉak 37.43 %. Prostori sa nagibom preko 25° (veoma strmi i vrletnitereni) se mogu
12
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
koristiti za mali broj namjena, prvenstveno za šumarstvo i zimski turizam. Na podruĉju opštine Milići
ovi nagibi pokrivaju ĉak 21.57 % površine. To su prije svega padine Javora i Udrĉa. Najveći nagibi su
prisutni u klisurskoj dolini Zelenog Jadra.
3.5.
Ekspozicije reljefa
Eksponiranost reljefa prema razliĉitim stranama svijeta je znaĉajna karakteristika reljefa koja utiĉe
na sve naĉine korišćenja prostora, prije svega na stanovanje, poljoprivredu i zimski turizam.
Tako npr. sjeverne ekspozicije generalno nisu povoljne za poljoprivredu i stanovanje, ali se
preporuĉuju za skijaške terene.
Najveće uĉešće u strukturi površina prema eksponiranosti imaju sjeverno eksponirani tereni
(osojni tereni) sa 44.88 %. Juţne „tople“ ekspozicije su zastupljene sa 30.04 %. Ravni
neeksponirani tereni zauzimaju svega 0.61 % površine opštine. Od pojedinaĉnih ekspozicija
najveću površinsku zastupljenost imaju sjeveroistoĉna i sjeverna ekspozicija. Ovakva struktura
površina koincidira sa generalnim pravcem pruţanja reljefa na podruĉju obuhvata opštine Milići.
3.6.
KLIMA
o
o
Opština Milići se nalazi gotovo u središtu umjerenog pojasa (izmeĊu 44 0' i 44 19' SGŠ odnosno
o
o
izmeĊu 18 58' i 19 12' IGD), u podruĉju istoĉne Bosne.
Klimatske karakteristike ove opštine odreĊuje uticaj intenzivne razmjene tropskih i polarnih
vazdušnih masa i znatne ciklonske aktivnosti, naroĉito na Jadranskom moru. Pored toga, ove
karakteristike su uslovljene odlikama atmosferske cirkulacije makro nivoa iznad Evrope i
Atlantskog okeana, dok je zimi zbog otvorenosti prostora opštine prema sjeveroistoku, ĉitava
teritorija izloţena uticaju hladnih vazdušnih masa koje prodiru sa podruĉja Rusije i Ukrajine pri
formiranju jakog Sibirskog anticiklona. Planinski vijenac Dinarida spreĉava znaĉajniji uticaj
Mediterana na klimu ovog prostora.
Usljed svih ovih uticaja veći dio opštine Milići (sjeverni i centralni dio –gotovo cjelokupne
doline Studenog Jadra, Zelenog Jadra i Jadra) ima umjereno kontinentalnu klimu sa oštrim
zimama i toplim ljetima, koju znatno modifikuju morfologija terena i drugi lokalni faktori. Sa
povećanjem nadmorske visine, na jugozapadu, jugu i istoku opštine klima prelazi u
pretplaninsku umjereno kontinentalnu klimu. Na krajnjem jugozapadu opštine, u širem podruĉju
planine Javor (potez Đipa – Petrovaĉka greda) vlada planinska klima. U ovom planinskom
prostoru ljeta su svjeţa, a zime hladne sa obilnim snjeţnim pokrivaĉem.
Opštinski centar Milići je smješten na sutoku Studenog Jadra i Zelenog Jadra, u aluvijalnoj
dolini, na 260 m nadmorske visine. Naseljeno mjesto okruţuju uzvišenja Goloĉevina, Gradina i
Galovića brdo sa nadmorskom visinom 470 – 560 m.
Naţalost, na podruĉju opštine Milići nikad nije postojao meteorološki monitoring putem stalne
meteorološke stanice. Kao najbliţa stanica do 1992. godine je funkcionisala meteorološka
0
stanica Vlasenica, udaljena od naseljenog mjesta Milići 11 km vazdušne linije (ϕ = 44 11' N , λ
o
= 18 57' E, H = 680 m). Meteorološka stanica u Srebrenici je povremeno funkcionisala u periodu
prije 1992. godine, a danas je u mreţi meteoroloških stanica RS, dok je meteorološka stanica
u Zvorniku u stalnoj funkciji od 1980 - ih godina. Inaĉe, u susjednoj opštini Han Pijesak je
nakon rata uspostavljena nova meteorološka stanica koja funkcioniše u mreţi Hidrometeorološkog
zavoda RS.
Osnovne klimatske karakteristike
Osnovne klimatske karakteristike
3.7.
Temperatura vazduha
Termiĉki reţim atmosfere iznad podruĉja opštine Milići se zbog geografske blizine najbolje
moţe analizirati na osnovu podataka sa meteorološke stanice Vlasenica. Pošto visinska razlika
izmeĊu dolinskog (nizijskog) dijela opštine Milići i centralnog podruĉja opštine Vlasenica iznosi
preko 400 m, osnovano se moţe pretpostaviti da je prosjeĉna godišnja temperaturom vazduha
u dolinskom podruĉju opštine i naseljenom mjestu Milići u periodu 1970 – 1990. godina iznosila oko
0
10.0 C. U planinskom podruĉju, na jugu i jugozapadu opštine, prosjeĉna godišnja temperatura
13
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
vazduha je znaĉajno manja i u najvišim podruĉjima iznad 1000 m nadmorske visine iznosi oko
0
6.0 C.
0
Srednja mjeseĉna i godišnja temperatura u preiodu od 1970-1979 godine ( C)
Meterološka
stanica
Vlasenica
Mjeseci
Ukupno
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
0,6
2,0
5,4
8,9
13,8
16,9
18,3
17,9
14,3
9,3
5,1
1,6
9,5
Proces globalnog zatopljavanja u posljednje dvije decenije svakako je uticao na porast
prosjeĉne godišnje temperature vazduha i na podruĉju opštine Milići, tako da se prosjeĉna
godišnja temperatura vazduha u dolinskom podruĉju u sadašnjem trenutku moţe procjeniti na
o
oko 10.5 C.
Po podacima iz perioda 1970 – 1979. godina za meteorološku stanicu Vlasenica u toku godine
o
ima oko 88 dana sa temperaturom ispod 0 C.
3.8.
Padavine
Prostorna raspodjela godišnjih koliĉina padavina ukazuje da se na analiziranom podruĉju
opštine Milići u toku godine u prosjeku izluĉuje oko 1000 mm vodenog taloga, dok se u
juţnom planinskom podruĉju, na krajnjem istoku i sjeverozapadu opštine u toku godine izluĉuje
od 1000 - 1250 mm vodenog taloga. Iznad 1250 mm padavina prisutno je u najjuţnijem dijelu
opštine (predio oko vrhova Paleţić i Mehovac). U dolini Jadra prosjeĉna godišnja koliĉina padavina
pada ispod 950 mm vodenog taloga.
Sljedeća tabela pokazuje vrijednosti srednjih mjeseĉnih koliĉina i srednje godišnje koliĉine padavina
na meteorološkoj stanici Vlasenica u periodu 1970 – 1979. godina.
Srednja mjeseĉna i godišnja koliĉina padavina u preiodu od 1970-1979 godine (mm)
Meterološka
stanica
Vlasenica
Mjeseci
Ukupno
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
81,4
79,5
62,2
102,7
109,1
130,6
109,0
95,1
101,6
95,8
96,4
69,8
1133,2
U godišnjoj raspodjeli padavina jesen biljeţi nešto veću koliĉinu padavina u odnosu na proljeće
što pokazuje izvjestan uticaj Mediterana.
Po podacima iz perioda 1970 – 1979. godina za meteorološku stanicu Vlasenica u toku godine
snijeţni pokrivaĉ se prosjeĉno zadrţava oko 63 dana, dok se osnovano moţe pretpostaviti da
je u sadašnjem trenutku, u dolinskom podruĉju opštine Milići prosjeĉna duţina trajanja snjeţnog
pokrivaĉa oko 45 dana.
Po podacima iz klimatoloških karata (Klimatološki atlas SFR Jugoslavije) za period 1931 – 1960.
godine najveća duţina trajanja snjeţnog pokrivaĉa (10 – 40 dana sa snjeţnim pokrivaĉem preko 50
cm) je bila prisutna u krajnjem juţnom, planinskom dijelu opštine. Duţina trajanja snjeţnog
pokrivaĉa iznad 50 cm u najjuţnijem i najvišem dijelu opštine (predio oko vrhova Paleţić i
Mehovac) je iznosila i preko 40 dana godišnje.
3.9.
Vlaţnost vazduha, oblaĉnost i magla
Po podacima iz perioda 1970 – 1979. godina za meteorološku stanicu Vlasenica prosjeĉna
godišnja relativna vlaţnost vazduha iznosi 77.7 %. Na osnovu ovih podataka moţe se reći da je
vazduh na podruĉju opštine Milići umjereno vlaţan.
Što se tiĉe oblaĉnosti u istom periodu, prosjeĉna godišnja vrijednost iznosi 5.3 (maksimalno
10). U toku godine, po podacima iz perioda 1970 – 1979. godina na istom lokalitetu pojava
magle se prosjeĉno registruje tokom 31 dana (najviše tokom jesenjih i zimskih mjeseci).
14
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
3.10. Vjetar
Analogno po osnovu podataka sa meteorološke stanice Vlasenica, preovlaĊujući vjetrovi u toku
godine u dolinskom dijelu opštine su sjeverni, sjeverozapadni i zapadni vjetrovi, a najveću
srednju brzinu imaju vjetrovi iz juţnih pravaca. Tišine nisu previše izraţene.
4. ŢIVOTNA SREDINA
VODA, TLO, VAZDUH
Proces planiranja i izrade planske dokumentacije je jedan od najbitnijih faktora razvoja društva.
Analizirajući postojeće stanje i sagledavajući potrebe, a u skladu sa najvišim kriterijumima, LEAP
predstavlja srednjeroĉni plan razvoja u smislu unapreĊenja ţivotne sredine .
LEAP-om, kao jednim od osnovnih planskih dokumenata u oblasti upravljanja ţivotnom
sredinom, definišu se osnovne potrebe, ciljevi i koncepcija zaštite i unapreĊenja ţivotne sredine.
Stanje ţivotne sredine prikazano je po pojedinaĉnim elementima (voda, vazduh, zemljište,
biodiverzitet, kulturno-istorijski lokaliteti) i na osnovu njihove meĊusobne povezanosti i
uslovljenosti. Analiza postojećeg stanja ţivotne sredine predstavlja osnov za njenu dalju
zaštitu, unapreĊenje kvaliteta i planiranje razvoja budućih aktivnosti u skladu sa odrţivim razvojem,
potencijalima i ograniĉenjima datog prostora, kao i potrebama stanovništva.
Ciljevi strategija i prostornih planova, definisani kao odrţivi razvoj i unapreĊenje kvaliteta
ţivotne sredine, podrazumijevaju uspostavljanje ravnoteţe izmeĊu prirodnih faktora i resursa na
jednoj strani i ljudskih potreba, na drugoj strani. To se odnosi na razvoj ţivotne sredine i
infrastrukture, upotrebu obnovljivih izvora energije, razvoj saobraćajne infrastrukture, odrţivo i
kontrolisano korištenje vodnih resursa, razvoj poljoprivrede i ruralnih podruĉja uporedo sa
jaĉanjem razliĉitih ekonomskih aktivnosti, zaštitu prirode i njenih vrijednosti, zaštitu biološke
raznovrsnosti, zaštitu i ureĊenje kulturnih predjela i ukupno poboljšanje kvaliteta ţivota stanovništva.
Izdvajanje zaštite ţivotne sredine u poseban plan, izmeĊu ostalog, ima za cilj da u širem razmatranju
pojedinaĉnih komponenti sredine eksplicitno prezentira i objasni pojavu ugroţenosti prirodne
sredine na konkretnom podruĉju i u konkretnim okolnostima u svrhu sticanja opšteg saznanja o
potrebi i znaĉaju zaštite i unapreĊenja ţivotne sredine.
Prilikom izrade ovog ekološkog plana korištena metodologija je usklaĊena sa vaţećim
zakonskim aktima, što podrazumijeva da je i oblast zaštite ţivotne sredine izraĊena u
saglasnosti sa legislativom koja u Republici Srpskoj pravno reguliše ovu oblast i kojom su
integrisane odgovarajuće direktive i principi EU u nacionalno zakonodavstvo.
4.1. TERITORIJA I VEZE SA SUSJEDNIM PROSTORIMA
4.1.1. TERITORIJA
Obuhvat plana predstavlja podruĉje opštine Milići. Ukupna površina opštine Milići iznosi 278.86
2
km ili 27885.53 ha. U površini Republike Srpske opština Milići uĉestvuje sa 1.13 %, a u površini
BiH sa 0.54 %.
Podruĉje opštine se sastoji od 57 naseljenih mjesta odnosno 22 katastarske opštine. U sastav
opštine ulaze 53 cjelovita naseljena mjesta, manji dijelovi tri naseljena mjesta (Bakići, Vrli Kraj
i NeĊeljišta) i veći dio naseljenog mjesta Podbiraĉ. Sliĉno je i kod katastarskih opština. Tako
u sastav opštine ulazi 18 cjelovitih katastarskih opština – Derventa, Dubnica, Vitići, Vrsinje, Vrtoĉe,
ZabrĊe, ZagraĊe, Zaklopaĉa Koprivno, Lukavica, Maćesi, Milići, Nova Kasaba, Raševo, Rovaši,
Rupovo Brdo, Sebioĉina i Skugrići, manji dijelovi tri katastarske opštine – NeĊeljišta, Gornji
Zalukovik i Donji Zalukovik i veći dio katastarske opštine Podbiraĉ.
15
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela : Naseljena mjesta i njihova površina na području opštine Milidi
Redni broj
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
NASELJENO MJESTO
Baĉići
Bakići*
Bešići
Bijelo Polje
Bišina
Bukovica Gornja
Bukovica Donja
Buljevići
Vitići
Višnjica
Vrli Kraj*
Vrtoĉe
Vukovići
Vukšići
Gerovi
Glušac
Golići
Gornje Vrsinje
Gunjaci
Derventa
Donje Vrsinje
Dubaĉko
Dubnica
Dukići
Đile
ĐurĊevići
ZabrĊe
ZagraĊe
Zaklopaĉa
POVRŠINA (km2)
Redni broj
2.78
0.56
3.20
5.03
5.06
0.82
3.64
2.93
1.28
12.87
0.07
4.76
3.92
4.26
5.16
4.60
1.57
15.33
4.95
2.38
4.45
2.95
2.73
1.91
31.79
1.83
4.74
13.17
8.10
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
NASELJENO MJESTO
Jeremići
Kokanovići
Koprivno
Kostraĉa
Krajĉinovići
Lukavica
Lukići
Maćesi
Milići
Mišići
NeĊeljišta*
Nova Kasaba
Nurići
Pavkovići
Podbiraĉ**
Podgora
Pomol
Rajići
Raševo
Raškovići
Ristijevići
Rovaši
Rupovo Brdo
Sebioĉina
Skugrići
Supaĉ
Toljevići
Štedra
UKUPNO
POVRŠINA (km2)
0.47
1.74
5.36
2.24
2.79
2.66
3.64
7.10
2.40
2.00
0.92
6.51
4.40
3.52
7.37
2.03
3.69
4.35
13.40
2.45
1.09
7.48
8.95
3.02
11.64
2.27
2.50
6.00
278.86
U administrativno – politiĉkom pogledu opština Milići je u podjeljena na 20 mjesnih zajednica.
Podruĉje opštine graniĉi sa 6 opština u Republici Srpskoj – Bratunac, Vlasenica, Zvornik, Rogatica,
Srebrenica i Han Pijesak.
4.1.2. VEZE SA SUSJEDNIM PROSTORIMA
Veze sa susjednim prostorima proistiĉu iz geografskog poloţaja odreĊenog prostora. Pod vezama
se podrazumijevaju odnosi odreĊene teritorije sa teritorijama u okruţenju, na razliĉitim
teritorijalnim nivoima.
Tako kada govorimo o vezama opštine Milići sa susjednim prostorima, to se prvenstveno
odnosi na geografski poloţaj opštine i relacije prema razliĉitim vrstama i nivoima politiĉkih
entiteta u okruţenju.
Na prvom mjestu opština Milići predstavlja jedinicu lokalne samouprave u okviru Republike
Srpske i BiH, sastavni dio mezoregije Bijeljina i subregije Zvornik po Prostornom planu
Republike Srpske do 2015. godine. Inaĉe, u subregiji Zvornik se nalaze pored opštine Milići i
opštine Bratunac, Vlasenica, Zvornik, Osmaci, Srebrenica i Šekovići. Samo gradsko naselje
Milići je po Prostornom planu Republike Srpske do 2015. godine definisano kao primarni
lokalni centar. Opština Milići i njeno opštinsko sjedište su veoma jakim funkcionalnim vezama
povezani sa subregionalnim centrom Zvornik i mezoregionalnim centrom Bijeljina.
Pored toga, podruĉje opštine Milići je funkcionalnim vezama višeg ranga naroĉito vezano za entitetski
centar Banju Luku.
Inaĉe, opština Milići ima svoju znaĉaj i u okviru Bosne i Hercegovine. MeĊuentitetska granica
je u prošlosti smatrana tzv. "zatvorenom granicom", sa barijernom ili frontovskom funkcijom.
MeĊutim, stvarnost je pokazala da je u meĊuvremenu ova granica dobila filtrirajuću i kontaktnu
funkciju. Protok ljudi i robe i s tim vezano gubljenje barijerne funkcije granice je uĉinilo da se
krene u zajedniĉke meĊuentitetske projekte. Stvaranje ekonomskih regija u BiH koje prelaze
entitetsku granicu se moţe shvatiti kao naĉin ekonomske integracije BiH. Prostor opštine Milići
u ekonomskoj regionalizaciji BiH pripada Ekonomskoj regiji Sjeveroistoĉna BiH, ĉija je
operativna institucija Regionalna razvojna asocijacija Sjeveroistoĉne BiH (NERDA), koja je
16
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
osmišljena da koordinira razliĉite meĊuentitetske razvojne projekte, prvenstveno vezane za
infrastrukturu i privredu ali u praksi ovo nikada nije zaţivilo. U Ekonomsku regiju Sjeveroistoĉne
BiH, pored opštine Milići ulaze još opštine Bijeljina, Brod, Bratunac, Donji Ţabar, Han Pijesak,
Lopare, Modriĉa, Osmaci, Pelagićevo, Petrovo, Srebrenica, Šamac, Šekovići, Ugljevik, Vlasenica,
Vukosavlje i Zvornik iz RS, a iz Federacije BiH sve opštine Tuzlanskog kantona (Banovići, Ĉelić,
Doboj-Istok, Graĉanica, Gradaĉac, Kalesija, Kladanj, Lukavac, Sapna, Srebrenik, Teoĉak, Tuzla
i Ţivinice) i Posavskog kantona (Domaljevac - Šamac, Odţak i Orašje), uz Brĉko distrikt BiH.
Pored teškoća u organizacionom funkcionisanju ove regije javlili su se i problemi politiĉke prirode koji
su umnogome sputali ovaj vid regionalnog organizovanja .
Sjeveroistoĉna i jugoistoĉna granica opštine Milići je udaljena 5 – 6 km od drţavne granice sa
Republikom Srbijom i njenih administrativno – teritorijalnihjedinica - Maĉvanskog i Zlatiborskog
okruga. Ova dva okruga u novoj statistiĉkoj regionalizaciji Srbije karakteriše treći nivo
kategorizacije - nacionalna statistiĉka teritorijalna jedinica 3 (NSTJ 3) i nešto drugaĉiji nazivi Maĉvanska oblast i Zlatiborska oblast. Saradnja sa susjednom drţavom i njenim administrativno
– teritorijalnim jedinicama (okruzi - oblasti), kao i sa pograniĉnim opštinama u njihovom sastavu
(Bajina Bašta, Ljubovija i Mali Zvornik) nije na zadovoljavajućem nivou ni u jednom privrednom i
društvenom segmentu. Veliki nedostatak predstavlja i ĉinjenica da se do sada nije krenulo u
transgraniĉnu saradnju kroz formiranje transgraniĉnih regija ili razliĉite zajedniĉke razvojne
inicijative i projekte, što bi sveukupno doprinijelo inteziviranju meĊusobnih veza i interakcija na
svim poljima i obostrano pospješilo razvoj podruĉja sa obe strane granice. Maĉvanska oblast i
Zlatiborska oblast nemaju izraĊene prostorne planove. U sadašnjem trenutku (2013. godina) u
toku je izrada regionalnih prostornih planova koji obuhvataju i ove dvije oblasti. Jedini aţurni
prostorno - planski dokument višeg ranga koji pokriva ove dvije oblasti odnosno pograniĉna
podruĉja Republike Srbije prema BiH i RS jeste Prostorni plan Republike Srbije od 2010. do
2020. godine. U ovom dokumentu preko pograniĉnog podruĉja prema BiH i RS je planirana
izgradnja gasovoda do Ljubovije iz pravca Beograda preko Valjeva. Na rijeci Drini je planirana
izgradnja akumulacija i pratećih hidroelektrana na srednjem toku -Dubravica i Tegare.
Saradnja i veze sa ostalim prostorima na podruĉju bivše Jugoslavije, Evropske unije i ostalih
evropskih zemalja su u posljednje vrijeme sve intezivnije (opštine i gradovi partneri). TakoĊe, u
saradnji sa razliĉitim meĊunarodnim agencijama realizuju se projekti iz oblasti obnove stambenog
fonda i infrastrukture. UnapreĊenje ovih odnosa mogli bi da unaprijede kontinuirani pozivi
prekograniĉne saradnje EU kao i ĉinjenica da Republika Srbija pravi krupne korake ka EU i evropskim
Integracijama .
4.2. Prirodni resursi
Opština Milići raspolaţe znaĉajnim prirodnim resursima, prije svega rudnim i šumskim bogatstvima,
obradivim zemljištem, pašnjacima i livadama, vodnim i turistĉkim potencijalom.
4.2.1. Leţišta ruda i minerala
Pored rude boksita koja je dominantna kao resurs, opština raspolaţe i drugim mineralnim sirovinama,
kao što su: Kreĉnjak, kvarcni pijesak, siga, sigasti pijesak, zeleni tuf i dr.
Istraţivaĉko – eksploatacioni prostor rude boksita se proteţe u duţini od oko 30 km, od granice sa
opštinom Vlasenica na zapadu, pa do granice sa opštinom Srebrenica na istoku. Procjenjuju se
rezerve rude boksita na oko 15.000.000 tona, a eksploatacione rezerve kreĉnjaka oko 3.500.000
tona.
4.2.2. Šumsko zemljište
Podruĉje opštine je pokriveno sa 17.722 ha šume od kojih su 12.053 ha u drţavnom vlasništu, a
5.219 ha u privatnom vlasništvu. U strukturi šuma visoke šume sa prirodnom obnovom su
zastupljene sa 50%, dok su sve ostale vrste šuma zastupljene takoĊe sa 50%.
3
Ukupna drvna zaliha svih kategorija šuma iznosi 2.234.724 m (85% lišĉari i 15% ĉetinari), a
3
prosjeĉan godišnji zapreminski priras svih kategorija šuma je 10 m /ha.
Šume zauzimaju 62% ukupne površine opštine.
17
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Privatne
šume
32%
Državne
šume
68%
Četinar
15%
Lišdari
85%
Relizacijom republiĉkog programa izvršena je sertifikacija šuma što bi trebalo da doprinese boljoj
ekološkoj situaciji šuma (uklanjanje otpada i sl.)
4.2.3.Poljoprivredno zemljište
Poljoprivredno zemljište kao prirodni resurs zauzima znaĉajno mjesto u provrednom razvoju
opštine.
Prema katastarskim podacima opština Milići raspolaţe sa sledećom strukturom poljoprivrednog
zemljišta:
- Oranica .............. 4548 ha 43%
- Livada ............. 2951 ha 27%
- Pašnjaci ........... 1750 ha 16%
- Voćnjaci ........... 631 ha
6%
- Neplodno........... 910 ha
8%
10790 ha 100%
Neplodn
o
8%
Vodnjaci
6%
Pašnjaci
16%
Oranice
43%
Livade
27%
18
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Iz strukture prikazanog zemljišta vidi se da opština ima znaĉajan poljoprivredni potencijal,
mogućnosti za intenzivniji razvoj ratarske proizvodnje, stoĉarstva i voćarstva.
a i
4.2.4. Vodni potencijal
Opština Milići raspolaţe znaĉajnim vodnim potencijalom, koji se još uvijek nedovoljno i neefikasno
koristi.
Podruĉje opštine presjeca pet rijeka, puno izvora, potoka i potoĉića koji omogućavaju kvalitetno
snadbijevanja stanovništva pitkom vodom, snabdijevanje vodom za potrebe poljoprivredne
proizvodnje, podizanje ribnjaka za uzgoj pastrmke, a i znaĉajan su potencijal za izgradnju mini
hidrocentrala.
Ĉisti prirodni izvori vode se vrlo malo koriste u fabriĉkoj proizvodnji pakovanje pitke vode,izuzev
Fabrike „Vivija“ Raševo.
4.2.4. Turistiĉki potencijal
Pogodnosti za razvoj turizma proizilaze iz bogatog biljnog i ţivotinjskog svijeta, hidrografskog
potencijala, reljefa opštine (200-1500 m nadmorske visine) , prirodnih ljepota, vjerskih, kulturnoistorijskih i drugih vrijednosti.
Na pojedinim dijelovima opštine nalazi se veliki broj stećaka, ĉija starost datira iz dvanaestog vijeka,
a koji svjedoĉe o ţivotu na ovim prostorima iz tog vremena. Poseban adut za razvoj turizma mogla bi
da bude i ţivotna sredina . Za ozbiljniji razvoj turizma neophodno je izvšiti povezivanje svih turistiĉkih
potencijala, organizacija, privrednih subjekta radi formiranja zajedniĉke turistiĉke ponude .
4.3. Stanovništvo
Stanovništvo sa svojim obiljeţima predstavlja osnovni planski parametar prema kome se usklaĊuju
sva ostala planska rješenja. Kao i sa svim planovima i strategijama koji se rade ili su uraĊeni u
posljednjih 15 godina, kljuĉni problem predstavlja nedostatak popisa stanovništva.Popis je izvršen u
ovoj godini (2013) ali će nam zvaniĉni podaci biti na raspolaganju tek sledeće godine . Kada ovi
podaci budu dostupni moćićemo izvršiti aţuriranja koja se odnose na broj stanovnika . Opština Milići
je nakon posljednjeg rata (1997. godina) uradila nezvaniĉan popis stanovništva sa nekoliko obiljeţja
(broj stanovnika, broj domaćinstava, pol, starost, zanimanje), što je predstavljalo osnovu za
kvalitetne demografske procjene za 2010. godinu. Pored ovog nezvaniĉnog opštinskog popisa
korišćeni su statistiĉki podaci iz raznih drugih izvora (biraĉki spiskovi, broj uĉenika u osnovnim
školama).
U tekstu o kretanju stanovništva i domaćinstava biće korišćeni podaci iz zvaniĉnih popisa
stanovništva (1948 – 1991. godina), popisa RS iz 1993. godine (tzv. "ratni popis"),
anajnovijipodacibićedatiuvidurezultata popisa za 2013. godinu. Sliĉan princip biće korišćeni u dijelu
koji će govoriti o strukturama stanovništva (polna, starosna i nacionalna). Kao najbolji prostorni
indikator vezan za stanovništvo pokazala se gustina naseljenosti i ona će biti prikazana u posljednjem
dijelu teksta o stanovništvu.
3.3.1. KRETANJE BROJA STANOVNIKA I DOMAĆINSTAVA
Kretanje broja stanovnika po naseljenim mjestima na podruĉju opštine Milići pokazuje sljedeća tabela.
Redni broj
NASELJENO MJESTO
BROJ STANOVNIKA
1948
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Baĉići
Bakići*
Bešići
Bijelo Polje
Bišina
Bukovica Gornja
Bukovica Donja
Buljevići
Vitići
106
5
121
89
115
82
173
279
78
1953
142
5
148
119
149
98
206
342
81
1961
139
5
193
117
140
106
193
355
88
1971
186
9
275
105
135
112
171
342
96
1981
267
8
333
47
76
185
119
286
71
1991
502
7
390
25
54
178
139
220
41
1993
122
7
188
14
58
0
0
111
40
2010
675
6
61
10
30
0
25
87
29
19
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
Višnjica
Vrli Kraj*
Vrtoĉe
Vukovići
Vukšići
Gerovi
Glušac
Golići
Gornje Vrsinje
Gunjaci
Derventa
Donje Vrsinje
Dubaĉko
Dubnica
Dukići
Đile
ĐurĊevići
ZabrĊe
ZagraĊe
Zaklopaĉa
Jeremići
Kokanovići
Koprivno
Kostraĉa
Krajĉinovići
Lukavica
Lukići
Maćesi
Milići
Mišići
NeĊeljišta*
Nova Kasaba
Nurići
Pavkovići
Podbiraĉ**
Podgora
Pomol
Rajići
Raševo
Raškovići
Ristijevići
Rovaši
Rupovo Brdo
Sebioĉina
Skugrići
Supaĉ
Toljevići
Štedra
UKUPNO
198
0
279
196
191
109
209
143
185
95
152
178
132
95
84
97
33
102
190
226
66
80
252
99
143
114
101
360
169
115
5
398
107
166
188
106
140
261
267
135
77
451
98
147
578
112
175
55
8907
235
0
276
216
248
139
241
134
200
119
181
193
146
105
98
104
51
129
192
278
73
94
322
116
162
127
116
412
258
120
6
467
133
204
209
104
177
276
324
149
83
535
122
180
685
150
195
68
10442
185
0
503
210
246
188
268
133
228
158
226
214
179
129
99
176
66
166
239
321
92
115
336
98
163
121
142
521
315
187
16
540
154
198
198
112
229
282
368
165
77
670
327
232
804
170
199
89
12190
242
0
588
190
241
247
232
129
234
154
255
267
138
91
110
216
100
186
214
331
68
104
338
127
197
94
133
415
506
102
24
652
198
150
203
98
261
231
444
164
77
797
134
251
952
140
168
118
12742
163
0
542
213
228
243
152
94
271
21
249
273
102
117
65
227
137
136
164
373
64
75
278
96
218
91
203
562
1546
192
27
875
221
130
151
75
371
185
431
151
65
116
132
332
986
137
134
146
14152
79
0
579
219
218
262
87
84
252
1
324
327
81
195
48
288
161
83
89
437
50
108
169
82
196
94
224
687
2414
247
26
1042
241
127
111
106
459
170
464
79
56
1236
125
332
1144
132
93
168
15752
30
0
396
263
212
0
81
71
0
0
380
35
85
163
47
0
162
71
59
242
0
146
203
117
191
100
172
0
3168
243
0
39
0
106
89
110
0
154
0
68
49
0
0
0
0
112
92
0
7996
35
0
443
188
212
22
61
62
20
0
433
121
44
194
37
44
190
34
29
280
24
109
109
53
124
125
228
107
2983
305
10
310
37
79
69
172
72
117
140
47
31
194
45
30
207
138
83
28
9348
Iz tabele je vidljivo da je broj stanovnika opštine Milići kontinuirano rastao od Drugog svjetskog rata
do 1991. god. (stalno stanovništvo - 15752, stanovništvo u zemlji - 15500). Prosjeĉna godišnja
stopa rasta u tom periodu je bila 13.3 ‰. Popis iz 1993. god. pokazuje drastiĉan pad broja stanovnika
za ĉak 48.41 % u periodu 1991 – 1993. godina (ako se poredi stanovništvo u zemlji), da bi u
sljedećih 17 godina došlo do rasta broja stanovnika po prosjeĉnoj godišnjoj stopi rasta od oko
9.1 ‰.
Potrebno je podsjetiti da je popis iz 1993. god. popisivao samo stanovništvo u zemlji, a
procjena iz 2010. god. se takoĊe temelji na konceptu stanovništva u zemlji.
Drastiĉan pad broja stanovnika u periodu 1991 – 1993. godina je posljedica prvenstveno ratnih
migracija. Procjena iz 2010. godine daje podatke o rastu broja stanovnika, što je posljedica
pozitivnog migracionog salda (izbjeglice i raseljena lica i povratniĉko stanovništvo) i pored krajnje
niskog prirodnog priraštaja.
20
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Dijagram : Dinamika stanovništva opštine Milidi u periodu 1948 – 2010. Godina
Generalno gledajući, osnovni faktor koji je uticao na kretanje broja stanovnika u prošlosti,
odnosno dinamiku stanovništva bilo je mehaniĉko kretanje. Do tog zakljuĉka se moţe doći
uporeĊujući godišnje stope kretanja broja stanovnika i godišnje stope prirodnog priraštaja.
Stope prirodnog priraštaja su gotovo uvijek bile veće od stopa kretanja broja stanovnika. Negativni
migracioni saldo u periodu 1948 – 1993. godina uslovio je manju stopu rasta stanovništva, nego
što je mogla biti u uslovima pozitivnog migracionog salda ili migracionog salda oko nulte
vrijednosti.
Kretanje broja stanovnika po naseljenim mjestima pokazuje stvarne demografske procese
(heterogenost dinamike stanovništva po naseljenim mjestima). Kontinuirani rast u periodu 1948 –
1991. godina je imalo 12 naseljenih mjesta (od 57 naseljenih mjesta). To su bila naseljena
mjesta Bešići, Donje Vrsinje, Đile, ĐurĊevići, Zaklopaĉa, Milići, Nova Kasaba, Nurići, Pomol,
Rovaši, Skugrići i Štedra. Gotovo kontinuirani rast populacije u ovom periodu su imala još naseljena
mjesta Baĉići, Bukovica Gornja, Gerovi, Gornje Vrsinje, Derventa, Dubnica, Lukići, Maćesi, Mišići,
Raševo i Sebioĉina. Primjetno je da je u oba sluĉaja rijeĉ prvenstveno o naseljenim mjestima
koja su opštinski centar (Milići), lokalni centri (Derventa i Nova Kasaba), prigradska naselja (Baĉići,
ĐurĊevići, Lukići i Mišići), te naseljena mjesta koja se naslanjaju na lokalne centre. U odnosu
na 1948. godinu, po popisu iz 1991. godine 32 naseljena mjesta je imalo veći broj stanovnika.
Kontinuirani pad populacije u periodu 1948 – 1991. godina je zabiljeţilo jedino naseljeno mjesto
Golići. Gotovo kontinuirani znaĉajniji pad populacije u ovom periodu je karakterisao i naseljena
mjesta Bijelo Polje, Bišina, Bukovica Donja, Pavkovići, Podbiraĉ i Ristijevići.
Drastiĉan pad broja stanovnika u periodu 1991 – 1993. godina na nivou opštine odrazio se i
na naseljskom nivou. Ĉak 46 naseljenih mjesta je u ovom periodu zabiljeţilo populacioni pad.
Zanimljivo je da su rast u ovom periodu prije svega zabiljeţila seoska naselja u unutrašnjosti
opštine.
Porast broja stanovnika u periodu 1993 – 2010. godina zabiljeţilo je 28 naseljenih mjesta (većinom
lokalni centri, prigradska naselja i naseljena mjesta sa bošnjaĉkim stanovništvom), a porast broja
stanovnika u periodu 1991 – 2010. godina prisutan je u naseljenim mjestima Baĉići, Derventa,
ĐurĊevići, Kokanovići, Lukavica, Lukići, Milići, Mišići, Podgora i Supaĉ (preteţno prigradska naselja
Milića i naseljena mjesta u blizini opštinskog centra). Ostala naseljena mjesta u opštini su u
istom periodu doţivjela pad populacije.
Kod kretanja broja domaćinstava je prisutna sliĉna situacija kao kod kretanja stanovništva, s
tim da je stopa rasta broja domaćinstava bila iznad stopa rasta stanovništva u većem dijelu
perioda 1948 – 1991. godina. Jedini znaĉajniji pad je zabiljeţen u periodu 1991 - 1993. godina
(stagnacija u periodu 1961 - 1971. godina).
Objašnjenje za gotovo kontinuirani rast broja domaćinstava u periodu 1948 – 1991. godina je u
porastu broja stanovnika i smanjenju prosjeĉne veliĉine domaćinstva od 1971. godine. U ovom
periodu je broj stanovnika stalno rastao, a na drugoj strani se prosjeĉna veliĉina domaćinstva
21
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
konstantno smanjivala od 1971. godine. Primjera radi 1953. godine prosjeĉna veliĉina
domaćinstva je bila 5.34 ĉlana, dok je 1991. godine iznosila 3.93 ĉlana. U popisu 1993.
godine biljeţi se nagli pad broja domaćinstava (smanjenje za 1556 domaćinstava) i pad
prosjeĉne veliĉine na 3.25 ĉlanova. Procjene za 2010. godinu govore o porastu broja
domaćinstava na 3024 domaćinstva, uz dalji pad prosjeĉne veliĉine domaćinstava na 3.08 ĉlanova.
Nedavno odrţani popis 2013. godine daće jasnu sliku broja stanovnik koja je neophodna sa konteksta
planiranja, odreĊivanja prioriteta i drugih vaţnih parametara .
Za potrebe drugih planskih dokumenata poĉetkom 2013. godine izvršena je procjena broja stanovnika
od strane predsjednika MZ. i prema ovoj procjeni u opštini Milići ţivi : 10.891 stanovnik . Kada je rjeĉ
o drugim parametrima što se stanovništva ali i mnogih drugih oblasti, tiĉe uglavnom ćemo se bazirati
na procjenama iz ranije usvojenih planskih dokumenata u prvom redu Prostornog plana opštine Milići
kao sveobuhvatnog dokumenta .
4.3.2. STRUKTURE STANOVNIŠTVA
Strukture stanovništva su znaĉajan segment svake demografske analize i ukazuju na kvalitet
odreĊene populacije. Kod struktura stanovništva su prisutne još veće teškoće u odnosu na
osnovne demografske podatke, pošto podaci o pojedinim strukturama stanovništva iz popisa
1991. godine nisu publikovani, tako da će se u tim sluĉajevima koristiti podaci iz popisa 1981.
godine.
4.3.2.1. Polna struktura
Polna struktura na podruĉju opštine Milići je 1991. godine znaĉajnije odstupala od prosjeka BiH. Te
godine, u odnosu na prosjek BiH (više ţenskog stanovništva), podruĉje opštine je karakterisalo
nešto veće uĉešće muškog stanovništva - 50.16 %.
U 2010. godini okvirno se procjenjuje da je došlo do povećanja udjela ţenskog stanovništva (ratni
gubici muškog stanovništva), tako da je odnos muškog i ţenskog stanovništva – 49.5 % : 50.5 %.
4.3.2.2. Starosna struktura
Starosna struktura predstavlja veoma znaĉajnu strukturu stanovništva i
razne druge vrste planiranja. Starosna struktura 1991. godine na podruĉju
povoljnija od prosjeka BiH. Prosjeĉna starost stanovništva 1991. godine na
iznosila 29.15 godina. Prema starosnoj dobi stanovništvo opštine se 1991.
demografske zrelosti.
na njoj sezasnivaju
opštine Milići je bila
podruĉju opštine je
godine nalazilo u fazi
Procjena za 2010. god. govori o pogoršanju starosne strukture, izraţenom u porastu
stanovništva iznad 65 godina (staro stanovništvo) na oko 13 % i smanjenju uĉešća mladog
22
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
stanovništva (0 – 14 godina) na svega 14 %, dok je uĉešće zrelogstanovništva (15 – 64 godina)
povećano na 73 % ukupne populacije. Prosjeĉna starost stanovništva opštine Milići u 2010. god.
se procjenjuje na oko 39 godina i stanovništvo opštine se nalazi u fazi demografske starosti.
Alarmantna ĉinjenica je da se gotovo izjednaĉio broj mladog i starog stanovništva.
4.4. GUSTINA NASELJENOSTI
Gustina naseljenosti je jedan od najznaĉajnijih indikatora u prostornom planiranju, jer spaja prostor i
stanovništvo. Gustina naseljenosti obuhvata plana je i 1991. god. i 2010. godine bila ispod
prosjeĉnegustine naseljenosti RS i BiH za te godine. Tako je gustina naseljenosti (stalno
2
2
stanovništvo) na podruĉju opštine Milići 1991. godine iznosila 56.5 st/km (RS 63.67 st/km , BiH
2
2
2
85.49 st/km ), a 2010. godine (stanovništvo u zemlji) 33.45 st/km (RS oko 52.4 st/km , BiH oko 68
2
st/km ). Moţe se
zakljuĉiti da je gustina naseljenosti 1991. godine na ovom podruĉju bila 88.7 % prosjeka RS
(66.09 % prosjeka BiH), a 2010. godine oko 64 % prosjeka RS (oko 49 % prosjeka BiH).
Ipak, analiza gustine naseljenosti na nivou naseljenih mjesta daje najbolje rezultate i pribliţno
pokazuje distribuciju stanovništva u prostoru. Sljedeća tabela pokazuje distribuciju gustine
naseljenosti prema popisu iz 1991. godine.
Distribucija gustine naseljenosti na podruĉju opštine Milići prema popisu iz 1991. godine.
2
Kategorija naseljenog mjesta
2
(st/km )
Površina (km )
%
0,00
0,01-9,99
10-19,99
20-49,99
50-99,99
100-199,99
200-499,99
Iznad 500
Ukupno
0,07
67,82
46,62
53,18
71,65
36,29
0,82
2,40
278,86
0,03
24,32
16,72
19,07
25,69
13,01
0,30
0,86
100
Letimiĉan pogled na ovu tabelu ukazuje da su i pored pada broja stanovnika 2010. godine, u
odnosu na 1991. godinu nastavljeni paralelni procesi demografskog praţnjenja i demografske
2
koncentracije. Površina rijetko naseljenih prostora (sa gustinom naseljenosti ispod 20 st/km
površine atara naseljenog mjesta) je povećana na ĉak 66.28 % ukupne teritorije. Rijeĉ je
preteţno o prostranim podruĉjima u jugozapadnom, juţnom, jugoistoĉnom i istoĉnom dijelu
opštine na kojima ţivi svega 1228 stanovnika. Inaĉe, na 3.95 % teritorije, odnosno u 4 naseljena
mjesta (Bukovica Gornja, Vrli Kraj, Gerovi, Gunjaci) uopšte nema stanovništva (nenastanjeno
2
podruĉje). S druge strane, povećana je površina teritorija sa gustinom naseljenosti 20 - 50 st/km .
Površine svih ostalih kategorija gustine naseljenosti po naseljenim mjestima su smanjene u odnosu
na 1991. godinu. MeĊutim, znaĉajno se povećala koncentracija – na 4.09 % opštinske teritorije
2010. god. ţivi ĉak 4586 stanovnika ili 49.17 % ukupne populacije opštine Milići. Ta teritorija su
gradsko naselje Milići i prigradska naselja (Baĉići, ĐurĊevići i Mišići), kao i naseljeno mjesto
Derventa.
Do još realnije gustine naseljenosti moglo bi se doći korišćenjem kartografskog metoda koji
eliminiše stvarno nenaseljena podruĉja, poput planinskih masiva i šumskih podruĉja.
2
Korišćenjem kartografskog metoda dolazi se do podatka da je 75.61 km (27.11 %) podruĉja
opštine realno nenaseljeno 2010. godine. Sliĉan procenat je bio prisutan i 1991. godine. Rijeĉ
je o planinskom masivu Javora u juţnom dijelu opštine, kao i planini Udrĉ na sjeverozapadu
opštine.Republika Srpska ne posjeduje novu klasifikaciju naseljenih mjesta na gradska i ostala
naselja. Ovdje treba napomenuti da je kod definisanja pojma gradsko naselje u periodu prije 1992.
godine korišćen administrativno – upravni kriterijum, odnosno republiĉka statistika je u gradskanaselja
ubrajala sva naseljena mjesta koja su bila opštinska sjedišta u SR BiH. Ukoliko bi se primjenila ova
klasifikacija iz 1970 –ih godina, naseljeno mjesto Milići se ne bi moglo smatrati zvaniĉnim
gradskim naseljem.MeĊutim, upotreba kombinovanog demografsko – statistiĉkog kriterijuma (M.
23
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Macura, 1954.) za klasifikaciju naseljenih mjesta daje nešto drugaĉiju sliku. Ova tipologija naseljenih
mjesta, na osnovu broja stanovnika naseljenog mjesta i uĉešća nepoljoprivrednog stanovništva,
naseljena mjesta djeli na gradska, mješovita i seoska naselja. Da bi se izvršila klasifikacija
naseljenih mjesta potrebno je imati podatke o uĉešću poljoprivrednog stanovništva, a posljednji
takvi podaci su publikovani u Popisu stanovništva iz 1981. godine. U sklopu aktivnosti vezanih za
javnu raspravu o prostornom planu Republike Srpske, pokrenute su aktinosti na izmjeni granica
naseljenog mjesta Milići ĉime bi se aţurirao postojeći status i izvršio prikaz stanja na realnim
osnovama .
Prema tim podacima i na osnovu prethodno navedenih kriterijuma na podruĉju opštine Milići je
1981. godine bilo prisutno samo 3 mješovita naselja – Vrtoĉe, Milići i Nova Kasaba. Te godine
nijedno naseljeno mjesto nije ispunjavalo kriterijume za gradsko naselje (jedino se naseljeno
mjesto Milići pribliţilo ovoj kategoriji). Ostala 54 naseljena mjesta opštine Milići su se te
godine mogla svrstati u seoska naselja. Iz ove analize za 1981. godinu primjetno je da su se
mješovita naselja nalazila u dolinskom dijelu opštine i duţ opštinske osovine razvoja.
Nedostatak podataka o nepoljoprivrednom stanovništvu u današnje vrijeme onemogućava da se
uradi ovakva tipologija naseljenih mjesta. Na osnovu odreĊenih procesa kao što su pad
populacije, pad ukupne zaposlenosti, pad zaposlenosti u nepoljoprivrednim djelatnostima u
periodu poslije 1981. godine moţe se pretpostaviti današnja tipologija naseljenih mjesta prema
demografsko -statistiĉkom kriterijumu. Tako se osnovano moţe pretpostaviti da jedino naseljeno
mjesto Milići ima status gradskog naselja po demografsko - statistiĉkom kriterijumu (iznad 3000
stanovnika i preko 90 % nepoljoprivrednog stanovništva), dok je naseljeno mjesto Baĉići
preraslo u mješovito naselje po ovoj tipologiji. Naseljena mjesta Vrtoĉe i Nova Kasaba su u
meĊuvremenu promjenila tip i zajedno sa ostalih 53 naseljena mjesta u opštini Milići u sadašnjem
trenutku predstavljaju seoska naselja po demografsko - statistiĉkom kriterijumu. Od ovih 55
naseljenih mjesta jedino se naseljena mjesta Derventa i Vrtoĉe pribliţavaju kategoriji mješovitih
naselja.
Ukoliko se primjeni urbanistiĉki kriterijum koji pored broja stanovnika i aktivnosti stanovništva u
obzir uzima i morfološke karakteristike naseljenog mjesta, stepen izgraĊenosti, funkcije i
opremljenost naseljenog mjesta tehniĉkom i društvenom infrastrukturom, jedino naseljeno mjesto
Milići u ovom trenutku ima sve urbane karakteristike. Od ostalih naseljenih mjesta samo
naseljena mjesta Nova Kasaba i Derventa imaju pojedine urbane odlike (veća gustina
izgraĊenosti, opremljenost javnim sluţbama i tehniĉkom infrastrukturom). Urbane karakteristike
naseljenog mjesta Nova Kasaba su bila izraţenije 1991. godine.
U gradskom naselju Milići 2010. godine ţivi 2983 stanovnika ili 31.99 % stanovništva opštine
2
Milići (15.33 % 1991. godine), a površina koju zauzima gradsko naselje iznosi svega 2.4 km ili
0.86 % ukupne površine opštine. Gradskonaselje Milići je doţivjelo znaĉajan rast broja
stanovnika (23.57 %) u odnosu na 1991. godinu, kao i većina prigradskih naselja – Baĉići,
ĐurĊevići i Mišići.Inaĉe, veći dio naseljenog mjesta Milići, kao i manji dijelovi naseljenih
mjestaBaĉići, Vrtoĉe, ĐurĊevići, Kokanovići, Krajĉinovići, Mišići i Podgora ĉine urbano podruĉje
Milići iz 1984. godine.
Organizacija ESPON (European Spatial Planning Observation Network) iz Luksemburga je razvila
urbano – ruralnu tipologiju na NUTS 5 nivou (statistiĉka teritorijalna jedinica u rangu naših
opština). Ova metodologija se bazira na gustini naseljenosti, postojanju funkcionalnog urbanog
podruĉja i korišćenju zemljišta. Na osnovu gustine naseljenosti opštine i postojanja funkcionalnog
urbanog podruĉja odreĊuje se da u opštini postoji visok ili nizak urbani uticaj. Kriterijumi su
gustina naseljenosti iznad entitetskog prosjeka i postojanje funkcionalnog urbanog
podruĉja. Indikator korišćenje zemljišta (projekat CORINE LC 2006) se koristi da bi se
odredionivo ljudske intervencije u prostoru. Kriterijum je korišćenje zemljišta na entitetskom nivou.
Za BiH bi vrijednosti kriterijuma za urbani uticaj izgledale na sljedeći naĉin:
2
• Gustina naseljenosti iznad 68.3 st/km ,
• Postojanje funkcionalnog urbanog podruĉja (17500 stanovnika, 0.5 % nacionalne populacije).
Vrijednosti kriterijuma za nivo ljudske intervencije za BiH izgleda na sljedeći naĉin:
• Velika ljudska intervencija – udio «vještaĉkih površina» (osim vještaĉkihakumulacija) iznad prosjeka
BiH (1.48 %),
• Srednja ljudska intervencija - udio poljoprivrednog zemljišta iznad prosjeka BiH (36.7 %),
• Mala ljudska intervencija - udio ostalih zemljišta (šumsko – zajedno sa planinskim travnjacima,
vodno, ostalo neplodno) iznad prosjeka BiH (oko 61.82 %).Sljedeća tabela daje vrijednosti ovih
indikatora za opštinu Milići.
Vrjednost indikatora u 2010. Godini za urbano-ruralnu tipologiju za opštinu Milići
24
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Vrjednost indikatora u 2010. Godini za urbano-ruralnu tipologiju za opštinu Milići
Gustina
naseljenosti
2
(st/km )
33,44
Gunkcionalno
urbano podruĉje
Udio vještaĉkih
površina (%)
Ne
1,57
Udio
poljoprivrednog
zemljišta (%)
30,04
Udio ostalih
zemljišta (%)
68,39
Na osnovu vrijednosti iz tabele moţe se zakljuĉiti da podruĉje opštine Milići karakteriše nizak
urbani uticaj i velika ljudska intervencija u prostoru.Morfološko – fizionomske karakteristike naseljske
strukture. Morfološko – fizionomske karakteristike naseljenih mjesta u opštini Milići pokazuju veliki
stepen raznovrsnosti koji je uslovljen djelovanjem brojnih faktora (istorijski faktor i tradicija, reljef i
ostali fiziĉko – geografski faktori).
Ruralna naselja su većim dijelom razbijenog tipa, sastavljena od više zaseoka meĊusobno
udaljenih 0.5 – 2.5 km. Brojni zaseoci, a i neka naseljena mjesta imaju nazive po prezimenima
(patronimi). Ovaj tip ruralnih naselja je prisutan u brdsko -planinskom dijelu opštine. Naseljena mjesta
razbijenog tipa na podruĉju opštine Milići su Bijelo Polje, Bukovica Donja, Buljevići, Višnjica,
Vukovići, Gerovi, Glušac, Golići, Gornje Vrsinje, Donje Vrsinje, Dubaĉko, Dubnica, Dukići,
ZabrĊe, ZagraĊe, Jeremići, Kokanovići, Koprivno, Kostraĉa, Krajĉinovići, Lukavica, Maćesi,
Pavkovići, Podbiraĉ, Rajići, Raševo, Raškovići, Rovaši, Rupovo Brdo, Skugrići, Supaĉ i
Toljevići.
Sljedeća grupa naseljenih mjesta ima znaĉajne dijelove koji su zbijeni, odnosno ĉestosu dijelovi
naseljenog mjesta «ušoreni» uz bitne lokalne saobraćajnice, regionalne i magistralne puteve
(linearnog tipa). Rijeĉ je o poluzbijenim naseljenim mjestima.
Ovaj tip naseljenog mjesta prisutan je preteţno u dolinskom i brdskom podruĉju opštine Milići i
po brojnosti dolazi iza razbijenog tipa naseljenog mjesta. Ovom tipu pripadaju naseljena mjesta
Bešići, Vitići, Vrtoĉe, Vukšići, Đile, Zaklopaĉa, Lukići, NeĊeljišta, Nurići, Podgora, Pomol,
Ristijevići, Sebioĉina i Štedra.
Zbijena naseljena mjesta na podruĉju opštine Milići pored gradskog naselja Milići su još i naseljena
mjesta Baĉići, Bišina, Bukovica Gornja, Derventa, ĐurĊevići, Nova Kasaba i Mišići. MeĊutim,
niti ova naseljena mjesta nemaju potpuno zbijenu strukturu, pošto su pojedini dijelovi naseljenog
mjesta odvojeni od glavnine zbijene fiziĉke strukture naseljenog mjesta. Tako npr. glavnina fiziĉke
strukture naseljenog mjesta Baĉići se pruţa u dolini Studenog Jadra i ima zbijenu strukturu, dok
juţni brdski dio naseljenog mjesta (zaseoci Baĉići i Gradina) ima dosta difuznu strukturu.
Centri vangradskih naseljenih mjesta u opštini Milići se u većini sluĉajeva nalaze uz školu (ĉesto
napuštenu), ambulantu, mjesnu kancelariju, otkupnu stanicu, vjerski objekat, poštu ili trgovinu. Ove
vrste javnih sluţbi i privrednih objekata su osnovni objekti javnih sluţbi i privrednih objekata u
vangradskim naseljenim mjestima. Najveći broj vangradskih naseljenih mjesta u sadašnjem
trenutku posjeduje barem jedan objekat javnih sluţbi ili privredni objekat (trgovina, zanatska radnja,
pilana itd.). U
naseljenom
mjestu Milići i
pored
znaĉajno
zastupljene višeporodiĉne
izgradnje(preteţno potiĉe iz 1980 – ih godina) dominira individualna izgradnja. Gustina
naseljenosti kompaktno izgraĊenog dijela (oko 55 st/ha) i izgraĊenost su više nego zadovoljavajući.
Samo naseljeno mjesto Milići (odnosno njegov izgraĊeni dio) ima dosta pravilanoblik, iako je
primjetna urbanizacija duţ saobraćajnica. Centralni dio gradskog
naselja na sutoku Studenog i Zelenog Jadra karakteriše dosta homogena fiziĉka struktura sa
najvećim brojem višeporodiĉnih stambenih objekata.
Podaci o broju, strukturi, gustini naseljenosti i naseljenim mjestima sa aspekta zaštite ţivotne sredine
imaju veliki znaĉaj . Ĉovjek je osnovni ĉinilac zaštite i zagaĊenja ţivotne sredine. Pregledom iznjetih
podataka vidljivo je da je stanovništvo većinski pozicionirano u gradskim i prigradskim naseljima .
seska naselja su razuĊena i slabo naseljena . posebno se to odnosi na ruralni dio sa većim
nadmorskim visinama . Najiši djelovi opštine su uglavnom ne naseljeni ili slabo naseljeni.
4.5. Privreda
Privreda opštine je bazirana najvećim dijelom na eksploataciji i preradi prirodnih bogatstava.
Intenzivan razvoj opština doţivljava u zadnje ĉetiri decenije i to prvenstveno kao rudarski centar.
25
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Nosilac ekonomskog razvoja opštine je Kompanija AD „Boksit“ ĉija je osnovna djelatnost bazirana na
proizvodnji rude boksita, proizvodnji i preradi nemetalnih sirovina, preradi drveta, proizvodnji hrane,
usluţnim djelatnostim iz oblasti saobraćaja, mašinstva, graĊevinarstva, ugostiteljstva i turizma i na
prometu energenata i ostalih roba.
Iskorištavanje šumskog potencijala zasnovano je najvećim dijelom na primarnoj preradi drvnih
sortimenata organizovanoj u nekoliko privatnih preduzeća, a u zadnje vrijeme sve veća paţnja se
poklanja višim fazama prerade drveta (AD „Intal“- proizvodnja montaţnih kuća, AD „Boksit“proizvodnja parketa i podova, D.O.O. „Savox“ – proizvodnja graĊevinske stolarije, montaţnih
kuća,D.O.O. „Samatini“- proizvodnja troslojnog parketa). sektor drvoprerade je najrazvijeniji sektor u
opštini gledajući a broj privrednih subjekata . pored nabrojanih eksploatacijom i primarnom obradom
drveta bave se : Wood Inpex doo, Prmil doo, DOO 6. maj, kao i veći broj manjh preduzetnika koji se
bave sjeĉom i izvozom drveta .
Jedan dio privrednih subjekata se bavi usluţnim djelatnostima iz oblasti prometa roba i usluga na
veliko i malo, ugostiteljstvom i proizvodnjom hrane.
Proizvodnjom hrane u ovom trenutku intenzivnije se bave D.O.O „Mileks“ i Sektor poljoprivrede A.D.
„Boksit“ Milići, kao i veći broj individualnih proizvoĊaĉa.
Poljoprivreda je vrlo perspektivna grana privrede i u veoma kratkom vremenu zauzeće odgovarajuće
mjesto u privrednoj hierarhiji
Za uspješan razvoj privrede i dovoĊenje novih investitora potrebno je na podruĉju opštine formirati i
urediti industrijsku zonu pojednostaviti procedure za dobijanje dozvola za rad na nivou RS, ojaĉati
institucionalne mehanizme za podršku biznisu, a banke i MKO da svoje usluge pojeftine i prilagode ih
razvojnoj funkciji privrede. Osnovni uslov ipak predstavlja obezbjeĊenje sirovine interesantne za
preradu . Trenutno ovaj potencijal ima poljoprivreda gdje treba usresrediti napore kako bi se
obezbedile dovoljne koliĉine sirovina interesantnih za dalju obradu i korištenje što će sigurno biti
najveći adut za privlaĉenje proizvoĊaĉkih kapaciteta . Pored navedenih većih privrednih kapaciteta
postoji i veći broj zanatskih, usluţnih i trgovinskih preduzeća i preduzetnika .
U svjetlu ovog plana privredna aktivnost pored razvojnog karaktera ima i veliki uticaj na zagaĊenje
ţivotne sredine . U skladu sa duhom principa izrade LEAP-a plan će dati prjedlog aktivnosti koje je
potrebo provesti kako bi se napravila ravnoteţa izmeĊu privrednog razvoja i oĉuvanja ţivotne sredine.
O uticaju pojedinih privrednih subjekata na pojedie elemente ţivotne sredine biće rijeĉi u narednim
oblastima plana .
26
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
4.5.1. Brojno stanje malih i srednjih preduzeća po djelatnosti
Red.
Vrsta preduzeća
br.
Broj preduzeća po godinama
Index %
2007
2008
2009
2010
2011
2008/07
2009/08
2010/09
2011/10
1.
Poljoprivreda
2
1
1
1
1
50
100
100
100
2.
Šumarstvo
2
1
1
1
1
50
100
100
100
3.
Vadjenje rude metala
1
1
1
1
1
100
100
100
100
4.
Vadjenje ruda i ost.kamena
1
1
1
1
1
100
100
100
100
5.
Proizvodnja prehrambenih proizvoda
1
1
1
1
1
100
100
100
100
6.
Obrada i prerada drveta
13
12
12
11
12
92
100
92
109
7.
Ostala proizvodnja
7
9
9
10
15
129
100
111
150
8.
Sakupljanje,preĉišćavanje i distribucija vode
1
1
1
1
1
100
100
100
100
9.
Trgovina na veliko
6
5
5
5
6
83
100
100
120
10.
Trgovina na malo
8
7
7
7
7
88
100
100
100
11.
Ostale usluge
6
10
10
10
11
167
100
100
110
12.
Preduzetnici
116
131
110
118
120
113
84
107
102
164
180
159
167
177
110
88
105
106
UKUPNO
27
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
4.5.2. Brojno stanje zaposlenih u malim i srednjim preduzećima po djelatnosti
Red.
Vrsta preduzeća
br.
Broj zaposlenih
Index %
2007
2008
2009
2010
2011
2008/07
2009/08
2010/09
2011/10
2
1
1
1
1
50
100
100
100
35
16
4
4
4
46
25
100
100
786
771
686
764
810
98
89
111
106
7
7
7
7
7
100
100
100
100
41
40
39
39
39
98
98
100
100
249
278
268
268
288
112
96
100
107
1.
Poljoprivreda
2.
Šumarstvo
3.
Vadjenje rude metala
4.
Vadjenje ruda i ost.kamena
5.
Proizvodnja prehrambenih proizvoda
6.
Obrada i prerada drveta
7.
Ostala proizvodnja
67
51
54
54
60
76
106
100
111
8.
Sakupljanje,preĉišćavanje i distribucija vode
33
32
31
31
31
97
97
100
100
9.
Trgovina na veliko
61
29
27
27
27
48
93
100
100
10.
Trgovina na malo
29
18
17
17
17
62
94
100
100
11.
Ostale usluge
109
94
94
94
100
86
100
100
106
12.
Preduzetnici
240
285
263
263
275
119
92
100
105
1659
1622
1491
1569
1659
98
92
105
106
UKUPNO
28
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Dati su podaci o broju privrednih subjekata do 2011. godine koji su preuzeti iz strategije razvoja .
Spisak poslovnih subjekata koji imaju ekološke dozvole u našoj opštini izgleda ovako :
Oznaka registratora:
RB
1.
1
Broj registratora: 08-03
Naziv registratora: EKOLOŠKE DOZVOLE
Vrsta dokumenta
Naziv
Ekološke dozvole
a.d. ”Vitinka” Kozluk
PJ “Vivia” u Raševu,
Oznaka
05-360-8/ 07
Datum
Revizija
30.08.2007
2012
2.
Ekološka dozvola
D.O.O. „6. MAJ“ Milići
05-360-19 /07 20.12.2007
2012
3.
Ekološka dozvola
AD „Intal“ Milići
05-360-1 /08
20.10.2008
2013
4.
Ekološka dozvola
D.O.O „SAVOX“ Milići
05-360-2/ 08
15.02.2008
2013
5.
Ekološka dozvola
D.O.O“Promil“ Milići
05-360-3/ 08
27.02.2008
2013
6.
Ekološka dozvola
05-360-4/ 08
10.03.2008
2013
7.
Ekološka dozvola
05-360-5/ 08
13.05.2008
2013
8.
Ekološka dozvola
AD „Boksit“ benziska stanica i 05-360-6 / 08
stanica za TNG u Vukšić Polju
22.10.2008
2013
9.
Ekološka dozvola
D.O.O. „WOOD IMPEX“ Milići
D.O.O. „MIGENT“ Milići
Bast Co S &N Bratunac
05-360-7/ 08
22.10.2008
2013
10. Ekološka dozvola
D.o.o „6 MAJ“ Milići
05-360-8/ 08
31.10.2008
2013
11. Ekološka dozvola
„Elektro Jovana“ Milići
05-360-9/ 08
18.11.2008
2013
12. Ekološka dozvola
D.o.o „Mileks“ Mješaona hrane
05-360-10 /08 15-12.2008
2013
13. Ekološka dozvole
AD“Boksit“ Betonjara
05-360-2/ 09
05.11.2009
2014
14. Ekološka dozvola
AD“Boksit“ Separacija
05-360-1 /09
04.02.2010
2015
15. Ekološka dozvola
P Petrol Istoĉno Sarajevo ad 05-360-3/09
B.Luka (NESTRO PETROL)
16.03.2010
2015
16. Ekološka dozvola
BiH Telekom –Direkcija Tuzla
05-360-2/10
05.07.2010
2015
17. Ekološka dozvole
Bi H Telekom –Direkcija Tuzla
05-360-3/10
13.07.2010
2015
18. Ekološka dozvole
AD“ Boksit“ Drvoprerada
05-360-4/10
24.09,2010
2015
19. Ekološka dozvola
AD „Boksit“ Protektirnica
05-360-4/11
24.11,2011
2016
20. Ekološka dozvola
AD „Elektro-Bijeljina“ TC 35/10kv 05-360-6/11
24.01.2012
2017
21. Ekološka dozvola
AD“ Elektro-Bijeljina“ TC 35/10kv 05-360-5/11
24.01.2012
2017
22. Ekološka dozvola
AD „SAVOX“ Milići
05-360-7/11
25.01.2012
2017
23. Ekološka dozvola
DOO“ Mileks“ Milići
05-360-1/12
14.02.2012
2017
24. Ekološka dozvola
SZR „Ĉopa“
05-360-2/12
26.032012
2017
05-360-5/ 12
25.09.2012
2017
05-360-6/12
23.10.2012
2017
05-360-7/12
30.11.2012. 2017.
25.
Obnovljena ekološka
dozvola (broj:05-360-8/ 07
od 30.08.2007.)
26. Ekološka dozvola
27. Obnovljena i objedinjena
ekol.dozv.(br.05-360-19/ 07
od 20.12.2007. i br.05-3608/08 od 31.10.2008.)
a.d. ”Vitinka” Kozluk
PJ “Vivia” u Raševu,
opština Milići
DOO“ Mileks“ Milići
D.O.O. „6. MAJ“ Milići
29
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
28. Ekološka dozvola
Opština Milići, za rezervoar TNG 05-360-8/12
i kotlovnicu u Supaĉ Polju za
potrebe objekata škole i sportske
dvorane
22.02.2013. 2018.
29. Obnovljena i objedinjena
ekol.dozv.(br.05-360-12/ 08
od 15.02.2008. i br.05-3607/11 od 25.01.2012.)
D.O.O „SAVOX“ Milići
05-360-1/ 13
06.03.2013.
2018.
30. Obnovljena ekološka
dozvola (broj:05-360-4/ 08
od 10.03.2008.)
D.O.O. „WOOD IMPEX“ Milići
05-360-2/ 13
26.04.2013.
2018.
05-360-3/ 13
12.06.2013. 2018.
Avdić Murat
05-360-5/13
Farma za uzgoj i tov pilića
AD „Boksit“ benziska stanica i 05-360-6 / 13
stanica za TNG u Vukšić Polju
17.09.2013. 2018.
31. Obnovljena ekološka
dozvola (broj:05-360-5/ 08
od 13.05.2008.)
32. Ekološka dozvola
33. Obnovljena ekološka
dozvola (broj:05-360-6/ 08
od 22.10.2008.)
D.O.O. „MIGENT“ Milići
10.10.2013.
2018.
Posjedovanje ekoloških dozvola je vaţno sa aspekta oĉuvanja ţivotne sredine po više osnova .
Ispnjavanjem uslova za dobijanje ekološke dozvole je vaţno u smislu neophodnosti ispunjavanja
standarda kada je rjeĉ o odlaganju otpada, nivou buke, emisiji polutanata u vazduh i odlaganja
otpadnih voda . Na prvi letimiĉan pregled je više nego oĉigledno da nije veliki broj subjekata koji iaju
ekološke dozvole . Jasnija slika se moţe dobiti kada se uporedi sa pregledom industrijskog i usluţnog
sektora
koji
je
dat
u
daljem
toku
ovg
plana.
30
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
5. Organizacija ţivotnih potreba
5.1.
Komunalije
Komunalna infrastruktura pokušava da isprati potrebe opštine . Postoji više problema kda je rjeĉ o :
upravljanju otpadom, vodosnabdjevanjem i kanalizacionoj mreţi o ĉemu će više rjeĉi biti u nastavku plana.
5.2.
Putna i saobraćajna infrastruktura
U Milićima se ukrštaju dva vaţna putna pravca . Na prvi pomenuti magistralni put M19 u Milićima se
ukljuĉuje regionalni Put Milići – Zeleni Jadar (raskrsnica Srebrenica - Skelani) . Magistralni put kroz
opštinu Milići prolazi u duţini od 17,5 km a na njemu se nalaze naseljena mijesta : Zaklopaĉa, Kopnjaĉa,
Podgora, Milići, Dubniĉki Most, Vukšić Polje, Nova Kasaba i Kaldrmica . Nabrojania naseljena mjesta
pripadaju MZ : Zaklopaĉa, Vukovići, Podgora, Milići I, Milići II, Dubniĉki Most, Nova Kasaba i Skugrići .
Regionalni put Milići – Zeleni Jadar prolazi kroz opštinu u duţini od 19 km kroz naseljena mjesta Milići,
Mišići, Lukić Polje, Derventa, Ţutica i Đile . Nabrojana naseljena mjesta pripadaju sledećim MZ.: Milići I,
Milići II Mišići, Derventa Štedrić i Đile i Rupovo Brdo . Samo naselje Milići smiješteno je u kotlinskoj
aluvijalnoj ravni na ušću dvije rijeke : Studeni i Zeleni Jadar . Prosijeĉna nadmorska visina na kojoj su
smiješteni Milići je oko 250 mnv. Magistaralni i regionalni put su uvijek prohodni a odrţavanje istih je u
nadleţnosti AD Zvornik-Putevi Zvornik . Od ukupnog broja ulica u naselju asfaltirano je preko 90 % dok je
manji broj povezan makadamskim putevima (Jovana Cvijića, Jadarska, Semberska i manji dio Romanijske
u ukupnoj duţino od oko 3 km). Pored pomenutih puteva više vaţnosti postoje mreţa od 40 km
asfaltiranih lokalnih puteva sa tendencijom rasta : Asfaltni lokalni putevi postoje u sledećim naseljenim
mjestima :
R/br Putni pravac
Naseljena
mjesta
koja Ukupna duţina MZ koje povezuje
povezuje
(km)
1.
Kušlat Gornje - Raševo
Gornje Raševo
2,3
Raševo
2.
Kaldrmica – Cerska
Kaldrmica , Rţište, Cersska 5,0
Skugrići, Maćesi,
(dio koji pripada opštini
Rovaši
Milići)
3.
Kaldrmica - Skugrići
Skugrići
7,0
Skugrići
4.
Raţište - Maćesi
Raţište- raskršće Maćesi – 3,2
Maćesi
Tumaĉe i krak do Maćeha
5.
OŠ Cerska - Hurići
Cerska dio koji pripada 3,5
Rovaši
Milićima, Hurići....
6.
Nova Kasaba - Mravinjci
Mravinjci
0,35
Nova Kasaba
7.
Nova Kasaba Sebioĉina
Sebioĉina (djelimiĉno)
2.5
Nova Kasaba
Nova kasaba – ulice u Nova Kasaba
0,3
Nova Kasaba
naselju
8.
Vukšić Polje - Crkvine
Crkvine
0,9
Dubniĉki Most
9.
Dubniĉki Most – Rajići - Dubniĉki
Most,
Rajići, 5,8
Dubniĉki Most i
Buljevići
Buljevići
Rajići
10.
Milići - ĐurĊevići
ĐurĊevići
1,1
Milići I
11.
Supaĉ –Vagan - Podgora
Vagan , Podgora
1,6
Milići II , Podgora
12.
Supaĉ - Gradina
Gradina
0,5
Milići II
13.
Podgora - Lukavica
Lukavica Donja
1,0
Podgora
14.
Kopnjaĉa - Vukovići
Vukovići-Brdo
2,0
Vukovići
15.
Lukić Polje- Vrsinje
Vrsinje
1,5
Milići III
16.
Lukić Polje naselje
Lukić Polje
0,4
Mišići
17.
Mišići naselje
Mišići (dio)
0,7
Mišići
18.
Derventa - Ivanpolje
Ivanpolje
0,8
Derventa
19.
Derventa- Koprivno
Dio puta prema Koprivnu
1,0
Koprivno
20.
Ţutica - Štedrić
Štedrić
2,2
Štedrić
21.
Sjenokos - Babići
Babići,
2,92
Rovaši
31
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Iz date tabele moţe se vidjeti da je najrazvijenija putna mreţa u sjeverozapadnom djelu opštine taĉnije na
širem podruĉju Cerske na kome se nalazi ukupno 21,62 km od ukupno 46,57 km ukupne asfaltne mreţe
raĉunajući i novoizgraĊene ulice u prigradskim naseljima . Uzimajući u obzir samo lokalne puteve na ovom
podruĉju nalazi se preko 50 % mreţe asfaltnih loklanih puteva .
5.3.
Civilno društvo
Civilno društvo je bitan faktor za razvoj demokratije. Organizacije civilnog društva u opštini Milići se
smatraju relativno dobro organizovanim i aktivnim.
MeĊutim, njihova uloga u dijalogu vlasti i stanovništva, kao njihova primarna funkcija, još je nedovoljno
razvijena.
Organizacije civilnog društva još uvijek nemaju definisane mehanizme za odnose sa vlastima.
Djelovanje civilnog društva je takoĊe oteţano s obzirom na percepciju o politiĉkoj pripadnosti, kao
odluĉujućem faktoru za obavljanje i uĉešće u javnim poslovima.
Budţetska sredstva za finansiranje projekata civilnog društva su priliĉno ograniĉena, a i za ono sredstava
što se obezbjedilo ne postoje definisani kriteriji za njihovu raspodjelu.
Opština Milići je u cilju što bolje saradnje i koordinacije sa mladima i NVO sektorom imenovala
koordinatora za ova pitanja.
Uspostavom asocijacije „Budni posmatraĉ“ NVO sektoru je omogućeno prisustvo sjednicama SO-e i na taj
naĉin upoznavanje sa radom iste kao i sa radom lokalne zajednice.
Za ovaj plan posebno su intresantne organizacije civilnog društva koje se u osnovi bave zaštito ţivotne
sredine . Kada je rjeĉ o ovim organizacijama na opštini Milići bitisale su dvije organizacije : Ekološko
društvo Biraĉ Milići i Flora i Fauna Milići. Naţalost Flora i Fauna je ugašena dok je Ekološko društvo Biraĉ
Milići ne aktivno i ne realizuje aktivnosti . Oganizacije koje su srodne ekološkim a imaju provedene
aktivosti su Sportsko ribolovno društvo i Lovaĉko društvo mada skoro sve NVO u svojim statutima imaju i
dio koji se odnosi a provoĊenje ekoloških akcija .
5.4.
Informisanje
Dvije radio stanice („Biraĉ“ i „Medţik“) su u funkciji informisanja graĊana o svim dešavanjima na
podruĉju opštine i regiona.
GraĊani opštine Milići nemaju dobar TV signal drţavne televizije, pa koriste lokalnu kablovsku televiziju.
Opština Milići je dobro snabdjevena dnevnom ilustrovanom štampom iz Republike Srpske, BiH i Srbije.
skoro cjelo podruĉje opštine je pokriveno je internet vezom razliĉitih operatera . Opština Milići i većina
privrednih i javnih subjekata posjeduju web stranice na kojima postoji mogućnost objave informacija . Od
nedavno podruĉje grada je pokriveno zonama sa besplatnim internetom . U smislu provoĊenja ovog plana
informativni kanali su vaţni kada je rijeĉ o informisanju i promociji aktivnosti .
5.5.
Obrazovanje
Obrazovni proces u opštini Milići se ostvaruje veoma kvalitetno u predškolskoj ustanovi „Poletarac“,
osnovnoj školi „Aleksa Jakšić“ i nekoliko podruĉnih škola i u srednjoškolskom centru „Milutin Milanković“.
Predškolska ustanova „Poletarac“ poĉela je sa radom 1983. godine i radila je desetak godina vrlo
uspješno, da bi poĉetkom rata u ovoj ustanovi bio obustavljen proces rada sve do poĉetka 2001. godine,
kada se vrši adaptacija i opremanje ovog objekta i njegova predaja najmlaĊima na korištenje. Od tada pa
do danas u ovoj obrazovnoj ustanovi boravi preko 40 mališana rasporeĊenih u dvije vaspitne grupe –
jasliĉku (od 1-3 godine) i stariju mješovitu (od 3-6 godina).
32
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Osnovno obrazovanje u opštini Milići je organizovano kroz rad matiĉne škole „Aleksa Jakšić“ i nekoliko
podruĉnih škola u kojima znanja ovog nivoa obrazovanja stiĉe cca 680 uĉenika, a nastavu vrlo uspješno
izvode 45 prosvjetnih radnika.
Nastava se izvodi po planu i programu Republike Srpske, osim u povratniĉkim zajednicama u kojima se
nastava iz nacionalne grupe predmeta izvodi prema planu Federacije BiH.
U 2009. godini OŠ „Aleksa Jakšić“ obiljeţila je stogodišnjicu svog postojanja i uspješnog poslovanja. U
prošloj godini izvršena je zamjena stolarije na centralnom školskom objektu a u sklopu ovih radova
stavljena je i termo fasada .
Srednjoškolski centar „Milutin Milanković“ je osnovan školske 1996/1997. godine i tada je bio smješten u
priliĉno neuslovnom objektu Osnovne škole u Derventi. Novi objekat Srednjoškolskog centra je izgraĊen i
2
stavljen u funkciju 2005/2006. školske godine koji, raspolaţe sa 3.300 m korisne površine. U ovom
objektu izgraĊeno je 14 kabineta, amfiteatar, biblioteka sa ĉitaonicom, radionicama za praktiĉnu nastavu,
restoran, zbornica i kancelarijski prostor za administraciju centra. Kabineti su opremljeni sa
najsavremenijom opremom, a biblioteka raspolaţe sa knjiţnim fondom od cca 9000 knjiga.
U Srednjoškolskom centru nastava je organizovana u ĉetiri oblasti – gimnazija, ekonomska škola,
drvopreraĊivaĉka i elektro struka, koje pohaĊa cca 450 uĉenika, a nastavu izvodi 44 profesora.
Škole mogu biti vaţni partneri u implementaciji plana .
5.6.
Zdravstvena zaštita
Zdravstvena zaštita za stanovnike opštine Milići je organizovana u Dom zdravlja „Sveti Nikola“ i
manifestuje se kroz rad timova porodiĉne medicine.
Terenske ambulante u Derventi, Novoj Kasabi i Skugrićima nisu u funkciji zbog toga što trenutno ne
zadovoljavaju standarde zdravstva ni graĊevinski, niti su adekvatno opremljene, a nisu kadrovski
osposobljene.
U prvoj polovini 2010. godine u Domu zdravlja je izvršena adaptacija dijela prostora za potrebe
porodiĉne medicine, izvršeno opremanje, instaliranje softvera i obuke zaposlenih.
Usluge zdravstvene zaštite po ovom modelu trenutno obavlja pet ljekara i jedan stomatolog, prateće
medicinsko osoblje i jedan broj speciojalista koje angaţuje Fond zdravstva iz susjednih Domova zdravlja.
U Domu zdravlja graĊanima se pruţaju osnovne usluge ljekara porodiĉne medicine (prevencija,
dijagnostika, lijeĉenje i rehabilitacija), lijeĉenje u kući, palijativna njega, hitna medicinska pomoć,
konsultativno-specijalistiĉki pregledi iz oblasti pedijatrije i ginekologije, zaštita i unapredjenje mentalnog
zdravlja, stomatološke usluge(preventivna, djeĉija i opšta stomatologija, usluge laboratorijske i rendgen
dijagnostike, druga funkcionalana i morfološka dijagnostika, imunizacija protiv zaraznih bolesti, higijenskoepidemiološka zaštita, sanitarni pregledi i hitan sanitetski prevoz.
Specijalistiĉke i zdravstvene usluge pacijentima opštine Milići pruţaju specijalisti (hirurg, kardiolog,
internista, gastroentrolog, urolog, dermatolog, ORL, oftalmolog itd.) u domu zdravlja Vlasenica , koje
angaţuje Fond zdravstvenog osiguranja RS.
Dom zdravlja i opština Milići će preduzeti sve aktivnosti da se usluge navedenih specijalista obezbjede
pacijentima u Domu zdravlja u Milićima.
U toku 2007. godine u okviru Doma zdravlja registrovan je Centar za zaštitu mentalnog zdravlja sa
neuropsihijatrom i psihologom.
5.7.
Socijalna zaštita
Socijalna zaštita na nivou opštine se realizuje preko Centra za socijalni rad koji je tehniĉki dosta dobro
opremljen i kadrovski osposobljen (nedostaje psiholog) da moţe sve poslove iz oblasti socijalne zaštite
kvalitetno i na vrijeme izvršavati.
Da bi se iskazale stvarne potrebe za socijalnom zaštitom, mora se što prije aţurirati socijalna karta
opštine Milići, koja je raĊena 2000. godine, a koja se više ne moţe smatrati pouzdanom osnovom za rad
Centra. Iz tih razloga u toku je izrada ankete na terenu koja bi trebala da posluţi kao osnov za izradu
socijalne karte . Prema pokazateljima kojima raspolaţe Centar za socijalni rad u opštini se stalno
33
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
povećava broj lica kojima je potrebna jednokratna pomoć, a i tuĊa njega, a jedan broj ih koristi i smještaj
u ustanovama socijalne zaštite za osobe sa poteškoćama u razvoju.
Centar za socijalni rad svoju djelatnost obavlja primjenjujući odredbe Zakona o socijalnoj zaštiti,
Zakona o djeĉijoj zaštiti, Porodiĉnog zakona, Zakona o zaštiti od nasilja u porodici, kao i odredbe nekih
drugih zakonskih i podzakonskih akata.
U svom radu Centar ostvaruje saradnju sa javnim ustanovama i institucijama, udruţenjima graĊana,
humanitarnim organizacijama, te drugim domaćim i stranim fiziĉkim i pravnim licima koja se bave
socijalnom zaštitom.
Pored zdravstvene i socijalne zaštite stanovništva opštine, znaĉajnu paţnju treba posvetiti zaštiti
ţivotinja i bilja, preko nadleţnih veterinarskih stanica i poljoprivrednih apoteka.
5.8.
Vodo-snabdjevanje
Stanovnicima urbanog dijela opštine, kao i u većini sela i zaseoka obezbjeĊeno je uredno snabdijevanje
vodom za piće.
Nisu obezbijeĊeni svi potrebni uslovi za filtriranje i dobijanje hemijski i bakteriološki potpuno ispravne
vode za piće, kao ni za racionalizaciju u potrošnji iste što će biti osnovni zadatak lokalne zajednice u
narednom periodu. Pored gradskog vodovoda na podruĉju opštine izgraĊena su još dva veća
vodovoda(Vukovići i Derventa) koja snadbijevaju vodom za piće više naselja, kao i više manjih vodovoda
koji podmiruju skoro kompletno stanovništvo pitkom vodom. Podruĉje opštine Milići je pokriveno preko 90
% vodovodnom mreţom.
5.9.
Kanalizaciona mreţa
Kanalizaciona mreţa je uraĊena u većem djelu gradskog naselja i nekim djelovima urbanih prigradskih
naselja.Preĉišćavanje otapadnih i fekalnih voda nije riješeno,pa se otpadne vode ispuštaju u recipijente ili
uvale bez ikakve obrade . Da problem bude još veći i postjećoj kanalizacionoj mreţi je potrebna
rekonstrukcija jer je davno izgraĊena . Loše po opštinu Milići je što od republiĉkog nivoa odgovornost i
obaveza za rješavanje ovih problema od strane Ministarstva za upravu i lokalnu samoupravu stavlja se u
nadleţnost opština . Na ovaj naĉin se od opština oĉekuje rješenje ovog i sliĉnih problema za šta su
neophodna velika sredstva bez direktne obaveze Vlade RS ili BiH da uĉestvuje u finansiranju aktivnosti .
5.10. Odvoz otpada
Opština je već preuzela odreĊene aktivnosti i u saradnji sa opštinama iz regije pristupila organizovanju
regionalne deponije ĉime će ovaj problem biti riješen kvalitetno na duţi period.
Komunalno preduzeće je privredni subjekat koji se bavi obezbjeĊenjem vode za piće i odrţavanjem
vodovoda, odrţavanjem kanalizacione mreţe,odvoz i deponovanje ĉvrstog otpada i ureĊenje prostora.
Odvoz opada vrši se iz urbanih – gusto nasljenih dijelova u kojima postoji dobar pristupni put u toku cijele
godine. Kada je rijeĉ o naseljenom mjestu Milići odvozom otpada pokriven je najveći dio. Kada je rijeĉ o
ostalim dijelovima opštine (u tabeli objašnjeno kao da - dijelimiĉno) odvoz se vrši iz centralnih urbano
naseljenih dijelova MZ. Ostali dio MZ. Nije pokriven odvozom zbog loše konfiguracije terena, velike
razuĊenosti, nedostatka sudova za sakupljanje ... Iz 12 od 20 MZ odvoz otpada se uopšte ne vrši iz
istovjetnih razloga kao u sluĉaju napred navedenih dijelova MZ.
Odnos ruralnog i urbanog dijela Opštine
Tabela Odnos ruralnog i urbanog dijela opštine
R/br
Mjesna
zajednica
Naseljena
mjesta
1.
Milići I
Grdski dio
Broj stanovnika
u naseljenom
mjestu
3006
Ukupno
stanovnika
u MZ.
3339
Urban-ruralno/udaljeno
od centra km
Urbano/0-2
34
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
R/br
Mjesna
zajednica
Naseljena
mjesta
ĐurĊevići
Jovac (dio koji
pripada MZ)
2.
Broj stanovnika
u naseljenom
mjestu
218
115
3.
Milića Brdo
4.
Gornji
Zalukovik
Rajići
6.
7.
8.
9.
Koprivno
Maćesi
Mišići
Rovaši
Urban-ruralno/udaljeno
od centra km
Urbano/0,5-2
Urbano/1-2,5
Milići II
2306
Gradina
5.
Ukupno
stanovnika
u MZ.
Urbano/1,5-3
32
Goloĉevina
Gradski dio
Manovići
ZabrĊe
Rogaĉ
Bišina
Orašje
Golići
Pavkovići
Stankovići
Bara
Kamenjak
ZagraĊe
Gornji Zalukovik
Rajići
Raškovići
Buljevići
Koprivno
Durmići
Pavlovići
Krunići
Kostraĉa
Radići
Toljevići
28
62
65
5
5
21
37
3
11
Jeremići
8
Maćesi
68
Tumaĉe
24
Golići
Krajĉinovići
15
19
Marinkovići
20
Ruralno/6-7,5
Kokanivići
12
Ruralno/4-6
Mišići
391
Urbano/2,5-4
Luke
31
Cerska (centar škola)
Talovići
25
Ruralno/12-13
29
Ruralno/15-18
Sejmenovići
27
Ruralno/16-18
450
1824
12
9
38
26
39
43
25
9
14
16
40
80
160
231
120
250
155
Urbano/0,6-3
Urbano/0-2
Ruralno/9-10
Ruralno/9-9,5
Ruralno/7-8,5
Ruralno/6-8
Ruralno/6-7,5
Ruralno/5,5-7
Ruralno/4-6,5
Ruralno/5-6
Ruralno/3,5-4,5
Ruralno/1,5-4
Ruralno/20-25
Ruralno/13-18
Urbano/3-5
Ruralno/7-8
Ruralno/6-8
Ruralno/9-12
Ruralno/10-11
Ruralno/9-10,5
Ruralno/10,5-12
Ruralno/12-13
Ruralno/13-14
Ruralno/11,5-13
Ruralno/9-11
92
Ruralno/17-19
Ruralno/17-18
475
371
Ruralno/5-5,5
Ruralno/7-9,5
Ruralno/12-13,5
35
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
R/br
10.
11.
12.
13.
Mjesna
zajednica
Dubniĉki Most
Нова Касаба
Скугрићи
Štedrić
Naseljena
mjesta
Grbići
Broj stanovnika
u naseljenom
mjestu
27
Ukupno
stanovnika
u MZ.
Urban-ruralno/udaljeno
od centra km
Selimovići
27
Ruralno/14-18
Hurići
20
Ruralno/17-18
Ţigići (Amidţići)
17
Ruralno/17-19
Jojići
14
Ruralno/15-17
Kurtići
61
Ruralno/16-19,5
Babići
45
Ruralno/18-19
Turnadţići
12
Ruralno/17-18
Udoviĉići
28
Ruralno/14-16
Mustabašići
8
Ruralno/14-17
Gostelja
19
Dubnica
39
Ruralno/5-7
Glušac
45
Ruralno/5-6,5
Johovac
30
Urbano / 2-2,5
Dubniĉki Most
278
Urbano/2,5-3,2
Vukšić Polje
240
Urbano/3,5-4
Pavkovići
33
Ruralno/4-6
Мравињци
36
Себиочина
48
Ruralno/5-8,5
Бутковићи
9
Ruralno/7,5-9
Нова Касаба
290
Urbano/7-8
Калдрмица
56
Скугрићи
290
Ruralno /12-19
Metaljka
20
Ruralno/16-18
Bešići
48
Štedrić
42
Ruralno/14-16
684
383
366
166
Urbano/3-3,5
Urbano/7,5-8
Urbano/10-11,5
Ruralno/16-18
Ruralno/13-14,5
36
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
R/br
14.
15.
16.
17.
18.
19.
Mjesna
zajednica
Štedra
Broj stanovnika
u naseljenom
mjestu
46
Nurići
30
Đile i Rupovo
Brdo
Đile
43
Rupovo Brdo
32
Milići III
Zilići
25
Vujadini
30
Ruralno/7-8
Vrsinje
26
Ruralno/6-10
Ogojĉe
7
Ruralno/9-12
Bijelo Polje
23
Ruralno/8-12
Baĉići
27
Ruralno/3-6
Gornje Raševo
87
Donje Raševo
32
Ivanpolje
120
Derventa
150
Urbano/7-8
Dukića Most
100
Ruralno/4-8
Lukić Polje
170
Urbano/3,5-4
Kostići
25
Ruralno/10-13
Dukići
Vitići
30
26
Ruralno/8-10
Ruralno/5-6
Boţići
30
Ruralno/8-10
Toljevići
20
Ruralno/11-13
Ristijevići
Višnjica
50
25
Ruralno/9-13
Ruralno/6-8
Johovaĉa
30
Ruralno/8,5-10
Pomol
20
Ruralno/6-10
Kopnjaĉa
40
Vukovići (Brdo)
162
Ruralno/6-8
Vrtoĉe
41
Ruralno/2-12
Zaklopaĉa
70
Podbiraĉ
Miloševina
40
40
Raševo
Derventa
Vukovići
Zaklopaĉa
Naseljena
mjesta
Ukupno
stanovnika
u MZ.
Urban-ruralno/udaljeno
od centra km
Ruralno/14,5-16
Ruralno/18-20
75
Ruralno/20-23
Ruralno/15-26
138
119
Ruralno/6-8
Ruralno/16-18
Ruralno/18-22
796
243
150
Urbano/7,5-8
Urbano/5-6
Urbano/5-6
Ruralno/7-11
Ruralno/11-15
37
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
R/br
Mjesna
zajednica
Naseljena
mjesta
20.
Podgora
Lukavica
Broj stanovnika
u naseljenom
mjestu
118
Ukupno
stanovnika
u MZ.
432
Urban-ruralno/udaljeno
od centra km
Supaĉ
89
Ruralno/2-7
Podgora
Gerovi
192
24
Urbano/2,5-3,5
Ruralno/10-15
Ruralno/4-7
Mapa Opštine sa granicom urbanog podruĉja
38
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
39
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Urbani dio opštine ĉini gradski dio kao i veća prigradska naselja te naselja uz magistralni i regionalni put.
Ostali dio opštine ĉine sela karakteristiĉna za ovaj dio BiH – sela razuĊenog tipa . Urbana mjesta su :
Milići, ĐurĊevići, Mišići, Lukić Polje, Derventa, Ivanpolje, Dubniĉki Most, Vukšić Polje, Nova Kasaba,
Kaldrmica, Podgora, Gradina, Vagan i Zakolpaĉa . Veću gustinu od ostalih sela imaju (polu urbani oblik):
Rajići – dio uz asfaltni put,Vukovići –Brdo, Koprivno, Rovaši dio kod škole i Ţutica .
Broj stanovnika i domaćinstava po mjesnim zajednicama po procjeni predsjednika MZ
Tabela Broj stanovnika i domaćinstava po mjesnim zajednicama
Red.
br.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Naziv MZ-e
Broj domaćinstava
Procjena broja stanovnika
Milići I
Milići II
Milići III
Derventa
Nova Kasaba
Rovaši
Skugrići
Štedrić
Zalukovik
Dubniĉki
Most
11
Raševo
12
Rajići
13
Đile i Rupovo
Brdo
14
Vukovići
15
Koprivno
16
Mišići
17
Milića Brdo
18
Zaklopaĉa
19
Podgora
20
Maćesi
UKUPNO
3339
2306
138
796
383
371
366
166
120
684
878
624
49
259
119
143
135
67
50
180
119
250
75
44
78
31
243
155
475
231
150
432
92
10891
71
67
125
95
50
162
36
3263
6. MJESNE ZAJEDNICE EKOLOŠKI PROBLEMI I POTREBE
U opštini Milići definisano je 20 MZ ĉiji je pregled dat u tabeli :
Re
d.
br.
Naziv
MZ-e
1
Milići I
Procjen
a broja
stanov
nika
3339
2
Milići II
2306
Centar MZ
Milići –
dom
rudara
Milići opština
Postoji
li
objeka
t MZ
Ne
Pojašnjenje
Ne
MZ zahvata dio grada Goloĉevinu kao i prigradsko
naselje Gradinu
MZ zahvata dio grada kao i prigradska naselja :
ĐurĊevići, Luĉica i Jovac.
40
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
3
Milići III
138
Vrsinje
Da
4
Derven
ta
796
Derventa
Da
5
Nova
Kasab
a
Rovaši
383
Nova
Kasaba
Da
371
OŠ.
Cerska
7
Skugrić
i
366
Škola u
Skugrićim
a
Da
8
Štedrić
166
Štedrić
Da
9
Zaluko
vik
120
Zalukovik
Ne
10
Dubniĉ
ki Most
684
Dubniĉki
Most
(Škola)
Ne
11
Rašev
o
119
Gornje
Raševo(Š
kola)
Da
12
Rajići
250
Rajići
(objekat
MZ)
13
Đile i
Rupov
o Brdo
75
Đile
14
Vukovi
ći
Kopriv
no
243
Vukovići Brdo
Koprivno crkva
Da (ne
dovrše
na
izgrad
nja)
Ne
(postoj
e
temelji
i plato
starog
doma)
Da
6
15
155
Da
MZ obuhvata naseljena mjesta Baĉići,Vujadini
Vrsinje,Ogojĉe,
Bijelo Polje i Ziliće
Prostorno najveća MZ. obuhvata naseljena mjesta
Ivanpolje,Derventa
Dukića
Most,LukićPolje,Kostići,Dukići,Vitići,Boţići,Toljevići,Ristij
evići,Višnjica,Johovaĉa i Pomol
MZ obuhvata naseljena mjesta NovaKasaba,
Sebioĉina,Butkovići i
Mravinjci
MZ. obuhvata naseljena mjesta Mustabašići,
Cerska (centar - škola),Talovići,
Sejmenovići,
Grbići, Selimovići
Hurići, Ţigići (Amidţići), Jojići
Kurtići, Babići,
Turnadţići,
Udoviĉići i Luke MZ obuhvata veliki broj naseljenih
mjesta od podnoţja Udrĉa do škole u Cerskoj .
MZ obuhvata naseljena mjesta
Metaljka, Skugrići i
Kaldrmica
MZ obuhvata naseljena mjesta : Štedrić, Nurići, Bešići i
Štedra
MZ obuhvata naseljena mjesta : Gornji Zalukovik
ZagraĊe MZ. ima malu gustinu naseljenosti. Graniĉi sa
opštinom Vlasenica .
MZ obuhvata naseljena mjesta :
Pavkovići,Dubnica,Glušac
Johovac,Dubniĉki Most
Vukšić Polje,Gostelja
MZ. se nalazi na krajnjem sjevernom djelu opštine.
Obuhvata naseljena mjesta Gornje i Donje Raševo . U
MZ se nalazi fabrika vode „Vivia“ . Prirodna granica sa
opštinom Zvornik je rijeka Drinjaĉa .
MZ. obuhvata naseljena mjesta: Buljevići,
Raškovići, Rajići
MZ zahvata veliki prostor sa malom gustinom
naseljenosti. MZ ukljuĉuje naseljena mjesta : Đile,
Rupovo Brdo, Ovu Mz karakteriše veliko planinsko
podruĉje i kopovi rudnika Boksita .
MZ. obuhvata neseljena mjesta : Vukovići i Vrtoĉe
MZ. obuhvata neseljena mjesta : Koprivno,
Toljevići,Radići,Kostraĉa
41
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
16
Mišići
475
17
Milića
Brdo
231
18
Zaklop
aĉa
Podgor
a
150
19
20
Maćesi
UKUPNO
432
92
10891
Mišići
(sportski
centar)
Milića
Brdo Škola
Da
Zakolpaĉa
- škola
Podgora
Ne
Maćesi
Ne
Ne
Ne
Krunići,Pavlovići,Durmići
Jeremići
Centralni dio MZ je prigradsko naselje Mišići . MZ
obuhvata naseljena mjesta : Mišići, Kokanovići, Kitanići,
Krajĉinovići, Borići, Marinkovići i Golići .
MZ. obuhvata neseljena mjesta : Kamenjak, ZabrĊe,
Rogaĉ, Bišina,
Orašje, Golići, Pavkovići,
Stankovići, Bara,Manovići
MZ. obuhvata neseljena mjesta : Zaklopaĉa, Podbiraĉ i
Mileševina
MZ. obuhvata neseljena mjesta : Gerovi, Supaĉ
Podgora, Lukavica
MZ. obuhvata neseljena mjesta : Maćesi i Tumaĉe
U svim MZ postoji savjeti MZ i predsjednici savjeta preko kojih se vodi korespodencija i realizuju odluke
donjete na sastancima savjeta i zborovima graĊana . Veliki problem u motivisanju ljudi za većim uĉešćem
je ograniĉenost u donošenju odluka i ne postojanje budţeta koji im se stavlja na raspolaganje za
realizaciju prioriteta . Trenutno se vrše odreĊene aktivnosti u smislu ukrupnjavanja MZ. koje će se
najvećim djelom vršiti spajanjem susjednih MZ u jednu .
6.1.
MZ Milići I
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Milići I polazi od ušća Osojskog i Đurića potoka (tromeĊa ranije opisana), nastavlja nizvodno
Osojskim potokom do mjesta gdje potok sijeĉe put iznad Transporta, zatim ide granicom drţavne šume i
privatnog posjeda i nastavlja istim pravcem padinom do iznad Magacina, zatim se izmeĊu kuće Petković
Sneţana i Magacina spušta na raskršće Magistralnog i Regionalnog puta i nastavlja regionalnim putem
(Ulica „Cara Dušana“) do skretanja za Novo groblje (tromeĊa Milići I; Milići II; Mišići) gdje prelazi rijeku
Zeleni Jadar i nastavlja granicom parcela izmeĊu Ćirkovića i Zadruge. Zatim prelazi lokalni put prema
Borićima i dalje granicom posjeda izmeĊu Mimić Radojka i Mimić Radisava izlazi na lokalni put za Milića
Brdo (TromeĊa Milića Brdo, Milići I, Mišići) , odakle iznad kuće Ćirković Rajka prolazi pravo do kote 243
(Relej) i spušta se u Duboki potok izmeĊu ĐurĊevića i Pavkovića (tromeĊa MZ Milića Brdo; Dubniĉki Most
i Milići I), odakle nastavlja granicom MZ Dubniĉki Most i Vukovići do poĉetne taĉke.
MZ. Milići I je najmnogoljudinija MZ. u opštini Milići . MZ obuhvata dio gradskog naslja (gotovo sve
stmbene zgrade) kao i okolna prigradsk naselja . Granica sa MZ Milići II proteţe se duţ ulice Cara Dušana
(Regionalni put Milići-Zelani Jadar) do granice sa MZ Mišići . MZ prostorno obuhvata dio naseljenih mjesta
koja se nalaze u podnoţju jugozaoadne padine Milića Brda, ĐurĊeviće sve do naseljenog mjesta Jovac
gdije je granica sa MZ Dubniĉki Most . Sama MZ je najvećim svojim djelom u alovijalnoj ravni rijeka Zeleni
Jadar, Studeni Jadar i Jadar . Na njenom podruĉju Studeni Jadar i Zeleni Jadar obrazuju Rijeku Jadar .
Kroz MZ prolaze i ukrštaju se dva glavna putna pravca na opštini : Magistralni put M19 Šepak-Sarajevo i
regionalni putni prvac Milići - Zeleni Jadar . MZ se vodosnabdjeva sa gradskog vodovoda i manjim djelom
pojedinaĉnim vodovodima ili bunaima . U gradskom djelu u većoj mjeri postoji izgraĊena kanalizaciona
mreţa ali se sva kanalizacija ispušta bez trtmana direktno u recipijent . Većina ulica je asfaltirana ali
postoji i veći broj makadamskih puteva i platoa. Od privrednih subjekata Dominira veći broj trgovinskih
radnji i ugostiteljskih objekata, apoteka, veterinarska stanica, pekara (Mileks doo), Savox doo
(drvoprerada) Transport (radionica u sektoru Boksit AD), Mješaona stoĉne hrane (Mileks doo), Pogon za
uzgoj pilenki (Boksit AD) . Gradsko podruĉje pokriveno je uslugom odvoza otpada ali u samoj MZ postoji
veći broj divljih deponija. Dosta smeća gomila se i na obalama rijeka .
42
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sa ekološkog aspekta kao najozbiljniji problemi su istaknuti :
Kanalizacija koja se bez tretmana ispušta u vodotoke . Svojevremeno osamdesetih godina prošlog
vijeka pokušalo se sa izgradnjom preĉistaĉa ali se ovaj projekat nikada nije završio .
Jedan od porblema kada je zgaĊenje tla i vodotoka u pitanju je i nelegalno odlaganje otpada . na
obalama vodotokova ali i po šumama i uvalama gdje postoji veći broj divljih deponija od ĉega nekoliko njih
već tradicionalno i u samom gradu.
Kvalitet vazduha se ne prati redovno ali po podacima kojima se raspolaţe isti je zadovoljavajući . Na
kavlitet vazduha uiĉe i sam reljef MZ. koja je najvećim djelom smještena u kotilinu te je pojava magle
veoma ĉesta . U zimskom periodu postoji veliki broj pojedinaĉnih dimnjaka iz kojih se emituju produkti
sagorjevanja . Stanovništvo za ogrijevuglavnom koristi drvo a u znatno manjoj mjeri zemni gas i ugalj.
Buka koja se proizvodi dolazi od saobraćaja i ugostiteljskih objekata . Nivo buke po podacima kojima se
raspolaţe ne prelazi dozvoljene vrijednosti . Šume na podruĉju MZ nemaju veliki privredni znaĉaj ali su
ugroţene ĉestim poţarima i sjeĉom zbog blizine naseljenim mjestima . Za divlje ţivotinje koji u ovim
šumama ţive veliki problem predstavljaju psi i maĉke koji iz naseljenih mjesta dolaze i progone divlje
ţivotinje . Iste predstavljaju latentnu opanost i u smislu šitenja zaraznih bolesti s obzirom da se kreću i po
naseljima i po šumi .
6.2.
MZ Milići II
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Milići II polazi iz tromeĊe Milići I, Mišići i Milići II (ranije opisana , skretanje za novo groblje ) i
nastavlja putem prema novom groblju do novog groblja, nastavlja granicom drţavnih šuma i privatnih
posjeda , zatim preko kote 473 izlazi na lokalni put prema Bijelom Polju preko kog prelazi i spušta u
sklopove potoka i nastavlja pravcem preko izvora Velike vode (TromeĊa MZ Mišići , Milići II i Vrsinje),
preko Male vode do raskrsnice puteva za Supaĉ i Baĉiće, i dalje nastavlja putem prema Supĉu do
tromeĊe (MZ Vrsinje- Milići II – Podgora) i nastavlja granicom MZ Podgora – Vukovići – Milići I (ranije
opisano) i završava u poĉetnoj taĉci.
MZ. Milići II djeli gradski dio sa MZ Milići I i zauzima prostor sa desne strane ulice Cara Dušana
(regionalni put Milići – Zeleni Jadar) Pored graskog dijela MZ obuhvata prigradska naselja : Gradina,
Vagan, Naselje Goloĉevinu ... Na prostoru ove MZ pozicionirane su obe škole (osnovna i srednja), Dom
zdravlja ... Sliĉno kao i MZ Miići I i za ovu MZ vaţe sliĉni problemi taĉnije većina su zajaeniĉki . Kroz MZ
protiĉe rijeka Studeni Jadar a samom granicom sa MZ. Podgora (jednim djelom) i Lukaviĉka rijeka . MZ je
najvećim dijelom pokrivena odvozom otpada . Zbog loše konfiguracije terena postoje preoblemi sa
odvozom otpada u naseljenim mjestima Goloĉevina i Gradina . Domaćinstva u ruralnim podruĉjima nisu
pokrivena uslugom pa i ovdje imamo pojave divljih deponija . Vodosnabdjevanje se uglavnom vrši sa
gradskog vodovoda ali i iz pojedinaĉnih sistema . Kanalizacija se bez predhodnog tretmana ispušta u
recipijent ili u septiĉke jame koje u najvećem broju ne zadovoljavaju potrebne standarde. Gradski dio u
najvećoj mjeri pokriven je kanalizacionom mreţom. Većina ulica i puteva su asfaltirani mada ima i
makadamskih komunikacija posebno prema selima i sporednim uliĉnim ograncima.
Ne postoji stalna kontrola kvaliteta vazduha i buke ali kao i za MZ Milići I i ovdje su parametri bili
zadovoljavajući kada su vršena probna mjerenja . Stanje šuma i zemljišta je sliĉno kao i kod MZ Milići I .
6.3.
MZ Milići III
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Milići-III polazi od kote Đipa 1328 odakle se spušta u izvor potoka ispod ove kote i dalje nizvodno
do sastava potoka koji ĉine rijeku Štedrić (tromeĊa MZ Milići III, Derventa i Štedrić) iz te taĉke izlazi na kosu i
produţava izmeĊu Kipića i Krušĉika do izvorišta rijeke Dragošnice. kojom nastavlja nizvodno u duţini od 2 km
do prodole ispod Brekinje, izlazi iz korita Dragošnice i nastavlja prodolom izmeĊu Hera i Brekinje i ispod
Donjeg Vrsinja i spušta se u Sutorinski potok na mjesto gdje poĉinje da teĉe pored drţavne šume, dalje
nastavlja nizvodno Sutorinskim potokom do 100 m iznad boksitove Farme svinja odakle izlazi iz korita i
43
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
produţava pravo na kotu Prosjeka 564 (tromeĊa MZ Mišići-Milići III- Derventa). Dalje nastavlja ranije opisanim
granicama sa MZ Mišići, Milići-III, Podgora i Gornji Zalukovik i zatvara u polaznu taĉku.
MZ. obuhvata mahom ruralne djelove opštine . dominantna naseljena mjesta su dio sela Baĉići (dio
pripada MZ Milići II), Vrsinje, Zilići i Bijelo Polje . Po strukturi stanovništva MZ je multietniĉka . Od vodenih
tokova MZ. ukljuĉuje Lukaviĉki rijeku i Dragošnicu kao i veći broj potoka . Putna mreţa je najvećim djelom
makadamska mada postoje asfaltirani dijelovi puta za Vrsinje (oko 2 km) . Na prostoru MZ nema fabriĉkih
postrojenja . Glavana privredna aktivnost je poljoprivreda i korištenješumskih potencijala . Kao i
naprostoru cijele opštine nema kontinuiranog praćenja kvaliteta vazduha mada slobodno moţemo reći da
nema ni potrebe za kontinuiranim praćenjem . Naseljena mjesta su daleko odizvora buke te i u tom smislu
nema potrebe zakontinuiranim praćenjem . Na podruĉju ove MZ na lokalitetu u blizini Vrsinja nalazi se
lokalno pozajmište kamena za nasipanje puteva . Opština je izradila i plan eksploatacije ali kako nije niko
od privrede investirao u otvaranje pogona postoji bojazan od nestruĉne eksploatacije i pojave erozije na
ovom terenu . Poljoprivredna proizvodnja zasnovana je uglavnom na skromnom korištenju agrotehnike i
mehanizacije tako da trenutno nema uoĉljivog zagaĊenja zemljišta . MZ nije pokrivena odvozom otpada
pa postojedivlje deponije na koje lokalno stanovništvo odlaţe otpad . Pozitivna ĉinjenica u ovom sluĉaju je
što seoska domaćinstva odlaţu manje koliĉine otpada nego gradska . Sela uovoj MZ.prate trend u
seoskim sredinama u opštini pa je broj stanovnika u njima mali . Uvelikom broju sluĉajeva to su staraĉka
domaćinstva . U poslednje vrijeme razvojem mljekarastva u opštini Milići u MZ osnovano je nekoliko mini
farmi muznih krava .
6.4.
MZ Dubniĉki Most
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Dubniĉki Most poĉinje u mjestu gdje se potok ispod Brezove glave uliva u Skugrićku rijeku,
dalje nizvodno Skugrićkom rijekom do padine Radnja (1 km od ušća Skugrićke rijeke u Jadar). Odatle
padinom Radnja do mjesta gdje meĊuopštinska granica sa opštinom Bratunac izlazi iz korita Jadra. Iz te
taĉke nastavlja uzvodno rijekom Jadar do taĉke gdje se Vukšićki potok uliva u rijeku Jadar, od te taĉke
pravo na kotu 521, iz kote 521 pravo do taĉke gdje se potok u Jatarištu uliva u Jadar.
Dalje nastavlja nizvodno niz rijeku Jadar do taĉke gdje se rijeka Radinja uliva u rijeku Jadar. Zatim
uzvodno uz rijeku Radinju do mjesta gdje se potok izmeĊu Bišine i Glušca uliva u rijeku Radinju, pa
uzvodno potokom do iznad sela Glušac, zaseoka Maksimovići (ukljuĉuje zaseok Maksimoviće), iz tog
potoka dalje se proteţe izmeĊu zaseoka Maksimovići i Vagurići i prelazi u Hrastinski potok. Hrastinskim
potokom nizvodno se
spušta 1,5 km i iz te taĉke presjeca gornjim rubom Pavkovića groblja (izmeĊu Gornjih i Donjih Pavkovića) i
nastavlja u pravcu Releja (kota 501) do taĉke presjeka sa Dubokim potokom koji teĉe izmeĊu Pavkovića i
ĐurĊevića (tromeĊa M. Brdo, D. Most, Milići-I), dalje se spušta nizvodno potokom do mjesta gdje potok
sjeĉe lokalni put, nastavlja lokalnim putem ĐurĊevići – Pavkovići do raskršća ovog puta sa lokalnim putem
koji ide od Releja. Sa ove raskrsnice granica silazi u rijeku Jadar kod stovariša AD „Boksit“, dalje
nastavlja nizvodno rijekom Jadar do ušća potoka kroz Johovac, pa uzvodno potokom u duţini od 500 m
(tromeĊa MZ D.Most, Milići-I i Vukovići), iz te taĉke proteţe se pravo na kotu 471 na Humcu i odatle se
spušta u ušće potoka ispod Metale u Vukovićanski potok (tromeĊa MZ Vukovići, Rajići, Dubnica), dalje
nastavlja opisanom granicom sa MZ Rajići do uliva potoka sa Brezove glave u Skugrićku rijeku (poĉetna
taĉka).
Kao centralno naseljeno mjesto uovoj MZ dominiranaselje Dubniĉki Most koje jesmješteno na
magistralnom putu M19 na udaljenostiodoko 2,5 km od Milića . Ovo je jedno od većih prigradskih naselja
sa tendecijom porasta broja stanovnika kao veće naselje u ovoj MZ izdvaja se i Vukšić Polje koje se
takoĊe nalazi na magistralnom putu i gusto je naseljeno . Ostali dijelovi MZ su seoska naselja ruralnog
karaktera . Od privrednih subjekata na prostoru ove MZ prisutna je farma koka nosilja kao i benzinska
pumpa u Vukšić Polju koji posluju u sastavu kompanije Boksit . Od javnih objekata postoji petogodišnja
osnovna škola u Dubniĉkom Mostu i crkva u Vukšić Polju . Jedna od najvećihdivljih deponija locirana je na
Jatarištu u blizini granice sa MZ Nova Kasaba . Deponija je nastala odlaganjem velikih koliĉina izmeta sa
44
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
farme koka nosilja koje pored neprijatnog mirisa u sebi sadrţi hormone i antibiotike koje koke uzimju sa
hranom a izluĉuju preko izmeta . Od rjeĉnih tokova najdominantniji je svakako Jadar zatim Dubniĉka rijeka
u svom donjem toku do ušća u Jadar te rijeke Radinja i Skugrićka rijeka koje su ujedno prirodne granice
sa MZ Nova Kasaba i Skugrići . Pored ovih rijeĉica veliki broj potoka (Duboki potok, Hrastinski potok,
Vukovićanski potok ...) Kanalizacioni sistemi izgraĊeni su na privrednim i javnim objektima a ostali
suindividualni ili se za tu svrhu koriste primitivne septiĉke jame . Ne vrši se nikakav tretman otpadnih voda
osim voda i otpada koji nastaje u radu benzinske stanice gdje je angaţovano pravno lice koje zbrinjava
ovaj opani otpad . Urbani dijelovi uz magistralni put pokriveni su odvozom otpada dok ostali dijelovi nisu
pokriveni ovom uslugom . Veliki broj divljh deponija stacioniran je uz rijeĉne obale, potoke i vrtaĉe u
ruralnom djelu . Šumski kompleksi su prisutni na prostoru cijele MZ sa nešto povoljnijom strukturom u
ruralnom dijelu MZ. Seoska domaćinstva prate trend smanjenja broja stanovnika . Poljoprivreda je grana
kojom se bavi veliki broj stanovnika ove MZ posebno ako imamo u vidu da postoje veći kompleksi plodne
zemlje (alovijalne ravni uz rijeku Jadar i Dubniĉki rijeku ) koja je većim djelom u vlasništvu poljoprivredne
zadruge koja je propala pa stari vlasnici uglavnom koriste ove površine . U ruralnom dijelu veći akcenat je
na stoĉarstvu i voćarastvu, mada je zbog smanjenja broja stanovinka u ovom dijelu sve prisutnija pojava
zarastanja pašnjaka i njiva . Kao i na podruĉjuopštine i ovdje se kontinuirano ne prati kvalitet vazduha i
nivo buke . Nešto ugroţeniji dijelovi u ovoj MZ. su uz magistralni put .
6.5.
MZ Rajići
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Rajići polazi od meĊuopštinske granice sa opštinom Vlasenica kod Hajdarevića odakle silazi
na izvor Skugrićke rijeke i nastavlja Skugrićkom rijekom nizvodno do mjesta gdje se potok sa Brezove
glave uliva u Skugrićku rijeku, dalje nastavlja uzvodno potokom do kote 562 na Brezovoj glavi i dalje
pored puta i groblja, ukljuĉujući selo Gake do kote 405 i spušta u Raškovljanski potok koji teĉe izmeĊu
Dubnice i Raškovića, zatim nizvodno potokom do ušća u rijeku Dubnica, produţava rijekom Dubnicom do
taĉke gdje se u Dubniĉku rijeku uliva Vukovićanski potok.
Dalje nastavlja uzvodno Vukovićanskim
potokom do ušća potoka ispod Metala u Vukovićanski potok i nastavlja uzvodno potokom ispod Metale
do Debeljca i meĊuopštinske granice sa Vlasenicom kojom se proteţe sve do polazne taĉke kod
Hajdarevića na meĊuopštinskoj granici.
MZ karakteriše urbani dio naselja Rajići, Buljevići i Raškovići uz Dubniĉku rijeku i lokalni asfaltni put
Dubniĉki Most- Donji Zalukovik i ruralni dio u ostatku MZ. Najznaĉajniji vodotk u ovoj MZ je svakako
Dubniĉka rijeka mada teritorijalno se na prostoru ove MZ jednim graniĉnim djelom proteţe i Skugrićka
rijeka . Od privrednih subjekata na podruĉju MZ nalazi se kamenorezeaĉka radnja . Pored ove proizvodnje
stanovništvo se bavi i poljoprivrednom proizvodnjom a koriste se i šumski potencijali . Na podruĉju ove
MZ. Nalazi se i leţište zelenog tufa . Zemljište uzDubniĉki rijeku je zaravnjenju i pogodno za obradu .
Ruralni dijelovi uglavnom su pogodni i koriste se za stoĉarstvo i voćarstvo . Sama poljoprivredna
proizvodnja je primitivna uz malo korištenje mineralnih Ċubriva i hemijskih sredstava zazaštitu tako da u
ovom momentu nema opasnosti od zagaĊenja i zakiseljavanja zemljišta . Vodosnabdjevanje se vrši sa
individualnih vodovoda i jednim manjim dijelom sa vodovoda Alpro-Vukovići-Rajići . Uskoro bi u upotrebu
trebao biti pušten i novoizgraĊeni gradski vodovod . za urbani dio uz asfaltni put . ureĊena kanalizaciona
mreţa ne postoji . Uglavnom seradi o individualnim odvodima u recipijente ili pojedinaĉnim septiĉkim
jamama . Prostor MZ nije pokriven odvozom otpada pa tako da je prirodna pojava divljih odlagališta .
Kvalitet vazduha i nivo buke se kontinuirano ne prati, mada za isto i nema indicija s obzirom na poloţaj i
moguće izvore zagaĊenja . Šumski kopleksi se sastoje od mješavine drţavnihi privatnihšuma kao i planski
pošumljenih dijelova Seoska ruralna domaćinstva prati trend odlivaposebno mlaĊeg stanovništa .
6.6.
MZ Vukovići i Vrtoĉe
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Vukovići – Vrtoĉe polazi iz tromeĊe MZ Milići-I, Vukovići, Dubnica (ranije opisana), iz ove taĉke
granica se proteţe pravo u izvor potoka Zanoga, odakle se dalje proteţe pravcem u ušće Đurića potoka i
45
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Osojskog potoka (tromeĊa Milići-I, Vukovići, Milići II) iz kojeg izlazi na brdo na veznu taĉku 169 (tromeĊa
Milići-II, Podgora, Vukovići) i spušta na mjesto gdje dalekovodna trasa presjeca put za brdo Gradinu,
nastavlja dalekovodnom trasom do mjesta gdje ova trasa presjeca Cjetkovaĉki potok, odakle se
granicom drţavne šume i privatnog posjeda spušta do magistralnog puta, prelazi put i spušta se u rijeku
Studeni Jadar (tromeĊa Vukovići, Podgora i Zaklopaĉa). Nastavlja uzvodno rijekom Studeni Jadar do ušća
Bakićanskog potoka u rijeku Studeni Jadar, zatim uzvodno Bakićanskim potokom do meĊuopštinske granice
sa opštinom Vlasenica i dalje se proteţe meĊuopštinskom granicom do Debeljca i granice sa MZ Rajići,
nastavlja granicom sa ovom MZ i dalje granicom sa MZ Dubniĉki Most do poĉetne taĉke.
Centralno naseljeno mjesto u ovoj MZ. je naseljeno mjesto Vukovići . Dijelovi naselja Vukovići (zaseok
Brdo), Kopnjaĉa (Igrišta), Djelovi Vrtoĉa oko Milića i Magistralnog puta su gusto naseljeni . Ostatak MZ
jeruralnog karaktera . Od privrednih subjekata na prostoru MZ. Nalaze se drvopreraĊivaĉki kapaciteti
Samatini i Promil . Stanovništvo se bavi poljoprivredom mahom stoĉarstvom i voćarstvom . Poljoprivredna
proizvodnja obavlja se sa minimoumom agrotehniĉkih mjera te za sadane predstavlja problem
zazagaĊenje zemljišta . Od vodenih tokova najznaĉajniji je Studeni Jadar koji kroz ovu MZ protiĉe u
manjem dijelu kroz naselje Kopnjaĉa . Od ostalih vodotokova kroz MZ protiĉe više potoka (Đurića potok,
Osojski potok, cjetkovaĉi potok, Vukovićanski potok, Bakićanski potok, Zanoga...) Kao i u ostalom djelu
opštine u MZ ne postoji kontinuiran proces praćenja kvaliteta vazduha i nivoa buke . Uzimajući u obzir
poloţaj MZ aktivnost priverede... moţemo reći da nema ni vidljve potrebe za istim ali da i ovdje kao i na
drugim mjestima treba uvesti kontrolna povremena mjerenja na kritiĉnim lokacijama (u ovoj MZ Kopnjaĉa)
. U MZ ne postoje ureĊeni kanalizacioni sistemi već individualni ispusti i septiĉke jame . Vodosnabdjevanje
MZ u najvećem djelu vrši se preko vodovoda Alpro – Vukovići dio uz magistralni put sa gradskog
vodovoda a ostatak sa individualnih sistema . Voda sa vodovoda Alpro – Vukovići se ne hloriše iako
rezultati analize vode pokazuju neophodnost ovog postupka .
6.7.
MZ Mišići
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Mišići polazi sa izvora Velike vode (tromeĊa MZ Milići-II, Mišići i Milići III) i proteţe se preko kote
Presjeka 564 tromeĊa Dervente, Milići III i Mišića, prema ušću Ristijevićkog potoka u Zeleni Jadar ispod kuće
Miće Vujadinovića (ne ukljuĉuje kuću), nastavlja uzvodno Ristijevićkim potokom do300 m ispod izvora potoka
(tromeĊa MZ Mišići, Derventa, M. Brdo) od te taĉke nastavlja granicama MZ M. Brdo, Milići-I i Milići-II
(ranije opisanih) i dolazi u poĉetnu taĉku.
Centralno naselje uovoj MZ. je prigradsko naselje Mišići . Ovo je urbano naseljeno mjesto smješteno uz
regionalni put Milići – Zeleni Jadar sa objestrane rijeke Zeleni Jadar . Urbano naseljeni su te Borići
smješteni odmah uz Mišiće na desnoj obali rijeke Zeleni Jadar . Ostala naseljena mjesta su seoska
naselja ruralnog tipa .
Od privrenih subjekata uovoj MZ. smješteni su dok su u Mišićimapekara i drvopreraĊivaĉki pogon .
Najznaĉajniji vodotok u MZ je ne sumnjivo rijeka Zeleni Jadar . Pored ovog vodotoka postoji i veći broj
potoka . Zemljište uz rijeku je alovijalana ravan ipogodno je za obradu . Ostatak zemljišta je brdsko
zemljište uglavnom pogodno za stoĉarstvo i voćarstvo . Poljoprivredna proizvodnja je uglavnom primarna
bez velike primjene agrotehnike i mehanizacije pa trenutno nema bojazni od zagaĊenja usled bavljenja
poljoprivredom . Šumski kompleksi sumješavna drţavnog i privatnog vlasništva . Pojedini dijelovi imaju
izgraĊene kanalizacione sisteme ali se u većini sluĉajeva radi o pojedinaĉnim ispustima ili septiĉkim
jamama . Ne postoji tretman kako fekalnih tako i ostalih otpadnih voda . Kada je rijeĉ o kvalitetu vazduha i
nivou buke sliĉno ostalim MZ. i ovdje nema kontinuiranog praćenja ali priliĉno pouzdano moţemo reći da
je najvećim djelom u granicama dozvoljenog . Urbanidjelovi obuhvaćeni su uslugom odvoza otpada dok
ostali nisu obuhvaćeni uslugom . Vodosnabdjevanje se vrši sa gradskog vodovoda i više pojedinaĉnih i
manjih sistema .
46
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
6.8.
MZ Derventa
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Derventa polazi iz taĉke sastava potoka koji ĉine rijeku Štedrić (ranije opisana tromeĊa MZ Milići
III, Derventa-Štedrić), odatle se penje preko Ravne Gore na kotu 724, zatim nastavlja preko Ravne Gore na
vis Koštan (kota 631) i odatle se pravo spušta u izvor „Vrela“, dalje nastavlja nizvodno potokom do ušća u
rijeku Zeleni Jadar i dalje meĊuopštinskom granicom Milići-Srebrenica do iznad zaseoka Mušići u
Teljevskom potoku, izlazi iz meĊuopštinske granice iznad pomenutog mjesta, nastavlja iznad zaseoka Nikolići,
iznad Gornje i Donje Bukovice, nastavlja preko vrha Brezove Glavice do Cerovog Brda, sa Cerovog Brda
presjeca put Derventa – Koprivno i istim pravcem se spušta u Kostraĉku rijeku. Nastavlja Kostraĉkom rijekom
uzvodno u duţini 500 m odakle se proteţe pravo do kote Greda 561 , zatim nastavlja izmeĊu zaseoka Radići
i Đurkovići, pa izmeĊu Vidovića i Gligorevića, i dalje pored naselja Kostići ukljuĉujući
Kostiće, dolazi na tromeĊu MZ Milića Brdo, Derventa, Koprivno. Od te tromeĊe se proteţe granicama MZ
Milića Brdo, Mišići i Milići III, dolazi do poĉetne taĉke (tromeĊa MZ Derventa, Milići III, Štedrić).
MZ Derventa jeprostorno najveća MZ. u opštini Milići . Centralno naselje je svakako Derventa ka kojoj su
orjentisana svasela koja ulaze usastav MZ. Pored same Dervente koja se nalazi uz regionalni put Milići –
Zeleni Jadar na obalama rijeke Zeleni Jadar veća naselja su Lukić Polje (TakoĊe smješteno uz regionalni
put), i Ivanpolje (smješteno uz Derventu na desnoj obali Jadra ). Sama Derventa je kao regionalni centar
bila prepoznata od ranije . Od javnih objekata u Derventi nalaze se : škola, dom kulture, pošta, crkva ...
Najznaĉajniji vodotoci u ovoj MZ. su Zeleni Jadar , Kostraĉka rijeka i Sastavci kao i veći broj potoka . Od
privrednih subjekata u MZ nalaze se direkcija Boksita sa platom za mješanje rude, separacija kvarcnog
pijeska te dvije stoĉne farme (u Lukić Polju ). Na prostoru MZ nalazi se i kop rude Boksita na lokalitetu
Crvene stijene. Zemljište uz rijeku Zeleni Jadar je pogodno za obradu dok je ostali dio brdsko zemljište
gdje se seosko stanovništvo uglavnom bavi stoĉarstvom i voćarstvom . Razvojem mljekarske proizvodnje
osnovano je nekoliko farmi muznih krava sa otkupnom stanicom za ovo podruĉje . Kao i uostalim
djelovima opštine i ovdje nema trenutne bojazni od zagaĊenja zemljišta poljoprivrednom proizvodnjom.
Urbani dijelovi u Derventi i Lukić Polju imaju izgraĊenu kanalizaciju dok se ostatak zasnivanepojedinaĉnim
ispustima i septiĉkim jamama . Sve fekalne i otpadne vode se ispuštaju bez predhodnog tretmana . Kao i
u ostalim djelovimaopštine i ovdje ne postoji permanentno praćenja kvaliteta vazduha i nivoa buke mada
sporadiĉni podaci kojima se raspolaţe govore da se ovi parametri kreću u zoni dozvoljenog. Kritiĉna taĉka
u ovom smislu koju bi trebalo kontrolisati je svakako Lukić Polje u kome imamo sluĉajeve pojave prašine
od mješanja rude i separacije kvarcnog pijeska, kao i buku koju proizvode mašine i mlinovi u radu . takoĊe
u ovom dijelu se nalaze dvije stoĉne farme te se mogu javiti problemi sa odlaganjem izmeta ne samo
zbogneprijatnogmirisanego i mogućnošću zagaĊenja zemljišta i voda što izmetom što otpatcima prilikom
klanja stoke . Urbanidijelovi obuhvaćeni su odvozom ozpada dok ostali nisupokriveni ovom uslugom .
Vodosnabdjevanje se vrši sa više manjih sistema ali i sa vodovoda Jama- Ţutica Derventa .
6.9.
MZ Koprivno
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Koprivno polazi od taĉke na meĊuopštinskoj granici i granici sa MZ Milića Brdo u Jasikovaĉkom
potoku, nastavlja meĊuopštinskom granicom do iznad Mušića, odakle nastavlja ranije opisanom granicom MZ
Derventa i MZ Milića Brdo, dolazi do poĉetne taĉke na meĊuopštinskoj granici.
MZ Koprivno je ruralna MZ smještena u brdskom terenu . Na prostoru MZ: nema privrednih objekata .
Jedini javni objekatje crkva . U ovoj MZ. razvijena je poljoprivredna proizvodnja posebno voćarstvo .
Najveća naseljena mjesta su Koprivno i Kostraĉa . Najznaĉajniji vodotok je Kostraĉka rijeka . Osnovna
privredna grana je poljoprivreda i korištenje šumskih potencijala . Poljoprivreda se vrši sa skromnom
primjenom agrotehnike i mehanizacije pa trenutno nema opasnosti od zagaĊenja zemljišta . Putnu
infrastrukturu uglavnom ĉine makadamski putevi . Na glavnim putu uraĊena je asfaltna dionica u duţini od
1 km. Na samom putu prisutna su dva veća klizišta koja predstavljaju opasnost ne samo za putnu
47
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
komunikaciju nego i za parcele iznad . Vodosnabdjevanje se vrši sa više lokalnih mreţa ali i dosta
pojedinaĉnih sistema . Kanalizacija i ostale otpadne vode se bez tretmana ispuštajupojedinaĉnim
ispustima ili u septiĉkim jamama . Kvalitet vazduha i nivo buke se ne kontrolišu permanentno ali ako se
uzme u obzir poloţaj MZ. ne postoji ni opravdanost za isto .
6.10. MZ Milića Brdo
Granica MZ (opisno)
Polazna taĉka je tromeĊa izmeĊu MZ Mišići- Milića Brdo- Milići I na putu za Milića Brdo iznad starog
groblja i ide do taĉke gdje se u Bešin potok ulivaju još dva manja potoka, zatim uzvodno Bešinim potokom
do mjesta gdje se u Bešin Potok uliva potok ispod Bare, od te taĉke proteţe se pravcem do kote 622 koja
se nalazi na lokalnom putu Milići-Milića Brdo odakle se dalje proteţe putem Milići – Milića Brdo (granica
K.O. Milići – Sebioĉina) do ispod molitve na Milića Brdu, zatim ispod molitve spušta u izvor Kokanovića
potoka kojim nastavlja nizvodno do mjesta gdje pomenuti potok sijeĉe lokalni put iz Kokanovića prema
Kitanićima. Iz tog mjesta padinama Golića brda preko vezne taĉke 182 dolazi do mjesta gdje Radovaĉki
potok sijeĉe lokalni put prema Golićima. Iz te taĉke nastavlja nizvodno Radovaĉkim potokom do mjesta
gdje se Radovaĉki potok ulijeva u Golića potok. Iz te taĉke se penje do kote 635 ispod Kandića groblja
odakle se spušta u Ristijevića potok ispod Stupa ( po 300 m od kote i izvora potoka – tromeĊa M.Z.
Mišići-Derventa-Milića Brdo), zatim od te taĉke nastavlja luĉno ispod Stupa naspram Kostića i dalje do
raskrsnice puteva Jeremići- Rogaĉ (tromeĊa MZ Milića Brdo, Dubniĉki Most i Koprivno), nastavlja putem
za Jeremiće iznad sela Jeremići, pa do raskrsnice puta Rogaĉ-Manovići, zatim na trigonometar Borovac
(kota 752), odakle se spušta u Jasikovaĉki potok na meĊuopštinsku granicu sa opštinom Bratunac. Dalje
nastavlja meĊuopštinskom granicom sa opštinom Bratunac do ispod sela Dolova do granice sa MZ Nova
Kasaba, a zatim opisanom granicom MZ Nova Kasaba- Dubniĉki Most i Milići I do poĉetne taĉke.
MZ Milića Brdo smještena je u brdskom djelu opštine Milići . Sva sela u ovoj MZ su ruralnog tipa .
Najvaţnija putna komunikacija je makadamski put Milići-Milića Brdo- Rogaĉ . Ovajputpovezujegotovo sva
sela ove MZ. sa gradom . U samoj MZ nema većih vodotokova ali postoji veći broj potoka . Na prostoru
MZ nema privrednih subjekata a sva sela imaju trend smanjenja broja stanovnika . Zbog odliva
stanovništva ĉesta je pojava zarastanja pašnjaka i njiva kao i u većini ostalih seoskih podruĉja .
Vodosnabdjevanje se vrši iz manjih i pojedinaĉnih sistema . MZ. nije pokrivena uslugom odvoza otpada pa
je oĉekivana pojava stvaranja divljih deponija . Na podruĉju MZ. nema izgraĊenih kanalizacionih sistema
niti se vrši tretman otpadnih voda . Stanovništvo se bavi poljoprivrednom proizvodnjom a najĉešće
stoĉarastvom i voćarstvom . Naĉin korištenja i obrade zemlje trenutno ne prijeti zagaĊenju zemljšta . Ni
ovdje kao ni u ostalim dijelovima ne prati se stalno kvalitet vazduha i nivo buke mada uzimajući u uobzir
poloţaj MZ i nema potrebe za istim .
6.11. MZ Štedrić
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Štedrić polazi sa kote Javornik 401 koji se nalazi na meĊuopštinskoj granici,sa Han pjeskom
odakle se proteţe pravo na izvor potoka Donja ĉesma, odakle nastavlja nizvodno potokom do Suvodola na
mjestu gdje presjeca put Štedrić – Rupovo Brdo.
Odatle nastavlja 700 m putem prema Rupovom Brdu 700 m, zatim pravo nastavlja do kote 650 Velika
Gradina, odakle se spušta pored prvog tunela u rijeku Zeleni Jadar (na meĊuopštinskoj granici), odakle
nastavlja meĊuopštinskom granicom sa Srebrenicom, ranije opisanim granicama MZ Derventa, Vrsinje, G.
Zalukovik i meĊuopštinskom granicom sa opštinom Han Pijesak, završava u poĉetnoj taĉki kote Javornik.
MZ Štedrić smještena je u Brdsko planinskom dijelu opštine Milići . MZ obuhvata djelove od
regionalnogPuta Milići Zeleni Jadar pa do planinskih dijelova prema planinama Lisini i dijelovima prema
meĊuopštinskoj granici sa opštinom Han Pijesak . Od gušće naseljenih mjesta izdvajaju se Ţutica (na
regionalnom putu) i Štedrić koje je lokalnim asfaltnim putem povezano sa regionalnim putem .
48
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Dominantan vodotok u MZ je savkako rijeka Štedra . Najveći vodotok je rijeka Zeleni Jadar . Na podruĉju
MZ nema privrednih subjekata . Na rijeci Štedri bio je izgraĊen ribnjak za uzgoj konzumne pastrmke koji
trenutno nije u funkciji . Poljoprivreda sezasniva na malom korištenju agrotehnike i mehanizacije pa
trenutno ne utiĉe na zagaĊenje zemljišta . Vodosnabdjevanje se vrši sa seoskog i više pojedinaĉnih i
manjih vodovoda . U MZ nema ureĊenje kanalizacione mreţe pa se odvod fekalija vrši pojedinaĉnim
ispustima i septiĉkim jamama . Od poljoprivrednih grana stanovništvo se uglavnom bavi stoĉarstvom i
voćarstvom . MZ ima i površine pod šumom od kojih znaĉajan dio otpada na drţavne . Korištenje šume u
drţavnoj svojini vrši se u skladu sa planom gazdovanja koji priprema i provodi ŠG. Kao i u ostalim
djelovima opštine otpadne fekalne vode se ispuštaju bez predhodne obrade. U MZ se ne vrši kontinuiran
proces praćenja kvaliteta vazduhai buke ali po podacima kojima se raspolaţe parametri se kreću u
granicama dozvoljenih vrijednosti .
6.12. MZ Đile i Rupovo Brdo
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Đile polazi od kote Javornik na meĊuopštinskoj granici sa Han Pijeskom, proteţe se ranije
opisanom granicom sa MZ Štedrić, te nastavlja meĊuopštinskom granicom sa opštinama Srebrenica,
Rogatica, Han Pijesak i završava u poĉetnoj taĉki kote Javornik.
MZ obuhvata velikupovršinu brdsko – planinskog dijela opštine Milići . Geografski MZ je smještena na
krajnjem juţnom dijelu opštine Milići . Samu MZ karakteriše mala gustina naseljenosti te veliki ne naseljeni
djelovi u planinskom podruĉju . Od privrednih subjekata na podruĉju MZ nalaze se kopovi rude boksita sa
radionicama i ostalim logistiĉkim objektima zaiskop rude . Na podruĉjuove MZ nalazi se i trenutna lokalna
deponija smeća koja ne ispunjava potrebne ekološke standarde a nalazi se uz regionalni put Milići –
Zeleni Jadar . Najznaĉajnija naseljena mjesta su Đile i Rupovo Brdo . Planinski predjeli raspolaţu i velikim
šumskim potencijalom . Eksploatacija šume sa drţavnihposjeda vrši se uskladu sa planom gazdovanja od
straneŠG Biraĉ . Glavna poljoprivredna grana je stoĉarstvo a razvojem mljekarstva uovoj Mzima više
manjih farmi muznih krava . Vodosnabdjevanje se vrši pomoću lokalnih i pojedinaĉnih vodovoda . Ne
postoji stalni proces praćenja kvaliteta vazduha i nivoa buke . Podaci kojima se raspolaţe govore da se
parametri kreću u granicama dozvoljenih vrijednosti . Otvaranjem regionalne deponije stvoriće se uslovi
zazatvaranje postojeće opštinske deponije . Na prostoru MZ kanalizacioni sistemi nisu izgraĊeni pa se
kanalizacija i otpadne vode ispuštaju pojedinaĉnim ispustima bez predhodnog tretmana .
6.13. MZ Nova Kasaba
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Nova Kasaba poĉinje u mjestu gdje meĊuopštinska granica sa opštinom Bratunac izlazi iz
korita Jadra (presjeca magistralni put, kanal pored skladišta
„Jašić-komerca“) i
nastavlja
meĊuopštinskom granicom sa opštinom Bratunac sve do taĉke u Crvanjskom potoku ispod sela Dolovi
(opština Bratunac), odatle se proteţe pravolinijski izmeĊu sela Sebioĉina i ZabrĊe na kotu 675 iznad
Orašlja i spušta se u izvor potoka izmeĊu sela Sebioĉina i Bišina, zatim nizvodno potokom do ušća u
rijeku Radinju kojom nizvodno nastavlja do ušća u rijeku Jadar, pa uzvodno rijekom Jadar do mjesta gdje
se potok ispod sela Pribinića (koji prolazi kroz Jatarišta) ulijeva u rijeku Jadar, odakle ide pravo na kotu
521 (Glavica), odakle se spušta pravo na ušće Vukšićanskog potoka u rijeku Jadar i meĊuopštinskom
granicom sa Bratuncom dolazi u polaznu taĉku.
Mjesna zajednica Nova Kasaba se nalazi na sjeveroistoĉnom dijelu opštine Milići a obuhvata naseljena
mjesta:Nova kasaba,Mravinjci,Pribinići,Butkovići i Sebioĉina.Sa istoĉne strane graniĉi sa opštinom
Bratunac(podruĉja Mjesnih zajednica Konjević polje i Jeţestica),sa sjevera graniĉi sa MZ Skugrići,sa
zapadne strane graniĉi sa MZ Dubniĉki most a sa juţne strane graniĉi sa MZ Milića brdo.Veĉi dio MZ se
prostire uz rijeku Jadar i konfiguracija terena je ravniĉarska dok je manji dio brdskog karaktera prije svega
Sebioĉina i Butkovići sa nadmorskom visinom preko 500m.
49
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Na podruĉju MZ Nova Kasaba nema veĉih industrijskih postrojenja koja bi uticala na zagaĊenje
vazduha,vode i tla tako da je s te strane situacija zadovoljavajuća.
Što se tiĉe zagaĊenja vazduha najveĉi zagaĊivaĉi su motorna vozila koja prolaze magistralnim putem M19.
Od vodotokova najviše je zagaĊena rijeka Jadar kako od industrije na podruĉju ne samo opštine Milići
nego i opština Srebrenica i Vlasenica tako i domaĉinstava na pomenutim opštinama jer veĉi dio divljih
deponija je smješten uz rijeke pa u sluĉaju veĉih padavina Jadar izgleda kao tekuća deponija.Ostale
manje rijeke i potoci su u boljem stanju..
Vodosnabdijevanje na podruĉju MZ-e:
Opštinski vodovod koristi se u Novoj Kasabi,Mravinjcima kao i naselju Đugum (opština Bratunac)
Seoski i privatni vodovodi u Sebioĉini,Butkovićima i Pribinićima.
U Novoj Kasabi izvan funkcije su 2 stara vodovoda koja su snabdijevala samo naselje prije izgradnje
današnjeg opštinskog vodovoda.Vodovod Pribinići bi se mogao aktivirati jer ima dobar dotok a potrebno je
sanirati rezervoar i oko 300m dovodnog cjevovoda do glavnog vodovoda.
Zadnjih godina primjetan je nedovoljan dotok vode ljetnih mjeseci u svim naseljima.
Kanalizaciona mreţa je izgraĊena samo na lijevoj obali Jadra u Novoj Kasabi ali i ona nije po ekološkim
standardima jer je raĊena prije 30-tak godina.U ostalim naseljima uglavnom se koriste septiĉke jame ili se
optadne vode odvode do potoka i drugih vodotokova.
Zadnjih godina zbog velikih padavina na podruĉju MZ bilo je i sluĉajeva poplava sa velikom materijalnom
štetom.Dijelom samoorganizovanjem a dijelom u saradnji sa nadleţnim opštinskim sluţbama je raĊeno
na proĉišĉavanju i regulaciji korita potoka tako da je moguĉnost plavljenja smanjena.
Divlje deponije predstavljaju najveĉu opasnost za zagaĊenost tla a što se tiĉe zagaĊenosti tla minama i
drugim NUS na podruĉju Sebioĉine postoje površine koje nisu još deminirane.Na podruĉju Nove Kasabe
bilo je par sluĉajeva pronalaska NUS ali su one u saradnji sa policijom i deminerskim ekipama uklonjene.
Na podruĉju MZ postoji nekoliko manjih klizišta uglavnom uz puteve i povremenim pokretanjem
ugroţavaju iste.Klizišta se nalaze na lokacijama:
Mirkova vodenica put Nova Kasaba –Sebioĉina
Grebaĉevac put Nova Kasaba-Butkovići
Kamen put Nova Kasaba -Vranovina
Glavni uzrok za pokretanje ovih klizišta su neregulisane površinske vode
Iako nije klasiĉno klizište put Nova Kasaba –Pribinići je dosta ošteĉen zbog neregulisanja površinskih
voda.Površinske vode se uglavnom odnose na kišne padavine i vode nastale otapanjem snijega.
Na podruĉju Nove Kasabe nalazi se Musa pašina dţamija sagraĊena 1643 a obnovljena 2010 koja se
nalazi na listi Komisije za zaštitu kulturno-istorijskog nasleĊa BiH. Postoje i manje nekropole steĉaka na
lokalitetima Grebaĉevac i Kovaĉevići kao i na još par mjesta na podruĉju opštine ali nisu detaljnije
ispitivane da bi se znalo iz kog su perioda srednjeg vijeka.
Uţe podruĉje Nove Kasabe je pokriveno sa odvozom smeća koje vrši AD Komunalno Milići ali bi nabavka
još kontejnera i suĊa za odvoz istog dodatno poboljšala situaciju i omoguĉila da se pokriju podruĉja
Pustopolja i Mravinjaca koja imaju dobar pristup za odvoz.
U proteklih par godina u saradnji sa Opštinskim sluţbama,Komunalnim i još nekoliko NVO vršeno je
nekoliko akcija uklanjanja divljih deponija i ĉišĉenja oko rijeke Jadar ali situacija nije još zadovoljavajuća.
TakoĊe sa istim akterima rekonstruisan je park kod dţamije kao i park kod Doma kulture,zasaĊeno je
cvijeće i isti se odrţavaju redovno od strane radnika Komunalnog kao i od strane graĊana.
Predlaţemo i da se završi izgradnja pristupnog puta do rijeke Jadar za potrebe vatrogasaca jer postoji
vodozahvat koji se moţe koristiti da se napune cisterne za gašenje istih.Ovo napominjemo jer je
zabiljeţen veliki broj poţara proteklih godina koji su uništili kako poljoprivredno tako i šumsko zemljište a
dešavali su se skoro na svim dijelovima opštine kao i na granici sa opštinom Bratunac gdje je prošle
godine šumski poţar harao danima i nanijeo je veliku materijalnu štetu a izazvao je i ekološku katastrofu .
50
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
6.14. MZ Skugrići
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Skugrići polazi od ušća Ceranskog potoka u Jadar, dalje nastavlja uzvodno rijekom Jadar
(meĊuopštinska granica sa opštinom Bratunac) do taĉke gdje meĊuopštinska granica izlazi iz korita Jadra
(presijeca magistralni put, kanal pored skladišta „Jašić-komerc“), iz te taĉke nastavlja padinom Radnja do
Skugrićke rijeke
(1 km uzvodno od ušća Skugrićke rijeke u Jadar), zatim nastavlja Skugrićkom
rijekom do izvora i dalje pravcem prema Hajdarevićima (do meĊuopštinske granice sa opštinom
Vlasenica), zatim nastavlja meĊuopštinskom granicom do taĉke na kojoj Cerski potok presjeca
meĊuopštinsku granicu sa Vlasenicom, odakle nastavlja Cerskim potokom do ušća u Jadar (granica sa
MZ Maćesi-Rovaši) i završava u poĉetnoj taĉki.
MZ Skugrići obuhvata podruĉje od rijeke Jadar i magistralnog puta u reonu naseljenog mjesta Kaldrmica
pa brdsko planinsko podruĉje iznad ovog naseljenog mjesta sve do obronaka planine Udrĉ . Urbano
naseljeno je mjeso Kaldrmica . Ostala naeljena mjesta su sela rurlnog karaktera koja se prostiru na veliko
podruĉju u više zaselaka . Na prostoru MZ postoji jedan nedavo izgraĊeni objekat a rijeĉ je o farmi za
uzgoj tovnih pilića . Naznaĉajniji i najveći vodotok je rijeka Jadar . Pored rijeke Jadar na podruĉju MZ je
Skugrićka rijeka i veći broj potoka . Stanovništvo se uglavnom bavi poljoprivredom a najzastupljenije
grane su voćarstvo i stoĉarstvo . Primjena mehanizacije i hemije u poljoprivredi je minimalna tako da
trenutno nema opasnosti od zagaĊenja zemljišta od ove djelatnosti . Kvalitet vazduha i nivo buke se ne
kontrolišu konstantno a prema podacima kojima se rspolaţe za to se nije ukazivala nuţna potreba .
Vodosnabdjevanje se vrši uz pomoć nekoliko seoskih vodosistema i više pojedinaĉnih . Podruĉje MZ nije
obuhvaćeno sistemom sakupljanja i odvoza otpada . Ovo za posledici ima obrazovanje divljih deponija .
Na podruĉju MZ nema većih kanalizacionih sistema već se otpadne vode ispuštaju iz pojedinaĉnih ispusta
i septiĉkih jama . Od javnih objekata na podruĉju MZ nalaze se škola i dţamija .
6.15. MZ Maćesi
Granica MZ (opisno)
MjesnazajednicaMaćesiobuhvatanaseljenamjesta: MaćesiiTumaĉe, tezaseokeJohići, Raţišta, SlanaiBilali.
GranicaMjesneZajedniceMaćesipolazinamjestuulivanjaCeranskeRijekeuJadarnameĊuopštinskojgranicisao
pštinomZvornikzatimideuzvodnoCeranskomRijekomdomjestaulivanjapotokazvanogRijekakodRaţišta,
nastavljasjevernouzpotokprekovisoravnizvanojKlokotdogranicesaMZRaševo (većranijeopisanoj )
MZ se proteţe od lokalnog puta Kaldrmica – Cerska i Cerskog potoka u reonu naseljenog mjesta Raţšta
ukljuĉujući naseljena mjesta i prostor sa desne strane puta prema oroncima planine Udrĉ . Na podruĉju
MZ najznaĉajniji vodotok je rijeka Jadar . Pored rijeke Jadar koji ovom MZ protiĉe granicom na podruĉju
MZ nalazi se više potoka . Naseljena mjesta su sela ruralnog tipa . Stanovništvo se uglavnom bavi
poljoprivredom a najzastupljenije grane su voćarstvo i stoĉarstvo . Primjena mehanizacije i hemije u
poljoprivredi je minimalna tako da trenutno nema opasnosti od zagaĊenja zemljišta od ove djelatnosti .
Kvalitet vazduha i nivo buke se ne kontrolišu konstantno a prema podacima kojima se rspolaţe za to se
nije ukazivala nuţna potreba . Vodosnabdjevanje se vrši uz pomoć nekoliko seoskih vodosistema i više
pojedinaĉnih . Podruĉje MZ nije obuhvaćeno sistemom sakupljanja i odvoza otpada . Ovo za posledici ima
obrazovanje divljih deponija . Na podruĉju MZ nema većih kanalizacionih sistema već se otpadne vode
ispuštaju iz pojedinaĉnih ispusta i septiĉkih jama .
6.16. MZ Rovaši
Granica MZ (opisno)
Mjesna zajedica Rovaši obuhvata naseljeno mjesto Maćesi sa zaseocima; Sejmenovići, Turandţići i
Amidţići.
51
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Granica Mjesne Zajednice Rovaši poĉinje od mjesta gdje meĊuopštinska granice sa Vlasenicom presjeca
Ceranski potok (kod Osnovne škole) i ide meĊuopštinskom granicom do kanjona Drinjaĉe izmeĊu naselja
Smršanj i Medoš (granica sa MZ Raševo) odakle nastavlja granicom sa MZ Raševo do visoravni zvanoj
Klokot skreće prema jugu do potoka zvanog Rijeka (granica KO Maćesi i KO Rovaši), do njegovog
ulivanja u Ceransku Rijeku. Zatim uzvodno uz Ceransku Rijeku nastavlja do polazen taĉke odnopsno do
meĊuopštinske granice sa Vlsenicom (Osnovne Škole u Cerskoj)
MZ obuhvata prostor od meĊuopštinske granice sa Vlaenicom i podruĉja uz osnovnu školu (nalazi se u
opštini Vlasenica) te prostr sa desne strane lokalnog puta Kaldrmica – Cerska prema obroncima planine
Udrĉ . Na prostoru MZ od javnih objekata nalazi se Ċamija u Rovašima . U MZ nama većih vodotoka ali
ima više potoka koji se sabiraju u Cerski potok . Stanovništvo se uglavnom bavi poljoprivredom a
najzastupljenije grane su voćarstvo i stoĉarstvo . Na prostoru MZ je otkupna stanica za mlijeko za ovo
podruĉje kao i veći broj manjih farmi . Primjena mehanizacije i hemije u poljoprivredi je minimalna tako da
trenutno nema opasnosti od zagaĊenja zemljišta od ove djelatnosti . Kvalitet vazduha i nivo buke se ne
kontrolišu konstantno a prema podacima kojima se rspolaţe za to se nije ukazivala nuţna potreba .
Vodosnabdjevanje se vrši uz pomoć nekoliko seoskih vodosistema i više pojedinaĉnih . Podruĉje MZ nije
obuhvaćeno sistemom sakupljanja i odvoza otpada . Ovo za posledici ima obrazovanje divljih deponija .
Na podruĉju MZ nema većih kanalizacionih sistema već se otpadne vode ispuštaju iz pojedinaĉnih ispusta
i septiĉkih jama . Na prostoru MZ nema industrijskih postrojenja .
6.17. MZ Raševo
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Raševo poĉinje od meĊuopštinske granice sa opštinom Zvornik na rijeci Jadar ispod naselja
Slana (ne ukljuĉuje naselje), zatim se iznad naselja spušta u Slansku rijeku kojom se uzvodno proteţe do
izvora iz koga dalje ide na kotu Risnik 789 sa koje prelazi put Turnadţići-Gornje Raševo i penje se na
najvišu kotu Udrĉa (1042 m) odakle se dalje pravo spušta preko Visa u kanjon Drinjaĉe izmeĊu naselja
Smršanj i Medoš-meĊuopštinska granica sa opštinom Zvornik, kojom nastavlja do polazne taĉke ispod
naselja Slana.
MZ Raševo je najsjeverniji prostor na podruĉju opštine Miiići . MZ sa jedne strane leţi uz desnu obalu
rijeke Drinjaĉe koja je i najveći vodotok u ovoj MZ i u opštini Milići. Sa druge strane proteţe se kompleks
planine Udrĉ . MZ se proteţe i do rijeke Jadar i magistralnog puta M19 . Na podruĉju ove MZ je ušće
Jadra u rijeku Drinjaĉu . Prostor MZ bogat je sa izvorištima vode uz pojavu dva termalna izvora što je
pored banje u Višegradu jedina pojava termalne vode u istoĉnom dijelu RS . Od privrednih kapaciteta na
podruĉju MZ nalazi se fabrika vode Vivia . Zemljište uz rijeku Drnjaĉu je alovijalna ravan pogodna za
obradu . Sela su razbijenog tipa i proteţu se na velikom podruĉju . Primjena agrotehnike i mehanizacije
nije velika te trenutno ne prijeti zagaĊivanje zemljišta u tom smislu . Podruĉje MZ nije pokriveno odvozo
otpada . Otpad se odvozi jedino iz fabrike vode . Na podruĉju nama ureĊenog i umreţenog kanalizacionog
sistema pa se otpadne vode bez predhodnog tretmana pojedinaĉnim ispustima izvode u rijeke ili druga
mjesta . U manjem obimu ima i septiĉkih jama koje u najvećoj mjeri nisu izgraĊene po potrebni
standardima . Kako prostor nije pokriven odvozom otpada neminovno je formiranje divljih deponija .
Vodosnabdjevanje se vrši sa manjih seoskih i pojedinaĉnih vodovoda . Kvalitet vazduha i nivo buke se ne
kontrolišu konstantno a prema podacima kojima se rspolaţe za to se nije ukazivala nuţna potreba .
Zadnjih godina stanovnici Donjeg Raševa se ţale na koliĉinu prašine koju proizvode teretna vozila u
saobraćanju makadamskim putem prema fabrici Vivia . Problem bi se mogao rješiti asfaltiranjem dionice u
djelu kroz naseljene djelove .
6.18. MZ Zaklopaĉa
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Zaklopaĉa polazi od ranije opisane tromeĊe MZ Vukovići – Podgora – Zaklopaĉa u Rijeci
Studeni Jadar i proteţe se iznad Lukavice preko Brezovog polja do kote Mramorac 732 odakle nastavlja
52
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
izmeĊu zaseoka Podsikire i sela Gerova do planinskog vijenca Sikira izmeĊu vrhova Velika Sikira i Mala
Sikira ( tromeĊa Zaklopaĉa, Podgora i Zalukovik).
Od pomenute tromeĊe nastavlja vijencom preko
Velike sikire (kota 1070), a dalje preko Vijenca Biraĉ i kota 998; 981; 907 do kote Orlovina 849 i silazi na
most na rijeci Studeni Jadar ispod Kamenoloma, zatim se penje na meĊuopštinsku granicu sa opštinom
Vlasenica iznad Kamenoloma, nastavlja meĊuopštinskom granicom do granice sa MZ Vukovići kojom
nastavlja do poĉetne taĉke (tromeĊe).
Centralno mjesto MZ je naselje Zaklopaĉa koje je smješteno na Magistralnom putu M19 Šepak – Sarajevo
na putu od Milića prema Vlasenici . Naselje leţi na obalama Studenog Jadra u alovijalnoj ravni pored ove
rijeke Ovo je urbano naseljeno mjesto i ujedno se u njemu odvajaju putevi prema Gornjem Zalukoviku i
Podbirĉu i Sikiri . Pored samog naselja Zaklopaĉa ostala mjesta koja ulaze u sastav MZ su sela ruralnog
tipa . Na podruĉju MZ glavni vodotok je Studeni Jadar . Od većih vodotoka tu su svakako Tabahana koja
se u ovom mjestu i uljeva u Studeni Jadar . Na prostoru MZ nema privrednih objekata. Od javnih objekata
tu je zgrada nekadašnje škole . U ovoj MZ nalazi se popularno izletište koje iako ima tradiciju jo nije
ureĊeno . Stanovništvo se bavi poljoprivredom . Primjena agrotehnike i mehanizacije nije velika te
trenutno ne prijeti zagaĊivanje zemljišta u tom smislu . Podruĉje MZ nije pokriveno odvozo otpada . Na
podruĉju nama ureĊenog i umreţenog kanalizacionog sistema pa se otpadne vode bez predhodnog
tretmana pojedinaĉnim ispustima izvode u rijeke ili druga mjesta . U manjem obimu ima i septiĉkih jama
koje u najvećoj mjeri nisu izgraĊene po potrebni standardima . Kako prostor nije pokriven odvozom otpada
neminovno je formiranje divljih deponija . Vodosnabdjevnje se vrši sa gradskog vodovoda i iz pojedinaĉnih
sistema . Kvalitet vazduha i nivo buke se ne kontrolišu konstantno a prema podacima kojima se rspolaţe
za to se nije ukazivala nuţna potreba .
U ekološkom smislu najveći problem kada je zagaĊivanje voda u pitanju dolazi od rijeke Tabahane koja
protiĉe kroz Vlasenicu i u koju se ispuštaju otpadne vode i fabrike Alpro kao i velika koliĉina kanalizacije.
6.19. MZ Podgora
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Podgora polazi iz tromeĊe MZ Vukovići – Podgora i Milići II (vezna taĉka 169 na Srića Brdu) i
spušta se u potok pored kuće Golić Dragana (Kreje) zatim prelazi Magistralni put i nastavlja potokom do
ušća u Studeni Jadar, prelazi Studeni Jadar i uklapa u ušće potoka Ornica koji teĉe iz Bijelog Polja. Dalje
nastavlja potokom uzvodno do taĉke gdje potok presjeca lokalni put Baĉići – Supaĉ ( tromeĊa MZ Milići II,
Vrsinje i Podgora) što jeujedno i tromeĊa K.O. Lukavica-Milići i Vrsinje. Iz te taĉke preko vezne taĉke 344
silazi u kanjon Lukaviĉke rijeke i nastavja uzvodno Lukaviĉkom rijekom do taĉke gdje se ulijeva ZagraĊska
rijeka koja teĉe izmeĊu Komića i Lisine (tromeĊa MZ Podgora, Zalukovik i Vrsinje) . Produţava uzvodno
Lukaviĉkom rijekom do kanjona izmeĊu Komića i Sikire. Zatim se penje na kotu Hrasik 807 pa planinskim
vjencom Sikira preko Male Sikire do pomenute tromeĊe izmeĊu MZ Zaklopaĉa – Podgora i Zalukovik.
Odatle nastavlja granicom MZ Zaklopaĉa i Vukovići do poĉetne taĉke.
Centralno naselje je Podgora . Ovo je prigradsko urbano naseljeno mjesto . Nalazi se na magistralno putu
M19 Šepak – Sarajevo, na oko 2 km od Milića . Kroz samo naselje prolazi rijeka Studeni Jadar a baš u
Podgori se u Studeni Jadar uliva Lukaviĉka rijeka. Pored dva navedena vodotoka i više potoka kroz MZ
djelom protiĉe i ZagraĊska rijeka . Pored naselja Podgora veća naselja su Lukavica i Gerovi . Na prostoru
MZ nema javnih objekata a od privrednih objekata u MZ se nalazi pekara i jedan drvopreraĊivaĉki pogon .
Podgora i Donja Lukavica leţe u alovijalnim ravnima i poodni su za obradu . Ostali dio MZ je smješten na
brdsko-planinskom terenu . Na prostoru naseljenog mjesta Podgora opštinskim planovima predviĊena je
izgradnja industrijske zone . Primjena agrotehnike i mehanizacije nije velika te trenutno ne prijeti
zagaĊivanje zemljišta u tom smislu . Podruĉje MZ nije pokriveno odvozo otpada . Otpad se odvozi jedino
iz fabrike vode . Na podruĉju nama ureĊenog i umreţenog kanalizacionog sistema pa se otpadne vode
bez predhodnog tretmana pojedinaĉnim ispustima izvode u rijeke ili druga mjesta . U manjem obimu ima i
septiĉkih jama koje u najvećoj mjeri nisu izgraĊene po potrebni standardima . Kako prostor nije pokriven
odvozom otpada neminovno je formiranje divljih deponija . Vodosnabdjevanje se vrši sa gradskog
53
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
vodovoda i više manjih i pojedinaĉnih sistema . Kvalitet vazduha i nivo buke se ne kontrolišu konstantno a
prema podacima kojima se rspolaţe za to se nije ukazivala nuţna potreba .
6.20. MZ Gornji Zalukovik
Granica MZ (opisno)
Granica MZ Gornji Zalukovik polazi sa Đipske kose (kota 1172) na meĊuopštinskoj granici sa opštinom Han
Pijesak preko kote Đipa 1328 tromeĊa MZ Vrsinje, Zalukovik, Štedrić, zatim preko kote Vrani kamen 1281
odakle se spušta u izvor ZagraĊske rijeke kojom nizvodno ide izmeĊu Lisine i Komića do ušća u Lukavaĉku
rijeku (tromeĊa Gornji Zalukovik, Vrsinje i Podgora), odakle nastavlja ranije opisanim granicama MZ Podgora i
Zaklopaĉa i meĊuopštinskom granicom sa opštinom Vlasenica i Han Pijesak u polaznu taĉku.
MZ je smještena u brdsko-paninskom terenu . Na prostoru MZ nema većih urbanih naselja . Naselja su
sela razbijenog tipa . Od privrednih subjekata na prostoru MZ nalazi se kamenolom . Stanovništvo se u
velikoj mjeri bavi poljoprivredom a najĉešće stoĉarstvom . Od privrednih aktivnosti u ovoj MZ izraţeno je i
korištenje šumskih potencijala koje vrši ŠG. Biraĉ u skaldu sa planom korištenja . Najznaĉajniji vodotoci u
ovoj MZ su rijeka Studeni Jadar i ZagraĊska rijeka na kojoj se nalazi i ribnjak za uzgoj konzumne
kalifornijske pastrmke . Podruĉje MZ nije pokriveno odvozom otpada . Na podruĉju nama ureĊenog i
umreţenog kanalizacionog sistema pa se otpadne vode bez predhodnog tretmana pojedinaĉnim
ispustima izvode u rijeke ili druga mjesta . U manjem obimu ima i septiĉkih jama koje u najvećoj mjeri nisu
izgraĊene po potrebni standardima . Kako prostor nije pokriven odvozom otpada neminovno je formiranje
divljih deponija . Vodosnabdjevanje se vrši sa gradskog vodovoda i više manjih i pojedinaĉnih sistema .
Kvalitet vazduha i nivo buke se ne kontrolišu konstantno a prema podacima kojima se rspolaţe za to se
nije ukazivala nuţna potreba . Primjena agrotehnike i mehanizacije nije velika te trenutno ne prijeti
zagaĊivanje zemljišta u tom smislu .
54
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
55
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7. SEKTOR VODA
7.1. Slivna podruĉja i površinske vode
Opština Milići posjeduje znaĉajan hidropotencijal i ima dosta povoljan geografski i hipsometrijski poloţaj
u odnosu na širi region. Znaĉajniji vodotoci koji se nalaze ili protiĉu jednim dijelom podruĉjem opštine
Milići su: Studeni Jadar (8.2 km), Zeleni Jadar (18.7 km), Jadar (15.1 km) i Drinjaĉa (11.5 km).
Sagledavajući hidrološke prilike, glavni vodotok je rijeka Jadar koja nastaje spajanjem Studenog i Zelenog
Jadra. Studeni i Zeleni Jadar imaju vrlo razvijenu hidrografsku mreţu izvora i potoka od kojih se
formiraju. Pored pomenutih većih vodotoka, podruĉje opštine raspolaţe sa puno ostalih (manjih)
vodotoka (rjeĉica, potoka, potoĉića), izvora (vrela), koji omogućavaju kvalitetno snabdijevanje pitkom
vodom, snabdijevanje vodom za potrebe poljoprivredne proizvodnje, podizanje ribnjaka za uzgoj
pastrmke, a znaĉajan su potencijal za izgradnju mini hidroelektrana iizvorišta za flaširanje vode i
sl. MeĊu ostale (manje) vodotoke mogu se ubrojiti: Cerski potok, Skugrića potok, Suhodaj,
Dubnica, Crnobrnjski potok, Jahin potok, Mitrov potok, Sutorina, Duboki potok, Podmetala, Budinac,
Dubnica, Vaganjski potok, Rijeka (Lukaviĉka rijeka), Tabahana, Duboki potok, Koprivski potok,
Dragošnica, KaluĊerovac, Bešin potok, Paluĉak, Jahin potok, Mahnati potok, Radinja, Kostraĉka
rijeka, Bukoviĉka rijeka, Vrelski potok, Đeviĉki potok, Studenaci Štedrić. Svi ovi vodotoci odvode svoje
vode prema vodotoku Drinjaĉe, koja jednim dijelom teĉe granicom opštine Milići i Zvornik (sjeverna
granica opštine) i teritorijalno pripada oblasnom rijeĉnom slivu rijeke Save, podslivu rijeke Drine.
2
Rijeka Drinjaĉa odvodi vode sa gotovo ĉitavog podruĉja opštine i ima površinu sliva od 922 km .
Treba napomenuti da jedan dio vodotoka u najjuţnijem dijelu opštine svoje vode direktno odvode
ka rijeci Drini odnosno Perućaĉkom jezeru.
Rijeĉ je o povremenim vodotocima - Baturski potok, Brloški potok i Suvi potok.
7.2. Podzemne vode
Najznaĉajniji izvori su vrelo Nikolina voda - Zaklopaĉa (Qmin=18.5 l/sec, Qsr=60 l/sec), vrelo
Banjicau Raševu (Qsr=32 l/sec) i istoĉno vrelo Bijelih vrela (Qsr=10 l/sec). Pored ovih izvora istiĉu
se vrelo Štedrić i zapadno vrelo Bijelih vrela(prosjeĉna izdašnost oba izvora 3.5 l/sec). Izvora male
izdašnosti (prosjeĉna izdašnost do 1.0 l/sec) ima jako mnogo, nisu registrovani, ni zaštićeni. Neki od njih
su kaptirani i sluţe za snabdijevanje vodom okolnih naselja.
7.3. Erozije i bujice
U slivu rijeke Jadar registrovan je veliki broj bujiĉnih tokova od kojih je najznaĉajniji Studeni
2
Jadar, ukupne površine sliva oko 91 km , ukupne duţine 9.5 km, prosjeĉnog pada 8 % sa
srednjom godišnjom koliĉinom padavina od 900 mm. Maksimalni proticaj u Studenom Jadru je
3
99.75 m /sec. Sliv u pogledu poljoprivrednih površina ĉini 90 % pašnjaĉke površine slabe vegetativne
mase, a 10 % jednogodišnje kulture. Šumska vegetacija ĉini 75 % ukupne površine sliva.
Po karakteristikama spada u podrivaĉe, a svrstana je u III kategoriju prema
56
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
57
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Karta vodnih objekata - sekcija Zvornik 3, izdanje Zavoda za vodoprivredu Bosne i Hercegovine i
3
2
Vojnogeografskog instituta Beograd Herhaulidzeu. Godišnja produkcija nanosa je 1552 m /km
Proces se odvija pojavom brazdica i jaruga na obradivim površinama, a u koritu se javlja linijska
erozija
praćena podizanjem obala, tako da je nanos razliĉitih dimenzija. Štete se odraţavaju na plodnost
zemljišta usled ispiranja plodnih ĉestica i u jezeru hidroelektrane Zvornik usled donošenja nanosa.
Sve ostale manje bujice imaju identiĉan karakter kao Studeni Jadar.
7.4. Odbrana od poplava i ureĊenje vodotoka
Pri pojavi velikih voda vodotoci na podruĉju opštine Milići ugroţavaju dio priobalnih naselja. Na
podruĉju uţeg urbanog dijela Milića izvršeno je ureĊenje korita Studenog Jadra. Uzrok poplavama
su izlivanje rijeka i potoka u doba jaĉih padavina ili topljenja snijega, jer su korita nedovoljnog
profila, neureĊena i zarasla, pa ne mogu da provedu povećane koliĉine vode. Brdski potoci koji se slivaju
ka Jadru nose sa sobom znatne koliĉine nanosa koji se taloţi u donjim dijelovima vodotoka, te
time dodatno umanjuje proticajnu moć korita vodotoka.
U maju 2012. Godine opštinu Milići zadesile su velike poplave u smislu pojave stogodišnjih voda koje su
naĉinile velike štete . Opština je na procjeni šteta angaţovala komisiju . Prema procjeni komisije
priĉinjene su štete :
1.
2.
3.
4.
Procijena štete u poljoprivredi – procjenjena vrijednost štete 140.307,50 KM
Lokalni putevi – procijenjena vrijednost štete 297.880,00 KM
Mostovi - procijenjena vrijednost štete 110.000,00 KM
GraĊevinski I gospodarski objekti graĊana - procijenjena vrijednost štete 161.800,00 KM
UKUPNO ::::::::::::::::::::::::::::::::: 716.987,50 KM
Najviše šteta pretrpjeli su djelovi opštine na loklaitetu Cerske i uz Dubniĉku rijeku .
Pored ove ekstremne situacije u opštini Milići postoji nekoliko kritiĉnih lokacija koje su podleţne
poplavama i nanošenjem materijala i to na lokacijama u :
Vukšić Polju (suvi potok iznad benzinske stanice)
Nova Kasaba (lokalni potoci vrše plavljenje i nanos materijala Karića potok, potok sa Kika...)
Mišići
Derventa (potok koji nanosi materijal na ulazu u Derventu sa Crvenih stijena)
7.5. Vodomjerne stanice
Na rijekama Jadar i Studeni Jadar u Milićima su 1966. godine formirane vodomjerne stanice na kojima
se vršilo povremeno mjerenje proticaja. Od 2009. godine u funkciji je automatska mjerna stanica
na rijeci Drinjaĉi, na podruĉju opštine Zvornik, u zoni pilane neposredno nakon ušća Jadra.
7.6. Kvalitet voda
Uredbom o klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka (Sl. glasnik RS br. 42/2001) uspostavljaju se
kriterijumi za klasifikaciju i vrši klasifikacija kvaliteta površinskih i podzemnih voda, kao i kategorizacija
vodotoka.
Po ovoj Uredbi vodotoci Drinjaĉa i Jadar na podruĉju opštine Milići su svrstani u drugu kategoriju.
Stvarno stanje kvaliteta voda je u skladu sa navedenom Uredbom. Fekalne vode naselja se u
većini sluĉajeva direktno ispuštaju u vodotokove bez prethodnog preĉišćavanja. Vodotoci se po
Uredbi svrstavaju u klase od 1 do 5 i prema uslovima korišćenja za razliĉite namjene, odgovaraju
sledeće klase:
58
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
• Klasa 1: površinske i podzemne vode se u svom prirodnom stanju ili poslije dezinfekcije mogu
koristiti za piće ili u prehrambenoj industriji, kao i površinske i podzemne vode za rast i razvoj
plemenitih vrsta riba (pastrmki);
• Klasa 2: vode koje se poslije odreĊenog tretmana (koagulacija, flokulacija, taloţenje, filtracija i
dezinfekcija) mogu koristiti za piće; vode se u prirodnom stanju mogu koristiti za kupanje, za
sportove na vodi, za rast i razvoj ciprinidnih vrsta riba;
• Klasa 3: vode koje se mogu koristiti za piće nakon obimnog tretmana (koagulacija, flokulacija,
taloţenje, filtracija, ozonizacija, adsorbcija naaktivnom uglju i dezinfekcija), vode koje se mogu koristiti u
poljoprivredi i u industriji koja nema posebne zahtjeve u pogledu kvaliteta voda i za rast manje
plemenitih vrsta riba;
• Klasa 4: zagaĊene vode koje se u predjelima sa nedostatkom vode mogu
koristiti u nekim industrijama poslije odgovarajućeg tretmana;
• Klasa 5: jako zagaĊene vode koje se gotovo ne mogu koristiti ni za kakve
namjene.
7.7. Vodna zemljišta
Prema Zakonu o vodama, vodno zemljište oznaĉava skup zemljišnih ĉestica koje ĉine korita rijeka, jezera
i akumulacija, kao i njihove obale do nivoa stogodišnjih voda, odnosno do nivoa najviše kote za
akumulacije. Kada je u pitanju podruĉje opštine Milići (u kome nema većih akumulacija), površine
pod vodama ĉine tokovi rijeka, rjeĉica i potoka.Generalno, ova vrsta zemljišta se moţe definisati kao
zemljišta koja su stalno ili periodiĉno prekrivena vodama.
7.8. PODZEMNA VODA
Podzemna voda predstavlja jedan od najznaĉajnijih resursa opštine Milići. Generalno se moţe reći
da su podzemne vode na podruĉju opštine slabo istraţene. Zone sa većim stepenom istraţenosti su
izvorište Nikolina voda koje se koristi za potrebe vodosnabdijevanja opštine, kao i izvorište Banjica i
zona Udrĉa koje se koristi za potrebe flaširanja vode fabrike Vivia.
7.9. Izvorište ''Nikolina voda''
Kategorizacija rezervi podzemnih voda na izvorištu "Nikolina voda" provedena je na osnovu
upoznatih geološko-hidrogeoloških karakteristika vrela i u skladu sa Pravilnikom o klasifikaciji i
kategorizaciji rezervi podzemnih voda i voĊenjuevidencije o njima (Sluţbeni list SFRJ 34/79).Na
osnovu ovog pravilnika odreĊene su rezerve podzemnih voda prikazane u narednoj tabeli (Program
sanitarne zaštite izvorišta ''Nikolina voda'', 2008).
Tabela : Rezerve podzemnih voda na izvorištu Nikolina voda
Rezerve
Podzemna voda
(l/s)
40
60
85
B
C1
C2
0
Temperature vode sa vrela su veoma ujednaĉene i kreću se oko 10 C. Vode su bez boje, mirisa i ukusa,
sa povremenim zamućenjima u periodu najviših voda. pH vrijednost ukazuje na neutralne do slabo
alkalne vode koje sa ovog aspekta odgovaraju postojećim normativima. Veliĉina mineralizacije vode
sa vrela, kao i ostalihuzoraka u široj zoni redovno je ispod 1 g/l.Joni gvoţĊa i nitrati konstatovani su
u malim koncentracijama, uvijek ispod dozvoljenih koncentracija, dok je amonijum jon konstatovan
ispod dozvoljene koncentracije. Sadrţaj organske materije, na osnovu utroška KMnO4, je redovno
u granicama dozvoljenog (ispod 12 mg/l). Od svih parametara jedino je mutnoća iznad MDK, dok su
nitriti na granici.Vode vrela "Nikolina voda" spadaju u vode I-e klase ili veoma dobre vode sa nešto
59
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
povećanim sadrţajem Ca2+i Mg2+jona, koji su na granici izmeĊu I i II klase i povećanim
sadrţajem karbonata (CO32-), koji je na prelazu izmeĊu II-e i III-e klase, a mjestimiĉno i IIII-e klase vode
za piće. Kvalitet vode u široj zoni vrela takoĊe je u I-oj klasi vode za piće sa nešto uvećanim sadrţajem
Mg2+(prelaz ka drugoj klasi) i povećanim sadrţajem jona CO32-(II-a klasa).Mikrokomponente imaju
sadrţaj u opsegu prikazanom u narednoj tabeli.
Tabela : Mikrokomponente podzemnih voda na izvorištu Nikolina voda
Element
Al
Fe
Ti
Cu
Ni
Ag
V
Koncentracija (mg/l)
0,0379-0,2349
0,0067-0,0130
Do 0,0026
0,0004-0,0010
0,0003-0,0004
0,0022-0,0024
0,0002-0,0010
S obzirom na fiziĉko-hemijske analize izdanskih voda na ispitivanom terenu, moţe se zakljuĉiti da su iste
veoma dobre za piće u pogledu pomenutih svojstava.Na izvorištu Nikolina voda izvršen je veliki broj
mikrobioloških analiza podzemnih voda. Prema rezultatima prije izgradnje kaptaţe 1973. godine ove vode
su bile ispravne sa mikrobiološkog aspekta. MeĊutim analize koje su kasnije raĊene ukazuju na povišen
sadrţaj bakterija izmeĊu ostalog i Escherichia soli, Klebsiella, Aerobacter, Pseudomonas aerugznosa,
Bacillus cereus. U dva uzorka je naĊen i Streptococcus faecalis. I u toku izrade Programa zona
sanitarne zaštite izvorišta Nikolina voda raĊeno je više mikrobioloških analiza i u većini tih analiza
identifikovane su bakterije.Za ovo izvorište je uraĊen program sanitarne zaštite koji još uvijek nije usvojen
od strane Skupštine opštine Milići.
7.10. Izvorište ''Banjica''
Izvorište ''Banjica'' se nalazi na sjevernom dijelu opštine u podnoţju planine Udrĉ. Ova planina
predstavlja kreĉnjaĉki kompleks koji se drenira preko više izvora od kojih je za izvor Banjica
uraĊen "Elaborat o klasifikaciji, kategorizaciji i proraĉunu rezervi pitke vode na izvorištu Banjica u
Raševu sa stanjem 31.12.2007. godine" (I. Ivanović, 2007).
Kategorizacija rezervi podzemnih voda na izvorištu "Banjica" provedena je na osnovu upoznatih
geološko-hidrogeoloških karakteristika vrela i u skladu sa Pravilnikom o klasifikaciji i kategorizaciji
rezervi podzemnih voda i voĊenju evidencije o njima (Sluţbeni list SFRJ 34/79).Na osnovu ovog
pravilnika odreĊene su rezerve podzemnih voda, kao i granice eksploatacionog polja, što je
prikazano u naredne dvije tabele.
Tabela: Prikaz rezervi podzemnih voda na izvorištu Banjica U cilju sagledavanja fiziĉkog i hemijskog
sastava pitke vode na vrelu "Banjica",
Rezerve
A
B
C1
C2
Podzemna voda
(l/s)
15
21
32
50
uzeti su uzorci vode i uraĊene kompletne, proširene hemijske analize, analizeradioaktivnosti voda i
mikrobiološke analize ispravnosti voda.Na osnovu rezultata ovih analiza, odnosno kompletne analize
uraĊene 20.07.2007.godine, vode na vrelu su bez boje, mirisa i ukusa. Koncentracija vodonikovih
jona(pH) je 7.4 što ukazuje na neutralne vode. Ispitivana voda pripada umjereno mekim vodama sa
0
0
tvrdoćom od 13.2 dH. Isparni ostatak (105 C) iznosi 225 mg/l.Predmetna voda po analizi je
60
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
hidrokarbonatno kalcijskog tipa. Koncentracija HCO3-jona iznosi 255 mg/l, dok je sadrţaj Cl-jona 0.8
mg/l. Posle hidrokarbonata najveću koncentraciju imaju Ca2+
joni i ona iznosi 83.0 mg/l. Joni Mg2+se pojavljuju u koncentraciji 6.6 mg/l. Temperatura vode iznosi
0
16.5 C.Na ispitivanom uzorku sadrţaj mikrokomponenti (Fe i Mn) je manji od 0.01 mg/l.Iz rezultata
kompletne hemijske analize ispitivane vode po svojim fiziĉkim i hemijskim karakteristikama,
odnosno po Pravilniku o higijenskoj ispravnosti vode za piće (Sluţbeni glasnik RS br. 40/03)
odgovaraju vodama za piće i spadaju u prirodno slabomineralne vode.Na osnovu bakterioloških
ispitivanja ispitivana voda odgovara Pravilniku o higijenskoj ispravnosti vode za piće.Kvalitet karstnih
izdanskih voda na vrelu Banjica u toku reţimskih ispitivanja bio je postojan prema podacima iz
Programa sanitarne zaštite izvorišta Banjica.
Odnosno, fiziĉka svojstva i hemijsko-bakteriološki sastav bio je ujednaĉen bez promjena. Po
hemijskom sastavu to su hidrokarbonatne vode kalcijumskog tipa (HCO3-Ca) sa mineralizacijom 250 mg/l.
0
Temperatura vode kreće se od 13,5 - 17,0 C što je iznad srednje godišnje temperature vazduha.
Odnosno, povišena temperaturakarstnih izdanskih voda na vrelu Banjica u Raševu nedvosmisleno
ukazuje na njihovu sifonalnu aktivnost.Za vrelo Banjice izraĊene su i usvojene zone sanitarne zaštite
(I. Ivanović, Z. Filipić: Program sanitarne zaštite izvorišta ''Banjica'' u Raševu, 2008). Odluku o uspostavi
zona sanitarne zaštite Skupština opštine Milići je usvojila na desetoj sjednici odrţanoj 05.11. 2013. Godine
.
7.11. Ostala izvorišta
Pored ova dva izvorišta vaţno je napomeniti i znaĉajne koliĉine podzemnih voda koje se dreniraju
preko Štedrovog vrela. MeĊutim ovo izvorište, kao i ĉitav juţni dio opštine Milići nije detaljnije istraţivan sa
hidrogeološkog aspekta. Treba napomenuti da opština Milići s obzirom na poloţaj i geografsko geološke
karakteristike ima veliki broj izvorarazliĉitog kapaciteta .Ne postoji registar ovih izvorišta na prostoru
opštine kao i odreĊene karakteristike u smislu izdašnosti i hemijsko bakteriološkim karakteristikama . U
smislu boljeg potencijalnog korištenja ovog resursa neophodno je napraviti katastar izvorišta odrediti
koordinate i dati neke od osnovnih karakteristika .
7.12. HIDROTEHNIĈKA INFRASTRUKTURA
Regulacija vodotoka
Regulacija vodotoka Studenog Jadra izvršena je u centralnom urbanom podruĉju opštinskog centra Milići.
7.13. ZAGAĐIVAĈI
ZagaĊenje vodenih tokova se vrši iz nekoliko izvora : privredne aktivnosti, poljoprivreda, komunalne vode i
ĉvrsti otpad .
7.13.1. Privredni subjekti
DrvopreraĊivaĉki kapaciteti : Savox, Wudinpex, Samatini, Promil, 6. maj, Boksit – drvoprerada
Eksploatacija rude : Kopovi Braćan, Podbraćan, Crvene stijene, pozajmišta kamenog materijala : Vrsinje i
Zaklopaĉa .
Pekare : Mileks, San, Golić
Praonice automobila : Ĉopa, Mišići (dvije praonice)
Zanatske radnje : Mišić,Sušić Kamenorezac, ....
Farme : farma koka nosilja, farma pilenki, farma svinja (u sklopu Boksita), Privatne farme muznih krava
(više lokaliteta na podruĉju opštine), Farma za tov junadi (Lukić Polje), farma za tov brojlera (Kaldrmica)
Proizvodnja stoĉne hrane (Mileks)
Separacija kvarcnog pijeska (Lukić Polje)
Prizzvodnja betona i betonske galanterije (Lukić Polje)
Sušara za voće, ljekobilje i meso (Lukić Polje)
61
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Privredni subjekti i aktivnosti koji oni vrše mogu imati i imaju uticaj na zagaĊenje vodenih tokova,
podzemnih voda, izvorišta ... ZagaĊenje se vrši ispuštanjem otpadnih voda bez predhodne obrade,
odlaganjem otpadnog materijala i nus produkata iz proizvodnje i distribucijom ĉvrstih ĉestica u vodene
tokove kao i promjenom uslova za pojavu izvorišta ili otvaranjem podzemnih dţepova ĉime se utiĉe na
disbalans u prozoku podzemnih voda . Kada govorimo o vodotocima na podruĉjuopštine Milići velika
opterećenja trpi Zeleni Jadar u smislu velike disperzije ĉvrstih ĉestica kao posledica eksploatacije rude
boksita . Naĉin na koji ovaj polutant utiĉe već smo opisala mada na ovom mjestu moramo još jednom
objasniti . Usled erozije i nedostatka taloţnika za mulj prije korita Zelenog Jadra i rijeke Toluše velika
koncentracija ĉvrstih ĉestica dospjeva u rijeku . Ovo prouzrokuje jake pomute posebno u proljeće i jesen
kada se mrijesti najveći broj riblji vrsta . Pomut su dugotraje . Ovo za posledicu ima smanjenje ribljeg
fonda i to na dva naĉina : Kada temperatura vode u nekim srednjim slojevima dostigne odreĊenu
vrijednost riba dobija nalog i polaţe ikru . Velika koncentracija ĉvrstih ĉestica spreĉava prodor sunĉeve
svjetlosti u dubljeslojeve vode tako da ona pri dnu ostaje podhlaĊena što za posledicu ima manji broj
izleţene mlaĊi iz ikre . Velika koncentracija ĉestica u vodi direktno ugroţava mlaĊ što preko smetnji za
disanje što preko loše vidljivosti (teţe pronalaţenje harane i izloţenostgrabljivicama) . Nemogućnost
prolaska svijetlosti direktno utiĉe i na sadrţaj algi kojima je ona potreba za fotosintezu i rast a koja sliuţi i
kao hrana za neke riblje vrste. TakoĊe treba napomenuti obzirom na porjeklo ĉvrstih ĉestica da u njima
postoji i ĉesticakoje sadţe Ţeljezo koje spada u grupu teških metala . TakoĊe ova pojava ima uticaj i na
sastav i koliĉinu algi jer je poznato da nekad karakteristiĉe zelene alge koje su uticale i na boju rijeke,
zahtjevajusunĉevu svijetlost za svoj razvoj . Zbog pomuta smanjuje se prisustvo svijetlosti a povećava
koliĉina mulja što odgovara za razvoj smeĊih algi . Otpadne vode iz ostalih sektora (Separacija, betonjara)
mogu sadrţati odmašćivaĉe, ĉvrste ĉestice cement... Otpadne vode iz drvoprerade mogu sadrţavati
ostatke lakova, boja, ljepila a najĉešće kiselina koje se proizvode u procesu sušenja i utiĉu na promjenu
PH vrijednosti vode . Ranijih godina odbacivala se pilljevina koja je u procesu razlaganja takoĊe
oslobaĊala kiselinu i uticala na poremećaj PH vrijednosti sredine i vodotokaova u ĉije blizine je
deponovona. Danas se ona ne odlaţe već se koristi u proizvodnji briketa i kao gorivo u parionama . Sve
farme ispuštaju ţivotinjske fekalije . Posebno su opasne fekalije ţivotnja koje kroz ishranu koriste
hormone, antibiotike i druge stimulatore koji se kasnije naĊu u vodotocima . Radionice za popravku vozila,
obradu metala i praonica automobila proizvode otpadne vode koje sadrţe motorna ulja, emulzije, naftu i
deterdţente koji u zavisnosti od koliĉine vrše manje ili veće zagaĊenje kada preko ispusta završe direktno
u vodotoku ili spiranjem sa tla posredno . Kada govorimo o industrijskim otpadnim vodama veliki uticaj na
zagaĊenje Studenog Jadra i rijeĉice Tabahane ima fabrika Alpro koja se nalazi na podruĉju opštine
Vlasenica a iz koje je u nekolko navrata u prošlosti izvršeno trovanje ribe i ţivih organizama u ovim
vodotocima .
7.13.2. Kanalizacione vode
Fekalije se preko ureĊenih ili individualnih kanalizacionih sistema provode u recipijent ili se odlaţu u
septiĉke jame . Na podruĉju opštine Milići ne vrši se predhodni tretman fekalne kanalizacije pa se ona
direktno ili posredno preko tla i oborinskih voda ispušta u recipijent . Posebno veliki uticaj imaju gusto
naseljena urbana podruĉja koja emituju velike koliĉine kanalizacije . TakoĊe problem se dodatno
usloţnjava površinom i brojem mjesta na kojima se vrši ispust jer se na ovaj naĉin povećeva površina
zagaĊenja . Sistemi za preĉišćavanje i obradu voda su skupi i to je jedna od najvećih prepreka za njihovu
upotrebu i smanjivanje ovog uticaja . Kanalizacija utiĉe na smanjenje kiseonika u vodi pojavu štetnih aligi i
povećanje broja bakterija u vodi . Pored fekalija kanalizacija sa sobom nosi i ostale otpadne vode iz
domaćinstva te i hemijski utiĉe na zagaĊenje vode .
7.13.3. Ĉvrsti otpad
Odvoz ĉvrstog otpada vrši Komunalno preduzeće na gradsku deponiju kojase nalazi u reonu kopova
rudnika Boksita . Odvoz otpada se vrši iz gradskog i prigradskih gušće naseljenih mjesta . Problem
odlaganja otpada na ovaj naĉin ogleda se u podlozi tj. Zemljištu na koje se otpad odlaţe je po svojoj vrsti i
strukturi karcit . Karcit kao podloga je izuzetno propustan tako da velika koliĉina teĉnosti nastale
62
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
raspadom otpada i spiranjem preko oborina završava u vodotocima i podzemnim rezervoarima vode .
Izgradnjom i aktiviranjem regionalne deponije smanjiće se uticaj na zagaĊenje koji proizvodi gradska
deponija. Aktivnostima na proširenju podruĉja sakupljanja otpada stvoriće se uslovi za smanjenje broja
divljih deponija .
7.13.4. Poljoprivreda
Poljoprivrednom proizvodnjom se bave privredni subjekti : Boksit (farma koka nosilja i farma za uzgoj
pilenki), Mileks doo (farma svinja i obrada mesa) kao i individualni poljoprivredni proizvoĊaĉi . Od
poljoprivrednih proizvoĊaĉa na opštini Milići najdominantniji su poljoprivrednici koji se bave mješovitom
poljoprivrednom proizvodnjom sa manjim brojem krupne ili sitne stoke u konbinaciji sa obraĊivanjem
manjih površina uglavnom sa malom primjenom hemijskih sredstava . Od ekonomski zanaĉajnijih
proizvoĊaĉa izdvajaju se mljekari, malinari nekoliko domaćinstava koji imaju veća stada ovaca ili veće
zasade voća . O uticaju farmi na zagaĊenje već je bilo rijeĉu u dijelu koji se odnosio na privredu .
Poljoprivredna proizvodnja je trenutno na dosta primitivnom nivou sa maliom primjenim mehanizacije i
upotrebom hemije u primjeni agrotehniĉkih mjera pa za sada nema izrazite opasnosti sa te strane .
7.14. Snabdijevanje vodom
Glavna izvorišta za snabdijevanje Milića vodom su:
• izvorište Nikolina voda u Zaklopaĉi;
• izvorište Studeni Jadar u Gornjem Zalukoviku (sa vodozahvatom ispod hidroelektrane).Izvorište
Nikolina voda (Qmin=18.5 l/sec, Qsr=60 l/sec) kaptirano je 1973. godine za potrebe tadašnjih oko
2000 stanovnika mjesne zajednice Milići, usputnih sela, remontne radionice "Boksit-trans" Milići,
pilane "6. avgust" sa ostavljenom mogućnosti prikljuĉenja naselja Nova Kasaba. Od zahvata vode
u Zaklopaĉi gravitacionim cjevovodom duţine 6350 m profila ø250 mm voda se dovodi do rezervoara
neposredno iznad Milića - naselje Goloĉevina. Nagli privredno -ekonomski razvoj i urbanizacija
tadašnje mjesne zajednice Milići zahtijevao je proširenje postojećeg sistema vodosnabdijevanja, pa
se tako 1990. došlo do ideje o izgradnji vodozahvata ispod hidroelektrane uGornjem Zalukoviku
(koja je izgraĊena 1949. godine) za ĉije potrebe je kaptirano izvorište Studenog Jadra. Od zahvata vode
ispod hidroelektrane Zalukovik, voda se gravitacionim cjevovodom duţine 3782 mod PVC cijevi DN
250 mm dovodi do kaptaţe u Zaklopaĉi, gdje se miješa sa vodom
izvorišta Nikoline vode i vrši tretman (dezinfekcija hlorom). Tako tretirana voda se distribucionim
cjevovodom od ACC DN 250 mm odvodi do rezervoara neposredno iznad Milića - lokalitet
3
Goloĉevina. Iz rezervoara Goloĉevina (zapremine 1500 m , kota 325 mnm) vrši se snabdijevanje vodom
oko 5000 stanovnika opštine Milići. Od rezervoara u Milićima vodom se snabdijeva naselje Nova Kasaba,
kao i usputna naselja. Ovaj vodovod opskrbljuje vodom i dio naseljenog
mjesta Rajići (ogranak od Dubniĉkog Mosta). IzgraĊeni sistem vodosnabdjevanja za naseljeno mjesto
Rajići još uvjek nije profunkcionisao iako je odavno izgraĊen zbog problema sa ne rješeni imovinsko
pravnim odnosima i neophodnim dozvolama za puštanje u rad. Prigradsko naselje Mišići je takoĊe
prikljuĉeno na glavni vodovodni sistem (vodovodni sistem dolazi do Lukić Polja na jugoistoku).Rudniĉki
objekti preduzeća AD "Boksit" u Gunjacima se snabdijevaju vodom sa lokalnog izvorišta Brestovik.
3
Za potrebe ovog vodovoda izgraĊen je rezervoar zapremine 50 m , lociran na koti 678 mnm.Za
naselja Rupovo Brdo i Đile zahvaćena su tri vrela (lokalitet Kupusna), sagraĊen dovodni cjevovod i
3
rezervoar zapremine 60 m (lokalitet Rudo brdo, kota 678 mnm).
3
Vodovod sela Nurići se sastoji od zahvata vrela, dovodnog cjevovoda, rezervoara zapremine 35 m
i cjevovoda kroz naselje.Za vodovod naselja Derventa zahvaćeno je lokalno vrelo "Jama", sagraĊen
3
rezervoar zapremine 50 m i cjevovod.U sluĉaju vodovoda sela Glušac zahvaćeno je lokalno vrelo,
3
izgraĊen rezervoar zapremine 10 m i cjevovod.
Vodovod sela Vukovići ĉini zahvat vode sa izvorišta rjeke Tišĉe od fabrike Alpro Vlasenica sa
3
rezervoarom zapremine 60 m lokalna vodovodna mreţa je proširena na dio naseljenog mjesta
Vrtoĉe, Naseljenog mjesta Bakići i Rajići. Sa vodovoda Klokot se snabdijeva vodom naselje Maćesi.
3
Pored graĊevine na zahvatu vrela, izgraĊeni su odgovarajući cjevovodi, kao i rezervoar od 100 m .Pored
ovih na podruĉju opštine postoji izgraĊen veći broj manjih lokalnih vodovodnih sistema.
63
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Za vodosnabdjevanje nselja Gornja Mahala i Metaljka izgraĊena su dva rezervoara zapremine po 25 m
3
7.15. Zone sanitarne zaštite izvorišta
Propisane mjere zaštite izvorišta treba da definišu naĉine korištenja zaštitnog podruĉja izvorišta kako u
pogledu urbanizacije i industrijskog razvoja, tako u pogledu korištenja zemljišta za potrebe
poljoprivrede, šumarstva i drugih djelatnosti. Skupština opštine je usvojila Program sanitarne zaštite
izvorišta "Banjica" i Program sanitarne zaštite izvorišta ''Nikolina voda''.UraĊen je i elaborat za zone
sanitarne zaštite Jama .TakoĊe je potrebno da se definišu zone i za ostala izvorišta koja se koriste za
vodosnabdjevanje većeg broja ljudi ali i za potencijalna izvorišta kako bi se moglo upravljati prostorom i
graĊenjem .
Uspostava zona sanitane zaštite definisana je zakonskim regulativama i to :
U skladu sa odredbama ĉlana 20. Pravilnika o mjerama zaštite, naĉinu odreĊivanja i odrţavanja zona i
pojaseva sanitarne zaštite podruĉja na kome se nalaze izvorišta kao i vodni objekti i voda
namjenjeni ljudskoj upotrebi (Sl. glasnik R.S. broj 07/ 03), a u kome se izmeĊu ostalog navodi: "Sa
ciljem utvrĊivanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, kao i obezbjeĊenja sprovoĊenja mjera
higijenske ispravnosti vode koja je namijenjena ljudskoj upotrebi, donosi se program sanitarne taštite
vode na nivou svake opštine ili grada,...",
Zakonski okvir koji takoĊe odreĊuje okvirno ovu obavezu :
 Zakonom o vodama (Sl. glasnik R.S. broj 50/06), prije svega imajudi u viduĉlanove 70-75;
 Pravilnik o mjerama zaštite, naĉinu odreĊivanja i odrţavanja zona i pojasevasanitarne zaštite
podruĉja na kome se nalaze izvorišta kao i vodni objekti ivoda namjenjeni ljudskoj upotrebi (Sl.
glasnik R.S. broj 07/03);
 Pravilnik o higijenskoj ispravnosti vode za pide (Sl. glasnik R.S. broj 40/03).
7.16. Zone sanitarne zaštite za izvorište Nikoline vode
7.16.1. Geografski poloţaj i geomorfološke karakteristike istraţnog terena
Istraţivano slivno podruĉje vrela „Nikolina voda“, vodosnabdijevanje opštine Milići, situirano je u istoĉnom
dijelu Republike Srpske. Samo kaptirano vrelo udaljeno je oko 1 km od regionalnog puta Milići-Vlasenica u
podruĉju sela Zaklopaĉa. Najveći dio istraţivanog terena nalazi se juţno od samog vrela. Podruĉje
pripada brdsko-planinskom terenu sa prosjeĉnom nadmorskom visinom od oko 600 m. Najniţi dijelovi
terena vezani su za rijeĉnu dolinu Studenog Jadra, sa nadmorskom visinom oko 400 m. Najveći vrhovi
prelaze 1000 mnm, a to su Sikira (1071 mnm) i Ţeţenica (1222 mnm). Na nadmorskoj visini preko 800
mnm su vrhovi Biraĉ (982), Sjeĉina (954) i Vlakov grob (867). Osnovna odlika reljefa istraţnog terena su
veoma strmi nagibi. Ovakvi topografski odnosi karakteristiĉni su i za samo zaleĊe vrela „Nikolina voda“.
Vrelo se nalazi neposredno u dolini Studenog Jadra (na desnoj dolinskoj strani) na 350.89 mnm.
Neposredno iza vrela diţu se veoma strme sjeverne padine Podbirĉa. Na oko 1200 m vazdušne linije
jugozapadno uzdiţe se vrh Podbiraĉ sa 874 mnm, što daje gradijent pada od 0.47.
64
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika 1. Geografska karta sa prikazom područja istraţivanja (crvenamarkacija), 1:100.000
U geomorfološkom smislu na istraţnom terenu jasno se izdvajaju dvije cjeline. Prva je izgraĊena od
karbonatnih, a druga se izdvaja u okviru nekarbonatnih stijenskih masa. Karbonatni kompleks stijena
mezozojske starosti zauzima više od 50% ispitivanog terena. Ove stijene se pruţaju dvjema paralelnim
zonama pravca pruţanja SSZ-JJI, što pribliţno odgovara tzv. „dinarskom pravcu pruţanja“ stijenskih
kompleksa, karakteristiĉnom za cijelu oblast unutrašnjih Dinarida. Ovaj kompleks duboko je zahvaćen
procesom karstifikacije, ali nema tipiĉan izgled holokarstnog terena. Najveći površinski morfološki oblici su
vrtaĉe, uglavnom ljevkastog i tanjirastog oblika. Dna vrtaĉa su zapunjena naslagama crvenice i obrasla
travom, te niskim rastinjem. Najveći broj vrtaĉa pojavljuje se na manjim karstnim platoima na Birĉu i juţno
od Gornjeg Zalukovika. Van terena od znaĉaja za problematiku zaštite vrela „Nikolina voda“ registrovani
su i veći oblici i uvale (Partizansko polje, Balina poljana itd.). Pored navedenih konstatovan je i ĉitav niz
manjih oblika kao što su škrape, muzge itd. Na ispitivanom terenu nije registrovan nijedan veći podzemni
morfološki oblik (pećina, jama) ali su registrovane brojne kaverne. Evidentno je i prisustvo brojnih
podzemnih karstnih kanala, što je logiĉno s obzirom na duboko razvijen proces karstifikacije. Druga
cjelina, izgraĊena od nekarbonatnih stijena, ima najveće rasprostranjenje u centralnim i krajnjim sjevernim
dijelovima terena , a predstavljene su preteţno kompleksom karbonskih škriljaca i jezerskih neogenih
naslaga, sliĉnih geomorfoloških karakteristika. Ovaj dio terenakarakterišu blaţi nagibi terena, a što je
65
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
posljedica intenzivne erozije i zaobljavanja istaknutih i oštrih oblika. Posebno izraţeniprocesi supovršinsko
oticanje, spiranje i jaruţanje, što je logiĉna posljedica slabe vododrţivosti ovih stijena. Posledice
navedenog ogledaju se u pojavi brojnih dubokih jaruga i uskih dolina manjih površinskih tokova. Znatno je
rasprostranjenje i tvorevina savremenih morfoloških procesa od kojih dominatnu ulogu imaju fluvijalni i
siparsko-deluvijalni procesi. Aluvijalne naslage imaju veću debljinu samo u dolini Studenog Jadra, a
moguće je uoĉiti prisutstvo i manjih rijeĉnih terasa (7-8 m relativne visine). U koritima manjih rijeĉnih
tokova širina aluvijalnih naslaga rijetko prelazi 1 m. Za razliku od ovih tvorevina, karakteristiĉno je znatno
prisustvo deluvijalnih i siparskih. Najĉešĉe su vezane za zone velikih visinskih razlika, koje odgovaraju
kontaktu karbonatnih i nekarbonatnih stijena, odnosno zonama intenzivnijih tektonskih kretanja. Debljina
ovih naslaga ĉesto prelazi 10 m. Materijal je uglavno nesortiran i nezaobljen, izgraĎen od odlomaka
kreĉnjaka razliĉite veliĉine. S obzirom na karakter izvôra i njihovo pojavljivanje ĉesta je pojava taloţenja
izvorskih bigrova. Nekada su oni vezani za zone savremenog, a nekada za zone starog isticanja, koje su
procesom karstifikacije spuštene na veću dubinu (ispod lokalnog erozionog bazisa). Jedna od znaĉajnih
pojava nalazi se na 1.5 km uzvodno od „Nikoline vode“ na lijevoj obali Studenog Jadra, odakle su se
tokom vremena bigrovi povremeno eksploatisali za lokalne potrebe. Debljina ovih izvorskih sedimenata
varira od 1 do 10 m. Od savremenih morfoloških pojava konstatovane su i pojave kliţenja terena, vezane
za zone rasprostranjenja karbonskih škriljaca. Pojave su lokalnog karaktera i bez većeg znaĉaja.
Ispitivano podruĉje karakteriše umjereno kontinentalna klima, s tim što se u višim dijelovima javlja prelaz
ka planinskom tipu klime. Osnovne klimatske karakteristike su topla ljeta i duge hladne zime, sa velikim
koliĉinama atmosferskog taloga tokom godine. Poznavanje klimatskih faktora kao što su padavine,
temperatura vazduha i vlaţnost vazduha od velikog su znaĉaja za sagledavanje hidrogeoloških
karakteristika terena, odnosno bilansa voda u slivu vrela "Nikolina voda" pa im se stoga i posvećuje
adekvatna paţnja u ovom radu.
7.16.2. Padavine
U cilju analize pluviometrijskog reţima i njegovog uticaja na reţim podzemnih voda iskorišteni su podaci
osmatranja sa tri kišomjerne stanice, relevantne za istraţivano podruĉje: Han Pijesak (1090 mnm),
Vlasenica (670 mnm) i Gunjaci (577 mnm). Sume padavina analizirane su za period 1966-1979 za
kišomjernu stanicu Han Pijesak, 1969-1978. za kišomjernu stanicu Vlasenica i 1970-1979. za kišomjernu
stanicu Gunjaci (prilog 2). Za kišomjerne stanice Han Pijesak i Vlasenica iz Hidrometeoroloških glasnika
SFRJ preuzete su vrijednosti padavina za periode 1931.-1960. Ova vrijednost za kišomjernu stanicu Han
Pijesak iznosi 1059 mm, a za stnicu Vlasenica 1168 mm. Padavine variraju od 1059 mm vodenog taloga
godišnje (Han Pijesak) do 1168 mm (Vlasenica). Ovo ukazuje na neravnomjernost izluĉivanja padavina i
specifiĉne mikroklimatske karakteristike, uzevši u obzir da je Han Pijesak na 420 m većoj nadmorskoj
visini od Vlasenice. Srednja godišnja suma padavina za sve tri kišomjerne stanice iznosi 1112 mm, te se
ista vrijednost usvaja kao orjentaciona za prosjeĉnu godišnju sumu padavina istraţivanog podruĉja.
Ekstremne vrijednosti godišnjih suma padavina kreću se u granicama
Tabela.Ekstremne vrijednosti godišnjih padavina razmatranih kišomjernih stanica
Kišomjerna
Minimum
Maksimum
Godina
stanica
(mm)
(mm)
Godina
Han Pijesak
893
1971
1291
1970
Vlasenica
1042
1973
1335
1970
Gunjaci
821
1979
1597
1970
Prikazano u tabeli 1 ukazuje na to da su maksimalni rasponi godišnjih suma padavina skoro dvostruki (od
821 mm do 1597 mm). Srednje mjeseĉne vrijednosti padavina za sve tri stanice prikazane su u tabeli 2, te
na slici 2.
66
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela2.Srednje mjesečne vrijednosti padavina za razmatrane trikišomjerne stanice
Mjesec
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
Sr.vrijed.
74
80
69
91
121
124
110
101
101
X
XI
XII
84
88
83
Vrijednosti padavina imaju relativno kontinuiran trend rasta od januara do juna, a zatim lagano opadaju do
kraja godine. Jasno se izdvaja jedan maksimum-kraj proljeća -poĉetak ljeta i jedan minimum – tokom
zimskih mjeseci (decembar-januar). Maksimalne vrijednosti srednjih mjeseĉnih padavina variraju u
širokom rasponu. Na kišomjernoj stanici Han Pijesak raspon srednjih mjeseĉnih suma padavina kreće se
od 62 do 128 mm, na stanici Vlasenica od 76 do 127 mm, te na kišomjernoj stanici Gunjaci od 66 do 139
mm. U pogledu mjeseĉnih suma padavina takoĎe postoje znaĉajne razlike. Tokom pojedinih mjeseci
padne svega do 5 mm vodenog taloga (decembar 1972). Suprotno tome, u pojedinim mjesecima padne
preko 200 mm, pa i 300 mm vodenog taloga. Tako su na kišomjernoj stanici Han Pijesak rgistrovane
padavine od 222 mm (jun 1969.), 249 mm (juli 1972.), ponovo 222 mm u novembru 1974.god. i 210 mm
(septembar 1978). Na kišomjernoj stanici Vlasenice zabiljeţene su sljedeće vrijednosti mjeseĉnih padavina
većih od 200 mm: 301 mm (jul 1972.), i 213 mm (oktobar 1974.). Na stanici Gunjaci maksimalne mjeseĉne
padavine su registrovane u maju 1970.god. (251 mm) i oktobru 1974.god. (244 mm). Ovakav
neravnomjeran rapored izluĉivanja atmosferskog taloga svakako ima uticaja i na reţim izdanskih voda.
Svakako, veliki znaĉaj za vodni bilans imaju snijeţne padavine, odnosno njihovo topljenje, jer se period
topljenja uglavnom poklapa sa periodima maksimalnih proticaja vrela tokom marta i aprila.
7.16.3. Hidrografske karakteristike
Dominantu ulogu u hidrografskom pogledu na istraţnom podruĉju ima rijeka Studeni Jadar, koja
nastaje od vrela u selu Odţak sa minimalnim registrovanim proticajem za period jednogodišnjih
osmatranja 1966/67 od 600 l/s. Od pritoka treba istaći desnu pritoku Rijeku, kao i Vlaku na krajnjem
sjeveroistoku terena. Ovi tokovi su svoja korita usjekli uglavnom u kreĉnjaĉkim stijenama, sa strmim
nagibima. Hidrografska mreţa (slika 3) na istraţnom podruĉju normalno je razvijena, s tim da u okviru
karbonatnog stijenskog kompleksa nema većih tokova. Poloţaj korita tokova predisponiran je
uglavnom rajednim strukturama, a sama hidrografksa mreţa ima dendritiĉan tip.
Kako je već navedeno najveći rijeĉni tok je Studeni Jadar. Glavni izvori ovog toka nalaze se
neposredno iznad sela Gornji Zalukovik. Od izvorišta teĉe pravcem S-J i na oko 2 km nizvodno
prima prvu veću pritoku Kulinu, a potom i najveću pritoku Rijeku, sa desne strane. Nakon ušća Rijeke
tok Studenog Jadra povija i teĉe pravcem SI-JZ, paralelno sa poloţajem regionalne rasjedne
strukture koja je predisponirala pravac toka. Nizvodno od ušća Rijeke tok je usjeĉen u karbonatne
stijene sa strmim dolinskim stranama. Do vrela „Nikolina voda“ konstatovano je nekoliko manjih
erozionih proširenja dekametarskog reda veliĉine, a tek nizvodno od vrela aluvijalne naslage širine
oko 70 m. Desna pritoka Rijeka formira se od niza manjih potoka koji teku preko škriljaca karbonske
starosti, a najveći su Ornica i Brezanski potok. Krajnji istoĉni dio ispitivanog terena pripada slivu
Lukavice. Formira se od niza manjih potoka i jednog jaĉeg vrela (van ispitivanog terena). Najveća
lijeva pritoka Vlaka formira se na sjevernim padinama Sikire. Krajnjim sjevernim dijelo
podruĉja teĉe rijeka Tabana. Dolazi iz pravca Vlaseniice i kod
o Zak
klopaĉe se ul i va u Studeni Jadar.
Hidrografka mreţa šireg istraţnog podruĉja vidljiva je na slici
67
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika. Hidrografska mreţa šireg istraţnog područja
U nastavku teksta daju se rezultati hidrometrijskih ispitivanja provedenih na predmetnim tokovima tokom
ljeta 1981.god, te ljeta 2008.god. Proticaji su 1981.god. odreĎivani metodom plovka, ponegdje samo
procijenjeni, a 1982. i 2008. godine hidrometrijskim krilom (slika 5, prilog 7). Na Studenom Jadru
21.8.1981.god., neposredno prije ušća Rijeke konstatovan je proticaj od 220 l/s (broj vodomjernog profila
20 na prilogu ), na oko 1 km uzvodno od vrela 300 l/s (oznaka profila 3a), a pribliţno ista vrijednost
proticaja konstatovana je i samog vrela (profil 3b). Tokom stacionarnih osmtranja elemenata reţima
izdanskih voda na vrelu „Nikolina voda“, osmatrane su i veliĉine proticaja Studenog Jadra kod samog
vrela.
Procijenjene su sljedeće veliĉine:
68
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela Procijenjene vrijednosti proticaja Studenog Jadra sept.1981.–maj1982
Datum
21.9.1981.
14.1.1982.
7.5.1982.
Proticaj (l/s)
1200
2000
3000
U cilju odreĊivanja proticaja rijeke Studeni Jadar i utvrĊivanja odnosa površinskih i izdanskih voda u ovoj
zoni, 5.6.1982.god. izvršena su simultana hidrometrijska mjerenja na ukupno 5 vodomjernih profila.
Rezultati ovih mjerenja, odnosno sraĉunate veliĉine proticaja prikazane su i na detaljnoj hidrogeološkoj
karti 1:5.000 (prilog 7). Prvo mjerenje uraĊeno je na Studenom Jadru, neposredno kod vrela (kod mosta),
stim što se „višak“ vode sa vrela uliva nizvodno oko 150 m od profila. Na ovom izlaznom profilu iz
karstnog dijela terena dobijen je proticaj 1623 l/s (mjerni profil 1, prilog 7). Drugo mjerenje (2 na prilogu 7)
izvršeno je na oko 450 m uzvodnije, u erozionom suţenju, a oko 50 m uzvodno od niza manjih izvora na
lijevoj i desnoj strani. Na osnovu mjernih podataka sraĉunat je proticaj od 1550 l/s. To ujedno ukazuje na
povećanje proticaja izmeĊu profila 2 i 1 od 73 l/s. Vodomjerni profil 3 nalazi se oko 1000 m uzvodnije od
profila 2 (ispod mosta), a oko 300 m ispod kontakta karbonatnih i nekarbonatnih stijena. Dobijen je proticaj
1323 l/s, što ukazuje na priraštaj proticaja od 227 l/s do profila 2, odnosno 300 l/s do profila 1. Profil 4 na
kome je mjeren proticaj nalazi se na oko 800 m uzvodnije od prethodnog (profila 3) u karbonskim
škriljavim stijenama, odnosno oko 500 m prije kontakta sa trijaskim kreĉnjacima. Veliĉina proticaja na
ovom profilu iznosila je 1542 l/s, što ukazuje na gubljenje vode od 219 l/s do profila 3. Dolazi se do
zakljuĉka da je ispod kontakta, na kreĉnjaĉkom dijelu terena vjerovatno formirana aktivna ponorska zona.
Uporedbom veliĉina proticaja na ulaznom profilu (profil 4) i izlaznom profilu (profil 1) uoĉava se priraštaj
proticaja od 81 l/s, što bi se sa izdašnošću vrela mjerenim istog dana od 53 l/s iizdašnošću svih vrela u
kreĉnjaĉkoj klisuri, moglo izravnati. U cilju kontrole taĉnosti izmjerenog proticaja na profilu 4 izmjereni su
proticaji Studenog Jadra i Rijeke neposredno iznad sastava navedenih vodotoka. Na profilu 5 Studenog
Jadra dobijen je proticaj od 1424 l/s, a na Rijeci na profilu oznaĉenom brojem 6 proticaj od 93.5 l/s.
Sumarno proticaj na profilima 5 i 6 iznosi 1517.5 l/s i ukazuje na priraštaj proticaja od ušća Rijeke do
profila 4 (600 m udaljenog), od 24.5 l/s. Ovo ukazuje na realnost izmjerenih proticaja na profilima 4, 5 i 6.
Prosjeĉne greške koje se dobijaju mjerenjem proticaja metodom hidrometrijskog krila iznose prosjeĉno
5%. Uzimajući u obzir i mogućnost subjektivne greške pri mjerenju iproraĉunu, moţe se sa sigurnošću
tvrditi da postoji aktivna ponorska zona na karbonatnom (kreĉnjaĉkom) dijelu terena, neposredno ispod
kontakta sa nekarbonatnim stijenama. Uslovi cirkulacije ovih voda, te odnos izdanskih i površinskih voda
bićeposebno analizirani. Na ostalim tokovima konstatovane su sljedeće vrijednosti proticaja, mjerene
izmeĊu 18. i 22. avgusta 1981.god.: - Rijeka je imala proticaj od 20 l/s neposredno prije ušća u Studeni
Jadar (broj profila 22 na prilogu 7), stim što je u nešto uzvodnijem dijelu proticaj iznosio oko 30 l/s (profil
36). Uzevši u obzir da je korito toka usjeĉeno u vodonepropusne stijene ovu razliku proticaja nije lako
objasniti. Najvjerovatnije je rijeĉ o subjektivnoj grešci, s tim da postoji i mogućnost odreĊenog gubitka
vode u aluvijalnim naslagama, koje su u zoni ušća u Studeni Jadar nešto povećane debljine. U cilju
dopunskog razmatranja navedene nelogiĉnosti vezane za proticaje Rijeke, mjerenja su ponovljena
5.6.1982. Dobijeni proticaj na nizvodnom profilu bio je, kako je u ranijem tekstu pomenuto, 93.5 l/s (profil
6). Oko 650 m uzvodnije izmjeren je proticaj 94.5 l/s (profil 7). Razlika od 1 l/s ukazuje i na moguću
subjektivnu grešku pri mjerenju. Proticaj bi na nizvodnom profilu morao biti veći, zbog većeg broja manjih
pritoka i slabijih izvora. Moţe se zakljuĉiti da se radi o gubljenju odreĊene koliĉine vode u nanosu, ali o
nekim većim koliĉinama ne moţe biti rijeĉi, usljed male vodopropusnosti karbonskih sedimenata.
- Najveća dena pritoka Rijeke - Brezanski potok imao je 21.8.1981.god. proticaj 9 l/s.
- Rijeka Vlaka, desna pritoka Lukavice, nastaje od niza slabih izvora. Na oko 1.5 km od izvorišne zone
izmjeren je proticaj od svega 5 l/s.
Treba konstatovati da su proticaju mjereni u periodu najniţih voda. Usled registrovanih gubitaka vode
izmeĊu mjernih profila 3 i 4 tokom izrade Programa sanitarne zaštite ponovljena su hidrometrijska
mjerenja na ovim profilima. Poloţaj profila oznaĉenih sa I i II vidljivi su u prilogu 7. Elementi za proraĉun
brzina površinskog toka, odnosno sraĉunatog proticaja dati su na slici 4.
69
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Na uzvodnijem profilu (profil II, odnosno profil 4 1982.god.) sraĉunat je proticaj od 361 l/s, dok je na
nizvodnijem profilu, nedaleko od kamenoloma (profil I na prilogu 7, 1982.godine. profil 3) sraĉunat proticaj
od 325 l/s. Ovo dokazuje taĉnost ranijih pretposatvki o postojanju aktivne ponorske zone u koritu
Studenog Jadra izmeĊu profila I i II, odnosno 3 i 4 (prilog 7) jer je i u ovom sluĉaju registrovan gubitak od
36 l/s.Mjerenja su kako je vidljivo izvedena u periodu minimalnih voda. Mjerenja su provedena
19.8.2008.god. S obzirom na navedene hidrogeološke uslove na ovom terenu, a posebno naznaĉajno
prisutstvo karbonatnih stijena, prvenstveno kreĉnjaka, rijeĉni tokovi imaju velikeoscilacije proticajatokom
hidrološke godine. Na ovom dijelu terena nema stalnih hidroloških profila pa su zakljuĉci uglavnom
bazirani na povremenim osmatranjima proticaja Studenog Jadra. Odnos Qmin:Qmax u naliziranom
periodu je oko 1:10, a maksimalna amplituda vjerovatno je i veća.
Slika. Studeni Jadar nakon ušća Rijeke
70
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.16.4. Odnos površinskih i podzemnih voda
Na analiziranom terenu mogu se posmatrati odnosi površinskih voda sa podzemnim vodama u okviru
karstnog, pukotinskog i zbijenog tipa izdani. Svakako, s obzirom na razmatranu problematiku najveći
znaĉaj ima odnos površinskih voda sa podzemnim vodama u okviru karstne izdani. Sa druge strane,
zbijeni tip izdani u aluvijalnim naslagama nalazi se u aktivnoj hidrauliĉkoj vezi sa površinskim vodama
Studenog Jadra i Rijeke. Pitanje odnosa podzemnih voda i pukotinske izdani u donjotrijaskim sedimentima
je otvoreno, s obzirom na gubljenje voda Studenog Jadra u dijelu gdje on teĉe preko ovih stijena.
MeĊutim, ako uzmemo u obzir malu propusnost ovih stijena, mnogo je vjerovatnije da je gubitak posljedica
infiltracije površinskog toka u karbonatnim stijenama. Rezultati hidrometrijskih mjerenja iz juna 1982.god.,
odnosno avgusta 2008.god. ukazuju na gubitak vode Studenog Jadra u karstnu izdan, neposredno po
ulasku u kreĉnjaĉku klisuru. Ove vode najvjerovatnije direktno prihranjuju karstno leţište izdanskih voda
„Nikolina voda“. Ukoliko razmotrimo i pojavu povećanja proticaja od profila 3 do vrela dolazimo do
zakljuĉka da je moţda rijeĉ o plitkoj cirkulaciji u karstnoj izdani, odnosno ponovnom dotoku u površinski
tok. To svakako ne iskljuĉuje pretpostavku da jedan diovoda direktno prihranjuje vrelo „Nikolina voda“,
mješajući se sa karstnim izdanskim vodama. Za ovo razjašnjenje trebalo bi izvesti detaljna hidrometrijska
mjerenja u periodu od najmnje jedne godine, što bi dalo podatke za analizu pri razliĉitom stanju nivoa
karstne izdani. Primjena hidrometrijskih istraţivanja je daleko ekonomiĉnija od ostalih jer bi opit
obiljeţavanja zahtjevao izvoĊenje skupihradova, kao što su bušenje, utiskivanje obiljeţivaĉa, prikupljanje
podataka za kvantitativnu analizu itd.
7.16.5. OPŠTI BILANS KARSTNE IZDANI
Sagledavanje opšteg bilansa i rezervi izdanskih voda u okviru karstne izdani predstavlja veoma sloţen
zadatak. U uslovima odsustva stacionarnih osmatranja izdašnosti vrela analiziraće se raspoloţivi fond
podataka i njime pokušati izvjesna procjena u pogledu ovih karakteristika karstne izdani. Analizom je
obuhvaćeno leţište karstnih izdanskih voda u slivu vrela „Đevanje“. Osnovni vid dreniranja karstne izdani
jeste putem isticanja preko vrela, potom evapostranspiracija, dok se manji dio vode gubi podzemnim
oticanjem. Osnovni vid prihranjivanja jeste infiltracija padavina. Opšta bilansna jednaĉina u prosjeĉnoj
godini, na osnovu rapoloţivih podataka, moţe se predstaviti kao: P + QS.J. = Qvr + G gdje su: P –
padavine u slivu QS.J – infiltracija voda površinskog toka Studenog Jadra Qvr- izdašnost vrela „Nikolina
voda“ G- suma svih gubitaka: evapotranspiracija, površinski oticaj, izdašnost slabijih izvora u koritu
Studenog Jadra i na istoĉnom obodu leţišta Na osnovu provedene analize slivno podruĉje vrela „Nikolina
2
voda“ iznosi oko 5.2 km . Prosjeĉne godišnje padavine prema analizi na raspoloţivim relevantnim
kišomjernim stanicama iznose 1112 mm. Izdašnost vrela u jednogodišnjem periodu 18.8.1981.5.6.1982.god. varirala je izmeĊu 18.5 l/s i 235 l/s. Svakako, iznos apsolutne amplitude kolebanja je i veći.
Za prosjeĉan proticaj aproksimativno se usvaja vrijednost od 60 l/s. Ukoliko se bilansna jednaĉina
analizira bez uĉešća infiltracije vode Studenog Jadra dobija se:
3
3
3
5.78x106 m = 1.89x106 m + 3.89x106 m
Ovo praktiĉno znaĉi da se na vrelu drenira oko 32% vode koja se formira u slivu infiltracijom vode
atmosferkog taloga, dok na gore pobrojane gubitke otpada oko 68%. Ukoliko uzmemo u obzir infiltrirane
vode Studenog Jadra, sa pretpostavkom da se u izdan infiltrira prosjeĉno 50 l/s onda bilansna jednaĉina
ima sljedeći oblik:
3
3
3
7.36x106 m = 1.89x106 m + 5.47x106 m
U ovom sluĉaju veliĉina gubitka je i veća, odnosno efektivna infiltracija padavina je manja. Ukoliko bi se
infiltracija vode Studenog Jadra još povećala, vrijednost efektivne infiltracije bila bi još manja. TakoĊe,
veliĉina srednjeg proticaja koja jeusvojena moţe biti i manja, što takoĊe utiĉe na povećanje ĉlana G
(gubici) desne strane bilansne jednaĉine. U pogledu rezervi izdanskih voda moglo bi se usvojiti da
dinamiĉke rezerve leţišta pribliţno odgovaraju srednjoj godišnjoj izdašnosti vrela (60 l/s), što bi iznosilo
3
1.89x106 m /godišnje. Za proraĉun statiĉkih rezervi nedostaju podaci o dubini zalijeganja karstne izdani i
veliĉina koeficijenta karstifikacije, odnosno specifiĉne izdašnosti .
71
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.16.6. REŢIM KARSTNIH IZDANSKIH VODA U SLIVU VRELA „NIKOLINA VODA“ I REZERVE
IZDANSKIH VODA
Na osnovu dosada provedenih istraţivanja u slivu vrela „Nikolina voda“ moţe se dati odgovarajuća analiza
kvantitativno-kvalitativnog reţima karstne izdani.
7.16.7. Reţim izdašnosti vrela
Za sada najduţi period kvantitativnih praćenja na vrelu jeste od avgusta 1981.god. do jula 1982.god.
proveden od strane struĉnjaka Instituta za hidrogeologiju RGF-a iz Beograda. Dobijeni rezultati ukazuju na
veoma neujednaĉen reţim izdašnosti i vrijednosti koje se ĉak dvostruko razlikuju u odnosu na projektovani
kapacitet od strane „Energoinvest“-a iz Sarajeva. Već je navedeno da se za jednogodišnji period
osmatranja izdašnost kretala od 18.5 l/s do 235 l/s, sa srednjom usvojenom izdašnošću pri bilansnom
proraĉunu od 60 l/s. Odnos Qmin:Qmax je oko 1:13, stim da ovo treba uzeti sa rezervom jer je za
donošenje preciznijih zakljuĉaka neophodno osmatranje proticaja od najmanje dvije hidrološke godine, a
preporuĉljivo i više. U periodu osmatranja izdašnosti ona se kretala kako je to prikazano u tabeli 4
Tabela Proticaji vrela „Nikolina voda“ u periodu avg.1981.-jul 1982.
Rednibroj mjerenja
Datm
Vrsta podatka
ProticajQ(l/s)
1.
18.8.1981.
mjereno
18.5
2.
30.8.1981.
mjereno
18.6
3.
21.9.1981.
procjena
180.0
4.
14.1.1982.
mjereno
125.0
5.
7.5.1982
mjereno
235.0
6.
5.6.1982.
mjereno
53.0
Ovi podaci govore o znaĉajnim oscilacijama izdašnosti i promjenama dinamiĉkih rezervi izdanskih voda u
okviru leţišta. Za dalje analize biće neophodno uspostaviti stalna osmatranja na vrelu kao bi se u daljem
tekstu date rezerve mogle prekategorisati u rezerve viših kategorija. Pored navedenih podataka
osmatranja izdašnosti vrela postoje podaci jednomjeseĉnoih osmatranja februar-mart 1974, a koje
prikazujemo u narednoj tabeli. Isti su prikupljeni za potrebe Glavnog projekta vodovoda Milići od strane
inţenjera "Energoinvest"-a iz Sarajeva.
Tabela Proticaj vrela "Nikolina voda" za period 7.2.-14.3.1974.
Datum mjerenja
Nivo vode na prelivu(cm)
07.02.
24
12.02.
20
Proticaj vrela" Nikolona voda"
(l/s)
109.36
81.44
72
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
13.02.
19
75.98
14.02.
19
75.98
15.02.
18
70.30
17.02.
17
64.82
20.02.
17
64.82
26.02.
17
64.82
02.03.
05.03.
17
17
64.82
64.82
06.03.
07.03.
16
17
59.52
64.82
09.03.
10.03.
17
16
64.82
59.52
14.03.
16
59.52
7.16.8. Reţim fiziĉkih i hemijskih svojstava izdanskih voda
Reţimska osmatranja kvalitativnih svojstava kartnih izdanskih voda vršena su u istom periodu kada i
kvantitativnih svojstava. Dobijeni podaci sadrţani su na dijagramu promjene izdašnosti, temperature, pH,
opšte tvrdoće i mineralizacije vode vrela (slika 10). Fiziĉka svojstva voda sa vrela „Nikolina voda“ su
relativno stabilna. Voda je bez boje ukusa i mirisa, taĉnije povremeno se muti (u periodu velikih voda).
o
Temperatura se kreće od 9.0 do 10.8 C. Ukupna mineralizacija na osnovu raspoloţivih analiza se kreće u
rasponu od 245 do 290 mg/l, što ukazuje da su vode nisko mineralizovane. Vrijednost pH varira od 7.2 do
o
+
8.1. Opšta tvrdoća je ujednaĉena, u rasponu 13.58-14.84 dH. Joni Ca2 javljaju se u granicama 79.1+
+
+
85.1 mg/l. Mg2 javlja se u manjoj koncentaciji 10.5-13-3 mg/l., a jonski zbir Na + K u granicama 2.0-7.0
mg/l. Od anjona najveći sadrţaj imaju anjoni HCO3 , a variraju u uskom raponu od 262.3 do 292.8 mg/l.
22+
3+
Maksimalno registrovana vrijednost Cl je 19.1 mg/l, a jona SO4 7.0 mg/l. Joni Fe i Fe se javljaju u
veoma malim koncentracijama, od 0.02 do 0.09 mg/l. Jon NH4 po zadnjoj analizi (07.08.2008.god.)
registrovan je u ispitivanom uzorku sa 0.06 mg/l. Joni NO2 su konstatovani u koncentarciji od 0.03 mg/l
što je na granici dozvoljenog (MDK=0.03 mg/l), a joni NO3 u koncentraciji od 2.52.
Utrošak KMnO4 iznosi od 5.00 mg/l, po ranijim analizama i nešto više (do 6.90 mg/l) zavisno od uĉešća
organske materije u podzemnoj vodi.
73
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika. Dijagram promjene veličine mineralizacije, opšte tvrdoće, pH vrijednosti, temperature vodei
izdašnosti vrela "Nikolina voda"
7.16.9. Prikaz rezervi izdanskih voda po kategorijama
Kategorizacija rezervi podzemnih voda na izvorištu "Nikolina voda" provedena je na osnovu upoznatih
geološko-hidrogeoloških karakteristika vrela i u skladu sa Pravilnikom o klasifikaciji i kategorizaciji rezervi
podzemnih voda i voĊenju evidencije o njima (Sluţbeni list SFRJ 34/79).
7.16.9.1. Kategorija B rezervi
U B kategoriju rezervi uvršćuju se rezerve podzemnih voda u nalazištima kod kojih su istraţeni i utvrĊeni:
geološka graĊa i hidrogeološki parametri vodonosne sredine, rasprostranjenost i mogućnost obnavljanja
rezervi , odnos prema drugim vodonosnim sredinama i površinskim vodama i u odreĊenom stepenu
upoznati uslovi vještaĉkog prihranjivanja i njihove zaštite. Kod nalazišta u karstu i u stijenama pukotinske
poroznosti rezerve se utvrĊuju istraţno-eksploatacionim bušenjem, testiranjem istraţno-eksploatacionih
bunara, kao i prouĉavanjem hidrograma vrela. Reţim podzemnih voda za ovu kategoriju ispituje se u
trajanju od najmanje jedne hidrološke godine Na osnovu dostignutog stepena istraţenosti mogu se
izdvojiti rezerve B kategorije: Q = 40 l/s.
7.16.9.2. Kategorija C1 rezervi
Rezerve C1 kategorije sluţe za utvrĊivanje mogućnosti eksplotacije vodonosne sredine. Na osnovu tih
rezervi, planiraju se detaljna istraţivanja za prevoĊenje rezervi u višu kategoriju. Na osnovu dosadašnjih
osmatranja vrela "Nikolina voda" i provedenih istraţivanja izdvajaju se rezerve C1 kategorije iznose: Q =
60 l/s.
74
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.16.9.3. Kategorija C2 rezervi
U C2 kategoriju uvršćuju se rezerve podzemnih voda na osnovu raspoloţivih podataka dosadašnjih
istraţivanja. Rezerve C2 kategorije sluţe za perspektivno planiranje korištenja podzemnih voda,
usmjeravanje istraţnih radova i izbor najpogodnijeg podruĉja za detaljna istraţivanja. Rezerve C2
kategorije iznose: Q = 85 l/s.
7.16.10. KVALITATIVNA SVOJSTVA KARSTNIH IZDANSKIH VODA
U cilju sagledavanja kvalitativnih svojstava izdanskih voda u okviru leţišta u slivu „Nikolina voda“ i
pogodnosti iste za piće, analizirana su fiziĉko-hemijska, te bakteriološka svojstva vode vrela. Dobijeni
rezultati komparirani su sa zahtjevima Pravilnika o higijenskog ispravnosti vode za piće (Sl. Glasnik RS
40/03).
7.16..10.1. Kvalitet izdanskih voda u pogledu fiziĉkih i hemijskih svojstava
Dosada istraţene fiziĉko-hemijske analize ukazuju na povoljna svojstva, kako vode „Nikolino vrelo“ tako i
o
uzorak u široj zoni leţišta. Temperature vode sa vrela su veoma ujednaĉene i kreću se oko 10 C. Vode su
bez boje, mirisa i ukusa, sa povremenim zamućenjima u periodu najviših voda. Ova zamućenja su
uglavnom kratkotrajna. pH vrijednost ukazuje na neutralne do slabo alkalne vode koje sa ovog aspekta
odgovaraju postojećim normativima. Veliĉina mineralizacije vode sa vrela, kao i ostali uzoraka u široj zoni
redovno je ispod 1 g/l. Joni gvoţĊa i nitrati konstatovani su u malim koncentracijama, uvijek ispod
dozvoljenih koncentracija, dok je amonijum jon konstatovan ispod dozvoljene koncentracije. Sadrţaj
organske materije, na osnovu utroška KMnO4, je redovno u granicama dozvoljenog (ispod 12 mg/l).
Rezultati posljednje hemijske analize vidljivi su u prilogu 10 (analiza od 07.08.2008.god.). Od svih
parametara jedino je mutnoća iznad MDK, dok su nitriti na granici. U mikrokomponentnom
hidrohemijskom sastavu vaţi ista konstatacija – svi elementi su ispod MDK. Vode vrela „Nikolina voda“
2+
2+
spadaju u vode I-e klase ili veoma dobre vode sa nešto povećanim sadrţajem Ca i Mg jona, koji su na
2granici izmeĊu I i II klase i povećanim sadrţajem karbonata (CO3 ), koji je na prelazu izmeĊu II-e i III-e
klase, a mjestimiĉno i III-e klase vode za piće. Kvalitet vode u široj zoni vrela takoĊe je u I-oj klasi vode za
2+
2piće sa nešto uvećanim sadrţajem Mg (prelaz ka drugoj klasi) i povećanim sadrţajem jona CO3 (II-a
klasa). Mikrokomponente imaju sadrţaj u opsegu prikazanom u tabeli .
Tabela. Koncentracija mikrokomponenata u vodama "Nikoline vode"
Element
Koncentracija(mg/l)
Al
0.0379-0.2349
Fe
0.0067-0.0130
Ti
do0.0026
Cu
0.0004-0.0010
Ni
0.0003-0.0004
Ag
0.0022-0.0024
V
0.0002-0.0010
S obzirom na fiziĉko-hemijske analize izdanskih voda na ispitivanom terenu, moţe se zakljuĉiti da su iste
veoma dobre za piće u pogledu pomenutih svojstava.
U toku izrade Programa sanitarne zaštite, u dogovoru sa Nadzorom, ispred opštine Milići Vasiljević
Milijanom i Nadzorom ispred AD "Vodovod i komunalno" Bibić Markom, uzeti su uzorci za proširenu
75
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
hemijsku analizu 3.9.2008.god. iznad i ispod turbine HE "Gornji Zalukovik" (kao i 2 uzorka za
bakteriološka ispitivanja na istim taĉkama uzorkovanja). Rezultati su prezentovani u prilogu 10. Na osnovu
pregleda konstatovano je da vode spadaju u I klasu kvaliteta (ĉl. 14 i ĉl. 26 Uredbe o klasifikaciji voda i
vodotoka, Sl. glasnik RS 42/2001). Svi fiziĉko-hemijski parametri odgovaraju MDK prema Pravilniku o
higijenskoj ispravnosti vode za piće (Sl. glasnik RS 40/03) i praktiĉno su identiĉni na oba uzorka.
7.16.10.2. Kvalitet izdanskih voda u pogledu bakterioloških svojstava
U cilju sagledavanja bakteriološkog sastava voda ispitivane oblasti, na osnovu dosadašnjih hidrohemijskih
ispitivanja, analizirano je prisustvo pojedinih vrsta bakterija i njihovo prisustvo u odnosu na norme
dozvoljene ranije pomenutim Pravilnikom o higijenskoj ispravnosti vode za piće. Tokom istraţivanja
provedenih poĉetkom 80-ih godina prošloga vijeka, na brojnim uzorcima iz kaptaţe (komore, petkomore i
šahta), glavnog rezervoara, izvora u široj okolini, rijeke Studeni Jadar uraĊene su bakteriološke analize.
Od ukupno 25 bakteriološki analiza iz kaptaţe 6 je bilo bakteriološki ispravno, a ĉak 19 bakteriološki
neispravno. Prije same izrade kaptaţe, daleke 1973.god, od strane „Energoinvesta“ Sarajevo, za potrebe
Investicionog programa „Vodovod Zaklopaĉa“ uraĊene su bekteriološke analize koje su ukazivale na
potpunu ispravnost vode vrela u ovom smislu. U periodu 18.8.-21.9.1981.god. od strane laboratorija u
Loznici i Beogradu (RGF, Laboratorija Instituta za hidrogeologiju) uraĊeno je ukupno 12 analiza od koji je
ĉak 10 bakteriološki bilo neispravno. Od bakterija identifikovane su Escherichia coli, Klebsiella,
Aerobacter, Pseudomonas aerugznosa, Bacillus cereus. U dva uzorka naĊen je i Streptococcus faecalis.
Sliĉna situacija je bila i sa izvora u okolini. Posebno indikativni bili su rezultati bakterioloških nalaza vode
Studenog Jadra, jer su ukazivali na veliku zagaĊenost svih uzoraka. Tokom izrade Programa, 22. avgusta,
uzeto je pet uzoraka za bakteriološke analize od strane autora Programa iz preduzeća "Kriptos", te dva od
strane ljudi iz AD "Vodovod i komunalno" Milići-jedan iz rezervoara "Goloĉevina Milići", a drugi sa javne
ĉesme u novom zanatskom centru. Autori programa uzeli su uzorke netreretirane vode sa "Nikoline vode"
i vode koja dolazi sa postrojenja MHE u Gornjem Zalukoviku, uzorke vode nakon hlorisanja sa novog i
starog cjevovoda i uzorak vode Studenog Jadra sa hidrometrijskog profila I, koji se nalazi na oko 1 km
uzvodno od kaptaţe "Nikolina voda", kod kamenoloma. Voda Studenog Jadra bakteriološki je jako
kontaminirana. Pripada II klasi kvaliteta površinskih vodotoka, a u skladu sa ĉlanom 14 Uredbe o
klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka (Sl. glasnik RS 42/01). Mikroorganizmi su identifikovani kao:
Escherichia coli, Enterococus, Klabsiella Enterobacter, Proteus spp, Bacillus cereus. Nijedan analizirani
uzorak sirove i hlorisane vode koja se koristi za vodosnabdijevanje nije bio ispravan. U hlorisanim
uzorcima identifikovani su mikroorganizmi: Escherichia coli, Enterococus, Bacillus cereus, a u uzorcima
sirove vode pored navedenih i Klebsiella enterobacter.
Tokom sastanka autora Programa sa nadzorom imenovanim ispred opštine Milići i AD "Vodovod i
kanalizacija" Milići 29.8.2008.god. dogovoreno je da se ponovo uzmu uzorci za bakteriološke analize i to:
sa vrela Odţak - prije i nakon turbine (ukupno 2 uzorka), posebno uzorak "Nikoline vode", te po jedan iz
ranije pomenutog rezervoara i javne ĉesme. Uzorci sa navedenih lokacija uzeti su 3.9.2008.god. Rezultati
bakterioloških analiza kao i u prethodnom sluĉaju nisu bili zadovoljavajući, odnosno svi uzeti uzorci bili su
bakteriološki neispravni.
7.16..11. OdreĊivanje zona sanitarne zaštite na izvorištu "Nikolina voda"
U cilju zaštite izvorišta "Nikolina voda", vodosnabdjevanje opštine Milići, od zagaĊenja i drugih štetnih
uticaja koji mogu nepovoljno djelovati na kvantitativno-kvalitativne karakteristike vode ovog izvorišta
neophodno je uspostaviti odgovarajući reţim u uticajnim zonama oko izvorišta, u kojima se propisuju
dozvoljene aktivnosti i mjere zaštite. Uslovi za uspostavljanje reţima zaštite propisani su Pravilnikom o
mjerama zaštite, naĉinu odreĊivanja i odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, podruĉja na kojima se
nalaze izvorišta, kao i vodnih objekata i voda namjenjenih ljudskoj upotrebi (Sluţbeni glasnik RS 07/03), u
daljem tekstu Pravilnik, te utemeljeni i na novom Zakonu o vodama (Sl. glasnik RS 50/06), posebno
ĉlanovima 70 do 75, koji je usklaĊen sa Okvirnom Direktivom o vodama EU (WFD 2000/60/EC).
Pravilnikom se bliţe propisuje sprovoĊenje mjera zaštite podruĉja na kojima se nalaze izvorišta, a koja se
po koliĉini i kvalitetu mogu koristiti ili se koristite za snabdijevanje stanovništva vodom za piće, odnosno
ukoliko je voda tog prostora namijenjena za ljudsku upotrebu, a koja moraju biti zaštićena od namjernog ili
76
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
sluĉajnog zagaĊivanja i drugih uticaja (koji mogu nepovoljno djelovati na zdravstvenu ispravnost vode),
kao i naĉin odreĊivanja i odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, vodnih objekata i glavnih vodova
koji sluţe za snabdijevanje vodom za piće, odnosno ljudsku upotrebu, kao i uspostavljanje i sprovoĊenje
mjera sanitarne zaštite takve vode. U skladu sa Pravilnikom ustanovljene su sljedeće zone sanitarne
zaštite izvorišta “Nikolina voda”, vodosnabdijevanje opštine Milići:
Zona neposredne zaštite
Zona uţe zaštite
Zona šire zaštite
Pored zona sanitarne zaštite uspostavljaju se i pojasevi sanitarne zaštite oko transportnog cjevovoda u
širini najmanje 2 m sa obje strane cjevovoda, te oko pumpne stanice (ili pumpnih stanica) i rezervoara. Uz
ove standardne pojaseve, u konkretnom sluĉaju uspostavljena su još dva pojasa sanitarne zaštite, o ĉemu
će biti više rijeĉi u nastavku ovog poglavlja. Zaštitne zone izvorišta "Nikolina voda" predstavljaju vaţnu
preventivnu mjeru za sprjeĉavanje zagaĊenja ovog resursa od esencijalnog znaĉaja za vodosnabdijevanje
stanovnika, industrije i javnih ustanova opštine Milići.
ZagaĊenost karstnih izdanskih voda (posebno bakteriološka) zavisi od prirodnih uslova u slivu i postojanja
potencijalnih zagaĊivaĉa. Ukoliko postoje, mogućnost zagaĊenja voda karstne izdani znaĉajno je veća
nego što je to u poreĊenju sa drugim tipovima izdani (prije svega zbijenim). Navedeno je posljedica
otvorenosti i dimenzija karstnih kanala i kaverni. Velike brzine kretanja izdanskih tokova, brze propagacije
voda obilnijih padavina svakako utiĉu na brza prenošenja eventualnog zagaĊenja. Utakvim uslovima
postoji mogućnost od znaĉajnih posljedica i prije otkrivanja uzroka, odnosno spreĉavanja neţeljenih
efekata. Ovo je posebno naglašeno u periodu velikih voda, te maksimalna izdašnost moţe usloviti
najslabiji kvalitet. On se pored bakteriološkog zagaĊenja oĉituje i u zamućenju izdanskih voda preko
zakonski dozvoljenih granica (1 NTU). Zaštitne zone izvorišta "Nikolina voda" odreĊene su u skladu sa
Zakonom o vodama (Sl. list RS br.50/06), Zakonom o zaštiti ţivotne sredine (Sluţbeni glasnik RS 53/02),
Zakonom o ureĊenju prostora (Sl. glasnik R.S. broj 19/96, 25/96, 10/98) i Pravilnikom o mjerama zaštite,
naĉinu odreĊivanja i odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, podruĉja na kojima se nalaze izvorišta,
kao i vodnih objekata i voda namjenjenih ljudskoj upotrebi (Sluţbeni glasnik RS 07/03), a sintetizovano sa
provedenim istraţivanjima i geološko-hidrogeološkom analizom istraţnog terena. Odlukom o zaštiti
izvorišta utvrĊuje se precizno geodetski poloţaj zona i pojaseva, te mjere zaštite koje imaju za cilj zaštitu i
oĉuvanje kvantitativno-kvalitativnih karakteristika izvorišta i prostora na podruĉju zaštitnih zona, kako bi se
omogućilo dugoroĉno korištenje izvorišta za potrebe snabdijevanja pitkom vodom stanovništva, javnih
ustanova i indutrije opštine Milići.
7.16.11.1. Zona neposredne zaštite
Podruĉje zone neposredne zaštite izvorišta ”Nikolina voda" obuhvata prostor u kojem se izvorište,
odnosno vodni objekti štite od direktnog zagaĎenja i oštećenja. U skladu sa ĉlanom 3. "Pravilnika o
mjerama zaštite, naĉinu odreĊivanja i odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite", zona neposredne
zaštite se odreĊuje da odgovara vremenu toka podzemne vode od 7 dana do vodozahvatnog objekta
najbliţeg periferiji te površine, s tim da najmanja udaljenost granice zone od najbliţeg vodozahvatnog
objekta ne moţe biti manja od 50 metara. Ovakav pristup, vezan za brzinu toka, moguće je primijeniti prije
svega kod zbijenog tipa izdani, a s obzirom na konkretne uslove na vrelu "Nikolina voda" praktiĉnije je
usvojiti zahtjev ĉlana 3. da granice ove zone ne smiju biti udaljene manje od 50 m od vodozahvata,
konkretno kaptaţe karstnog vrela (prilog 11). Zona neposredne zaštite mora biti ograĊena zaštitnom
ogradom. Prostor Zone neposredne zaštite moţe se koristiti u funkciji ĉišćenja prostora samo kao
sjenokos bez upotrebe bilo kakve vrste prihranjivanja travnjaka ili upotrebe bilo kakvih zaštitnih sredstava
za bilje i sliĉno. Zona neposredne zaštite izvorišta Nikolina voda nalazi se izmeĊu 350 i 370 mnm. Njene
prelomne taĉke vidljive su na prilogu 11 i tabeli 10. Obilaskom terena sa ljudima iz AD "Vodovoda i
komunalno" i opštine Milići konstatovano je sljedeće stanje u i oko kaptaţnog objekta:
- zaštitna ograda trenutno ne postoji, postavljena je samo kapija
- odvodni kanal za višak vode je uredan i zatvoren
- prozori za ventilaciju na kaptaţi su uredno postavljeni
77
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
- kanali za odvod vode oko kaptaţe postoje i u upotrebi su
- teren iza kaptaţe ispravno je izbetoniran
- sporedna prostorija kaptaţe postoji sa opremom za ulazak u kaptaţu
- ţeljezni elementi su zaštićeni (bez rĊe), osim komore u koju dolaze i vode sa vrela Odţak
- stanje zidova je dobro, bez osipanja materijala, osim u prethodno pomenutoj komori
- plafon je dobro uraĊen sa izolacionim sredstvima
- aparat za hlorisanje postoji, sa mjerenjem rezidualnog hlora, a
postoji i posebna prostorija za ĉuvanje hlora. Stubove ograde je potrebno postaviti do zahtijevanih
prelomnih taĉaka neposredne zone, te uredno ograditi po ĉitavom obimu, osim na juţnoj granici koja je
prirodna (vertikalni kreĉnjaĉki odsjek). O svim neophodnim zaštitnim mjerama biće više rijeĉi u posebnom
podpoglavlju vezanom za sanacione mjere.
Obim i površina ove zone prikazani su u tabeli .
Tabela. Zona neposredne sanitarne zaštite sa površinom I obimom
2
Zona
Površina(km )
Zonaneposredne
sanitarnezaštite
0.85
Obim(km)
0.376
Pravno lice koje upravlja sistemom vodosnabdijevanja koji se nalazi u okviru Zone neposredne zaštite
mora biti nadleţno za iskljuĉivo korišćenje zemljišta te zone.
Slika . Stanje zaštitne ograde zone neposredne sanitarne zaštite, avgust 2008.god.
7.16.11.2. Zona uţe zaštite
Kriterijum minimalne udaljenosti zone uţe zaštite od zone neposredne zaštite od 250 m biće primjenjen na
izvorištu "Nikolina voda". TakoĊe mjere zaštite Pravilnikom predviĊene za zonu uţe zaštite provodiće se i
78
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
na dijelu terena koji je izdvojen u pojas sanitarne zaštite "Duga stijena". Naime, tokom ranijih, a takoĊe i
najnovijimhidrometrijskim mjerenjima rijeke Studeni Jadar konstatovan je gubitakodgovarajućih
koliĉinavode u koritu izmeĊu vodomjernih profila 3 i 4 (ranija mjerenja,1982.god.) odnosno I i II (mjerenja
iz avgusta mjeseca 2008.god., prilog 7). Dio infiltriranih voda , pretpostavlja se sa razlogom, prihranjuje i
karstnu izdan "Nikolina voda", te se ovaj dio terena, na prelazu izmeĊu nekarbonatnog u karbonatni dio
terena izdvaja u pojas sa mjerama zaštite i zabranama koje vaţe za uţu zonu sanitarne zaštite. Tabela .
Uţa zona sanitarne zaštite po lokalitetima sa pripadajućim površinama i obimima
Slivno podruĉje vrela se nalazi u okviru brdsko-planinskog terena. Nadmorska visina sliva predmetnog
karstnog vrela krede se od 400 mnm (kota pojave vrele) do 860 mnm (Ţdrijelo). Od vrhova u široj
okolini dominir aju Babin kamen (697) i Brda (796). Teren je u podruĉju pojave vrela veoma inkliniran,
što se naroĉito odnosi na dio od vrela prema najznaĉajnijem površinksom toku ovog dijela opštine Milići
- rijeci Zeleni Jadar.
Zona
2
Površina(km )
Obim(km)
Uţa zona
sanitarne zaštite
Izvorište
Pojas sa mjerama zaštite
Uţe zone"Duge stijene"
UKUPNO
0.25
2.19
0.24
1.96
0.49
4.51
7.16.11.3. Zona šire zaštite
Pošto je rijeĉ o karstnom vrelu u Zonu šire zaštite uvrstili smo kompletnu slivnu površinu vrela Nikolina
Voda, a koja je definisana bilansnim proraĉunom datim u okviru poglavlja 5 i koja je u hipsometrijski višim
juţnim dijelovima sliva, kao i na zapadu ograniĉena vodonepropusnim karbonskim škriljcima; na istoku u
najvećem neogenim sedimentima, te podzemnom vododjelnicom ka sedimentima krede i konaĉno na jugu
tokom Studenog Jadra (prilog 5, slika 12). Prelomne taĉke ove zone mogu se vidjeti u tabeli 13 , a
površina i obim ove zone u narednoj tabeli.
Tabela Šira zona sanitarne zaštite sa povšinom i obimom
Zona
Šira zona sanitarne zaštite
2
Površina(km )
5.20
Obim(km)
10.53
79
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
2
Slika. Slivno područje vrela "Nikolina voda" površine 5.20 km , ujedno šira zona sanitarne zaštite izvorišta
(poligon sa bordo okvirom)
7.16.11.4. Pojasevi sanitarne zaštite
Pojasevi sanitarne zaštite su precizno geodetski i katastarski odreĊene i definisane vlastitim granicama
površine zemljišta za koje se propisuju, u cilju zaštite kvaliteta vode, posebna pravila postupanja i gradnje
i koji su namijenjeni za posebne aktivnosti ili radnje u nekoj od zona zaštite ili van zona zaštite, a u funkciji
su zaštite kvaliteta voda , kao i objekti i postrojenja vodosnabdijevanja, ali i drugih objekata ĉija je gradnja
na tom prostoru dozvoljena u skladu sa Pravilnikom, uz ispunjenje posebnih uslova za konkretan pojas u
kome se takvi objekti nalaze.
Pojas zaštite izdvaja se oko starog transportnog cjevovoda Ø 250 mm, odnosno novog Ø 315 mm i to u
širini 2 m sa obje strane cjevovoda, koji idu od kaptaţe na vrelu "Nikolina voda" kroz naselja Zakopaĉa i
Podgora do rezervoara "GoloĉevinaMilići". Pojas sanitarne zaštite u širini dva metra sa svake strane
3
objekta izdvaja se i oko rezervoara "Goloĉevina Milići" zapremine 500 m (prilog 13). TakoĊe, pojas
sanitarne zaštite sa mjerama zaštite i zabranama koje vaţe za uţu zonu sanitarne zaštite biće izdvojen i u
dijelu terena gdje tok Studenog Jadra prelazi iz nekarbonatnog u karbonatni dio terena, gdje je
konatatovan gubitak vode iz površinskog toka i koji dijelom prihranjuje karstnu izdan. Navedeno je
detaljnije opisano u dijelu teksta koji se odnosi na uţu zonu sanitarne zaštite, jer mjere zaštite za uţu zonu
vaţe i za ovaj pojas. Ovaj pojas nazvan je "Duga stijena". Pojas sa posebnim mjerama zaštite izdvaja se i
za naseljeni dio sliva Studenog Jadra do kaptaţe "Nikolina voda" odnosno sela Zaklopaĉa. Grafiĉki je
prikazan na prilogu 12, a koordinate prelomnih taĉaka ovog pojasa u okviru ranijeg podpoglavlja Ovaj
pojas obuhvata 9.9 km2, a dio njegove površine se nalazi i na teritoriji opštine Vlasenica, što će zahtijevati
saglasnost Skupštine opštine Vlasenica na Odluku o zaštiti izvorišra "Nikolina voda".
80
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.16.12. Mjere zaštite u zonama i pojasevima sanitarne zaštite
Mjere zaštite normativno se odreĊuju Odlukom o zaštiti izvorišta "Nikolina Voda", ĉiji je prijedlog sastavni
dio Programa sanitarne zašite, a koga usvaja Skupština opštine Milići. Ove mjere moraju se usaglašavati
sa razliĉitim planskim dokumentima koji se izraĊuju u skladu sa razliĉitim opštinskim i republiĉkim
propisima. Ti dokumenti, izmeĊu ostalog, ukljuĉuju prostorne, urbanistiĉke, regulacione planove,
vodoprivredne osnove, kao i druge planove na svim administrativnim nivoima, koji su vezani za korištenje
prostora na podruĉju zaštitnih zona izvorišta "Nikolina voda".
7.16.12.1. Mjere zaštite u neposrednoj zoni sanitarne zaštite
Na podruĉju neposredne zone sanitarne zaštite, u skladu sa ĉlanom 12. "Pravilnika o mjerama zaštite,
naĉinu odreĊivanja i odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite", primjenjuju se pored zabrana koje se
odnose na zonu uţe zaštite i zonu šire zaštite i zabrane svih aktivnosti koje nisu vezane za plansko
pruţanje usluga vodosnabdijebanja i odrţavanje zone. Imajući u vidu navedeno na podruĉju neposredne
zone zaštite mogu se nalaziti samo objekti i oprema koji su neophodni za rad izvorišta. To ukljuĉuje
sljedeće objekte na izvorištu "Nikolina Voda", sa njima pripadajućom opremom:
Kaptaţni objekat
Dio transportnog cjevovoda Ø 250 mm i Ø 315 mm
Hlorna stanica na izvorištu "Nikolina Voda"
Zgrada za smještaj posade
Skladište vovovodnog materijala i hlora
Unutrašnji pristupni put.
Rad navedenih objekata i opreme mora se obavljati uz primjenu potrebnih mjera zaštite, kako ne bi došlo
do ugroţavanja izvorišta tokom rada u normalnim i vanrednim situacijama. U cilju najstroţe kontrole ovog
prostora, propisuje se da se ova zona mora na odgovarajući naĉin ograditi, kako bi se sprijeĉio pristup
neovlaštenih osoba. Pored ograde ovaj prostor moţe se obezbjediti i drugim mjerama fiziĉke zaštite i
osiguranja, što prvenstveno ukljuĉuje ĉuvarsku sluţbu na izvorištu. Podruĉje zone neposredne zaštite
mora biti na odgovarajući naĉin obiljeţeno, kako bi graĊanstvo moglo znati da pristup ovoj zoni nije
dozvoljen. Na tabli kojom se obiljeţava zona neposredne zaštite mora biti upisano da je zabranjen pristup,
naziv izvorišta i zaštitne zone (prikazano u prilogu 14). Reţim kretanja ljudi i sredstava u zoni neposredne
zaštite vrši se iskljuĉivo u skladu sa planom rada zaposlenih u objektima u toj zoni i u skladu sa
potrebama odrţavanja zone, kao i nadleţnim inspekcijskim organima, te izuzetno licima koja se u okviru
struĉnog usavršavanja upoznaju sa radom vodovoda, o ĉemu se vodi knjiga posebne evidencije. O svim
posjetama lica i sredstava koja nisu radno angaţovana na poslovima vodosnabdijevanja mora se voditi
posebna evidencija kroz Knjigu posjeta u koju se upisuju imena, adresa stanovanja, i svojstva lica koje
trnutno borave u zoni, duţinu boravka i svrhu boravka u zoni. Prostor zone neposredne zaštite moţe se u
funkciji ĉišćenja prostora koristiti samo kao sjenokos, ali bez upotrebe bilo koje vrste prihranjivanja
travnjaka ili upotrebe bilo kakvih zaštitnih sredstava za bilje i sliĉno.
7.16.12.2. Mjere zaštite u uţoj zoni sanitarne zaštite
Na podruĉju uţe zone sanitarne zaštite zabranjeno je:
IzvoĊenje svih aktivnosti koje su zabranjene u zoni šire zaštite.
Izgradnja industrijskih pogona, zanatskih radnji, poljoprivrednih objekata i skladišta graĊevinskog
materijala, osim manjih pogona koji ne upotrebljavaju i ne proizvode opasne materije, koje su navedene u
"Pravilniku o uslovima ispuštanja otpadnih voda u površinske vode" i "Pravilniku o uslovima ispuštanja
otpadnih voda u javnu kanalizaciju" (Sluţbeni glasnik RS, 44/01) i ukoliko dobiju vodoprivrednu saglasnost
ili dozvolu Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.
Izgradnja puteva, ţeljezniĉkih pruga, parkirališta i rezervoara bilo koje namjene, ukoliko se ne sprovedu
mjere zaštite u skladu sa najbolje dostupnim tehnikama i ukoliko za tu dionicu ne dobiju vodoprivrednu
saglasnost ili dozvolu Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.
81
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Izgradnja kolektora kanalizacije, osim nepropusnog, koji sluţi samo za objekte koji su na tom podruĉju.
Izgradnja ribnjaka.
Izgradnja terena za kampovanje, sportskih terena, turistiĉkih i stambenih objektata kolektivnog stanovanja.
Transport radioaktivnih i drugih za vodu štetnih i opasnih materija, bez posebnih najava i sprovoĊenja
mjera posebne pratnje i zaštite kroz ta podruĉja i uz sprovoĊenje plana za akcidentna zagaĊenja.
Svako uskladištenje nafte i naftnih derivata.
Svaka rudarska i graĊevinska djelatnost kojom se oštećuje zaštitni pokrov ili omogućuje otvoreno
sakupljanje vode, osim aktivnosti ispitivanja koje su predviĊene i sluţe funkciji vodosnabdijevanja.
Otvaranje zasjeka, kamenoloma, preduzimanje bilo kojih poljoprivrednih i šumarskih zahvata kojima bi
mogla biti oštećena aktivna zona tla ili smanjena debljina krovine, pospješila ili ubrzala eroziju tla, osim
radnji koje to sprjeĉavaju.
Postavljanje torova, osim ispaše.
Otvoreno uskladištenje i primjena vještaĉkog Ċubriva i drugih pesticida.
Logorovanje.
Pranje vozila, radnih mašina i ureĊaja, kao i zamjena ulja, rezervnih dijelova i sl.
Eventualno otvaranje groblja.
Površinsko i dubinsko miniranje.
Upotreba tla u poljoprivredne svrhe, osim livada.
7.16.12.3. Mjere zaštite u široj zoni sanitarne zaštite
Na podruĉju šire zone sanitarne zaštite zabranjeno je:
Upuštanje otpadnih voda u tlo.
Izgradnja objekata bazne industrije koji ispuštaju radioaktivne ili druge za vodu štetne i opasne materije ili
otpadne vode (rafinerije nafte, nuklearni reaktori, metalopreraĊivaĉki pogoni, hemijske fabrike i sl.).
Odlaganje, zadrţavanje ili uvoĊenje u podzemlje radioaktivnih materija. Odlaganje, zadrţavanje, uvoĊenje
u podzemlje, za vodu opasnih i štetnih materija koje su navedena u "Pravilniku o uslovima ispuštanja
otpadnih voda u površinske vode" i "Pravilniku o uslovima ispuštanja otpadnih voda u javnu kanalizaciju"
(Sluţbeni glasnik RS, 44/01), osim ako se ne radi o materijama koje se mogu ispuštati u javnu kanalizaciju
i ako su te štetne materije u potpunosti odvedene nepropusnom kanalizacijom izvan uticajnog podruĉja.
Izgradnja cjevovoda za teĉnosti koje su štetne i opasne za vodu.
Uskladištenje radioaktivnih i drugih za vodu štetnih i opasnih materija, osim uskladištenja loţ ulja za
domaćinstvo i pogonskog goriva za poljoprivredne mašine, ako su sprovodene najbolje dostupne tehnike,
kao i sigurnosne mjere za izgradnju, dovoz, punjenje, uskladištenje i upotrebu.
Izgradnja rezervoara i pretakališta za naftu i naftne derivate, radioaktivne i ostale za vodu opasne i štetne
materije.
IzvoĊenje istraţnih i eksploatacionih bušotina za naftu, zemni gas, mineralnu vodu, radioaktivne materije i
izrada podzemnih skladišta.
Otvoreno uskladištenje i primjena hemijskih sredstava štetnih za tlo i vodu, pesticida i sredstava za
regulisanje i rast bilja.
Izgradnja naselja, bolnica, odmarališta, industrijskih i zanatskih pogona, osim ako se otpadne vode iz njih
ne odvode u cjelosti nepropusnom kanalizacijom izvan zone zaštite.
Izgradnja stoĉnih, peradarskih i drugih farmi i tovilišta.
Izgradnja vojnih skladišta i sliĉnih vojnih objekata.
Izgradnja ureĊaja za preĉišćavanje otpadnih voda i ureĊaja za spaljivanje smeća.
Izgradnja novih grobalja i proširenje eventualnih postojećih (humanih i stoĉnih).
Upotreba materijala štetnih za vodu kod izgradnje objekata (npr. smola, bitumenozni materijali, šljaka i sl.).
Praţnjenje vozila za odvoz fekalija.
Upuštanje u tlo rashladnih i termalnih voda.
82
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Otvaranje iskopa u površinskom zaštitnom sloju osim na mjestima izgradnje objekata.
Krĉenje šuma i druge djelatnosti koje izazivaju eroziju tla.
Eksploatacija mineralnih sirovina
Formiranje deponije ĉvrstog otpada, planirki, mrciništa, autootpada i starog ţeljeza.
7.16.12.4. Mjere zaštite u pojasu zaštite "Sliv Studenog Jadra do kaptaţe "Nikolina voda"
Na podruĉju ovog pojasa zaštite obavezno je da se:
svi stambeni i drugi objekti budu sa nepropusnom kanalizacijom (slika 13), da svi budući objekti moraju biti
graĊeni sa nepropusnom kanalizacijom, te ukoliko se fekalne vode uvode u Studeni Jadar, iste moraju biti
uvedene na odgovarajući naĉin nizvodno od kaptaţnog objekta Nikolina Voda.
Na podruĉju ovog pojasa zaštite zabranjeno je:
Upuštanje otpadnih voda u tlo.
Izgradnja objekata bazne industrije koji ispuštaju radioaktivne ili druge za vodu štetne i opasne materije ili
otpadne vode (rafinerije nafte, nuklearni reaktori, metalopreraĊivaĉki pogoni, hemijske fabrike i sl.).
Odlaganje, zadrţavanje ili uvoĊenje u podzemlje radioaktivnih materija. Odlaganje, zadrţavanje, uvoĊenje
u podzemlje, za vodu opasnih i štetnih materija koje su navedena u "Pravilniku o uslovima ispuštanja
otpadnih voda u površinske vode" i "Pravilniku o uslovima ispuštanja otpadnih voda u javnu kanalizaciju"
(Sluţbeni glasnik RS, 44/01), osim ako se ne radi o materijama koje se mogu ispuštati u javnu kanalizaciju
i ako su te štetne materije u potpunosti odvedene nepropusnom kanalizacijom izvan uticajnog podruĉja.
Izgradnja cjevovoda za teĉnosti koje su štetne i opasne za vodu.
Uskladištenje radioaktivnih i drugih za vodu štetnih i opasnih materija, osim uskladištenja loţ ulja za
domaćinstvo i pogonskog goriva za poljoprivredne mašine, ako su sprovodene najbolje dostupne tehnike,
kao i sigurnosne mjere za izgradnju, dovoz, punjenje, uskladištenje i upotrebu.
Izgradnja rezervoara i pretakališta za naftu i naftne derivate, radioaktivne i ostale za vodu opasne i štetne
materije.
IzvoĊenje istraţnih i eksploatacionih bušotina za naftu, zemni gas, mineralnu vodu, radioaktivne materije i
izrada podzemnih skladišta.
Otvoreno uskladištenje i primjena hemijskih sredstava štetnih za tlo i vodu, pesticida i sredstava za
regulisanje i rast bilja.
83
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Formiranje deponije ĉvrstog otpada, planirki, mrciništa, autootpada i starog ţeljeza.
Izgradnja vojnih skladišta i sliĉnih vojnih objekata.
Izgradnja ureĊaja za spaljivanje smeća.
Praţnjenje vozila za odvoz fekalija.
Skupština opštine svojom Odlukom treba imenovati pravno lice kome povjerava upravljanje i korištenje
vodovodnim sistemom, komunalnim objektima i ureĊajima koji su u funkciji vode za piće, odnosno pravno
lice ĉije je izvorište, (što bi u konkretnom sluĉaju trebao biti AD "Vodovod i komunalno" Milići). Kod
projektovanja objekata namjenjenih za crpljenje, transport i distribuciju vode moraju se poštovati odredbe
vezane za sanitarnu zaštitu propisane ovim Programom. Program sanitarne zaštite donosi se za planski
period od 4 godine (48 mjeseci).
7.16.13. Trenutne i potrebne koliĉine vode za planski period 2010. i 2015.god.
Ovom tematikom dosada se najkonkretnije bavio "Energoinvest" iz Sarajeva tokom izrade Galvnog
projekta vodovoda-I faza iz 1974.god. U tadašnjim proraĉunima uzet je broj stanovnika za gradsko
podruĉje od 2000, te prema proraĉunu za dvadesetogodišnji period (znaĉi 1994.god.) i uz potrošnju 200
l/st/dan dobijeno Qmax ĉas 36.90 l/s. TakoĊe proraĉu je uraĊen i za dio industrije, te manja okolna
naselja. Na osnovu svih proraĉuna dobijeno je da je za vodosnabdijevanje opštine neophodno obezbijediti
ukupno 41 l/s. Broj prikljuĉenih stanovnika za planski period Nb od 20 godina sraĉunat je prema formuli:
Nb=N (1+ p/100)t, i iznosi 5300 stanovnika gdje su: N- sadašnji broj stanovnika (tada 2000) P- procenat
prirasta na godinjem nivou (usvojeni 5%) t- broj godina - 20. Shodno aktuelnoj situaciji, danas se za prirast
uzima svega 1%, tako da je danas broj prikljuĉenik stanovnika prema podacima ljudi iz vodovoda oko
4000, što ĉetrnaest godina nakon planskog perioda iznosi znaĉajno manje od sraĉunatih 5300. Prosjeĉna
zahvaćena koliĉina vode tokom dana iznosi 75,00 l/s (podatak AD "Vodovod i komunalno" Milići). Ovo
svakako ĉini enormno visok iznos zahvaćene vode za vodovodni sistem kojim se snabdijeva oko 4.000
stanovnika, dio industrije i javne ustanove. Pošto se ne planira znaĉajnije povećanje broj uvezanih
84
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
stanovnika na vodovodni sistem za 2015.god. uzeta je brojka od 4.500 za ovaj planski period. Planirani
broj krupne stoke procijenjen je na 2500, a sitne na 3500 (na osnovu analogije sa sliĉnim opštinama).
Usvojena specifiĉna potrošnja za sam grad je 200 l/stan/dan, a za prigradska naselja 150 l/stan/dan što se
za trenutne trendove u potrošnji moţe smatrati visokom specifiĉnom potrošnjom. Ukoliko se uzme da
gradsko stanovništvo uĉestvuje u strukturi potrošaĉa sa 70%, a seosko sa 30% dobija se prosjeĉno po
stanovniku 175 l/s. Trenutno prihvaćena potrošnja gradskog stanovništva u razvijenim zemljama je 150170 l/stan/dan sa trendom njenog smanjenja u narednom periodu. Odgovarajuće mjere (ugradnja
vodomjera, smanjenje gubitaka na mreţi, pravilno formirana cijene vode, itd.) eksperimentalno provedene
na pojedinim dijelovima nekih opština u RS pokazuju ispravnost navedene dnevne potrošnje od 150
l/stan/dan. Usvojena potrošnja za krupnu stoku je 45 l/grlu/dan, a za sitnu 12 l/grlu/dan. Uzimajući
navedeno u obzir saĉinjena je tabela
Proraĉun potrebnih koliĉina vode vršen je prema izrazu:
Qsr = Sn x qsp + sks x qspks + sss x qspss ( l/s ).
Sn – broj stanovnika
qsp – specifiĉna potrošnja stanovništva (l/stan/ dan)
sks – broj grla krupne stoke
qspks– specifiĉna potrošnja krupne stoke (l/grlu/dan)
sss – broj grla sitne stoke
qspss– specifiĉna potrošnja sitne stoke (l/grlu/dan)
l/grlu/dan
l/grlu/dan
l/stan/dan
Tabela Proračun srednje dnevne potrebne količine vode za planske periode 2010. i 2015. god. bez
industrije i javnih ustanova
Broj
Planska
Krupna
Sitna
Stanovnika
Srednja
godina
stoka
stoka
uvezanih
dnevna
na
potrošnja
(l/s)
vodovodni
sistem
2010.
4.000
185
2.500
45
3.500
12
10.40
2015.
4.500
170
2.700
45
3.780
12
10.80
Podaci za krupnu i sitnu stoku dati su na nivou procjene. Raĉunat je godišnji prirast krupne i sitne stoke od
1.6%. Ovdje treba uzeti i dodatnu koliĉinu od prosjeĉno 0.7 l/s za punjenje bazena za rekreaciju tokom
ljetnih mjeseci, 1 l/s za vodosnabdijevanje javnih ustanova, te prosjeĉnu potrošnju industrije od oko 4 l/s.
Ovo daje vrijednost ukupne prosjeĉne potrošnje za 2010.god. od 16.10 l/s. Maksimalna dnevna potrošnja
raĉunata je kao: Qmax dn = Qsr x Kd ( l/s ), ,gdje je Kd koeficijent dnevne neravnomjernosti potrošnje.
Prikaz dobijenih vrijednosti dat je u tabeli .
85
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela Proračun maksimalne dnevne potrebne količine vode za planske periode
Planska godina
Srednja dnevna
Potrošnja Qsr(l/s)
Kd
Maksimalna dnevna
potrošnja Qmaxdn(l/s)
2010.
16.10
1.50
24.15
2015.
16.50
1.50
24.75
Maksimalne dnevna potrošnja vode za 2010.god. (moţemo reći i trenutna) je nešto manja od 24.15 l/s.
UporeĊujući to sa podatkom od 75 l/s jasno je da se radi o enormnoj razlici potrebne, zahvaćene i
isporuĉene koliĉine vode, odnosno gubicima od preko 60%. Sa pretpostavljenim gubitkom na mreţi
(naravno uz neophodnu sanaciju) od 20% potrebna koliĉina vode za 2015.god. bila bi oko 29 l/s. Ukoliko
se maksimalna ĉasovna potrošnja raĉuna kao: Qmax ĉas = Qmax dn x Kĉ ( l/s ), , a Kĉ kao koeficijent
neravnomjernosti ĉasovne potrošnje uzme 1.7 dobija se maksimalna ĉasovna potrošnja od 41 l/s za
2010.god., odnosno 42.15 l/s za 2015. Navedeno znaĉi da bi se neophodne koliĉine vode mogle najvećim
dijelom obezbijeĊivati sa vrela "Nikolina voda" i znaĉajno pojednostaviti problematiku zaštite (pošto bi za
vodosnabdijevanje bile izuzete vode koje potiĉu sa vrela „Odţak“, odnosno koje se zahvataju kod MHE
"Gornji Zalukovik"), a svavako bi se razmotrila mogućnost kaptiranja još nekih izvora koji bi se mogli lako
uvesti u postojeći cjevovod zbog sigurnosti u sluĉaju povećanja potrebnih koliĉina vode. Na kraju ovog
razmatranja mora se konstatovati, obzirom na nepouzdanost ulaznih parametara, da se trenutna i
projektovana potrošnja moraju uzeti sa odgovarajućom rezervom.
7.16.14. Problem zamućenja i bakteriološkog zagaĊenja izdanskih voda
Najznaĉajnijih problemi kvaliteta vode vrela "Nikolina Voda", kao i vode koji dolazi sa postrojenja MHE
„Gornji Zalukovik“, a koristi se za vodosnabdijevanje Milića, vezani su za bakteriološko zagaĊenje i
povremeno povećano zamućenje. Navedeni problemi dovode do kraće neupotrebljivosti vode za piće za
stanovništvo Milića i okolnih naselja. Ovi problemi su gotovo redovno prisutni kod kaptiranih karstnih vrela,
2
naroĉito onih sa većim slivnim površinama (preko 10 km ) na teritoriji RS. Evidencija o zamućenju vode na
vrelu "Nikolina voda" ne postoji. Iz analize raĊene 07.08.2008.god. vidljivo je da mutnoća iznosi 1.67 NTU
što je 0.67 iznad dozvoljene. O bakteriološkoj neispravnosti vode nešto je već reĉeno u ranijem poglavlju.
Naroĉit problem u tom smislu predstavlja neispravnost uzoraka i nakon provedenog tretmana - hlorisanja,
te uzoraka uzetih na rezervoaru i javnoj ĉemi u samim Milićima. Naime nakon dezinfekcije vode hlorom
uzorci su ponovo bili bakteriološki neispravni. Identifikovani su identiĉni mikroorganizmi kao i u rijeci
Studeni Jadar (uz izuzetak vrste Proteus spp). S obzirom na gubitke vode u koritu Studenog Jadra, na
dijelu korita izmeĊu vodomjernih profila 3 i 4 (mjerenja iz 1982.god.), odnosno profila I i II (mjerenja iz
avgusta 2008.god.) za pretpostaviti je odakle ovo podudaranje u smislu prisutnih mikroorganizama. Stoga
je problematika kvaliteta vode u pogledu obezbjeĊenja bakteriološke ispravnosti vezana praktiĉno za ĉitav
sliv rijeke Studeni Jadar do kaptaţe "Nikolina voda". S obzirom na karakter i vrste bakterija i i koliformnih
klica, koje se primarno vezuju za crijevni kanal ĉovjeka i direktni su produkt fekalnih materija jasno je da je
ljudski faktor dominantan izvor zagaĊenja u slivu Studenog Jadra što vjerovatno imadirektan impakt na
kvalitet vode izvorišta "Nikolina voda". Interesantno je da su skoro identiĉni rezultati dobijeni i tokom
istraţivanja kvaliteta vode vrela "Nikolina voda" poĉetkom osamdesetih godina prošlog vijeka. Uz
Esherishia coli, identifikovane su Klebsiella, Aerobacter te svim uzorcima (ukupno 21 uzorak)
Streptococcus fecalis. Ovo govori o permanentno istom izvoru zagaĊenja (fekalnog porijekla) tokom
vremena. Vezano za sloţenost situacije neophodno je posvetiti veću paţnju analizi kvaliteta vode. Ovo se
pored problema bakteriološke ispravnosti odnosi i na problem zamućenja vode, a o svemu bi mišljenje
trebalo traţiti od neke relevantne institucije iz oblasti kvalitativnog tretmana izdanskih voda. Ovdje se
konstatuje da je neophodno obezbijediti filtraciju vode (npr. brzi filtri) ili pak neki drugi tretman, npr.
86
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
hemijski (kao npr. aluminijum-sulfatom) za eliminaciju mutnoće sa redovnom dezinfekcijom nakon toga.
Osvrt na ovaj problem dat je i prijedlogu sanacionih mjera.
Tabela Rezultatibakteriološkihanalizarađenihnauzorcimauzetim15.8.2008.god.
Datum
Mjesto
uzorkovanja
Ukupne
koliformne
bakterije
(Membranfilter
metodom)
u100ml
Koliformne
bakterije
fekalnog
porijekla
(Membranfilter
metodom)u
100ml
Ukupan broj
aerobnih
mezofilnih
bakterijau
1ml
Streptokokus
fekalnog porijekla
(Membran-filter
metodom)u
100ml
15.8.2008.
Izvorištedovodvodesa MHEhlorisana voda
10
-
-
10
15.8.2008.
IzvorišteNikolinav.hlorisanavoda
10
-
1
10
15.8.2008.
IzvorištevodasaMHE sirovavoda
150
30
10
50
15.8.2008.
IzvorišteNikolinav.sirovavoda
150
40
100
50
15.8.2008.
Studeni Jadarkamenolom
manje od
5000
80
50
-
20
-
-
-
20
-
10
-
20
-
10
-
15.8.2008.
15.8.2008.
15.8.2008.
Bazen
"Goloĉevina
Milići"-stari
cjevovod
Bazen
"Goloĉevina
Milići"-novi
cjevovod
Novitrţnicentarjavnaĉesma
87
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela Rezultati bakterioloških analiza rađenih na uzorcima uzetim 3.9.2008.god.
Datum
3.9.2008.
3.9.2008.
Mjesto
uzorkovanja
Ukupne
koliformne
bakterije
(Membranfilter
metodom)
u 100ml
Koliformne
bakterije
fekalnog
porijekla
(Membranfilter
metodom)u
100ml
Ukupan broj
aerobnih
mezofilnih
bakterijau
1ml
Streptokokus
fekalnog porijekla
(Membran-filter
metodom)u
100ml
Iznad turbine
MHE"Gornji
Zalukovik"
<5000
40
100
-
Ispod turbine
MHE"Gornji
Zalukovik"
<5000
30
10
-
50
-
4
50
3.9.2008.
Kaptaţa"Nikolina
voda", novi
cjevovod, hlorisan
uzorak
3.9.2008.
Rezervoar
"Goloĉevina"
Milići
30
-
10
-
Novitrţnicentarjavnaĉesma
50
-
100
-
3.9.2008.
Preporuĉujemo da se što prije uzmu uzorci za bakteriološke analize, i to od strane predstavnika neke
ovlaštene institucije: Zavoda za javno zdravstvo RS iz Banja Luke ili F.BIH iz Sarajeva, ili pak od strane
neke druge struĉne ovlaštene institucije (nrp. Instituta za vode Bijeljina). Na tako uzetim uzorcima dobili bi
se pouzdaniji podaci o bakteriološkoj ispravnosti vode, te još jednom sagledala neophodnost predloţenih
mjera sanacije. TakoĊe, nismo bili u prilici uzeti za bakteriološku analizu samo vode sa kaptaţe "Nikolina
voda", pošto se mogao uzeti samo kompozitni uzorak "Nikoline vode" i vode koja se dovodi sa zahvata
ispod turbine MHE "Gornji Zalukovik" (vode potiĉu sa vrela "Odţak"). Neophodno je ĉim prije uzeti uzorak
sa samog vrela "Nikolina voda", tako što će se iskljuĉiti dovod vode sa MHE "Gornji Zalukovik". Ovi
rezultati daće dodatne mogućnosti za rasvjetljavanje problematike vezane za bakteriološko zagaĊenje
kompozita vode sa kaptaţe "Nikolina voda".
7.16.15. Prijedlog sanacionih i drugih mjera
Kako je navedeno u dijelu teksta koji se odnosi na stanje kaptaţnog objekta konstatovano je da dio
kaptaţe nije u adekvatno ureĊen. Tu se prije svega misli na unutrašnjost komore kaptaţnog objekta .
Beton sa tavanice već dugo vremena otpada, a ţeljezni elementi su zarĊali (armatura, ograda, ţeljezni
pod). Komadi betona direktno mogu otpadati u vodu što je neophodno sanirati. U tom smislu potrebno je
unutrašnjost kaptaţe urediti, sliĉno kao što je sluĉaj sa hlornom stanicom. Plafon komore izbetonirati i
izolovati, na zidovima polijepiti ploĉice, a ţeljezne elemente zaštititi od korozije. One potpuno propale
88
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
treba zamijeniti. Zaštitna ograda za zonu neposredne zaštite ne postoji, postavljena je samo ulazna
kapija. Neophodno je postaviti zaštitnu ogradu duţ prelomnih taĉaka kojima je neposredna zona
ograniĉena. Vode koje dotiĉu sa vrela Studenog Jadra (Odţak), odnosno sa zahvata MHE i koje se koriste
za obezbjeĊenje dodatnih koliĉina vode ne trebaju se direktno uvoditi u kaptaţu, već ih treba odmah
uvesti u uklopni šaht (već izraĊen) u kojem postoji predviĊen prikljuĉak uz prethodnu izradu prekidne
komore (sa odgovarajućim filterom).
Slika Unutrašnjost suve komore kaptaţnog objekta izvorišta "Nikolina voda"
Vode koje dotiĉu sa MHE "Gornji Zalukovik" zahvataju se nakon korišćenja na turbini. Ovo treba odmah
izmijeniti, te napraviti poseban zahvat prije postrojenja, zaobići MHE i potom vodu upustiti u cjevovod
(šaht) kojim se ona dovodi do "Nikoline vode".
89
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika Predviđena sanacija za dovod vode sa HE "Gornji Zalukovik"
Neposredno iznad šahta u koji dolaze vode vela "Odţak", a koje se potom odvode na kaptaţu u
Zaklopaĉi, nalazi se nesanirana septiĉka jama. Istu je potrebno oĉistiti i zatrpati, odnosno propisno
sanirati. U ovom radu samo smo se dijelom dotakli problematike vrela "Odţak" sa koga se obezbjeĊuju
odreĊen procenat pitke vode za vodosnabdijevanje Milića. Vode vrela "Odţak" moraju biti obrađene
posebnim Programom sanitarne zaštite. Potebno je izvršiti totalnu hemijsku i biološku dezinfekciju kaptaţe
"Nikolina voda", azbestno-cementnog cjevovoda 250 mm i novog cjevovoda 315 mm, rezervoara u
Milićima, uz zatvaranje vodovoda tokom izvoĊenja radova. S obzirom na vrste mikroorganizama prisutne
u analiziranim vodama i provedena hidrometrijskamjerenja, kako ranija tako i nova, od velikog znaĉaja je
spreĉavanje zagaĊenja Studenog Jadra fekalnim materijama. Trenutni kapaciteta vrela „Nikolina voda“
(bilo maksimalni, minimalni ili srednji) nije egzaktno definisan. Prema rijeĉima odgovornih lica vodovoda
on je znaĉajno manji u odnosu na period prije jedne decenije. U momentu izrade programa nije postojala
mogućnostpojedinaĉnog mjerenja proticaja navedenog vrela, a i sam period izrade Programa je bio
90
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
priliĉno kratak za detaljnije analize kvantitativnih karakteristika vrela.Stoga su u skladu saprojektnim
zadatkom dati pregledi ranijih mjerenja protoka vrela. S obzirom da je mjerenje protoka vrela „Nikolina
voda“ u meĊuvremeno omogućeno, potrebno je vršiti svakodnevno osmatranje proticaja (na nivou zbirnog
dnevnog, ĉasovnog i sl.). Stim u vezi na sastanku IzvoĊaĉa i Nadzornog tima opštine Milići dogovoreno je
da predstavnici opštine, vodovoda i „Krtiptosa“ zajedniĉki izvedu registrovanje proticaja na vrelu u periodu
april-maj 2010.god. (u tri do ĉetiri navrata) na novopostvaljenom vodomjeru. Time bi zapoĉelo kontinualno
i organizovano mjerenje protoka, te će se u bliskom periodu dobiti jasnije predstave o sadašnjem proticaju
vrela u razliĉitim hidrološkim uslovima (dogovoreni period zajedniĉkih osmatranja moţe se smatrati
prelaznim, sa perioda maksimalnih ka periodu srednjih voda). S obzirom na iznesenu pretpostavku da je
došlo na izvorištu znaĉajnijih promjena tokom posljednjih nekoliko godina (posebno kvantiteta) to se
predlaţe da se izvrše i dopunska hidrometrijska mjerenja Studenog Jadra na dva mjerna profila:
neposredno uzvodno i nizvodno od kaptaţnog objekta, kako bi se na osnovu toga dobio uvid postoji li
isticanje vode iz izdani u korito Studenog Jadra u zoni kaptaţnog objekta. Ukoliko rezultati hidrometrijskih
mjerenja ukaţu na povećanje priliva na nizvodnom u odnosu na uzvodni mjerni profil, predlaţe se da se
saĉini Projekat sanacije kaptaţe, te da se istim da analiza mogućnosti zahvatanja dodatnih koliĉina vode
(voda koje eventualno otiĉu ka Studenom Jadru, dijela statiĉkih rezervi i sl.). S obzirom na blizinu
kamenoloma „Gradina“, struĉnjaci za miniranje ovog kamenoloma trebali bi najavljivati vodovodu kada se
planira miniranje. Za tu svrhu zaposlenici vodovoda na izvorištu osmatrali bi proticaj na instalisanom
vodomjeru, a bilo bi neophodno izbušiti barem jednu (po mogućnosti 2 ili 3) plitku osmatraĉku bušotinu u
neposrednoj blizini kaptaţe kako bi se sagledalo ponašanje nivoa podzemne vode pri izvoĊenju miniranja,
odnosno dobio zakljuĉak ima li ova pojava uticaj na promjene izdašnosti vrela i nivo podzemne vode
karstne izdani (otvaranje novih sistema pukotina, promjene u pravcu cirkulacije podzemnih voda karstne
izdani koji dovode do „bjeţanja“ vode iz kaptaţnog objekta i sl.). TakoĊe, neophodno je vršiti osmatranja
parametara fiziko-hemizma kaptirane vode uporedo sa osmatranjima proticaja vrela, a radi dobijanja
pokazatelja meĊusobne zavisnosti fiziko-hemizm-proticaj . Ovo podrazumijeva uporednu analizu reţima
proticaja vrela i fiziĉko-hemijskih karakteristika, kako onih dobijenih na osnovu laboratorojskih nalaza, tako
i putem mogućih terenskih metoda odreĊivanja dijela parametara (konkretno mutnoće). U tom smislu bilo
neophodno da se za potrebe vododvoda nabavi minimalno terenski turbidimetar (po mogućnosti i neki
drugi ureĊaji) kojim bi bilo omogućeno individualno, vremenski konstantno praćenje mutnoće, a gdje bi se
uzimajući u obzir proticaj i eventualne druge faktore (nivo, odnosno proticaj Studenog Jadra, mutnoću
ovog vodotoka, eventualne efekte miniranja i sl.) došlo do bitnih zakljuĉaka vezanih za reţim pojednih
parametara kvaliteta, posebno mutnoću, kao i moguća bakteriološka oneĉišćenja. Ukoliko se kao
neophodno za dobijanje pitke vode zahtijevanog kvaliteta (Pravilnik o higijenskoj ispravnosti vode za piće,
Sluţbeni glasnik RS 40/03) pokaţe izvoĊenje sanacionih radova predlaţemo da se oni rade fazno. I faza
Pošto je Gornji Zalukovik najveće naselje u dijelu sliva Studenog Jadra uzvodno od kaptaţe, njegovo
stanoništvo ĉini najveći zagaĊivaĉ ovog površinskog toka. Na to ukazuje i bakteriološka analiza ovog
vodotoka uraĊena tokom izrade Programa ( a i ranije analize), kao i vrste mikroorganizama odreĊenih
analiziranjem bakteriološke ispravnosti. Treba izvršiti registrovanje, odnosno izraditi katastar zagaĊivaĉa,
u dijelu sliva Studenog Jadra od izvorišta do kaptaţe, naroĉito detaljno u selu Gornji Zalukovik. Potrebno je
prethodno registrovati sve kuće, WC, štale i druge objekte u odgovarajući katastar zagaĎivaĉa. Potom
treba izraditi Projekat i izgraditi vodonepropunu kanalizaciji, a time sprijeĉiti nekontrolisano ispuštanje
fekalija u Studeni Jadar iz ovog naselja. Otpadne vode iz nepropusne kanalizacije trebaju biti odvedene
na jedan od dva naĉina: izradom nepropusnih septika i sabirnih jama (prema „Pravilnik o tretmanu i
odvodnji otpadnih voda za podruĉja gradova i naselja gdje nema javne kanalizacije ("Sluţbeni glasnik
Republike Srpske" broj 68/01) ili odvoĊenjem izvan zone uticaja na izdanske vode "Nikolina voda",
odnosno u Studeni Jadar nizvodno od kaptaţnog objekta nakon zakonski definisanog dozvoljenog
ispuštanja, a što je stvar tehno-ekonomske ocjene, odnosno optimalnog ekonomsko-graĊevinskog
rješenja. U neposrednom slivu (zaleĊu) karstnog vrela "Nikolina voda" postoji samo manji broj stambenih i
pratećih objekata (prilog 9, crveni poligon sa zelenim okvirom). Prije svega treba voditi raĉuna da se 10
stambenih i pratećih objekata oko 800 m jugoistoĉno od izvorišta iznad sela Zaklopaĉa obezbijedi
nepropusnom kanalizacijom, kako je opisano u prvoj varijanti prethodnog pasusa. Nakon ovih radova
provele bi se neophodne analize vode (sa naglaskom na bakteriološke) kojima bi se utvrdilo da li
predloţene mjere sanacije daju rezultat u smislu traţenog bakteriološkog kvaliteta vode. II faza - prva
varijanta Ukoliko prva faza ne bi dala ţeljeni efekat pristupilo bi se fazi dva. Serijom hidrometrijskih
mjerenja na Studenom Jadru od ušća Rijeke do kaptaţe "Nikolina voda" bi se precizno definisala zona
91
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
gubljenja vode iz korita Studenog Jadra. Definisala bi se dionica površinkog vodotoka sa maksimalnom
infiltracijom u izdan i na toj dionici izvršilo upuštanje obiljeţivaĉa podzemnog toka (najvjerovatnije izmeĊu
vodomjernih profila 3 i 4, odnosno I i II, prilog 5). Tim putem bi se utvrdilo postojanje pretpostavljene veze
Studeni Jadar - vrelo „Nikolina voda“ i koliĉine ponirućih voda u karstnu izdan, a rezultati iskoristili kao
podloga za Projekat sanacije tog dijela korita Studenog Jadra. Na ovaj naĉin bi se sprijeĉila infiltracija
površinskih voda (Studenog Jadra) u izdanske vode "Nikolina voda".
II faza - druga varijanta Uproštena blok-šema prijedloga procesa preĉišćavanja podzemne vode na
vodozahvatu „Nikolina Voda“ data je na slici 14. Ukoliko se prethodne mjere pokaţu nedovoljnim, biće
neophodno ovoj mjeri posvetiti posebnu paţnju. Prije svega u smislu postavljanja dijela za otklanjanjanje
povremene prekomjerne mutnoće (brzih gravitacionih filteri, sniţavanje vrijednosti mutnoće primjenom
aluminijum-sulfata, a pri temperaturi vode manje od 10:C uz prethodno dodavanje aktivnog silicijuma i sl.)
pomoću kojih bi se mutnoća u peridu jaĉih padavina i intenzivnog topljenja snijega dovela do Pravilnikom
o higijenskoj ispravnosti vode za piće zahtijevane vrijednosti, nakon ĉega bi u nastavku tretmana obavljala
dezinfekcija na hlornoj stanici. Ipak, kako se to vidi iz rezultata pojednih bakterioloških analiza vode, u
nekim sluĉajevima sam postupak dezinfekcije hlorom ne daje potrebne rezultate, te treba razmisliti i o
nekom dopunskom tretmanu, odnosno tretmanu koji će se kombinovati sa dezinfekcijom hlorom, radi
dostizanja bakteriološke ispravnosi vode nakon provedenog tretmana. Kod njegovog planiranja, prije
svega treba uzeti u razmatranje segment dva blok šeme na slici 14 (a imati u vidu i segmet jedan).
Navedeno treba biti detaljno razraĊeno posebnim Projektom od strane ovlaštene institucije. Ovu varijantu,
prvenstveno zbog svoje cijene, treba razmatrati kao krajnje rješenje.
Slika Prijedlog blok-šeme prečišćavanja vode na izvorištu "Nikolina voda"
Osvrnućemo se još jednom i na problem vode koja se dovodi sa zahvata MHE „Gonji Zalukovik“ do
kaptaţe, a koja je takoĊe povremeno bakteriološki kontaminirana.
Ove vode, ukoliko se planira njihov ostanak u funkciji vodosnabdijevanja (što je trenutna realnost), a kako
je i ranije reĉeno, moraju biti obrađene posebnim Programom sanitarne zaštite. Kako je vidljivo na
hidrogeološkoj karti u prilogu 5, vode vrela Odţak koje se koriste za pomenutu MHE imaju direktnu vezu
sa nezaštićenim brojnim ponorima u zoni Partizan polja (nedaleko od Han Pijeska) pa je povremena
bakteriološka kontaminiranost realnost. O tome svjedoĉe rezulatati analiza od 3.9.2008.god. Stoga bi bilo
znaĉajno razmotriti mogućnost zamjene koliĉina vode koje se sa njega obezbjeĊuju nekim drugim,
odnosno pokušati obezbijediti neki drugi izvor (izvore) u vrijednosti ove koliĉina. Na karti u prilogu 7
vidljivo je da na lijevoj obali Studenog Jadra (veoma sliĉne geološke graĊe kao sliv vrela „Nikolina voda“)
92
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
postoji niz manjih izvora (prema raspoloţivim podacima oko 1 l/s u minimumu) koji bi se trebali dopunski
hidrogeološki istraţiti, te ukoliko se pokaţe mogućim (zadovoljavajućim u smislu kvaliteta i kvantiteta)
iskoristiti i veoma kratkim cjevovodom upustiti u postojeći cjevovod (kao i eventualno jedan izvor u
Miloševini, iznad sela Zaklopaĉa). Na istim bi trebalo provesti detaljna osmatranja kvaliteta i kvantiteta,
naći rješenje mogućnosti zajedniĉkog zahvatanja razbijenog izvorišta na lijevoj strani Studenog Jadra,
kako bi se vode iskoristile za obezbjeĊenje dopunskih koliĉina vode. Isto vaţi i za drugi predloţeni izvor.
Problem grupe izvora na lijevoj obali Studenog Jadra moţe predstavljati ĉinjenica da se izvori nalaze na
kontaktu kreĉnjaka sa aluvionom (slika 15), odnosno da ove izdanske vode mogu imati direktan kontakt sa
površinskim vodama, te su zato neophodna detaljna istraţivanja. Ostali izvori koji bi mogli biti prikljuĉeni
na transportni cjevovod uglavnom su minimalne izdašnosti manje od 0.1 l/s i bez većeg praktiĉnog
znaĉaja.
Slika Potencijalni izvori koji bi se nakon detaljnih hidrogeoloških istraţivanja mogli iskoristiti za
obezbjeđenje dopunskih količina vode
U svakom sluĉaju bilo bi potrebno uraditi kompleksnu analizu od strane releventne institucije mogućnosti
zahvatanja dopunskih koliĉina vode sa nekog drugog izvorâ ili izvora koji bi se lako mogao ukljuĉiti u
postojeći cjevovod.
Navodimo još da je obilaskom terena konstatovano da pored ograde zone neposredne zaštite prolazi
lokalni makadamski put duţ koga se vrši transport drobljenog kreĉnjaka kamionima sa obliţnjeg
kamenoloma “Gradina”. U tom smislu treba upoznati radnike (vozaĉe i ostale operativce kamenoloma) o
nedozvoljenom ispuštanja bilo kakvih ulja, nafte i sl. kako u sam tok Studenog Jadra, tako i na površinu
terena. Za mogući sluĉaj ekcesnih zagaĊenja, teĉnim opasnim materijama predlaţemo sljedeće:
unaprijed odrediti koja će deţurna sluţba vodovoda biti nadleţna za koordinaciju i sprovoĊenje aktivnosti
sanacije u sluĉaju havarije,
donijeti Pravilnik na nivou opštine kojim će biti odreĊene sluţbe i institucije (koje raspolaţu mehanizacijom
i kadrovima sposobnim za obavljanje neophodnih aktivnosti) nadleţne za preuzimanje neposrednih
aktivnosti u akciji sanacije nastale havarije, u sluĉaju nastanka havarije neophodne osnovne aktivnosti su
sljedeće:
- hvatanje teĉnosti koja istiĉe,
- spreĉavanje daljeg isticanja,
- prepumpavanje iz oštećenih rezervoara i kontejnera
- nanošenje i odstranjivanje sredstava za posipanje, upijanje i zaustavljanje istekle teĉnosti; odstranjivanje
izlivene teĉnosti površinskim sakupljanjem,odvoţenje i zamjena natopljenih slojeva zemlje,
- utvrĊivanje opsega zagaĊenja i ugroţenosti izvorišta.
93
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Neposredno kod ušća Rijeke u Studeni Jadar postoji manji bazen za kupanje (cca 5x15 m) koji nije u
funkciji. Isti netreba koristiti iz razloga što bi se pri zamjeni vode prljava ispuštala u Studeni Jadar, a sa tim
povećala mogućnost zagaĊenja bakterijama fekalnog i drugog porijekla. Svi radnici koji ulaze u kaptaţni
objekat moraju imati sanitarne knjiţice i redovno vršiti sanitarne preglede. TakoĊe prilikom ulaska u
kaptaţu radi ĉišĉenja i sl. radnici moraju koristiti dezinfikovanu opremu (ĉizme, rukavide, odijela i dr.).
Obavezno: pošto do sada na vodama predmetnog izvorišta nisu urađene radiološke analize, a koje su
Pravilnikom o higijenskoj ispravnosti vode za piće obavezne za utvrđivanje ispravnosti vode za javno
vodosnabdijevanje neophodno je uraditi ove analize, lista VIII i to odmah.
7.16.16. Naĉin obiljeţavanja zona sanitarne zaštite i obavještavanja javnosti o rezultatima
provoĊenja Programa sanitarne zaštite
Odgovorni organ duţan je putem javnih glasila, radio emisija, okruglih stolova i javnih rasprava sa
uĉešćem zainteresovanih i struĉnih lica iz oblasti zaštite podzemnih voda, putem oglasne table i sl.
obavještavati stanovništvo i druge subjekte o rezultatima provoĊenja Programa sanitarne zaštite izvorišta
“Nikolina voda” i mjerama oĉuvanja kvaliteta vode. Potrebno je izvršiti upoznavanje stanovništva sa
opasnostima koje proizilaze kao posledica nesavjesnog odnosa prema zaštitnim mjerama u okviru zona
zaštite, te edukaciju u pogledu ponašanja kako stanovništva tako i pravnih i drugih lica. Pored toga duţan
je vidno oznaĉiti, na mjestima koja su oznaĉena na prilozima 11 i 12 podruĉja zona sanitarne zaštite
znacima koji su prikazani u prilogu 14. Na zaštitnu ogradu zone neposredne zaštite sa svih strana, osim
juţne (prirodna granica), potrebno je postaviti znak tipa 4 koji je prikazan u okviru priloga 11. Na dijelu
makadamskog puta prema Gornjem Zalukoviku na ulazu u pojas sanitarne zaštite i na izlazu iz šire zone
prema selu Zaklopaĉa postaviti znakove obiljeţavanja kao na prilogu 12. Sama Odluka o sanitarnoj zaštiti
izvorišta nakon usvajanja od strane opštinske Skupštine objavljuje se u opštinskom Sluţbenom glasniku.
7.17. Zone sanitarne zaštite za izvorište Jama
Izvorište „Jama” locirano je na oko 11 km jugoistoĉno (vazdušne linije) od Milida. Vrelo „Jama”
predstavlja jedan od drenova karstne izdani formirane u kreĉnjaĉkim stijenama srednjetrijaske
starosti, putem koga se dijelom drenira ova izdana sa zonom prihranjivanja u podruĉje Polja .
Kapacitet i kvalitet vode ovog vrela omogudili su njegovo racionalno iskorišdenje za snabdijevanje
pitkom vodom stanovništva naselja Ţutica, Derventa, Štedrid i Lukid Polje, dok se ostatak
stanovništva opštine Milidi pitkom vodom snabdijeva sa karstnih vrela „Nikolina voda” (u naselju
Zaklopaĉa), te dijelom i vodam vrela „Odţak”.
Sama zona prihranjivanja vrela „Jama” nalazi se u veoma rijetko naseljenom i teško pristupaĉnom
podruĉju sela Ţedanjsko, što je posebno karakteristika neposrednog zaleĊa vrela. Ova ĉinjenica
pozitivno utiĉe na uslove zaštite kvaliteta vode, te i na aspekt funkcionalnosti definisanih zona
sanitarne zaštite izvorišta.
94
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika Pregledna geografska karta sa pozicijom vrela „Jama“
Slivno podruĉje vrela se nalazi u okviru brdsko-planinskog terena. Nadmorska visina sliva predmetnog
karstnog vrela krede se od 400 mnm (kota pojave vrele) do 860 mnm (Ţdrijelo). Od vrhova u široj okolini
dominiraju Babin kamen (697) i Brda (796). Teren je u podruĉju pojave vrela veoma inkliniran, što se
naroĉito odnosi na dio od vrela prema najznaĉajnijem površinksom toku ovog dijela opštine Milidi - rijeci
Zeleni Jadar.
7.17.1. Geomorfološke karakteristike terena
Analizom predmetnog terena Izdvojeni su sljededi tipovi reljefa:
˃Padinski reljef - nastao procesima površinskog spiranja, denudacije i jaruţanja okolnog terena, te
akumulacijom erodovanog materijala u podnoţju ili blago nagnutim dijelovima padina, starim erozionim
udubljenima i sl. Ove naslage u uţem smislu izgraĊuju padinski reljef izgraĊen od deluvijalnih pjeskovitih
ilovaĉa, pijeska, glina i drobine kreĉnjaka. Kartografski je teško odvajati ove naslage, te se svrstavaju u isti
inţenjerskogeološki kompleks sedimenata sa izvjesnim varijacijama u pogledu sortiranosti zrna,
konsolidovanosti, vodopropusnosti i sl.
˃Karstni reljef - U geomorfološkom smislu predstavlja karstne površi sa odlikama uglavnom mero karsta i
samo lokalno holokarsta. Na terenu su registrovani karstni fenomeni od kojih su najdominantnijie vrtaĉe.
Teren je razuĊen i diseciran, sa nagibima padina uglavnom 10:-30:, a u znaĉajnom dijelu terena, kao npr.
95
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
u neposrednom zaleĊu vrela i daleko više. Vegetacioni pokrivaĉ je šumskog karaktera, a u podruĉju Polja
dominantno travnati. Šumski pokrivaĉ pozitivno utiĉe na spreĉavanje razvoja fiziĉko-geoloških procesa
površinskog raspadanja stijena, erozije, denudacije, klizanja terena i sl.
˃Površine spiranja i izraţenog površinskog raspadanja stijena - u terenima sa strmijim nagibima padina i
vede energije reljefa jako su izraţene pojave jaruga nastale bujiĉnom energijom povremenih tokova. Ova
pojava karakteriše kako karbonatne tako i nekarbonatne dijelove terena. Nekarbonatni dijelovi terena
velikim dijelom su
pošumljeni listopadnom šumom i pokriveni travnatom vegetacijom što uveliko smanjuje destruktivan uticaj
egzogenih geoloških procesa na analiziranom podruĉju.
Sa aspekta ovoga rada najvedi znaĉaj imaju karstni tereni formirani u okviru kreĉnjaka trijaske (T2,T12) i
kredne (1K22 i 2K22) starosti. Javljaju se na znaĉajnoj površini analiziranog terena. Kreĉnjaci se pojavljaju
ili kao ĉisti kreĉnjaci ili pak kao kreĉnjaci sa muglama ili proslojcima pješĉara i laporaca (prilog 2). Pod
uticajem tektonskih pokreta i fiziĉko-mehaniĉkog djelovanja na relaciji voda-stijena stvoreni su
karakteristiĉni geomorfološki oblici za karstne terene: manje vrtaĉe, pedine, duboko usjeĉena korita stalnih
i povremenih tokova i sl. Intenzitet procesa karstifikacije, odnosno njegove površinske manifestacije
razliĉite su gustine na razliĉitim dijelovima terena. Znaĉajnija površinska manifestacija karstnog procesa
(prvenstveno pojave vrtaĉa) prisutna je na lokalitetu Polje, u sklopu kreĉnjaka srednjetrijaske starosti. Na
ostalom dijelu kreĉnjaĉkog terena vrtaĉe su rjeĊe, ali je na cjelokupnom karbonatnom terenu uoĉljiv visok
stepen stijenske ispucalosti i raspadnutosti. Površinski tokovi su rijetki, obiĉno bujiĉnognog karaktera
(najĉešde aktivni samo za vrijeme hidrološkog masimuma), a infiltracija vode od padavina, odnosno
podzemno oticanje ĉini domininantan vid oticanja u slivu vrela. Pojave ponora nisu registrovane. Jedini
stalni tok u neposrednoj blizini vrela je Zeleni Jadar koji u tom dijelu teĉe kroz duboko usjeĉeni kanjon i
predstavlja lokalni erozioni bazis, odnosno dren za podzemne vode.
Ostatkom terena koji uglavnom izgraĊuju ĉvrsto vezane stijene paleozojske, mezozojske i neogene
starosti dominiraju procesi površinskog spiranja i u odgovarajudoj mjeri jaruţanja. Litološki je ovaj dio
terena predstavljen uglavnom pješĉarima, filitima, konglomeratima i glinama. Pored njih javljaju se na
malim površinama i sedimentne nevezane stijene. Uglavnos se radi o deluvijalnim naslagama manje
rasprostranjenja i aluvijalnim sedimentima u dolini Jadra (nakon izlaza iz kanjskog dijela toka). To su
stijene nastale otkidanjem fragmenata vezanih stijenskih masa promjenjive veliĉine, njihovim transportom i
deponovanjem, od glinovitih i pjeskovito-šljunkovitih frakcija do grubozrnekreĉnjaĉke drobine. Na
konkretnom prostoru materijal je nastao trošenjem preteţno srednjetrijeskih kreĉnjaka, te dijelom i
djelovanjem egzogenih sila, gdje je gravitacionim transportom nataloţen u niţim, blaţe nagnutim
dijelovima padina ili starim erozionim udubljenjima.
7.17.2. Hidrografske i klimatske karakteristike
Hidrografska mreţa u okviru slivnog podruĉja vrela je slabo razvijena (slika 5). Najznaĉajniji površinski tok
izvan slivnog podruĉja vrela ”Jama” je rijeka Zeleni Jadar koja svoj tok zapoĉinje istoĉnije, na obroncima
Ţbanjca. Dalje teĉe u pravcu zapada, a tok pod nazivom Zeleni Jadar (slika 4)završava u Milidima, gdje
nakon spajanja sa Studenim Jadrom formira Jadar. Dalje pod nazivom Jadar teĉe do ušda u rijeku
Drinjaĉu (slika 4). Proticaj Zelenog Jadra varira, logiĉno, u zavisnosti od mjernog profila i hidrološkog
perioda. Tako je u namjeri da se izvrši procjena srednjeg protoka Zelenom Jadru napravljena
korespondencija simultanih hidrometrijskih mjerenja proticaja na relaciji VS Umac - profil u Lukida polju
(pošto su to bili jedini relevantni podaci do kojih se moglo dodi).
Tabelarni pregled simultanih mjerenja proticaja priloţen je u tabeli 1.
96
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela Pregled simultanih mjerenja proticaja (Voding 92, 2008)
3
ProticajQ(m /s)
Profil Lukić-Polje
3
ProticajQ(m /s)
Datum
VSU mac
30.10.1969.
1,68
0,651
01.11.1969.
1,87
0,724
10.08.1984.
5,85
2,400
Korespondencija izvršenih simultanih mjerenja prikazana je na slici
Slika Korespondencija izvršenih simultanih mjerenja (Voding 92, 2008) Kao rezultat prethodno prikazane
korespondencije dobijen je sljededi odnos
proticaja: Q profil Lukida Polje = 0,4128 x Q VS Umac – 0,0263
Uvrštavanjem srednjeg protoka na profilu VS Umac dobija se:
Q profil Lukida Polje = 0,4128 x 9,197 - 0,0263
Q profil Lukida Polje = 3,896 m3/s
97
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika Slivno područje rijeke Zeleni Jadar (violet poligon, crvene linije su granice opština
Za potrebe izrade Programa izvršena su hidrometrijska mjerenja na rijeci Zeleni Jadar i to na dva mjerna
profila:
Profil MHE Jovana
Profil Ţutica
Izmjerene vrijednosti proticaja na rijeci Zeleni Jadar na dan 18.7.2012.god. date su u narednoj tabeli.
Iobzirom da izmeĊu mjernih profila sa obje strane toka Zelenog Jadra nema nikakvih pritoka izmjereni
priliv vode (19 l/s) izmeĊu ova dva profila rezutat je djelimiĉnog dreniranja voda karstne izdani direktno u
Zeleni Jadar.
Tabela Pregled mjerenja proticaja na dan 18.07.2012.god. (male vode)
Proticaj Q(l/s)
Datum
18.07.2012.
Profil MHE Jovana
286
Proticaj Q(l/s)
Profil Ţutica
305
98
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika Prikaz reljefa sa hidrografskom mreţom i poloţajem vrela ”Jama” i mjernih profila (ţuti trokutidi) na
rijeci Jadar 18.7.2012.
Slivno podruĉje vrela situirano je u okviru prelaznog dijela izmeĊu srednjebosanskih planina (sa znaĉajno
oštrijom klimom) i podruĉja sjeverno od Zvornika (sa blaţom klimom i osjetno manjom koliĉinom
padavina). Odlikuje umjereno kontinentalna klima s tim da se u višim dijelovima javlja prelaz ka
planinskom tipu. Osnovne klimatske karakteristike podruĉja su topla ljeta i duge hladne zime, sa
znaĉajnim koliĉinama atmosferskog taloga tokom godine. S ciljem analize pluviometrijskog reţima,
neophode i za ocjenu bilansa izdani, iskorišteni su podaci osmatranja sa šest najbliţih kišomjerne stanice,
a ĉiji su podaci raspoloţivi za duţi vremenski period (u konkretnom sluĉaju period od najmanje 8
uzastornih godina). To su: -Zvornik (142 mnm), -Vlasenica (670 mnm) -Ljubovija (170) -Gunjaci (620) Han Pijesak (1090) i -Uţice (440). Sume padavina analizirane su za period 1969-1984 za kišomjerne
stanice Zvornik, Ljubovija i Han Pijesak, 1970-1979 za stanice Gunjaci i Uţice, te 1969-1978. za
kišomjernu stanicu Vlasenica. Prosjeĉne godišnje padavine variraju od 907 mm (Ljubovija) do 1168 mm
(Vlasenica). Ovo ukazuje na neravnomjernost izluĉivanja padavina na na širem prostoru što je i logiĉno
uzevši u obzir da je kišomjerna stanica Vlasenica na 540 m vedoj nadmorskoj visini od Zvornika.
99
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela Pregled kišomjernih stanica na širem području izvorišta „Jama“ sa vrijednostima prosječnih
godišnjih padavina
Stanica
Nadmorska
Period
Srednja godišnja
visina (mnm)
osmatranja
Vrijednost (mm)
Ljubovija
170
1969-1984
907
Zvornik
142
1969-1984
917
Vlasenica
670
1969-1978
1168
Gunjaci
620
1970-1979
1152
HanPijesak
1090
1969-1984
1060
Uţice
440
1970-1979
800
Visinski i lokacijski posmatrano slivu vrela Jama najviše odgovaraju vrijednosti registrovane na
nekadašnjoj stanica u Gunjacima. Za osmogodišnji period prosjek za ovu stanicu iznosi 1152 mm. Za
ocjenu visine padavina u slivu izvorišta „Jama" izvršena je i interpolacija vrijednosti navedenih kišomjernih
stanica u tabeli, te dobijena karta izohijeta (e=20 mm) prikazana na slici.
100
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika Karta padavina šireg prostora sa orjentacionim poloţajem sliva izvorišta (providna crvena
markacija), e=20 mm
Treba uzeti u obzir da su ovo podaci od prije tri. Do odreĊenih klimatskih promjena je svakako došlo,
pogotovu u godišnjoj raspodjeli padavina, a i prosjeĉne vrijednosti su doţivjele odreĊene promjene.
Prethodna analiza bazirana je na raspoloţivim podacima najbliţih stanica od kojih danas vedi broj nije u
funkciji. Ipak, one daju dovoljno podataka za analizu bilansa, koja de biti data u nastavku. Srednja
o
godišnja temperatura vazduha u podruĉju sliva vrela “Jama” krede se oko 9 C.
7.17.3. Korištenje zemljišta u slivu vrela „Jama“
Za potrebe izrade Programa sagledano je u neophodnom obimu i korištenje zemljišta u slivu vrela „Jama“.
Podaci su dijelom preuzeti sa karte korištenja zemljišta u slivu rijeke Save, odnosno njenih pritoka, a koji
ĉine sastavni dio Nacionalnog izvještaja Bosne i Hercegovine za 2004.god. u okviru ICPDR projekta - Dio
101
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
B (podaci zasnovani na FAO Land Cover klasifikaciji). TakoĊe, tokom hidrogeološkog kartiranja sliva vrela
konstatovano je stanje, koje u odgovara stanju prikazanom na slici. Slivno podruĉje prekriveno je u
najvedem dijelu gustom šumom. Zemljišni pokrivaĉ, kako je konstatovano tokom kartiranja terena u
zaleĊu vrela (na površinski degradiranim dijelovima terena i otvorenim profilima) male je debljine i
uglavnom iznosi do 0.30 m, a ĉesto i manji od 0.10 m. Znatan dio slivnog podruĉja vrela (juţniji)
obuhvaden je pašnjacima i livadama u okviru kojih nema znaĉajnije stoĉarske niti poljoprivredne aktivnosti
(slika 8). Znaĉaj za predmetnu problematiku, u smislu korištenja zemljišta, prvenstveno ima eventualna
eksploatacija šumskih resursa u zaleĊu vrela. To se mora imati u vidu kod propisivanja odgovarajudih
zabrana, a neophodne mjere zaštite u tom smislu bide i sastavni dio nacrta Odluke o zaštiti, koja ĉini
sastavni dio ovog Programa. Da se zakljuĉiti da upotreba zemljišta u slivu, odnosno znaĉajno odsustvo
antropogenih aktivnosti, znaĉajno pogoduje zaštiti voda predmentog
Slika . Korištenje zemljišta u slivu vrela „Jama“
102
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.17.4. Reţim izdašnosti vrela "Jama"
Do momenta poĉetka izrade Programa nisu vršena osmatranja reţima isticanja na vrelu Jama. U ovom
radu bazirademo se na rezultate mjerenja protoka uraĊenih za potrebe izrade predmetnog Programa.
Mjerenju izdašnosti vrela pristupilo se u više navrata tokom izrade istog, u periodu od juna do septembra
2012.god. Moţe se konstatovati da je mjerenje vršeno u periodu minimalnih voda, ĉak vjerovatno
ekstremno minimalnih od momenta probijanja tunela krajem devedesetih godina prošloga vijeka.
Izdašnost vrela „Jama“ mjerena je kao zbir koliĉine vode koja otiĉe cjevovodom iz kaptaţe ka rezervoaru,
uvedana za koliĉine vode koje otiĉu kao višak kroz odvodni betonski kanal.
Mjerenje koliĉina vode koje otiĉu kroz cijev izvršeno je elektromagnetnim mjeraĉem protoka, dok su se
prelivene koliĉine („višak“) vode mjerile na prelivu koji postoji u betoniranom kanalu koji vode odvodi iz
jame ka koritu rijeke Zeleni Jadar (slika 14).
Prvo mjerenje protoka izvedeno 30.6.2012. i registrovano je oticanje kroz cijev od 7.6 l/s. Na prelivu je
izmjeren proticaj od 2.2 l/s , odnosno isticanje iz vrela „Jama“ iznosilo je ukupno 9.8 l/s. Posljednje
mjerenje izvedeno je 20.8.2012. Proticaj u cijevi je iznosio 3.3 l/s, a proticaj na prelivu 1.2 l/s, odnosno
ukupni proticaj vrela iznosio je 4.5 l/s. Ovo govori da je u dugotrajnim recesionim uslovima (više od 90
dana) izdašnost vrela opala za više od 50%. Period izmeĊu posljednjeg i prvog mjerenja bio je izuzetno
sušan, jedan od najsušnijih u zadnjih 50 godina, a trend bez padavina oĉekivan je i u nardnih mjesec
dana, tako da je apasolutni miminum za sada nepoznat , ali je sigurno manji od 4 l/s. Obzirom da su
mjerenja vršena u periodu minimalnih voda to se srednja vrijednost jedino moţe ocijeniti analogijom sa
nekim drugim vrelima sa poznatima Qmin i Qsr , a koja geografski i po karakteru izdani koju dreniraju
odgovaraju vrelu „Jama“ (npr. „Nikolina voda“ u Zaklopaĉi, , vrelo „Banjica“ u Raševu i sl.). Uzimajudi
poznate vrijednosti minimalne i srednje izdašnosti prethodno navedenih vrela, te minimalnu izdašnost
vrela „Jama“ vrijednost srednjeg proticaja za ovo vrelo moţe se procijeniti na 35 l/s.
7.17.5. Reţim fiziĉkih i hemijskih svojstava voda izvorišta "Jama"
U cilju sagledavanja fiziĉo-hemijskog sastava pitke vode na vrelu "Jama", uzeti su uzorci vode i uraĊene
proširene fiziĉko-hemijske analize i mikrobiološke analize predmente vode. Uzorkovanje i izradu
proširenih i bakterioloških hemijskih analiza uraĊene su od strane Instituta za javno zdravstvo Republike
Srpske - Banja Luka, Regionalni centar Zvornik (rezultati fiziĉko-hemijskih i mikrobioloških ispitivanja). Na
103
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
osnovu rezultata ove analize, odnosno proširene analize uraĊene 13.07.2012.god. (uzorak V-692/12),
vode na vrelu “Jama“ su bez boje, mirisa i ukusa (tabela 4). Koncentracija vodonikovih jona (pH) je 7.84
što ukazuje na neutralne vode. Isparni ostatak (105 oC) iznosi 242 mg/l. Predmetna voda po analizi je
hidrokarbonatno kalcijskog tipa. Koncentracija HCO3- jona iznosi 258.68 mg/l, dok je sadrţaj Cl- jona 2.8
mg/l. Uz hidrokarbonate najvedu koncentraciju imaju Ca2+ joni i ona iznosi 80.16 mg/l. Joni Mg2+ se
pojavljuju u koncentraciji 3.04 mg/l. Na ispitivanom uzorku sadrţaj mikrokomponenti je u dozvoljenim
granicama. Pored analiziranja ovog uzorka vode uzetog za potrebe izrade Programa, uraĊena je
proširena hemijska analiza pitke vode izvorišta “Jama” prilikom otvaranja izvorišta 27.12.2006.god. a u
narednoj tabeli su prikazane vijednosti fiziĉko-hemijskih parametara obje analize vode.
TabelaPrikaz vrijednosti fiziĉko-hemijskih parametara pitke vode izvorišta “Jama”
Referentna
Parametar
UtvrĊena vrijednost
vrijednost
Jedinica mjere
Boja
bez
o
do5 CoPtskale
-
Ukus
bez
bez
-
Miris
bez
bez
-
Rezidualni hlor
0
do0.5
mg/l Cl2
Mutnoda
0
do1
NTU
pH-vrijednost
7.84-7.86
6.8-8.5
pH jedinica
Elektroprovodljivost
404-412
do1000
PotrošnjaKMnO4
1.22-2.50
do8
mg/l KMnO4
0.0-0.01
do0.1
+
mg/l NH4
Nitriti,NO2
0.00-0.003
do0.03
mg/l NO2
Nitrati,NO3
1.05-2.59
do50
mg/l NO3
-
2.80-4.40
do200
mg/l Cl
Bikarbonati,HCO3
258.68
-
mg/l HCO3
Amonijak,NH4
Hloridi,Cl
+
S/cm
-
-
-
104
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
2-
2mg/l SO4
3.00
do250
-
do0.15
80.16
do200
mg/l Ca
3.04
do50
mg/l Mg
Ukupna tvrdoda
11.9
-
o
Karbonatna tvrdoda
11.2
-
o
Ţeljezo,Fe
0
0.3
mg/l Fe
Mangan
0
0.05
mg/l Mn
242-268
-
Mg/l
Sulfati,SO4
Ortofosfati, PO4
3-
2+
Kalcijum,Ca
Magnezijum,Mg
Ostatak
2+
mg/l PO4
3-
2+
2+
dH
dH
poslije
o
isparavanja(105 C)
Na osnovu bakterioloških ispitivanja (analiza broj 80 od 12.02.2007 i V-738/12 od 10.07.2012.god.,
analize broj V-856/12 i V-857/12 od 17.8.2012), koja su uraĊena u periodu izrade Programa (osim prve
navedene koja je raĊena nakon puštanja vodovoda u rad) analiza broj 80 i anlaliza broj V857/12odgovaraju Pravilniku, dok anliza broj V-857/12 i V-738/12 ne odgovaraju Pravilniku. U prvom
sluĉaju radi se o netretiranoj (sirovoj) vodi u kojoj je registrovano slabo bakteriološko oneĉišdenje.
MeĊutim, nakon tretmana voda u potpunosti odgovara zahtjevima kvaiteta vode za pide prema Pravilniku
o higijenskoj ispravnosti vode za pide (Sl. Glasnik RS 40/03). U drugom sluĉaju je izolovana bakterija
Bacillus spp. U tom uzorku su utvrĊene sljedede vrijednosti:
- Ukupne koliformne bakterije u 100 ml 0,
Koliformne bakterije fekalnog porijekla 0
- Streptokoke fekalnog porijekla 0
- Proteus vrste 0
- Prisustvo Pseudomonas aeruginosa u 100 ml - nema
- Broj aerobnih mezofilnih bakterija u 1 ml je 20,
- Broj sulfitoredukujude klostridije je 0,
105
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Dijagram kvaliteta pitke vode vrela „Jama“ po Waterlou
106
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Na osnovu svih labaratorijskih istraţivanja kvaliteta prirodne izvorske vode sa izvorišta „Jama“ zakljuĉuje
se sljedede:
Voda iz predmetne karstne izdani koja se pojavljuje na vrelu „Jama“, u hemijskom pogledu je veoma
dobrog kvaliteta i moţe se koristiti za pide. Vode spadaju u hidrokarbonatno-kalcijske vode.
Sve analizirane komponente fiziko-hemizma su znatno ispod maksimalno dozvoljenih koncentracija
(MDK), tako da nije potreban nikakav tehnološki tretman vode u cilju dorade ili popravljanja njenog
kvaliteta u tom smislu.
Što se tiĉe mikrobiološkog, odnosno bakteriološkog sastava vode, dolazi do manjih odstupanja analizama
dobijenih vrijednosti u odnosu na Pravilnik higijenskoj ispravnosti vode za pide (Sl. Glasnik RS 40/03).
Kako je vidljivo iz bakterioloških nalaza priloţenih u prilogu 11 od 10.7.2012.god. povedan je broj aerobnih
mezofilnih bakterija u odnosu na referentnu vrijednost (>10, taĉnije iznosi 20). Identifikovana je vrsta
Bacillus spp. Iz ostatka anlalize je vidljivo da nema identifikovanih drugih vrsta. Pošto tada u nalazu vode
nisu identifikovane vrste kao što su E. coli, Enterobacter spp. ,Klebsiella spp., Enerococcus spp.,
Salmonella spp., Shigella spp., Clostridium perfringens, to ukazuje da u vodi nije bilo prisutno fekalno
zagaĊenje, odnosno da identifikovana vrsta (Bacillus spp.) dolaze iz nekog drugog izvora. Poznato je da
je vrsta Bacillus prisutna u i u samom vazduhu, prašini i sl. Pojava u vodi u povedanom sadrţaju moţe biti
uzrokovana i neogovarajudim hlorisanjem vodom putem automatskog hlorinatora. Na osnovu kasnije
analize, od 17.8.2012. vidljivo je da je voda u mreţi bakteriološki ispravna, a da je sadrţaj rezidualnog
hlora veoma nizak <0.1 mg/l .
7.17.6. Prikaz rezervi pitkih voda izvorišta "Jama" po kategorijama
Kategorizacija rezervi podzemnih voda na izvorištu "Jama" provedena je na osnovu upoznatih geološkohidrogeoloških karakteristika vrela i u skladu sa Pravilnikom o klasifikaciji i kategorizaciji rezervi mineralnih
resursa i voĊenju evidencije o njima (Sluţbeni Glasnik RS 99/08).
Kategorija C1 rezervi Rezerve C1 kategorije sluţe za utvrĊivanje mogudnosti eksplotacije vodonosne
sredine. Na osnovu tih rezervi, planiraju se detaljna istraţivanja za prevoĊenje rezervi u višu kategoriju.
Na osnovu dosadašnjih osmatranja vrela "Jama" i provedenih istraţivanja izdvajaju se rezerve C1
kategorije iznose: Q = 7.25 l/s.
7.17.7. SANITARNA ZAŠTITA IZVORIŠTA "JAMA"
OdreĊivanje zona sanitarne zaštite na izvorištu "Jama"
S ciljem zaštite izvorišta "Jama” od zagaĊenja i drugih štetnih uticaja koje mogu nepovoljno djelovati na
kvantitativno-kvalitativne karakteristike voda izvorišta, neophodna je uspostava odgovarajudeg reţimima
zaštite u uticajnim zonama oko izvorišta, u okviru kojih se propisuju dozvoljene aktivnosti i preciziraju
mjere zaštite. Uslovi za uspostavljanje reţima zaštite propisani su Pravilnikom o mjerama zaštite, naĉinu
odreĊivanja i odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, podruĉja na kojima se nalaze izvorišta, kao i
vodnih objekata i voda namjenjenih ljudskoj upotrebi (Sluţbeni glasnik RS 07/03), u daljem tekstu
Pravilnik, te utemeljeni i na Zakonu o vodama (Sl. glasnik RS 50/06). Pravilnikom se bliţe propisuje
sprovoĊenje mjera zaštite podruĉja na kojima se nalaze izvorišta, a koja se po koliĉini i kvalitetu mogu
koristiti ili se koristite za snabdijevanje stanovništva vodom za pide, odnosno ukoliko je voda tog prostora
namijenjena za ljudsku upotrebu, a koja moraju biti zaštidena od namjernog ili sluĉajnog zagaĊivanja i
drugih uticaja (koji mogu nepovoljno djelovati na zdravstvenu ispravnost vode), kao i naĉin odreĊivanja i
odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, vodnih objekata i glavnih vodova, koji sluţe za
snabdijevanje vodom za pide, odnosno ljusku upotrebu, kao i uspostavljanje i sprovoĊenje mjera sanitarne
zaštite takve vode. U skladu sa Pravilnikom ustanovljene su tri zone sanitarne zaštite izvorišta “Jama”, sa
kojeg se jednim dijelom vrši vodosnabdijevanje opštine Milidi, i to:
˃Zona neposredne zaštite
˃Zona uţe zaštite
107
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
˃Zona šire zaštite
Pored pomenutih zona sanitarne zaštite uspostavljaju se i pojasevi sanitarne zaštite oko transportnog
cjevovoda u širini najmanje 2.5 m sa obje strane cjevovoda, te sa svih strana u istoj širini oko rezervoara.
Zaštitne zone izvorišta predstavljaju vaţnu preventivnu mjeru za sprjeĉavanje zagaĊenja pitkih voda.
Formiranje zaštitnih zona zasnovano je na hidrogeološkim karakteristikama terena, utvrĊivanju granica
prihranjivanja i dreniranja izdani, te fiziĉko-hemijskih i biološkim parametrima podzemnih voda, koje pored
prirodnih uslova mogu biti i dijelom rezultat ljudske aktivnosti (pojava oneĉišdenja). Zaštitne zone
odreĊene su u skladu sa Zakonom o vodama (Sl. list RS br.50/06) i Pravilnikom o mjerama zaštite, naĉinu
odreĊivanja i odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, podruĉja na kojima se nalaze izvorišta, kao i
vodnih objekata i voda namjenjenih ljudskoj upotrebi (Sluţbeni glasnik RS 07/03), a shodno provedenoj
geološkoj, hidrogeološkoj, hidrološkoj i geomorfološkoj analizi istraţnog terena. Odlukom o zaštiti izvorišta
normativno se utvrĊuju mjere zaštite, koje imaju za cilj zaštitu i oĉuvanje kvantitativno-kvalitativnih
karakteristika voda izvorišta i prostora na podruĉju zaštitnih zona, kako bi se omogudilo dugoroĉno
korištenje izvorišta za potrebe snabdijevanja pitkom vodom naselja Ţutica, Derventa, Štedrid i Lukid Polje.
Poloţaj zona sanitarne zaštite odreĊuje se u skladu sa ĉlanovima 3, 5 i 6 Pravilnika, odnosno kao tok
podzemne vode do vodozahvatnog objekta od 7, 90 i 180 dana za zone neposredne, uţe odnosno šire
zaštite. MeĊutim, s obzirom na specifiĉnosti zaštite u karstnim terenima, te samu specifiĉnost izvorišta
„Jama“ praktiĉno se ne mogu primijeniti navedeni kriterijumi ved se koriste i dopunski kriterijumi
(minimalnog odstojanja i veliĉine slivnog podruĉja što je uobiĉajena praksa za karstne terene, posebno za
širu zonu) za odgovarajude zone. Pri odreĊivanju zona pored struĉne analize na bazi svih raspoloţivih
podataka treba imati na umu odredbe ĉlana 9. predmetnog Pravilnika.
7.17.7.1. Zona neposredne zaštite
Podruĉje zone neposredne zaštite izvorišta ”Jama" obuhvata prostor u kojem se izvorište, odnosno vodni
objekti štite od direktnog zagaĊenja i oštedenja. U skladu sa ĉlanom 3 Pravilnika, zona neposredne zaštite
se odreĊuje da odgovara vremenu toka podzemne vode od 7 dana do vodozahvatnog objekta najbliţeg
periferiji te površine, s tim da najmanja udaljenost granice zone od najbliţeg vodozahvatnog objekta ne
moţe biti manja od 50 m. Obzirom na specifiĉnost izvorišta, odnosno da se kompletna kaptaţa nalazi
duboko ispod površine terena neporedna zona bide odreĊena u skladu sa tim. Prelomne taĉke
neposredne zone vidljive su na prilogu i date u tabeli Kaptaţni objekat ujedno ĉini jedini objekat u funkciji
vodosnabdjevanja koji se nalazi na izvorištu „Jama“. Neposredna zona sanitarne zaštite prostire se
prelomnim taĉkama datim u tabeli 5 i na nadmorskoj visini 400 mnm, obzirom da se ovom zono štite
objekti vodosnabdijevanja od direktnog oštedenja i zagaĊenja.
Neposredna zona sanitarne zaštite se u skladu sa vaţedim propisima mora ograditi zaštitnom ogradom.
Obzirom na konkretne uslove na izvorištu „Jama“, odnosno da je pojavljivanje vrela uslovljeno rudarskim
radovima (probijanju jame) , a sam pristup kaptaţnom objektu kroz podzemne tunele, potrebno je samo
na otvor koji vodi iz glavnog u boĉni tunel u kojem je situirana kaptaţa postaviti zaštitna vrata .
108
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika Situacija oko kaptaţnog objekta na izvorištu „Jama“
Obilaskom terena i samog kaptaţnog objekta registrovano je da postoji postavljena ulazna kapija, tako da
je time spreĉen ulazak neovlašdenim licima. Kako je naprijed navedeno kaptaţa se nalazi u tunelu,
odnosno duboko ispod površine terena i time de biti nemogude izvršiti ograĊivanje neposredne zone
zaštite po zahtjevanim prelomnim taĉkama, ali postojede stanje sa zaštitnom kapijom svakako
zadovoljava uslove zaštite za neposrednu zonu. Pravno lice koje upravlja sistemom vodosnabdijevanja (a
koje svojom odlukom mora imenovati Skupština opštine), što bi u konkretnom sluĉaju trebalo biti AD
„Komunalno“ Milidi, nadleţno je za iskljuĉivo korišdenje zemljišta koje se nalazi u okviru zone neposredne
sanitarne zaštite.
7.17.7.2. Zona uţe zaštite
Poznato je da se shodno ĉlanu 3 Pravilnika poloţaj granica ove zone odreĊuje tako da one odgovaraju
toku vode od 90 dana do vodozahvata. TakoĊe, jasno je da je ovaj kriterijum za konkretan sluĉaj nije
adekvatan, te da se stoga za definisanje granice zone uţe sanitarne zaštite vrela „Jama“ prihvata drugi
kriterijum, minimalne udaljenosti zone uţe zaštite od zone neposredne zaštite od 250 m, prema istom
ĉlanu Pravilnika, a što je opet neophodno prilagoditi neophodnim specifiĉnim uslovima koji vaţe za
predmetno izvorište poloţaj zone je vidljiv u prilogu.
7.17.7.3. Zona šire zaštite
Pošto je rijeĉ o karstnom vrelu u zonu šire zaštite uvrstili smo kompletnu slivnu površinu vrela „Jama“.
Ocjena slivne površine provedena je na osnovu prikazanog bilansnog proraĉuna i kompleksne geološke,
hidrogeološke i geomorfološke analize u prethodnim poglavljima. Obuhvadena površina nešto je i veda od
one dobijene bilansnim
raĉunom, a radi sigurnosti i pojedinih ograniĉenja koja sa sobom nose pojedini parametri bilansa
(prvenstveno podaci isticanja, a potom i evapotranspiracije).
7.17.7.4. Pojasevi zaštite
Pojasevi sanitarne zaštite su odreĊene i definisane vlastitim granicama površine zemljišta za koje se
propisuju, u cilju zaštite kvaliteta vode, posebna pravila postupanja i gradnje i koji su namijenjeni za
posebne aktivnosti ili radnje u nekoj od zona zaštite ili van zona zaštite, a u funkciji su zaštite kvaliteta
voda , kao i objekti i postrojenja vodosnabdijevanja, ali i drugih objekata ĉija je gradnja na tom prostoru
dozvoljena u skladu sa Pravilnikom, uz ispunjenje posebnih uslova za konkretan pojas u kome se takvi
objekti nalaze. Pojas zaštite izdvaja se oko glavnog transportnog cjevovoda koji vodi od kaptaţe „Jama“
do rezervoara. Pojas se izdvaja u širini 2 m sa obje strane cjevovoda. TakoĊe pojas se u širini 2 m sa svih
strana izdvaja oko rezervoara. Rezervoar je ved obezbijeĊen na odgovarajudi naĉin .
109
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika Rezervoar za vode vrela „Jama“, neposredno ispod ulaza u rudarsku jamu „Ţutica“
7.17.8. Mjere zaštite u zonama i pojasevima sanitarne zaštite
Mjere zaštite normativno se odreĊuju odlukom o zaštiti izvorišta "Jama". Ove mjere moraju se ugraditi i
usaglasiti sa razliĉitim planskim dokumentima koji se izraĊuju u skladu sa razliĉitim opštinskim i
republiĉkim propisima. Ti dokumenti, izmeĊu ostalog, ukljuĉuju i prostorne, urbanistiĉke, i regulacione
planove, vodoprivredne osnove, kao i druge planove na svim administrativnim nivoima, koji su vezani za
korištenje prostora na podruĉju zaštitnih zona izvorišta "Jama”. Odluka o sanitarnoj zaštiti izvorišta
objavljuje se po usvajanju od strane opštinske Skupštine u Sluţbenom glasniku opštine Milidi. Mjere
zaštite u zoni neposredne zaštite Na podruĉju zone neposredne zaštite, u skladu sa ĉlanom 12.
"Pravilnika o mjerama zaštite, naĉinu odreĊivanja i odrţavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite",
primjenjuju se pored zabrana koje se odnose na zonu uţe zaštite i zonu šire zaštite, i zabrane svih
aktivnosti koje nisu vezane za plansko pruţanje usluga vodosnabdijebanja i odrţavanje zone. Imajudi u
vidu navedeno na podruĉju Zone neposredne zaštite mogu se nalaziti samo objekti i oprema koji su
neophodni za rad izvorišta. To ukljuĉuje sljedede objekte na izvorištu "Jama", sa njima pripadajudom
opremom:
Kaptaţni objekat
Dio transportnog cjevovoda
Skladište vovovodnog materijala (trenutno ne postoji)
Unutrašnji pristupni put
U cilju najstroţe kontrole ovog prostora, propisuje se da se ova zona mora na odgovarajudi naĉin ograditi,
kako bi se sprijeĉio pristup neovlaštenim osobama. Pored ograde ovaj prostor moţe se obezbjediti i
drugim mjerama fiziĉke zaštite i osiguranja. Podruĉje zone neposredne zaštite mora biti na odgovarajudi
naĉin obiljeţeno, kako bi graĊanstvo moglo znati da pristup ovoj zoni nije dozvoljen. Na tabli kojom se
obiljeţava zona neposredne zaštite mora biti upisano da je zabranjen pristup, naziv izvorišta i zaštitne
zone (prilog 9). Reţim kretanja ljudi i sredstava u zoni neposredne zaštite vrši se iskljuĉivo u skladu sa
planom rada zaposlenih u objektima u toj zoni i u skladu sa potrebama odrţavanja zone, kao i nadleţnim
inspekcijskim organima i izuzetno licima koja se u okviru struĉnog usavršavanja upoznaju sa radom
vodovoda, o ĉemu se vodi Knjiga posebne radne evidencije. O svim posjetama lica i sredstava koja nisu
radno angaţovana na poslovima vodosnabdijevanja mora se voditi posebna evidencija kroz knjigu posjeta
u koju se upisuju imena, adresa stanovanja, i svojstva lica koje trenutno borave u zoni, duţinu boravka i
svrhu boravka u zoni. Mjere zaštite u zoni uţe zaštite Na podruĉju u zoni uţe zaštite zabranjeno je:
IzvoĊenje svih aktivnosti koje su zabranjene u zoni šire zaštite.
110
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Izgradnja industrijskih pogona, zanatskih radnji, poljoprivrednih objekata i skladišta graĊevinskog
materijala, osim manjih pogona koji ne upotrebljavaju i ne proizvode opasne materije, koje su navedene u
"Pravilniku o uslovima ispuštanja otpadnih voda u površinske vode" i "Pravilniku o uslovima ispuštanja
otpadnih voda u javnu kanalizaciju" (Sluţbeni glasnik RS, 44/01) i ukoliko dobiju vodoprivrednu saglasnost
ili dozvolu Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.
Izgradnja puteva, ţeljezniĉkih pruga, parkirališta i rezervoara bilo koje namjene, ukoliko se ne sprovedu
mjere zaštite u skladu sa najbolje dostupnim tehnikama i ukoliko za tu dionicu ne dobiju vodoprivrednu
saglasnost ili dozvolu Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.
Izgradnja kolektora kanalizacije, osim nepropusnog, koji sluţi samo za objekte koji su na tom podruĉju.
Izgradnja ribnjaka.
Izgradnja terena za kampovanje, sportskih terena, turistiĉkih i stambenih objektata kolektivnog stanovanja.
Transport radioaktivnih i drugih za vodu štetnih i opasnih materija, bez posebnih najava i sprovoĊenja
mjera posebne pratnje i zaštite kroz ta podruĉja i uz sprovoĊenje plana za akcidentna zagaĊenja.
Svako uskladištenje nafte i naftnih derivata.
Svaka rudarska i graĊevinska djelatnost kojom se ošteduje zaštitni pokrov ili omoguduje otvoreno
sakupljanje vode, osim aktivnosti ispitivanja koje su predviĊene i sluţe funkciji vodosnabdijevanja.
Otvaranje zasjeka, kamenoloma, preduzimanje bilo kakvih poljoprivrednih i šumarskih zahvata kojima bi
mogla biti oštedena aktivna zona tla ili smanjena debljina krovine, pospješila ili ubrzala eroziju tla.
Postavljanje torova, osim ispaše.
Otvoreno uskladištenje i primjena vještaĉkog Ċubriva i drugih pesticida.
Logorovanje.
Pranje vozila, radnih mašina i ureĊaja, kao i zamjena ulja, rezervnih dijelova i sl.
Eventualno otvaranje groblja.
Površinsko i dubinsko miniranje.
Upotreba tla u poljoprivredne svrhe, osim livada.
Mjere zaštite u zoni šire zaštite
Na podruĉju u zoni šire zaštite zabranjeno je:
Upuštanje otpadnih voda u tlo.
Izgradnja objekata bazne industrije koji ispuštaju radioaktivne ili druge za vodu štetne i opasne materije ili
otpadne vode (rafinerije nafte, nuklearni reaktori, metalopreraĊivaĉki pogoni, hemijske fabrike i sl.).
Odlaganje, zadrţavanje ili uvoĊenje u podzemlje radioaktivnih materija. Odlaganje, zadrţavanje, uvoĊenje
u podzemlje, za vodu opasnih i štetnih materija koje su navedena u "Pravilniku o uslovima ispuštanja
otpadnih voda u površinske vode" i "Pravilniku o uslovima ispuštanja otpadnih voda u javnu kanalizaciju"
(Sluţbeni glasnik RS, 44/01), osim ako se ne radi o materijama koje se mogu ispuštati u javnu kanalizaciju
i ako su te štetne materije u potpunosti odvedene nepropusnom kanalizacijom izvan uticajnog podruĉja.
Izgradnja cjevovoda za teĉnosti koje su štetne i opasne za vodu.
111
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Uskladištenje radioaktivnih i drugih za vodu štetnih i opasnih materija, osim uskladištenja loţ ulja za
domadinstvo i pogonskog goriva za poljoprivredne mašine, ako su sprovodene najbolje dostupne tehnike,
kao i sigurnosne mjere za izgradnju, dovoz, punjenje, uskladištenje i upotrebu.
Izgradnja rezervoara i pretakališta za naftu i naftne derivate, radioaktivne i ostale za vodu opasne i štetne
materije.
IzvoĊenje istraţnih i eksploatacionih bušotina za naftu, zemni gas, mineralnu vodu, radioaktivne materije i
izrada podzemnih skladišta.
Otvoreno uskladištenje i primjena hemijskih sredstava štetnih za tlo i vodu, pesticida i sredstava za
regulisanje i rast bilja.
Izgradnja naselja, bolnica, odmarališta, industrijskih i zanatskih pogona, osim ako se otpadne vode iz njih
ne odvode u cjelosti nepropusnom kanalizacijom izvan zone zaštite.
Izgradnja stoĉnih, peradarskih i drugih farmi i tovilišta.
Izgradnja vojnih skladišta i sliĉnih vojnih objekata.
Izgradnja ureĊaja za preĉišdavanje otpadnih voda i ureĊaja za spaljivanje smeda.
Izgradnja novih grobalja i proširenje eventualnih postojedih (humanih i stoĉnih).
Upotreba materijala štetnih za vodu kod izgradnje objekata (npr. smola, bitumenozni materijali, šljaka i sl.).
Praţnjenje vozila za odvoz fekalija.
Upuštanje u tlo rashladnih i termalnih voda.
Otvaranje iskopa u površinskom zaštitnom sloju osim na mjestima izgradnje
objekata.
Krĉenje šuma i druge djelatnosti koje izazivaju eroziju tla.
Eksploatacija mineralnih sirovina
Formiranje deponije ĉvrstog otpada, planirki, mrciništa, autootpada i starog ţeljeza.
Kod projektovanja objekata namjenjenih za crpljenje, transport i distribuciju vode moraju se poštovati
odredbe vezane za sanitarnu zaštitu propisane ovim Programom iOdlukom o zaštiti izvorišta.
7.17.9. Potenciajlni zagaĊivaĉi u podruĉju sliva vrela „Jama“
Na razmatranom dijelu sliva vrela „Jama“ nema znaĉajnijih zagaĊivaĉa. U naselju Gornje Ţedanjsko
trenutno je stalno naseljeno samo pet stambenih jedinica, a sliĉno je i u selu Donje Ţedanjsko. Ukupno u
pomenutim selima ţivi oko 50 stanovnika, tako da je uticaj antropogenog faktora minimalan, ali mogud.
Industrijska proizvodnja u slivu ne postoji, a poljoprivredna i stoĉarska je organizovano na nivou
pojedinaĉnih domadinstava. U cilju obezbjeĊenja izvorišta od svakog mogudeg uticaja fekalnih voda
potrebno je da se za stambene i pratede objekte u naseljima u okviru šire zone sanitarne zaštite ispoštuju
i odredbe Pravilnika o tretmanu i odvodnji otpadnih voda za podruĉja gradova i naselja gdje nema javne
kanalizacije ("Sluţbeni glasnik Republike Srpske" broj 68/01).
Slika Vrtača na platou Polje, selo Donje ŢedanjskoPrethodno je reĉeno da su u okviru slivnog podruĉju
vrela „Jama“ registrovane
112
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
površinske manifestacije procesa karstifikacije, manji broj vrtaĉa vrtaĉe, koje predstavljaju osjetljiva
podruĉja u pogledu potencijalnog unosa zagaĊenja u izdan koja se drenira na vrelu „Jama“. Stoga je
odlaganje bilo kakvog materijala (otpada, Ċubriva isl.) najstroţije zabranjeno u tim zonama. Kao
potencijalni zagaĊivaĉ karstne izdani u podruĉju Ţedanjskog svakako treba spomenuti i eventualnu
nekontrolisanu sjeĉu šuma usljed koje moţe dodi do povedane erozije u slivu i povedanja mutnode vode,
ali i ostalih problema vezanih za kvalitet. Stoga se ovakva aktivnost mora strogo kontrolisana.
113
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Slika. Potencijalni zagađivači u slivu vrela „Jama“ sa pooţajem vedih vrtača
7.17.10. Prijedlog sanacionih i drugih mjera
Kako je navedeno u dijelu teksta koji se odnosi na neposrednu zonu sanitarne zaštite stanje vodozahvata
je zadovoljavajude. Potrebno je samo na ulaznim vratima postaviti tablu tipa 4 .
Ono što pogoduje zaštiti izvorišta je i ĉinjenica da postoji jako mali broj stambenih i pratedih objekata u
slivu (slika 19). Svi stambeni objekti u slivu nalaze se u okviru trijaskih kreĉnjaka, te je potrebno da se sve
fekalne vode odvode u adekvatno izraĊene septiĉke jame, a kako to nalaţe Pravilnika o tretmanu i
odvodnji otpadnih voda za podruĉja gradova i naselja gdje nema javne kanalizacije ("Sluţbeni glasnik
Republike Srpske" broj 68/01). To se posebno odnosi na objekte u selu Donje Ţedanjsko. Potrebno je
izvršiti kontrolu ureĊaja za hlorisanje, obzirom da pojava vrste Bacillus spp. u povedanom sadrţaju u
pojedinim uzorcima moţe biti uzrokovana i neodgovarajudim radom instalisanog hlorinatora. Potrebno je
vršiti redovnu dezinfekciju objekata sistema. Da bi sprijeĉilo eventualno zagaĊenje uzrokovano
eksploatcijom šume u slivnom podruĉju, zabrane navedene u podpoglavlju 8.2 bide usmjerene, izmeĊu
ostalog, i na ograniĉavanje ove aktivnosti u okviru zona sanitarne zaštite, kao i ograniĉenje svih drugih
aktivnosti koje dovode do povedane erozije tla u slivnom podruĉju kao jednog od osnovnih razloga
mogude degradacije kvaliteta voda karstnih vrela. Zone sanitarne zaštite potrebno je oznaĉiti u skladu sa
zahtjevima Pravilnika, a što je detaljnije opisano u narednom podpoglavlju. Neophodno je nastaviti dalje
osmatranja proticaja na vrelu „Jama“ odmah nakon završetka mjerenja koja se vrše u sklopu izrade
Programa u cilju potpunijeg definisanja reţima isticanja i kasnije prekategorizacije rezervi podzemnih
voda. Svi radnici koji su neposredno u dodiru sa eksploatacionim objektom moraju obavljati redovne
zdravstvene preglede, odnosno posjedovati sanitarnu knjiţicu.
114
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.17.11. Naĉin obiljeţavanja zona sanitarne zaštite i obavještavanja javnosti o rezultatima
provoĊenja Programa sanitarne zaštite
Odgovorni organ opštine Milidi duţan je putem oglasne table, javnih glasila, okruglih stolova i javnih
rasprava sa uĉešdem zainteresovanih i struĉnih lica i sl. obavještavati stanovništvo i druge subjekte o
rezultatima provoĊenja Programa sanitarne zaštite
izvorišta “Jama” i neophodnim mjerama za oĉuvanja kvaliteta vode. Potrebno je izvršiti upoznavanje
stanovništva sa opasnostima koje proizilaze kao posledica nesavjesnog odnosa prema zaštitnim mjerama
u okviru zona zaštite. Pored toga duţan je vidno oznaĉiti, na mjestima koja su oznaĉena na prilozima 7 i 8
podruĉja zona sanitarne zaštite znacima koji su prikazani u okviru priloga 9. Na zaštitnu ogradu zone
neposredne zaštite sa svih strana potrebno je postaviti znak tipa 4 prikazan u okviru priloga 9.
Postavljanje znakova tipa 1, 2 i 3 vrši se na naznaĉenim mjestima gdje put ulazi u neku od zona sanitarne
zaštite. Sama Odluka o sanitarnoj zaštiti izvorišta nakon usvajanja od strane Skupštine opštine Milidi
objavljuje se u opštinskom Sluţbenom glasniku. Skupština opštine Milidi svojom Odlukom treba imenovati
pravno lice kome povjerava upravljanje i korištenje vodovodnim sistemom, komunalnim objektima i
ureĊajima koji su u funkciji vode za pide, odnosno pravno lice ĉije je izvorište, (što bi, ukoliko ved nije, u
konkretnom sluĉaju trebao biti AD "Komunalno" Milidi). Kod projektovanja objekata namjenjenih za
zahvatanje i distribuciju vode moraju se poštovati odredbe vezane za sanitarnu zaštitu propisane ovim
Programom. Program sanitarne zaštite donosi se za planski period od 4 godine (48 mjeseci).
NAPOMENA:Smjernice za projektovanje objekata u zoni uţe i šire zaštite zainteresovanom pravnom ili
fiziĉkom licu pismeno izdaje Ministarstvo nadleţno za poslove vodoprivrede, prije poĉetka projektovanja,
osim za sluĉaj iz ĉlana 52. Pravilnika, koje se izdaje u skladu sa tim ĉlanom.
Slika Donje Ţedanjsko, najznačajnije selo u slivu vrela „Jama“
7.18. Pregled dijela seoskih vodovoda
Pored Gradskogvodovoda postojii veloki broj seoskihvodovoda kojima se stanovništvo snabdjeva vodom
za svoje potrebe . Prema pozitivno pravnom regulativom svaki vodovod koji se koristi za
vodosnabdjevanje više od5 domaćinstavatrebao bi se predati na upravljanje preduzeću koje ima
kapacitete da ga odrţava i prati ispravnost vode . Problem u realizaciji ove aktivnosti predstavlja ĉinjenica
da niti jedan odtihvodovodane posjeduje ni graĊevinsku a kamoli upotrebnudozvolu koja je uslov da se
vodovod preuzme na gazdovanje . Sem graskog vodovoda i vodovoda Jama – Ţutica- Derventa ni na
jednom ne postoji permanentna dezinfekcija vode niti se redovno uzimaju uzorci za analizu .
Pregled nekih od ovih vodovoda po MZ. dat je usedećoj tabeli :
115
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
116
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Lokacijavodovoda
Zapremina
bazena
Broj domaćinstava
koje opsluţije
Investitor
Vrijednost (KM)
Napomena
Gradski vodovod Milići
2 x 500
25 Kik–
N.Kasaba
20 Ĉelikovići –
N. Kasaba (nisu
u funkciji)
4.100
Izgradnja prve faze
– Boksit –prije rata
Druga faza opština
prekoameriĉke
vojske (USAID)
3. faza - Lokalna
zajednica
Vrijednost u
dinaraima
Iz ovog vodovoda snabdjeva se
najveći dio gradskog stanovništva
te prigradskih naselja : D. Most,
V. Polje, N. Kasaba, Mišići,
L.Polje, Podgora . Znaĉajna
sredstva su uloţena u
rekonstrukciju ovog vodovoda .
1.059.000,00 dolara
500.000,00 KM
Izgradnja hlorne
stanice : 65.333,27
MZ Dervnjnta :Jama –
Ţutica - Derventa
150
MZ Derventa :Crkveni
vodovod - Derventa
250
Opština Milići
Crkva + 14
domaćinstava
Mještani
Prije rata
Miještani
Prije rata
MZ Dervnjnta :Ivanpolje
20.4
16
MZ Dervnjnta :Ambulanta Derventa
7
Ambulanta + 5.
domaćinstava
Prije rata
MZ Dervnjnta :Vaganac
25
Škola + 15
domaćinstava
Prije rata
MZ Dervnjnta :Kostići
20
Miještani
Prije rata
MZ Dervnjnta :Dukići
MZ Štedrić : Štedrić
25
15
UNDP , opština
Milići
117
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
MZ Štedrić :Nurića Bašĉa
25
MZ Štedrić :Štedra
24
UNDP , opština
Milići
30
UNHCR
Ameriĉka vojska i
USAID
MZ Štedrić :Bešići
25
20
Milići 3. : Bijelo Polje –
Baĉići - Gradina
10
30
Milići 3. :Vodovod Zilići
25
12
Milići 3. :Vujadini
2h6
15
Milići 3. :Gornje Vrsinje
18
13
Milići 3. :Ere
10
-
MZ Raševo : Gornje
Raševo – izvorište Prćina
voda
MZ. Raševo – izvorište
Raševac
30 m
MZ.Raševo – izvorište
Bijela voda
10 m
MZ. Raševo – izvorište
Vagani
10 m
3
55.000,00
UNDP , opština
Milići
Navedenim sredstvima uraĊena
kaptaţa i bazen i dio
magistralnog voda ostatak
vodovodne mreţe izgraĊen prije
rata .
Vodovod obnovljen posle rata
Obnova 2004. godine
Prije rata
Federalno
Ministarstvo za
izbjeglice
Obnovljen 2005.
Prije rata izgraĊeno nije se niko
vratio
22 domaćinstva i
mejtef
UNDP, opština
7 domaćinstva, škola
i objekat MZ.
mještani
Vodovod izgraĊen 1975 god.
3
6 domaćinstva
mještani
Vodovod izgraĊen 1988 god.
3
9 domaćinstva
mještani
Bazen obnovljen 2003 god.
2,5 m
3
20.000,00
Vodovod izgraĊen 2005 god.
118
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
MZ.Raševo – izvorište
Banja - Vivia
16 domaćinstva
20
Skugrići - Podgaj
20
Skugrići – Donja Mahala
15
Skugrići – škola
Škola + 4
domaćinstva
Skugrići – Nukići
15
Skugrići – Avdići
10
Skugrići – Kladrmica
20
Skugrići – Kladrmica
20
MZ.Podgora: Lukavica 3.
kom.
Ova domaćinstva su prikljuĉena
na izvorište fabrike vode .
Opština i mještani
MZ.Koprivno :Vodovod
gornja i donja ploĉa Koprivno
Skugrići – Vodovod Musići
Gornja Mahala - Metaljka –
Vandţići
Vivia i opština Milići
2 rezervoara po
25
Ministarstvo za
izbjeglice i raseljena
lica, Ministarstvo
poljoprivrede i
opština Milići
Mještani
Metaljka – Gornja
Mahala : 39.838,46
Gornja Mahala - Metaljka –
Vandţići
Metaljka – Vandţići :
49.990,19
GraĊani nisu htjeli da daju
podatke jer ne ţele da predaju
vodovod na upravljanje
119
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
MZ.Podgora : Gerovi
Jedan vodovod sa koga se
napaja cijelo selo
MZ. Rajići : Vodovod Rajići
UNDP i opština
Milići
MZ.Maćesi i Rovaši:
Vodovod Grbići Sejmenovići
MZ.Maćesi i Rovaši:
Vodovod Turnadţići - Babići
8 - trenutno
43
20
Donacija 2.500 za
rekonstrukciju –
nezna se taĉno od
koga + miještani
UNDP i opština
Milići
Ukupno : 223.563,00
UNDP : 102.780,19
Opština i Ministarstvo
poljoprivrede:
120.782,81
Vodovod još nije u funkciji
Ukupno : 91.000,00
UNDP
48.428,28
Opština 42.571,72
IzvoĊaĉ Hidromont Srebrenik
MZ.Maćesi i Rovaši:
Talovići
6
Miještani
Prije rata
MZ.Maćesi i Rovaši: Kurtići
25
USAID + Miještani
USAID donirao plastiĉni bazen i
crijeva .
60
GraĊani nisu htjeli da daju
podatke jer ne ţele da predaju
vodovod na upravljanje
MZ.Đile i Rupovo Brdo
bazen na Rudom Brdu
25
MZ.Nova Kasaba:
Sebioĉina
30
Donirana sredstva
za rekonstrukciju
vodovoda
HELP - Njemaĉka
MZ.Mišići : Stari vodovod
Mišići
19
Mještani uz pomoć
Godina izgradnje 1971.
Sekundarna mreţa Vrtoĉe
27.160,53 KM .U meĊuvremenu
vodovod proširen do Rajića i
djelova MZ Milići 2.
Projektovanje : 21.300,00
Izgradnja :
47.360,00
MZ.Vukovići : Vodovod
Alpro-Vukovići
50
40
UNDP – materijal
Opština - Radovi
MZ.Zaklopaĉa : VDS
Zakolopaĉa
Dio gradskog
vodovoda sa
pumpnom
stanicom
30
Direkcija za vode i
opština Milići
68.660,40
120
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
MZ. Dubnica :Vodovod za
vodosnabdjevanje gornje
Dubnice
MZ. Dubnica :Glušac
17
mještani
7
mještani
MZ. Dubnica :Vukšić Polje
– Crkveni šor
5
mještani
121
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.19. Dispozicija otpadnih voda
Prikupljanje i odvoĊenje otpadnih voda na podruĉju opštine Milići je slabo razvijeno. Javni
kanalizacioni sistem postoji u uţem urbanom podruĉju opštinskog centra Milići, naselju Supaĉ Polje i
Derventi (naselje Ivan Polje i dvije zgrade u centru naseljenog mjesta). Kanalizacija se upušta u
obliţnje vodotoke bez prethodnog preĉišćavanja (tretmana). Tokom 1980 - ih godina je poĉela
izgradnja ureĊaja za preĉišćavanje otpadnih na sutoku Studenog i Zelenog Jadra, ali ovaj objekat
nikad nije završen.
Privredni pogon "Bare" u Milićima posjeduje ureĊaj za preĉišćavanje upotrebljenih i oborinskih voda koji se
3
sastoji od sledećih elemenata: taloţnik zapremine 86 m sa ureĊajem za zgrtanje mulja po dnu i ulja po
površini, pjeskolov, taloţnik za mulj, šaht za prihvatanje ulja i masti, obrada mulja u koliĉini 0,45
3
3
m /sat, jama za sakupljanje mulja u pjeskolovu 6 m , mamut pumpa za vaĊenje pijeska, silos zapremine
3
3 m . Sektor "Drvoprerada" u sastavu AD "Boksit" posjeduje "Putox" postrojenje za preĉišćavanje voda
prije upuštanja u recipijent Zeleni Jadar.Ostala naselja nemaju izgraĊene kanalizacione sisteme.
Otpadne vode se odlaţu u individualne septiĉke jame, mada nije rijedak sluĉaj da se otpadne vode
domaćinstava upuštaju direktno u obliţnje vodotoke bez ikakvog prethodnog preĉišćavanja
(tretmana).Korišćenje voda za ostale potrebeOd korišćenja voda za ostale potrebe, aktuelna je
hidroenergetika, izgradnja manjih hladnovodnih ribnjaka za uzgoj pastrmke, flaširanje vode planinskih
vrela, te korišćenje voda u svrhu rekreacije (kupanja u ljetnjem periodu).Od postojećih malih hidroelektrana,
treba spomenuti hidroelektranu "Vlasenica" na Studenom Jadru (nalazi se u opštini Milići na samoj
granici sa opštinomVlasenica). Za ovu hidroelektranu se ĉešće koristi naziv - hidroelektrana
"Zalukovik". Karakteristike hidroelektrane su: instalisana snaga 2x0.65 MW, srednja godišnja
proizvodnja 3.6 GWh, godina izgradnje 1949.Od ribnjaka uglavnom egzistiraju ribnjaci za uzgoj
2
pastrmke: ribnjak u opštinskom centru Milića (površina 560 m ), te ribnjaci na vodotocima Štedrić i
Lukavica. Ribnjak u Štedriću iako ima neophodnu infrastrukturu trenutno nije u funkciji . Kao najznaĉajnije
korišćenje vode za potrebe rekreacije (kupanja u ljetnjem periodu) treba spomenuti gradski otvoreni bazen
u opštinskom centru Milići. Aktuelno je takoĊe kupanje na pojedinim lokalitetima vodotoka na podruĉju
opštine. Uglavnom se radi o neureĊenim lokalitetima (ne postoji odgovarajuća opštinska planska
dokumentacija za korišćenje ovih lokaliteta). Na lokalitetu Raševo egzistira pogon za flaširanje vode
"Vivia" u sastavu "Vitinke" iz Kozluka (Zvornik). Prosjeĉni kapacitet izvorišta Banjica je 32 l/sec.
Sadašnji instalisani kapacitet postrojenja za flaširanje vode je oko 6.5 l/sec. Od
vodozahvata (kaptaţe) do lokaliteta fabrike za punjenje vode, izvedena su dva dovodna cjevovoda
preĉnika Ø125 mm. Za predmetni lokalitet su uraĊeni odgovarajući elaborati i donesena odluka o
zonama sanitarne zaštite. Zone sanitarne zaštite su definisane koordinatama.
7.19.1. Kanalizacija
Ukupna duzina zatvorene kanalizacione mreze je fekalne vrste i iznosi 3600 metara.
Broj kanalizacionih prikljucaka je 210 (spoj objekata sa ulicnom kanalizacijom).
Na kanalizacioni sistem su prikljucena 873 domacinstva sto je oko 2500 stanovnika,kao i 34 privatna
preduzetnika.
Vrsta kanalizacije je zajednicka dok je nacin odvodnje gravitacioni.
7.19.2. Otpadne vode
Domacinstva
211
Poljoprivreda,sumarstvo i ribolov
3
Industrija
81
Ostale djelatnosti
25
Ukupno
320
3
Ovi podaci su na godisnjem nivou i dati su u hiljadama m .
122
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.20. VODA
Stanje ţivotne sredine u opštini Milići je odreĊeno razliĉitim faktorima od kojih su najznaĉajniji
postojanje urbanih podruĉja, rudarskih podruĉja, industrije i saobraćaja koje vrše pritisak na ţivotnu
sredinu i prostor i imaju za posljedicu više ili manje ugroţen kvalitet ţivotne sredine. S druge
strane, na podruĉju opštine, identifikovana su ruralna podruĉja, prirodna sredina, te podruĉja
zaštićenog prirodnog nasljeĊa (podruĉja i pojedinaĉne faunistiĉke, botaniĉke iornitofaunistiĉke rijetkosti)
u kojima je ţivotna sredina kvalitetna i oĉuvana.Na podruĉju opštine Milići se nalazi veći broj vodotoka.
Rijeke Zeleni Jadar i Studeni Jadar su dominantni vodotoci, koji zajedno sa ostalim rijekama
(Štedrić, Lukaviĉka rijeka, Drinjaĉa, Dubnica, Kostraĉka rijeka, Tabahana i druge), kao i brojnim
potocima (Duboki, Vukovićanski, Vaganjski, Sokolski potok i dr.) i izvorimaĉine hidrografsku mreţu opštine.
Pomenuti vodotoci razlikuju se po duţini toka, poloţaju, naĉinu korištenja, te uticaju koji ostvaruju na
ţivotnu sredinu. Vodotoci se koriste za snabdijevanje stanovništva pitkom vodom, snabdijevanje vodom
za potrebe poljoprivredne proizvodnje, podizanje ribnjaka, a znaĉajan su i hidropotencijal.
Vodosnabdijevanje stanovnika urbanog dijela opštine i nekoliko okolnih sela pitkom vodom vrši se sa
izvorišta potoka Nikolina voda i izvorišta rijeke Studeni Jadar (vodozahvat ispod hidroelektrane
"Zalukovik"). Stanovništvo drugih djelova opštine snabdijeva se vodom iz lokalnih vodovoda (dva veća
vodovoda Vukovići i Derventa) i privatnih bunara.
Tabela : Zdravstvena ispravnost vode za piće u opštini Milići za 2008. Godinu Izvor: Publikacija o
zdravstvenom stanju stanovništva za 2008. godinu, Institut za zaštitu zdravlja Republike Srpske
Vrsta
vodovodnog
sistema
Naziv
vodovodnog
sistema
Centralni
vodovodni
sistemi
Milići
31
Raševo
Derventa
Skugrići
Ţutica
Metaljka
Podravanje
Brestovik
Koprivno
Mišići
7
1
3
1
1
2
1
4
1
Lokalni
vodovodni
sistemi
Broj
kontrolisanih
uzoraka
Broj ispravnih
uzoraka
Broj uzoraka sa
mikrobiološkom
neispravnošću
13
Broj uzoraka sa
fiziĉkohemijskom
neispravnošću
1
0
Broj uzoraka sa
fiziĉkohemijskom
neispravnošću
17
5
0
0
1
1
2
1
3
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
1
3
0
0
0
1
0
2
1
3
0
0
0
1
0
Podaci prikazani u tabeli ukazuju na to da se u ukupnom broju ispitivanih uzoraka pojavljivao
odreĊen broj uzoraka koji su pokazali fiziĉko – hemijsku, mikrobiološku i fiziĉko - hemijsku i
mikrobiološku neispravnost vode za piće, kako u centralnom vodovodnom sistemu, tako i u lokalnim
vodovodnim sistemima.
Najĉešći parametri fiziĉko – hemijske neispravnosti su povećana mutnoća i boja,te povišene
koncentracije gvoţĊa, mangana, nitrita, i povećan utrošak kalijum –permanganata. Uzroĉnici
mikrobiološke neispravnosti su povećan broj bakterija, aerobnih mezofilnih i ukupnih kolimfornih
bakterija, bakterija E.Coli i streptokoka fekalnog porijekla.Na vodotocima Štedrić i Lukaviĉka rijeka
izgraĊeni su mini ribnjaci koji se koriste kao ribogojilišta. Osim površinskih vodotoka vaţno je
pomenuti i vodene površine nekoliko manjih akumulacija u okolini aktivnih kopova i u napuštenim
rudnim kopovima. Ove akumulacije se u pojedinim sluĉajevima koriste kao izvori snabdijevanja
industrijskom vodom ili kao recepijenti za ispuštanje vode prilikom odvodnjavanja sa kopova, gdje se radi
odrţavanja potrebnog nivoa, koji raste usljed atmosferskih padavina, ispumpavana voda odvodi do
obliţnjih vodotokova.
Kanalizacioni sistem za prikupljanje i odvodnju otpadnih voda je djelimiĉno izgraĊen. Taĉnije,
kanalizaciona mreţa uraĊena je u urbanim djelovima opštine, dok se u ostalim djelovima predmetnog
123
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
prostora odvodnja otpadnih i fekalnih voda vrši putem septiĉkih jama ili direktnim ispuštanjem u rijeke
bez prethodnog preĉišćavanja.
Duţina kanalizacione mreţe po podacima iz 2008. godine, na podruĉju predmetnog obuhvata, iznosi
3500 m, a broj kanalizacionih prikljuĉaka iznosi 160. Postrojenjeza preĉišćavanje otpadnih voda ne
3
postoji. Koliĉine nepreĉišćenih otpadnih voda ispuštenih direktno u vodotoke iznose 189.000 m godišnje .
Podaci o osnovnim elementima ţivotne sredine u ekološkoj dokumentaciji pojedinih objekata, razliĉitih
privrednih sektora, potvrĊuju da su u manjem broju sluĉajeva registrovana prekoraĉenja graniĉnih
vrijednosti parametara kvaliteta vode, i to u sluĉajevima gdje se otpadne vode upuštaju u recipijent
bez prethodnog tretmana. Manji broj privrednih subjekata posjeduje ureĊaje za predtretman sanitarno fekalnih i tehnoloških otpadnih voda. Neriješeni sistemi za odvoĊenje otpadnih voda u krugu pojedinih
pogona neposredno utiĉu na kvalitet tla, a posredno zajedno sa drugim faktorima (atmosferske padavine,
geološki sastav tla) na kvalitet podzemnih voda, biološku vrijednost proizvedenih sirovina za
prehrambenu industriju i druge ĉinioce ţivotne sredine.
Septiĉke jame individualnih porodiĉnih objekata najĉešće su nepropisno izgraĊene, dok se samo u sklopu
pojedinih proizvodnih pogona mogu pronaći propusne i pravilno izgraĊene septiĉke jame.Podaci iz
Godišnjaka SR BiH o potrošnji vode i stepenu zagaĊenja otpadnih voda iz 1991. GodinepotvrĊuju da je na
podruĉju opštine Milići, i ranijih godina, veliki izvor zagaĊenja voda bio privredni sektor (rudarstvo,
proizvodno zanatstvo i dr.).
ZagaĊivaĉi voda kojima je stepen zagaĊenja utvrĊen mjerenjem (1987. god.) su "Boksit –trans" Milići sa
godišnjim opterećenjem koje je iznosilo 7309 EBS, dok suzagaĊivaĉi voda kojima je stepen
zagaĊenja utvrĊen pomoću koeficijenta zagaĊenja:Šipad – „6. avgust“ Milići ĉije je godišnje
opterećenje iznosilo 3043 EBS i Rudnici boksita, sa godišnjim opterećenjem od 1896 EBS.
Produkcija zagaĊenja na podruĉju opštine Milići i danas potiĉe velikim djelom od industrijskih otpadnih
voda, ĉiji je kvalitativni i kvantitativni uticaj na površinske i podzemne vode moguće odrediti
kontrolom kvaliteta otpadnih voda.
Uticaj koji otpadne industrijske vode, u procesu površinske eksploatacije rude, vrše na recipijent
prikazan je rezultatima mjerenja kvaliteta otpadnih voda u toku 2007. godine. Laboratorijska analiza
osnovnih fiziĉko – hemijskih parametarauzoraka otpadnih voda sa površinskih kopova PK Podbraćan i
PK Crvene stijene dala je rezultate kojima je utvrĊeno da izmjerene vrijednosti za taloţivost,
suspendovane materije, BPK5, HPK, ţeljezo i mangan ne zadovoljavaju Pravilnikom propisane
vrijednosti, dok ostali parametri zadovoljavaju. Poseban problem na ţivi svjet prvenstveno riblji fond
predstavlja velika koliĉina ĉvrstih ĉestica, jer na prostoru Rudnika ne postoje taloţnici koji bi sprjeĉili njihovo
dospjeće u recipijent . Ove koliĉine su posebno izraţene u vrijeme kada su prisutne veće koliĉine padavina
kada se Zeleni Jadar i Jadar zamute na duţe periode . Kada temperatura u srednjim slojevima vode
postigne graniĉnu vrjednost ribe dobijaju nagon za mrijest i odlaţu ikru na dno . zbog veleike koncentracije
ĉvrstih ĉestica sunĉevi zraci nemogu prodrijeti u donje slojeve vode koji ostaju podhlaĊeni . Kao rezultat ove
pojave riblja ikra se kvari što utiĉe na riblji fond u tolikoj mjeri da su trenutno vodotoci Jadra i Zelenog Jadra
gotovo na minimumu . Na ovu pojavu nešto su otpornije ribe dna (potoĉna mrena) i ribe ĉiji mrijest traje u
toku cjele godine (zelenke) . Inaĉe, rijeka Zeleni Jadar predstavlja recipijent za sve otpadne vode koje
se javljaju na površinskim kopovima boksita. Otpadne vode najĉešće su bujiĉnog karaktera u
uslovima, pojaĉanih padavina i otapanja snijega.
Na podruĉju opštine Milići, takoĊe, usljed većih atmosferskih padavina ili topljenja većih koliĉina
snijega, dolazi do plavljenja odreĊenih površina. Naroĉito izraţeno plavljenje je na podruĉju Nove
Kasabe gdje dolazi do izlijevanja nekoliko potoka: Karića potok, Ĉelikovića potok i potok sa Kika.
Ispitivanja kvaliteta površinskih voda vrše se radi ocjene stanja kvaliteta vode vodotoka, praćenja
trenda zagaĊenja i oĉuvanja kvaliteta vodnih resursa.
124
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela : Kvalitet površinskih voda prema rezultatima ispitivanja fiziĉko –hemijskih i mikrobioloških
parametara za 2007 i 2008. godinu
Izvor: Agencija za vode oblasnog rijeĉnog sliva Save, Bijeljina
Parametri
Kvalitet površinskih voda
Dobar
Veoma dobar
Odliĉan
Rijeka Drinjaĉa – profil ušće u Drinu
Godina
Mjeseci
Temperatura (○c)
pH vrijednost
Elektroprovodljivost
(µs/cm)
Zasićenost kiseonikom
(%)
BPK5 (mg/l)
Suspendovane materije
(mg/l)
Ukupni oksidi azota
(mg/l)
Ortofosfati (mg/l)
Amonijum (mg/l)
Koliformne bakterije
(MPN u 100 ml)
Kvalitet vode
V
21,00
8,46
320
2007
VI
VII
20,20
24,30
8,10
8,34
347
308
98,80
92,40
<1
8,80
Rijeka Studeni
Jadar – profil
Zaklopaĉa
2008
VI
IX
15,10
17,40
8,13
8,10
267
344
X
9,20
8,37
367
IV
11,00
7,32
217
92,60
104,50
205
102
<1
9,30
3,4
2,80
<0,5
9,00
3,6
111
0687
0,696
0,513
0,765
0,031
0,13
14000
0,012
<0,10
4000
0,016
<0,10
11000
0,017
<0,10
4500
2007
X
11,90
8,25
344
VI
10,20
7,90
365
IX
10,20
8,34
274
122
131
86,90
98,80
1,2
23,20
1,9
7,60
0,6
9,00
<1
9,30
2,1
3,50
0,796
0,746
0,606
0,975
1,045
1,075
0,010
0,04
4600
0,017
0,04
46000
0,045
0,03
24000
0,014
0,05
4600
0,011
<0,10
-
<0,01
<0,10
-
Prema Uredbi o kategorizaciji vodotoka, odnosno, prema normativnim definicijama ekološkog statusa
kvaliteta voda i dopuštenim graniĉnim vrijednostima parametara kvaliteta, rijeka Drinjaĉa sa pritokom Jadar
je svrstana u drugu kategoriju. Kvalitet površinskih voda na podruĉju opštine Milići ocjenjen je na
osnovu rezultata ispitivanja fiziĉko – hemijskih i mikrobioloških parametara na profilima rijeka Drinjaĉa
– profil ušće u Drinu i rijeka Studeni Jadar na profilu Zaklopaĉa, kako je prikazano u prethodnoj tabeli.
Vrijednosti fiziĉko – hemijskih i mikrobioloških parametara ukazuju na to da se pomenuti vodotoci
nalaze u granicama dobrog do odliĉnog kvaliteta.Potvrdu o kvalitetu voda daju i rezultati kvalitativnih i
kvantitativnih analiza faune dna. Kvalitet vode rijeke Drinjaĉe kretao se u okviru II klase boniteta, koja
prema mjerenom indeksu saprobnosti iz aprila, juna i septembra 2008. godine, nije bitnije mijenjala
svoj kvalitet. U vodama rijeke Drinjaĉe dominiraju jedinke koje su indikatori ĉistih ili slabo zagaĊenih
vodotoka, sa velikom koncentracijom kiseonika. Prvu (I) i drugu (II) klasu boniteta, prema sastavu
faune dna, u periodu jun – oktobar 2007. godine, imao je i vodotok Studeni Jadar (Zaklopaĉa). Kvalitet
vode rijeke Drinjaĉe propisan Uredbom potvrĊen je i podacima nacionalnog monitoringa na lokalitetu
Tišća, prema Programu radova ispitivanja površinskih voda u Republici Srpskoj za 2009. godinu. MeĊutim,
na osnovu podataka dobijenih sa pomenutog mjernog profila nije bilo moguće donijeti adekvatne
zakljuĉke o kvalitetu vodotoka - recepijenata na podruĉju opštine Milići. Potencijalno zagaĊenje reflektovalo
bi se, ne samo na kvalitet, odnosno propisanu klasu vodotoka, nego i na kvalitet podzemnih voda. TakoĊe
nedostajali su podaci ra rjeke Zeleni Jadar prije ušća i Jadar ispod ušća Zelenog i Studenog Jadra .Ipak,
odreĊeni broj kvalitativnih i kvantitativnih parametara govore u prilog ĉinjenici da je zagaĊenje voda
na podruĉju opštine Milići jedan je od kljuĉnih ekoloških problema, koji predstavlja rizik za zdravlje
stanovništva, kao i za kvalitet ţivotne sredine.
Glavne izvore zagaĊenja površinskih i podzemnih voda predstavljaju netretirane industrijske i
komunalne otpadne vode, drenaţne vode iz poljoprivrede, kao i procjedne vode iz deponija.
Negativnim uticajima mogu se dodati i zagaĊenje voda usljed neadekvatnog odlaganja ĉvrstog otpada
u neposrednoj blizini vodotoka i u vodotoke (naroĉito izraţen problem odlaganja otpada iz pilana),
125
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
ugroţenost izvorišta vode usljed nepostojanja utvrĊenih zona sanitarne zaštite, te neobezbjeĊenosti
potrebnih uslova i opreme za filtriranje i dobijanje hemijski i bakteriololški potpuno ispravne vode za
piće, što uzrokuje zdravstvenu neispravnost vode većine seoskih vodovoda.Izvori zagaĊenja voda
lokalizovani su na podruĉjima sa većom gustinom naseljenosti i na podruĉjima gdje se nalaze privredni
objekti (znatno zagaĊenje voda nastaje usljed ispuštanja maziva i ulja radnih mašina i vozila sa
manipulativnih površina bez separatora).
7.21. Poslednji rezultati analiza vode iz gradskog vodovoenog sistema
Uprkos svim nabrojanim probelemima procesa vodosnabdjevanja sa gradskog vodovoda procesom stalnog
praćenja i kontrole kvaliteta vode obezbeĊuje se uredno snabdjevanje ispravnom vodom za piće . U
sluĉajevima pojave neispravnih uzoraka stanovništvo se obavještava putem javnih glasila a u isto vrijeme
preduzimaju mjere da se kvalitet vode popravi . Kao primjer izdvajamo jedan primjerak uraĊene poslednje
analize kvaliteta vode u gradskom vodovodnom sistemu .
126
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
127
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
128
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
129
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
130
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
7.22. REZIME SEKTORA VODA (ANALIZE I ZAKLJUĈCI)
Ukratko o oblasti voda na opštini Milidi moglo bi se izdvojiti sledede . Opština Milidi ima veoma razvijenu
hidrogeografsku mrežu . Sa sigurnošdu možemo redi jednu od najrazvijenijih u regionu . To svakako nisu
velike rijeke ali se radi o velikom broju manjih rijeka, riječica i potoka . Na opštini nema jezera osim onih
malih kojih se formiraju prilikom iskopa rude . Posebnu pažnju u razradi ovog sektora obratili smo na zone
sanitarnih zaštita jer je izuzetno važno održati ovepotencijale . Pored izvora kojie se koriste za napajanje
veliku vrijednost ima rijeka Štedra kao potencijalno najvedi izvor pitke vode u opštini Milidi . Vodotoci imaju
potencijal i za instaliranje protočnih hidroelektrana u skladu sa normativima i ekološkim uslovima za
postavljanje i korištenje istih . Ono zbog čega još uvijek nije izgrađen ni jedan ovakav objekat je činjenica da
su ovoinvesticije koje se dugoročno otpladuju a i procedure dobijanja koncesija na iste su složene . Poseban
problem je što sem graskog vodovodnog sistema ostali ne posjeduju potrebne građevinske i upotrebne
dozvole i ne mogu se u potpunosti predati komunalnom preduzedu na upravljanje . Neki od vedih sistema
kao što je vodovod Alpro – Vukovidi predat je na održavanje komunalnom preduzedu ali se ne vrši
dezinfekcija vode u istom pa je praktično ova voda samo za tehničku upotrebu . Gubici na vodovodnom
sistemusuizuzetno veliki astanje je haotično i zbog ne postojanja vodomjera za domadinstva pa su
zloupotrebe veoma izražene i velike . Dosta manjihvodovoda koja u skladu sa zakonskim propisima služe za
napajanje više od5 domadinstava, morali bi dobiti građevinske i upotrebne dozvole i predati se na
upravljanje komunalnom preduzedu . Skoro nigdje se kod ovih manjih sistema ne vrši dezinfekcija vode niti
postoje ugrađeni vodomjeri . Radiboljeevidencije i stvaranja prave slike o količinama i potencijalima
neophodno bi bilo izvršiti popis svih značajnijih izvora po MZ. a zatim izvršiti bakteriološke i hemijske
analize ovih izvora . Po prikupljanju ovih podataka izraditi katastar izvorišta sa kartografskim prikazom .
Postoje urađeni elaborati zona snitarne zaštite za izvorišta : Nikoline vode, Banjica i Jama . Isto bi trebalo
uraditi za sva izvorišta iz kojih se snabdjeva više od pet domadinstava ali i one koji su potencijalno
interesantni za korištenje . Raditi na provedbi mjera na uspostavi zona sanitarnih zaštita izvorišta. Vedu
pažnju trebalo bi posvetiti termalnim izvorištima u Raševu. Prikupiti dosadašnja istraživanja istih te
napraviti elaborate za korištenje istih i uvrstiti ih u ponudu opštine za potencijalne investitore . Trebalo bi
napraviti studiju za mogudnosti i lokacije protočnih hidroelektrana i njih uvrstiti u ponudu opštine za
investiranje . Kada je riječ o zaštiti voda trebalo bi pokrenuti aktivnosti na izradi projekata i studija za izradu
kolektorskih postrojenja za tretman otpadnih voda i fekalne kanalizacije i uz sufinansiranje privrede i
opštine tražiti potencijalne investitore iz raspoloživih fondova za zaštitu životne sredine . Kroz apliciranje na
zajedničke fondove davanjem subvencija i podršku inspekcijskih organa zajedno sa preduzedima rješavati
najakutnije probleme zagađenja iz privrede . Raditi na proširenju područja sakupljanja otpada i ekološkim
akcijama uklanjati divlje deponije i čistiti korita rijeka u partnerstvu sa NVO, medijima ... U istom modelu
organizovati edukacije sa ciljem podizanja ekološke svijesti stanovništva . Uz podršku donatora iznadi
mogudnost alternativog napajanja za gradski vodovod sa drugog izvorišta . Uz podršku donatora
neophodno je utvrditi i eliminisati uska grla u vodosnabdjevanju (mjesta gdije se javljaju veliki gubici zbog
dotrajalog ili loše projektovanog cjevovoda) .
131
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8. SEKTOR TLA I ZEMLJIŠTA
8.1.
STRUKTURA POLJOPRIVREDNOG ZEMLJIŠTA
Po podacima iz katastarskog operata za 2003. godinu (zasnovani dijelom i na procjeni) ukupna
površina poljoprivrednog zemljišta na podruĉju opštine Milići iznosi 10242.25 ha i ĉini 36.73 %
površine opštine. U strukturi poljoprivrednog zemljišta po ovim podacima najveće uĉešće imaju njive i
livade sa 76.61 %. Potrebno je naglasiti da je aţurnost podataka o strukturi korištenja zemljišta iz
katastarskog operata dosta loša i da se u pogledu poljoprivrednog i šumskog
zemljišta nalazi na nivou iz 1980 – ih godina.
Tabela: Struktura poljoprivrednog zemljišta (procjena po podacima iz katastarskog operata za 2003.
godinu)
Struktura poljoprivrednog zemljišta
(procjena po podacima iz katastarskog operatera za 2003. godinu )
Kategorija poljoprivrednog
zemljišta
Njive
Voćnaci
Livade
Pašnjaci
Ribnjaci
Ukupno
Površina (ha)
%
4705,90
663,44
3141,17
1731,05
0,69
10242,25
45,95
6,48
30,67
16,90
0,01
100
Najveće uĉešće njiva u ukupnom poljoprivrednom zemljištu prisutno je u katastarskim opštinama (KO)
Rovaši, Skugrići, Maćesi, NeĊeljišta i Nova Kasaba. Nadprosjeĉno uĉešće voćnjaka je prisutno u
katastarskim opštinama Zaklopaĉa, Vrtoĉe, Dubnica, Nova Kasaba, Milići i Lukavica. Nadprosjeĉno uĉešće
livada je prisutno u katastarskim opštinama Podbiraĉ, ZagraĊe, ZabrĊe, Vrsinje, Lukavica, Koprivno,
Vitići, Dubnica i Vrtoĉe. Nadprosjeĉno uĉešće pašnjaka je prisutno u katastarskim opštinama Rupovo
Brdo, Derventa, Podbiraĉ, Vrsinje, Dubnica i Sebioĉina. Po podacima iz projekta CORINE LAND COVER
2006, veliĉina poljoprivrednog zemljišta na podruĉju opštine iznosi 8376.05 ha i ĉini 30.04 % površine
opštine. Ovdje se javlja znaĉajna razlika u poreĊenju sa katastarskim operatom od 1866.2 ha. Ova
razlika se moţe objasniti metodološkim razlikama, ali i protokom vremena.
Tabela : Struktura poljoprivrednog zemljišta (CORINE LC 2006)
Struktura poljoprivrednog zemljišta (Corine LC 2006)
Kategorija poljoprivrednog
zemljišta
Voćnjaci
Pašnjaci
Kultivisano zemljište
Ostalo poljoprivredno zemljište
Ukupno
Površina (ha)
%
30,96
1539,78
3097,03
3708,28
8376,05
0,37
18,38
36,97
44,27
100
Iz tabele je primjetno da kategorija "ostalo poljoprivredno zemljište" (poljoprivredne površine sa znaĉajnim
udjelom prirodnog biljnog pokrova) ĉini 44.27 % poljoprivrednog zemljišta, što se moţe dovesti u vezu sa
depopulacijom ruralnih podruĉja opštine Milići. Rijeĉ je preteţno o zapuštenim livadama i pašnjacima.
Kategorija "kultivisano zemljište" (grupe obradivih parcela) odgovara najvećim dijelom njivama.
132
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.2.
PEDOLOŠKE KARAKTERISTIKE ZEMLJIŠTA
Iz tabele je primjetno da kategorija "ostalo poljoprivredno zemljište" (poljoprivredne površine sa
znaĉajnim udjelom prirodnog biljnog pokrova) ĉini 44.27 % poljoprivrednog zemljišta, što se moţe
dovesti u vezu sa depopulacijom ruralnih podruĉja opštine Milići. Rijeĉ je preteţno o zapuštenim
livadama i pašnjacima. Kategorija "kultivisano zemljište" (grupe obradivih parcela) odgovara najvećim
dijelom njivama.
PEDOLOŠKE KARAKTERISTIKE ZEMLJIŠTA
Znaĉajna varijabilnost pedosfere na podruĉju opštine je posljedica raznovrsnosti pedogenetskih
faktora. Najrasprostranjenija zemljišta su distriĉni kambisol i kalkokambisol sa gotovo 60 % uĉešća u
površini opštine. Ova zemljišta su dominantna u ĉitavom sjevernom i sjeveroistoĉnom dijelu opštine,
kao i podruĉju juţno od linije Zaklopaĉa - Milići. Rijeĉ je o zemljištima lošijeg kvaliteta. Na
trećem mjestu po površini su eutriĉni kambisoli sa 12.09 % koji dominiraju u krajnjem jugozapadnom
dijelu opštine (Podbiraĉ i ZagraĊe). Rankeri zauzimaju 9.09 % površine opštine preteţno u zapadnom dijelu
opštine (Bakići, Vukovići, Podgora, Vrtoĉe, Rajići, Raškovići, NeĊeljišta i dio Skugrića i Zaklopaĉe).
Kalkokambisol sa vertisolom (smonicom) je dominantno zemljište na potezu Pavkovići - Bukovica
Gornja u istoĉnom dijelu opštine (8.57 % površine opštine). Kreĉnjaĉka crnica (kalkomelanosol) je
prisutna izmeĊu Nove Kasabe i Sebioĉine (šire podruĉje naseljenog mjesta Bišina), lokalitetu
Velimirovina u slivu Štedrića, kao i na potezu Vujadini - Here - Višnjica (5.23 %). Najkvalitetnije zemljište
- aluvijalno tlo (fluvisol) ĉini 2.65 % podruĉja opštine i ograniĉeno je na doline većih rijeka - Studeni
Jadar, Zeleni Jadar, Jadar i Drinjaĉa.
Tabela : Struktura zemljišta po pedološkim karakteristikama na podruĉju opštine Milići
Tip zemljišta
Aluvijalno tlo (fluvisol)
Deposol
Eutriĉno smeĊe tlo (eutriĉni kambisol)
Kalkokambisol
Kalkokambisol-vertisol
Kalkokambisol-Kalkomelanosol
Kalkokambisol-regosol
Kalkomelanosol
Kiselo smeĊe tlo (distriĉni kambisol)
Ranker
Rendzina
Ukupno
8.3.
Površina (ha)
737,96
289,44
3372,25
6772,49
2389,09
124,91
35,28
1458,12
9854,64
2533,65
317,70
27885,53
%
2,65
1,04
12,09
24,29
8,57
045
0,13
5,23
35,34
9,09
1,14
100
ZEMLJIŠTE
Zemljište je jedno od najznaĉajnijih prirodnih resursa odreĊenog podruĉja. Podruĉje opštine Milići se
odlikuje velikom heterogenošću kada je u pitanju zemljišni pokrivaĉ, zbog ĉega je od velike vaţnosti
njegovo racionalno iskorištavanje uz maksimalno poštovanje naĉela zaštite ţivotne sredine.
ZagaĊivanje zemljišta i njegova umanjena biološka i estetska vrijednost na podruĉju opštine Milići posljedica
je intenzivnog antropogenog djelovanja na prirodno –ekološke vijednosti prostora. Degradacija
zemljišta odnosi se prije svega na zagaĊenje zemljišta kao posljedice industrijskih, rudarskih,
poljoprivrednih i saobraćajnih aktivnosti.
Znaĉajni faktori izmjene zemljišta na predmetnom prostoru su emisije koje u zemljište dospijevaju
putem taloţenja ĉestica iz atmosfere (tehnološki procesi, motorna vozila, individualna loţišta i dr.),
pritisci na zemljište koji nastaju usljed ispuštanja otpadnih voda, kao i hemijska sredstva koja se
koriste u svrhu poboljšavanja poljoprivredne proizvodnje, te neadekvatno odlaganje ĉvrstog otpada.
133
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Poljoprivredno zemljište zagaĊuje se neadekvatnom upotrebom mineralnih Ċubriva, pesticida i drugih
agrohemijskih sredstava. Gubici zemljišta posljedica su i eksploatacije mineralnih sirovina, kao i
djelimiĉne erozije manjih razmjera izazvane sjeĉom šuma, djelovanjem vode ili nepravilnom obradom.
Najznaĉajnije površine koje su izloţene djelovanju antropogenih faktora na podruĉju opštine Milići
predstavljaju površine namijenjene eksploataciji mineralnih resursa. Površine (leţišta) na kojima se
vrši eksploatacija ili istraţivanje mineralnih sirovina su Podbraćan (ruda boksita), Crvene stijene (ruda
boksita), Gradina (tehniĉki graĊevinski kamen - kreĉnjak) i Megara (tuf). Glavni faktori destrukcije zemljišta
su: površinski kop, odlagališta jalovinskog materijala, emisija prašine, moguće razlijevanje nafte, ulja i
maziva radnih mašina, narušavanje uspostavljene ravnoteţe na zemljištu i u ukupnom ekosistemu.
Prema procentu klasa naĉina korištenja zemljišta površinski kopovi (rudnici) imaju 1.41 % udjela u
ukupnoj površini opštine (CORINE LC 2006.). Prema analizi mogućnosti razvoja poljoprivredne
proizvodnje na površinama rudnika boksita (površine koje su u eksploatacionom polju, ali nisu
zahvaćene eksploatacijom) koje je radio Institut za istraţivanje i razvoj u Sarajevu (1984. godine)
konstatovano je da su ta zemljišta siromašna u pogledu humusa i lakopristupaĉnih hranljivih materija
za biljke. Uzorci koji su uzimani sa površinskih kopova i odlagališta jalovine pokazali su da ta zemljišta
imaju veoma loše fiziĉko – hemijske osobine, te je projektima rekultivacije predloţeno njihovo pošumljavanje.
Urbani i privredni razvoj dovodi do opterećenja površinskih slojeva zemljišta velikom koliĉinom
otpadnih materija. Narušavanje kvaliteta ţivotne sredine, ali i zdravlja stanovništva, uzrokuje
postojanje nelegalnih i neadekvatno opremljenih odlagališta otpada. Kvalitet zemljišta narušava i
otpadni materijal razliĉitog sastava (komunalni otpad, jalovišta, otpadni mulj, krupni i sitni drveni
otpad, prašina, opasne teĉnosti) koji nastaje na lokacijama u okviru privrednih pogona, a usljed nepropisnog
odlaganja i zbrinjavanja. Miniranost zemljišnih površina, pored opasnosti po ţivot ljudi, ĉini veliko
opterećenje za kvalitet ţivotne sredine. Prostor zagaĊen sa minsko - eksplozivnim ubojnim sredstvima
prvenstveno se odnosi na lokalitete u blizini granice sa opštinom Srebrenica i u okolini Nove Kasabe
gdje su zvaniĉno registrovana minska polja (riziĉne minske površine) na podruĉju naseljenih mjesta
Đile, Gunjaci, Bešići, Rupovo Brdo, Skugrići i Sebioĉina koja pokrivaju ukupno 48.91 ha. Inaĉe, prema
podacima BH MAS – a iz 2008. godine na podruĉju opštine Milići nalazi se i 834.77 ha sumnjivih minskih
površina. Znaĉajni zagaĊivaĉi zemljišta, pored pomenutih, na podruĉju opštine Milići su i koridori
saobraćajnica (zagaĊivanje tla usljed aerosedimentacije produkata sagorijevanja motornih goriva,
izlijevanja nafte i naftnih derivata, masti i ulja u neposrednoj blizini saobraćajnica). Najveće zagaĊenje
ogleda se kroz povećanu koncentraciju proizvoda sagorijevanja motornih vozila što direktno zavisi od
nekoliko faktora: dnevnog protoka vozila, sastava vozila i njihove starosne strukture, reţima voţnje i
karakteristika saobraćajnice.
8.4.
Podaci od civile zaštite iz 2013. O zagaĊenosti minama
Lista svih registrovanih zadataka
i pregled aktivnosti na odreĊenim projektima
R.br.
Naziv lokacije
1. Đile-Jugoistočno
2. Đile-Tuk
3. Rupovo brdo-Nasida
brdo
4. Sebiočina-Prevlje
5. Sebiočina-Kule
6. Koprivno-Kudurine
7. Metaljka
8. Vandžidi
9. Gunjaci-Rudnik
Broj
projekta
51812
51829
51874
Površina m²
Napomena
21168
12330
3890
51900
51899
51875
51848
51847
51778
62910
40290
34360
???
???
27280
Zadatak završen 18.09.2009.godine
Navedene lokacije su poljoprivredno
zemljište i predstavljaju ogroman rizik za
povratničku populaciju,te deminiranjem istih
sve opasnosti bi bile uklonjene a ojačao
samoodrživi povratak.
Zadatak završen 26.03.2010.godine
134
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
boksita 3
10. Gunjaci-Rudnik biksita
4
11. Gunjaci-Nazda
12. Gunjaci-Jezero
13. Gunjaci-Rudnik
boksita
14. Gunjaci-Rudnik
boksita 2
15. Rupovo Brdo kota 612
16. Radava
17. Rupovo Brdo-Duboki
Do
18. Vukšid Polje
19. Gunjaci-rudnik putni
pojas
20. Đile-Južno
21. Đile-Istočno
51792
12130
51788
51776
51797
10960
6939
27498
Zadatak završen 02.10.2009.godine
51783
11300
Ekonomski resursi
52000
51999
52022
45338
19186
58204
Zadatak završen 30.03.2011.godine
52465
52002
3036
24727
Zadatak završen 07.09.2010.godine
Zadatak zavrfšen 13.09.2010.godine
51818
51822
11650
23190
Zadatak završen 22.09.2008.godine
Zadatak završen 12.12.2008.godine
Ekonomski resursi
Podaci navedeni u ovoj tabaeli su dobijeni od strane stručnih lica iz civilne zaštite Milidi koji rukovode i
kordiniraju ovim aktivnostima
135
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
136
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.5.
UPRAVLJANJE OTPADOM
8.5.1.
ProizvoĊaĉi otpada iz privrede
Tabela ProizvoĊaĉi otpada iz privrede
Br.
1.
2.
3.
4.
ProizvoĊaĉ
STR (broj subjekata :47)
Usluţne djelatnosti (radiji,
banke, kladionice, auto škole,
kablovska televizija,
osiguravajuća društva, taksisti,
prevoznici...) (53)
SUR (kafići i kafane )
(broj subjekata 17)
Gril
(Broj subjekata 1)
Motel Milići + ribnjak (1)
Vrsta otpada
Ĉvrsti komunalni otpad
(Ambalaţni otpad)
Ĉvrsti komunalni otpad
Operater koji preuzima i
zbrinjava otpad
AD "KOMUNALNO" Milići
AD "KOMUNALNO" Milići
Ĉvrsti komunalni otpad
AD "KOMUNALNO" Milići
Mješoviti otpad
AD "KOMUNALNO" Milići
Mješoviti otpad
AD „KOMUNALNO“ MILIĆI
- Mješoviti otpad
- Automobilske gume
- akumulatori*
- preraĊena ulja*
-zauljene krpe*
- ambalaţa od sredstava za
ĉišćenje i podmazivanje*
- Mješoviti otpad
- ambalaţa od sredstava za
pranje
- Automobilske gume
Mješoviti otpad
- preraĊena ulja*,
- metalni opiljci
- AD "KOMUNALNO" Milići
5.
Automehaniĉarske radnje (4)
6.
Auto-praonice (1)
7.
Mašinska radionica(2)
8.
9.
10-
Obrada i farbanje vune (1)
RTV servis (1)
Benzinske pumpe (3)
11.
Apoteke (2)
12.
-Mješoviti otpad
-Odmašćivaĉi, boje*
-Mješoviti otpad
-Tehniĉki i elektronski otp.*
- Mješoviti otpad
- Zauljene krpe*
- Ulja i masti iz separatora*
-Mješoviti otpad
- lijekovi i drugi farmaceutski
otpad sa isteklim rokom
vaţenja*
AD „KOMUNALNO“ MILIĆI
- AD „KOMUNALNO“ MILIĆI
- Kompanija „Boksit“ a.d. ima
ugovor sa rafinerijom iz Modriĉe
o zbrinjavanju i preraĊenih ulja
AD „KOMUNALNO“ MILIĆI
AD „KOMUNALNO“ MILIĆI
AD "KOMUNALNO" Milići
- Kompanija „Boksit“ a.d. ima
ugovor sa „Green Tank“ d.o.
Gradiška o zbrinjavanju otpada iz
separatora ulja i masti
AD "KOMUNALNO" Milići
- Moja apoteka“ je ispostava iz
Banja Luke pa lijekove sa
isteklim rokom vraća u Banja
Luku, a oni ih dalje predaju
ovlaštenom operateru
-„Gradska apoteka“ jednom
137
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Veterinarske stanice (2)
-Farmaceutski otpad*,
-Hemijska sredstva*,
- lijekovi*,
Pilane i obrada drveta (7)
Mješoviti otpad
- otpadi od zaštite drveta,
(ambalaţa i ostaci zaštitnih
premaza*, boja i lakova*),
13.
14.
Pekare
15.
Mesara i obrada mesa (1)
16.
Farma koka nosilja (1)
17.
Proizvodnja PVC stolarije (1)
18.
Fabrika vode (1)
19.
2021.
Eksploatacija mineralnih
sirovina
Klaonica (1)
-Pilotina i
-ostaci od obrade drveta
Mješoviti otpad
-Ambalaţa od brašna,
aditiva i soli,
- ostaci peciva, jestivih ulja i
masti,
Mješoviti otpad
Otpad ţivotinjskog porijekla
(otpad od ţivotinjskog tkiva,
otpad od pripreme i obrade
mesa)
Mješoviti otpad
- Ambalaţa od hrane,
lijekova, vakcina*,
- kokošiji izmet
- uginule ţivotinje
Mješoviti otpad
-otpadno staklo,.
otpadna metal, plastika
Komunalni otpad,
otpad od ambalaţe
Jalovina
Mješoviti otpad
Otpad ţivotinjskog porijekla
godišnje predaje lijekove
operateru koji je ovlašten od
Ministarstva (i izabran na tenderu
za opštine regije Zvornik) i za tu
uslugu plaćaju naknadu zavisno
od koliĉine otpada.
AD "KOMUNALNO" Milići
- Veterinarska ambulanta je
ispostava iz Vlasenice i otpad
vraća u glavnu veterinarsku
stanicu- Vlasenica,
-Veterinarske stanice „Zanum“
vakcine sa isteklim rokom vraća
proizvoĊaĉu ili dobavljaĉu
AD „KOMUNALNO“ Milići
- Piljevina se koristi za
proizvodnju briketa i peleta
- otpaci i okorci u kotlovnici za
zagrijavanje objekata ili za
sušenje drvne graĊe
AD „KOMUNALNO“ Milići
AD „KOMUNALNO“ Milići
AD „KOMUNALNO“ Milići
- stajsko Ċubre privremeno se
odlaţe u vodonepropusne,
betonirane bazene do konaĉnog
zbrinjavanja na poljopriv. parceli
u Jatarištu,koja se povremeno
zaorava, Ili se taj otpad daje
stanovništvu za Ċubrenje njiva
AD „KOMUNALNO“ Milići
- A.D. „Vodovod i komunalije“
Zvornik za komunalni otpad,
- za ambalaţni otpad: ugovor sa
otkupljivaĉem “SARA“
Odlaţe se na terenu
AD „KOMUNALNO“ Milići
138
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Većina proizvoĊaĉa opasnog otpada nema ugovor sa ovlašćenim preduzećem za zbrinjavanje ovog otpada.
Od tri pumpe, samo pumpa AD Boksit ima ugovor sa Privrednim društvom Green Tank“ d.o. Gradiška o
ĉišćenju separatora i odvozu opasnog otpada. Kada je rjeĉ o pilotini kao otpadu iz drvoprerade on se
uglanom koristi za zagrijavanje objekata pogona, za sušenje drveta (sušare) ili se koristi za pravljenje
briketa i peleta. Otpatci od drveta se prodaju i kao ogrevno drvo. Apoteke obrazlaţu da lijekove kojima
istekne rok upotrebe vraćaju dobavljaĉu na dalje postupanje. Sliĉno objašnjenje dobili smo i od veterinarskih
stanica kada je rjeĉ o lijekovima i medikamentima za ţivotinje. Na podruĉju opštine Milići nema
poljoprivredne apoteke. Ambalaţe nakon korištenja pesticida završava u komunalnom otpadu.
Pekare stari hljeb prodaju kao hranu za stoku. Poseban problem predstavlja veliki broj zanatskih radnji koje
rade, ali nisu prijavljene ili su odjavile dijelatnost (automehaniĉari, autolimari, vulkanizeri, autopraonice).
8.5.2.
ProizvoĎači otpada -javne ustanove
Tabela ProizvoĊaĉi otpada javne ustanove
ProizvoĊaĉ otpada
Vrsta otpada
Operator koji preuzima
i zbrinjava otpad
Opasan otpad
Medicinski otpad
Drugi otpad
JU Biblioteka
Elektronski otpad
Otpatci hrane
Elektronski otpad
Otpatci hrane
Elektronski otpad
JU Centar za socijalni rad
Elektronski otpad
JU SŠC Milutin Milanković
JU Sportska dvorana Milići
Elektronski otpad
Otpatci hrane
Elektronski otpad
Lokalna uprava opštine Milići
Elektronski otpad
Poreska uprava
Elektronski otpad
Republiĉka geodetska uprava
Elektronski otpad
Zavod za zapošljavanje
Elektronski otpad
Centar za socijalni rad
Elektronski otpad
Fond PIO
Elektronski otpad
Pošte Srpske
Elektronski otpad
ŠG Vlasenica ŠU Milići
Elektronski otpad
Elektro Bijeljina –
elektrodistibucija Milići
Boraĉka organizacija
Elektronski otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
Mješani komunalni
otpad
JU Dom zdravlja Sveti Nikola
OŠ Aleksa Jakšić
JU Djeĉije obdanište Poletarac
Elektronski otpad
AD "KOMUNALNO"
Milićinema ugovor o
zbrinjavanju opasnog
otpada
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
AD "KOMUNALNO"
Milići
139
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Većina javnih ustanova bavi se usluţnom dijelatnošću tako da proizvodi ĉvrsti komunalni otpad sliĉan onom
iz domaćinstva sa nešto većom koliĉinom papira. Opasan otpad proizvodi Dom zdravlja i to je medicinski
otpad. Ne postoji ugovor sa ovlašćenim pravnim licima koja se bave odvozom i skladištenjem ovog otpada
niti adekvatni uslovi za ĉuvanje ovog otpada. U razgovoru sa upravom Doma zdravlja dobijene su informacije
da su upoznati sa ovim problemom i da su naĉelno definisali prostor u kom bi se ĉuvao opasan otpad ali da
ĉekaju direktive Ministarstva za sklapanje ugovora sa operaterom koji će zbrinjavati otpad jer se moraju
specificirati sredstva za plaćanje ove usluge. Sve ostale institucije posjeduju povremeno elektronski i
elektroniĉki otpad koji je posljedica dotrajalosti raĉunarske i druge opreme koja se koristi kao sredstvo
rada.Ovaj otpad iako predstavlja potencijalnu opasnost jer sadrţe alkalije, gasove, plastiĉne, metalne i
staklene dijelove, hemijske elemente kao što su olovo, kadmijum, berilijum, ţiva i mnoge druge, usljed
nedovoljno razvijene i neorganizovane mreţa otkupnih centara za odlaganje i reciklaţa ovakvih proizvoda u
BiH, odlaţe se u kontejnere i zajedno sa komunalnim otpadom odlaţe na lokalnu deponiju.
Školske ustanove imaju u vrijeme nastave i veće koliĉine otpadaka hrane od uţine uĉenika koja takoĊe
zasluţuje poseban tretman i ĉešći odvoz otpada.
8.5.3.
8.5.3.1.
Pravni okvir za upravljanje otpadom
Planski dokumenti upravljanja otpadom
Nadleţnost za zaštitu ţivotne sredine u BiH, a samim tim i upravljanje otpadom, je prema Dejtonskom
sporazumu na entitetskom nivou data Ministarstvu za prostorno ureĊenje, graĊevinarstvo i ekologiju RS.
Delegacija EU u BiH je 1998. godine kroz PHARE program finansirala izradu “Strategije upravljanja otpadom
u BiH”. Strategijom je po prvi put integralno sagledan problem upravljanja otpadom u cijeloj BiH te predloţen
regionalni pristup rješavanja odlaganja otpada.
U RS, Strategija je usvojena od strane Narodne skupštine RS 2003. godine i postala obavezujući dokument,
kao i podloga za sve aktivnosti vezane za upravljanje otpadom.
Zakon o upravljanju otpadom takoĊe nalaţe izradu entitetskih strategija upravljanja otpadom. U RS-u još
uvijek nije izraĊena republiĉka strategija upravljanja otpadom.
ĉlan 8. Zakona o upravljanju otpadom(Sl. gl. RS 53/02) propisuje da strategiju upravljanja ĉvrstim otpadom
na period od 6 godina donosi Narodna skupština Republike Srpske na prijedlog Vlade RS odnosno
nadleţnog Ministarstva.
U skladu sa ĉlanom 9. Zakona o upravljanju otpadom jedinice lokalne samouprave su duţne donijeti lokalne
planove upravljanja otpadom. Pored nabrojanih dokumenata problem upravljanja otpadom tretiran je i
dokumentima:
Prostorni Planopštine Milići 2011 - 2031. godina
Strategija razvoja opštine Milići 2011 - 2015. godina
Regulacioni plan
Prostorni plan opštine Milići na više mjesta obraĊuje ovu oblast sa stanovišta proizvodnje otpada,
populacionih kretanja i lokacija za otpad. Strategijom razvoja opštine Milići definisana je aktivnost pristupa
organizacije odvoza otpada na regionalnu deponiju kao i aktivnost podizanja kapaciteta komunalnog
preduzeća.
8.5.3.2.
Zakonska regulativa
U tabelama u nastavku dat je pregled relevatnih propisa svih administrativnih nivoa vezano za oblast
upravljanja otpadom te nadleţnosti/obaveze iz ovih propisa koje su stavljene na teret opštinama.
140
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela Propisi od znaĉaja za upravljanje otpadom na nivou BiH
Zakon/Pravilnik
Broj Sl.
Nadleţnosti/Obaveze
glasnika BiH
Pravilnik o uslovima
Pravilnikom se propisuju uslovi u pogledu prostorija, opreme i
koje moraju ispunjavati
kadrova, koje moraju ispunjavati pravna i fiziĉka lica, koja
pravna i fiziĉka lica za
obavljaju promet fitofarmaceutskim sredstvima- FFS. Promet
promet
FFS na malo (poljoprivredna apoteka), moraju imati
fitofarmaceutskim
odgovarajući skladišni prostor za ĉuvanje FFS, prostor za
sredstvima
51/11
privremeno skladištenje otpada FFS, prodajni prostor i radni
prostor za odgovorno lice. Prostor za privremeno skladištenje
otpada FFS moţe se nalaziti i u sklopu skladišnog prostora
namijenjenog za ĉuvanje FFS. Odgovorno lice se brine za
skupljanje otpada FFS i otpadne ambalaţe u skladu s
propisima koji ureĊuju opasni otpad.
Zakon o radijacijskoj i
Ĉl 17: Propise za upravljanje radioaktivnim otpadom donosi
nuklearnoj sigurnosti u
direktor Agencije u skladu s meĊunarodnim standardima.
88/07
Propis još nije donesen.
Bosni i Hercegovini
Pravilnik o medicinskim
sredstvima
04/10
Pravilnik o zbrinjavanju
farmaceutskog otpada
23/11
Zakon o osnovama
bezbjednosti saobraćaja
na putevima u BiH
48/10, 75/06,
44/07, 6/06
Ĉl 87: Medicinska sredstva koja više nisu u upotrebi zbrinjavaju
se o trošku vlasnika odnosno pravne ili fiziĉke osobe kod koje
je medicinsko sredstvo zateĉeno.
Ĉl 3: Definiše farmaceutski otpad
Ĉl 6: Definiše obavezu proizvoĊaĉa farmaceutskog otpada da
pripremi Plan upravljanja otpadom
Ĉl 7: ProizvoĊaĉ otpada je duţan prikupljati otpad selektivno u
skladu sa dogovorenim budućim tretmanom.
Ĉl 9: Propisuje obavezu razvrstavanja otpada po vrstama
Ĉl 12: Propisuje obavezu sklapanja ugovora radi prenosa
obaveza upravljanja otpadom na operatera sistema i sadrţaj
tog ugovora
Ĉl 13: Transport opasnog otpada mora biti praćen
odgovarajućom dokumentacijom.
Propisano je da je na javnim putevima zabranjeno podizati
objekte, ureĊaje ili postrojenja, saditi sadnice ili postavljati
predmete kojima se umanjuje preglednost puteva, kao i
preglednost na raskrsnici, ili vršiti bilo kakve radnje koje bi
mogle ugroţavati ili ometati saobraćaj na javnom putu ili
oštećivati javni put i objekte na njemu
Tabela Propisi od znaĉaja za upravljanje otpadom RS
Broj Sl.
Zakon/Pravilnik
glasnik
Nadleţnosti/Obaveze
a RS
Ĉl. 8. Saradnja sa republiĉkim ministarstvom oko izrade
Strategije upravljanja ĉvrstim otpadom.
Ĉl. 9-10. Izrada regionalnih i lokalnih (opštinskih) planova
53/02
upravljanja otpadom.
Ĉl. 11-16. Obaveza dobijanja dozvole za obavljanja
izmjene
Zakon o upravljanju otpadom
aktivnosti tretmana otpada i njegovog odlaganja
i
(komunalna preduzeća)
dopune
Ĉl. 22. Obavezuje sve djelatnosti da preduzimaju mjere
65/08
tako da se smanji koliĉina štetni uticaj otpada na ţivotnu
sredinu i ljudsko zdravlje, da se promoviše ponovna
upotreba, reciklaţa i bezbjedno odlaganje otpada
141
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Zakon/Pravilnik
Pravilnik o vrstama otpada i
djelatnostima upravljanja
otpadom za koje je potrebna
dozvola
Pravilnik o uslovima za prenos
obaveza upravljanja otpadom
sa proizvoĊaĉa i prodavaĉa na
odgovorno lice sistema za
prikupljanje otpad
Pravilnik o sadrţaju plana
prilagoĊavanja upravljanja
otpadom za postojeća
postrojenja za tretman ili
odlaganje otpada i aktivnostima
koje preduzima nadleţni organ
Broj Sl.
glasnik
a RS
53/02 i
3/07
118/05
39/05)
Pravilnik o upravljanu
medicinskim otpadom
90/06
Zakon o apotekarskoj djelatnosti
119/08
Uredba o upravljanju
ambalaţom i ambalaţnim
otpadom
50/11
Nadleţnosti/Obaveze
Ĉl. 26. Obavezuje odgovorno lice postrojenja za koje je
prema Zakonu o zaštiti ţivotne serdine potrebna ekološka
dozvola da priprema i donosi Plan upravljanja otpadom
Ĉl. 29. Daje mogućnost da proizvoĊaĉ i prodavaĉ prenesu
obaveze upravljanja otpadom na operatera sistema za
prikupljanje otpada putem ugovora ili sporazuma.
Ĉl.30- 31. Definiše uspostavljanje sistema prikupljanja
otpada od strane operatera za upravljanje otpadom,
odgovornost proizvoĊaĉa i imaoca otpada
Ĉl. 32-35. Definiše upravljanje komunalnim otpadom,
donošenje odgovarajućih propisa i njihovog sadrţaja.
Ĉl. 36-38 Definiše tretman otpada,sakupljanje otpada,
korišćenje otpada, odlaganje otpada, spaljivanje otpada,
naĉin transporta otpada
Ĉl. 44. obavezuje svaku deponiju da se registruje u
katastru nekretnina i katastru zagaĊivaĉa
Propisuje obavezu komunalnih preduzeća da dobiju
dozvolu za upravljanje otpadom
Pravilnikom se utvrĊuju uslovi pod kojima proizvoĊaĉ
otpada mogu prenijeti svoje obaveze upravljanja otpadom
na operatera sistema za prikupljanje otpada putem ugovora
i sporazuma
Ovim pravilnikom se ureĊuje sadrţaj Plana prilagoĊavanja
za opštinske deponije (ĉl.2) i Plan prilagoĊavanja za
postojeća postrojenja i ureĊaje koji nisu deponije (ĉl.3.)
Zahtjev za odobrenje plana prilagoĊavanja vlasnik
postrojenja ili lokacije podnosi organu nadleţnom za
izdavanje dozvole za upravljanje otpadom ( Ministarstvo za
prostorno ureĊenje, graĊevinarstvo i ekologiju). Po zahtjevu
iz prethodnog stava nadleţni organ odluĉuje rješenjem.
Ovim pravilnikom se propisuje upravljanje medicinskim
otpadom, sistem rukovanja i planiranja tretmana
medicinskog otpada
Ĉl.5 obavezuje zdravstvene ustanove da donesu Plan
upravljanja otpadom koji je definisan ĉl. 6. Zakona o
upravljanju otpadom
Apoteka je obavezna da uspostavi sistem upravljanja
farmaceutskim otpadom, što podrazumijeva uspostavljanje
pisanih procedura kojim se reguliše upravljanje
farmaceutskim otpadom u apoteci, a u skladu sa Zakonom
o upravljanju otpadom (“Sluţbeni glasnik Republike
Srpske”, br. 53/02 i 65/08). Troškovi zbrinjavanja
farmaceutskog otpada idu na teret pravnog ili fiziĉkog lica
kod kojeg je otpad zateĉen.
Ovom uredbom propisuje se naĉin postupanja sa
ambalaţom i ambalaţnim otpadom (ambalaţa koja se
proizvodi odnosno stavlja na trţište,uvezenu ambalaţu i
sav ambalaţni otpad nastao u industriji,
142
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Zakon/Pravilnik
Broj Sl.
glasnik
a RS
Pravilnik o smanjenju
ambalaţnog otpada
46/12
Pravilnik o naĉinu upravljanja
otpadnim gumama
20/12
Pravilnik o upravljanju
medicinskim otpadom
Uredba o naknadama za
opterećenje ţivotne sredine
ambalaţnim otpadom
90/06
101/12
Nadleţnosti/Obaveze
zanatstvu,maloprodaji, usluţnim i drugim djelatnostima,u
domaćinstvima ili nastao na neki drugi naĉin).
Ĉl. 21-22. obavezuje oparetera koji obavlja aktivnosti
upravljanja ambalaţom i ambalaţnim otpadom da pribavi
dozvolu za upravljanje ambalaţnim otpadom od nadleţnog
Ministarstva.
Ĉl. 23 propisuje izradu Plana upravljanja ambalaţnim
otpadom
Ĉl. 28-30 propisuje naĉin izvještavanja o vrstama i
koliĉinama ambalaţe i amb.otpada, nadleţnog
Ministarstva
Ovim pravilnikom propisuju se ciljevi upravljanja
ambalaţom i ambalaţnim otpadom, sluĉajevi u kojima se
ne osigurava propisano upravljanje ambalaţnim otpadom,
koliĉina otpada za koji je neophodno osigurati prostor za
preuzimanje, sakupljanje, razvrstavanje i privremeno
skladištenje ambalaţnog otpada, kao i naĉin organizacije
centara za sakupljanje, razvrstavanje i privremeno
skladištenje ambalaţnog otpada
Propisuje se naĉin i postupak upravljanja otpadnim
gumama. Pravilnik posebno tretira Dokument o kretanju
otpada, koji popunjava vlasnik otpadnih guma, lice koje vrši
transport, lice koje vrši sakupljanje i skladištenje i/ili tretman
otpadnih guma prilikom njihovog preuzimanja, a u skladu
sa posebnim propisom. Pravilnik propisuje naĉin
skladištenja, obavezu recikliranja i iskorištavanja guma u
energetske svrhe.
Upravljanje medicinskim otpadom vrši se na osnovu Plana
upravljanja medicinskim otpadom.
Zdravstvena ustanova duţna je donijeti Plan upravljanja
medicinskim otpadom najkasnije do 2007. godine.
Rukvodilac ustanove duţan je imenovati odgovorno lice za
upravljanje medicinskim otpadom
Odgovorno lice izraĊuje uputsvo za postupanje sa med.
otpadom, provodu kontrolu i vodi evidenciju
Ako ustanova zapošljava više od 50 radnika Rukovodilac je
duţan da imenuje Odbor za UO
Veoma infektivni otpad zahtjeva toplotnu ili hemijsku
sterilizaciju u podruĉju gdje se otpad proizvodi prije nego
što se isti pomiješa sa ostalim infektivnim otpadom
Kategorije medicinskog otpada potrebno je drţati u
kutijama ili ambalaţi na kojoj su jasno navedene
karakteristike i obiljeţja kategorija i koje pruţaju
odgovarajuću zaštitu za osobe iz medicinskih ustanova
koje stupaju u kontakt prilikom rukovanja navedenom
ambalaţom.
Ovom uredbom utvrĊuju se kriterijumi za obraĉun naknade
za opterećivanje ţ.sredine amb. otpadom i oslobaĊanje od
plaćanja te naknade, obveznici plaćanja naknade, visina
naknade, naĉin oraĉuna i plaćanja naknade
143
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Zakon/Pravilnik
Zakon o zaštiti ţivotne sredine
Broj Sl.
glasnik
a RS
71/12
Pravilnik o metodologiji i naĉinu
voĊenja registra postrojenja i
zagaĊivaĉa
92/07
Zakon o komunalnim
djelatnostima
124/11
Uredba o davanju saglasnosti
na cijene odreĊenih proizvoda
11/11
Zakon o komunalnoj policiji
85/03
Zakon o poštanskim uslugama
Republike Srpske
30/10
Nadleţnosti/Obaveze
Ĉl. 30-31. Obaveze jedinica lokalne samouprave da
uĉestvuju u širenju i unapreĊenju saznanja o ţivotnoj
sredini preko institucija za obrazovanje, u saradnji sa
udruţenjima i fondacijama i drugim struĉnim institucijama
koje promovišu zdravu ţivotnu sredinu.
Ĉlan 80. Ekološkom dozvolom nalaţuse mjere za
spreĉavanje ili, kada to nije izvodljivo, smanjenje emisija u
vazduh, vodu I zemljište I spreĉavanje stvaranja otpada, da
bi se ostvario visok nivo zaštite ţiv. sredine kao cjeline.
Ĉlan 85. zahtjev za izdavanje ekološke dozvole odgovorno
lice podnosi zajedno sa dokazima, koji sadrše: k) plan
upravljanja otpadom
Jedinica lokalne samouprave vodi registar zagaĊivaĉa za
postrojenja kategorije B. Jedinica lokalne samouprave
dostavlja nadleţnom ministarstvu podatke o svim drugim
izdatim dozvolama
Ĉl. 2. kao djelatnost od posebnog društvenog interesa
smatra se izmeĊu ostalog i «zbrinjavanje otpada iz
stambenih i poslovnih prostora koje obuhvata odvoţenje,
deponovanje,uništavanje i preradu otpadaka, osim
industrijskog otpada i opasnih materija kao i odrţavanje
deponija» .
Ĉl. 2-12 propisuju obaveze i naĉin na koji lokalna
samouprava ureĊuje odnosno organizuje pruţanje svih
komunalnih usluga i davaoca svih komunalnih usluga pa
samim time i usluga sakupljanja,odvoza i deponovanja
otpada.
Ĉl. 2. Saglasnost na cijene proizvoĊaĉi i davaoci usluga su
obavezni pribaviti pri formiranju cijena sledećih proizvoda i
usluga:Ċ) Komunalnih usluga: grijanje, smeće, voda i
kanalizacija
Ĉl. 5. taĉka 3. Saglasnost na cijene proizvoda i usluga
iz ĉl.2. taĉka Ċ) ove uredbe daje nadleţni organ jedinice
lokalne samouprave
Ĉl. 9.Policija vrši nadzor taĉka 11. «Odrţavanje ĉistoće na
javnim površinama, odvoz kućnih otpadaka, kao i
graĊevinskog i šut materijala»
Ĉl.9.Propisuje rezervisane poštanske usluge odnosno
usluge koje moţe pruţati samo Pošta, a obuhvataju prenos
pismonosnih pošiljki. Pismonosne pošiljka je svaka
poštanska pošiljka koja sadrţi neko saopštenje u pisanoj
formi na svakoj vrsti fiziĉkog medija, koju treba uruĉiti, kao i
raĉuni za reţije, drugi raĉuni i sl.
144
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela Opštinski propisi od znaĉaja za upravljanje otpadom
Naziv odluke
Broj Sluţbenog
Propisane obaveze
glasnika
Opštine
Ovom odlukom propisano je da se otpad sa javnih
površina sakuplja ( na neselektivan naĉin ) u posude za
odlaganje otpada i definisane su obaveze pravnih i
fiziĉkih lica u
Sluţbeni glasnik
Odluka o komunalnom
pogledu iznošenja, odvoza i deponovanje otpada sa
opštine Milići
redu
javnih površina i kućnog otpada
01/07 i 03/10
ĉlan 84.: korisnici usluga koje se odnose na odrţavanje
ĉistoće, obavezni su da plaćaju naknadu davaocu
usluga za odrţavanje ĉistoće po tarifi koju ona
propisuje.
Sistematizacija radnih
Ovim aktom izvršena je preraspodjela nadleţnosti u
mjesta
okviru lokalne samouprave kada je rijeĉ o upravljanju
otpadom . Prema vţećoj sistematizaciji ovaj referat
pridruţen je sluţbeniku za komunalne poslove i
ekologiju . Dio nadleţnosti nad procesom upravljanja
otpadom ima i komunalna policija i ekološki inspektor u
smislu kontrole i nadzora .
Odlukom se utvrĊuje obaveza plaćanja komunalne
naknade za korišćenje objekata i ureĊaja zajedniĉke
Sluţbeni glasnik
Odluka komunalnoj
komunakne potrošnje i propisuju osnove i mjerila na
opštine Milići
naknadi
osnovu kojih se odreĊuje visina komunalne naknade i
broj: 02/11
korišćenje sredstava ostvarenih od komunalne
naknade na podruĉju opštine Milići
Odluka o pristupanju
Broj:01-022Ĉlan1. Opština Milići kao jedan od suosnivaĉa pristipa
osnivanja Javnog
145/09
osnivanju Javnog preduzeća „Regionalna deponija“
preduzeća „Regionaln
30.11.2009.god.
Zvornik
deponija“ Zvornik
Odluka o davanju
br.:01-022-157/09 -Opština Milići javlja se kao izdavalac garancija za
garancija za kreditno
od 29.12.2009. i
korisnike kredita,
zaduţenje JP “Regionala
01-022-51/10
-Korisnik garancija za JP„Regional. deponija“ Zvornik:
deponija“
od 29.04.2010.g
Ministarstvo Finansija RS (kreditna sredstva svjetske
banke za obnovu i razvoj)
Sporazum o osnivanju
U Zvorniku,
Vijeće ĉine:
MeĊuopštinskog vijeća za 21.07.2009. god
1. Predstavnik Ministarstva za prost. ureĊenje,
realizaciju projekta
GraĊevinarstvo i ekologiju-Jedinice za upravljanje
regionalne sanitarne
projektom i
deponije za ĉvrsti otpad
2. Naĉelnici Opština:Zvornik, Bratunac, Milići,
Srebrenica, Kalesija, Sapna, Vlasenica, Šekovići i
Osmaci
Prоpisi kојi nеpоsrеdnо ili pоsrеdnо urеĊuјu оblаst uprаvlјаnjа оtpаdоm, uglavnom su usklaĊeni sa istim
propisima u Evropskoj uniji. Njima sе urеĊuјu i prоpisuјu mjеrе zаštitе ţivоtnе srеdinе оd štеtnоg dејstvа
оtpаdа.
U Republici Srpskoj još uvijek nije izraĊena republiĉka strategija upravljanja otpadom, stoga je ovaj plan
usklaĊen sa ciljevima i obavezama propisanim Strategijom upravljanja otpadom u BiH.
Analizom navedenih propisa moţe se zakljuĉiti da se odreĊene odredbe nedovoljno primjenjuju, kao što su
obaveza Komunalnih preduzeća za dobijanje dozvole za upravljanje otpadom, priprema Plana
prilagoĊavanja i dobijanje ekološke dozvole za lokalnu deponiju.
Odluka o komunalnom redu na podruĉju opštine Milići („Sl. glasnik opštine Milići“ br. 01/07 i 03/10) donesena
je u skladu sa odredbama Zаkоnа о kоmunаlnim dјеlаtnostimа („Sl.glasnik RS“ broj:11/95,18/95 i 51/02). U
145
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
ĉlanovima 14-20. i 21. ove Odluke navodi se obaveza svih vlаsnika stаmbеnih оbјеkаtа, prаvnih i fiziĉkih licа
kоја оbаvlјајu trgоvinsku, zаnаtsku, ugоstitеlјsku dјеlаtnоst i sl. da zаklјuĉe ugоvоr sа dаvаоcеm kоmunаlnih
uslugа, ali da je odvoz otpada (obaveza komunalnog preduzeća) obavezan samo na gradskom podruĉju.
Potrebno je dopuniti i izmijeniti Odluku o komunalnom redu na podruĉju opštine Milići, tako da odvoz otpada
bude obavezan na podruĉju cijele opštine, a u skladu sa tehniĉkim i organizacionim mogućnostima davaoca
komunalnih usluga.
Ĉlanovi 13. 28. Odluke o komunalnom redu su u meĊusobnoj koliziji i potrebno ih je izmijeniti. Naime, ĉlan
13. utvrĊuje da je vlаsnik krupnog оtpаda isti duţаn sаm оdvеsti nа dеpоniјu, ili nаvеdеni pоsао uz
nаdоknаdu trоškоvа pоvјеriti dаvаоcu uslugа, dok ĉlan 28. utvĊuje zabranu pristupa dеpоniјi licimа kоја nisu
sluţbоm vеzаnа zа istu. U narednom periodu planirana je izmjena i dopuna Odluke o komunalnom redu, u
cilju proširenja sistema upravljanja otpadom i usaglasiti sa novim zakonom o komunalnim djelatnostima na
nivou RS(124/11).
U cilju unapreĊenja ove oblasti potrebno je pojaĉati aktivnosti komunalne policije na provoĊenju propisa iz
ove oblasti i u saradnji sa nadleţnim sudovima uspostaviti efikasne mehanizme za sankcionisanje pravnih i
fiziĉkih lica koja krše odredbe ove Odluke.
U skladu sa zakonskim odrebama vlasnici deponija su duţni izraditi Plan prilagoĊavanja za lokalne deponije i
zahtjev za odobrenje istog podnose Ministarstvu za prostorno ureĊenje, graĊevinarstvo i ekologiju Republike
Srpske. Plan prilagoĊavanja treba da sadrţi program sa fazama potrebnih mjera da bi se deponija uskladila
sa zakonski definisanim minimalnim uslovima u roku od tri godine od dana odobrenja Plana. Za lokalnu
deponiju na podruĉju opštine Milići nije izraĊen Plan prilagoĊavanja iako je zakonski rok istekao i neophodno
je u što kraćem roku izraditi isti.
8.5.4.
Postojeći kapaciteti za prikupljanje i odvoz otpada
8.5.4.1.
Opremljenost za pruţanje usluge prikupljanja i odvoza otpada
Opština raspolaţe sa kontejnerima zapremine 1,1. OdreĊeni broj domaćinstava posjeduje kante, koje su u
njihovom vlasništvu.
Tabela Oprema za prikupljanje i transport otpada
R.br NAZIV
OPREMEZA
PRUŢANJE Godina
USLUGA
Prizvodnje
1.
Metalni kontejneri 1.100l
2010
2.
Kontejner pocinĉani 1.100l
2007
3.
Kontejneri pocinĉani 1,1
2006
4.
Kontajneri pocinĉani 1,1
2001
5.
Smećara- mercedes 22-22
1997
6.
Traktor IMT-539
1993
7.
Unimag
1000
(mali
kaion
za 2007
nepristupaĉna podruĉja )
Koliĉina
30
40
30
5
1
1
1
Vozila za prikupljanje i transport otpada su velike starosti i u lošem su stanju. Iz naprijed navedenih podataka
je vidljivo da je postojeća oprema dotrajala i zahtijeva neprekidna ulaganja za odrţavanje. S obzirom da se
planira proširenje usluga odvoza otpada to je potrebno da se i postojeći vozni park obnovi i ojaĉa nabavkom
novih vozila.
146
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.5.5.
Dinamika i način odvoza i prikupljanja otpada
Tabela Dinamika i naĉin odvoza i prikupljanja otpada
Mjesna
zajednica
MZ Milići I
Naĉin prikupljanja
Broj
Odvoz
KONTEJNERSKI
35
MZ Milići II
KONTEJNERI
30
Dubniĉki
most
KONTEJNER
INDIVIDUALNE
POSUDE
KONTEJNER
I
3x
SEDMIĈMO
3x
SEDMIĈNO
3x
SEDMIĈNO
KONTEJNER
INDIVIDUALNE
POSUDE
KONTEJNER
INDIVIDUALNE
POSUDE
INDIVIDUALNE
POSUDE
KONTEJNER
INDIVIDUALNE
POSUDE
I
10
I
Nova
Kasaba
Mišići
Derventa
Zaklopaĉa
Podgora
4
13
I
Pokrivenost
uslugama
90%
60%
50%
3x
SEDMIĈNO
3x
SEDMIĈNO
40%
8
3x
SEDMIĈNO
30%
40
3x
SEDMIĈNO
3x
SEDMIĈNO
25%
4+50
25%
60%
MZ. U kojima se ne vrši servis sakupljanja i odvoza otoada
Mjesna
zajednica
Milići III
Milića Brdo
Gornji
Zalukovik
Rajići
Vukovići i
Vrtoĉe
Đile
i
Rupovo
Brdo
Koprivno
Štedrić
Skugrići
Maćesi
Rovaši
Raševo
Naĉin prikupljanja
Broj
Odvoz
-
-
-
Pokrivenost
uslugama
0%
0%
0%
-
-
-
0%
0%
-
-
-
0%
-
-
-
0%
0%
0%
0%
0%
0%
Iz navedenih 8. Mjesnih zajednica vrši se odvoz otpada iz gušće naseljenih djelova . Ruralni dijelovi
nabrojanih MZ. Kao i ukupan prostor preostalih 12. MZ. Nije obuhvaćen uslugom odvoza otpada . razlog
ovakvog stanja je prije svega loša konfiguracija terena i nemogućnost pristupa u toku zimskog perioda
godine . Sledeći razlog je finansijske prirode i tiĉe se cijene odvoza otpada iz udaljenih dijelova . U
147
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
predhodnom periodu postajalo je više pokušaja da se obuhvati veći dio opštine sa uslugom odvoza otpada
ali graĊani nisu bili spremni da plate uslugu . Prema podacima kojima raspolaţe komunalno preduzeće dosta
stanovnika odlaţe otpad na najbliţa mjesta ali nije spremno da plaća uslugu odvoza otpada pa komunalno
preduzeće vrši uslugu odvoza veće koliĉine otpada od koliĉine za koju naplati uslugu .
8.5.6.
Analiza i zaključci
Kapaciteti za odvoz otpada su nedovoljni. Komunalno preduzeće nema mogućnosti da sa ovim kapacitetima
poveća obim ni poboljša uslugu koju pruţa. Oprema za sakupljanje komunalnog ĉvrstog otpada je stara i
nedostaje odgovarajući broj kontejnera u gradskom i prigradskom dijelu opštine. Potrebno je proširiti teritoriju
opštine i na ruralne M.Z. servisom sakupljanja i odvoza (ukoliko se poboljšaju - asvaltiraju prilazni putevi).
Potrebno je postojeći odvoz obavljati ĉešće u odnosu na dosadašnji period zbog nedovoljnog broja
kontejnera koji se vrlo brzo prepune. Pokrivenost opštine sa uslugom prikupljanja otpada nije na zavidnom
nivou. Poseban problem je izraţen što veliki broj graĊana odlaţe smeće u kontejnere a ne plaća uslugu i
izbjegava da sklopi ugovor o korišćenju ove usluge. Opasan otpad se na tretira na adekvatan naĉin, a
stanovništvo nema izgraĊanu svijest o njegovom uticaju niti je informisano šta se sve ubraja u opasan otpad.
U ruralnim M.Z. potrebno je sakupljati i na odgovarajući naĉin tretirati opasni otpad iz domaćinstva i
specijalni otpad iz domaćinstva i iz privrede. Neophodno je ambalaţni otpad od upotrebljenih pesticida u
poljoprivredi koji spada u opasni otpad odvajati od drugog otpada i posebno tretirati. (Sav ovaj otpad za sada
završava na neureĊenim divljim odlagalištima)
Veliki problem je što se otpad ne razdvaja pa opasni otpad zajedno sa ostalim završava na gradskoj deponiji.
Proces recikliranja otpada se ne provodi sem sporadiĉnih sluĉajeva korištenja otpada za stvaranje novih
vrijednosti (protektovanje guma, korištenje pilotine i otpada drveta).
Poseban problem je zbrinjavanja medicinskog otpada, ţivotinjskog otpada, elektroniĉkog otpada i opasnog
otpada iz privrede jer zbrinjavanje ovakvog otpada nije u nadleţnosti lokalne zajednice niti komunalnog
preduzeća. Veliki problem u rješavanju ovih problema i provoĊenju zakonskih regulativa je nedostatak
finansijskih sredstava i tranzicioni period gdje je potrebno pronaći prostor za rast ionako slabe privrede koja
treba da obezbedi egzistenciju stanovništva.
Na jedan dio pobrojanih problema moguće je odmah uticati a on se odnosi prije svega na obavezu graĊana
da zakljuĉe ugovore o korištenju usluge uz informisanje istih o ovoj obavezi i primjenu kaznene politike .
Izdavanjm ekoloških dozvola za rad pravna lica treba da su ispunila uslove za pravilno odlaganje i
zbrinjavanje otpada . Treba provjeriti da li su ti uslovi ispunjeni te da li ih se pravna lica pridrţavaju . Pravna
lica koja još nisu ispunila adekvatne uslove i ne odlaţu otpad na propisan naĉin treba putem inspekcijskih
sluţbi usmjeriti da ih ispune . Pravnim licima je neophodno pruţiti informacije o operaterima koji mogu pruţiti
uslugu zbrinjavanja specijalnog i opasnog otpada .
Iz predhodno navedenog moţemo izvesti sledeće zakljuĉke :
Proces upravljanja otpadom još uvijek nije na tom stepenu da se koristi preostala vrijednost iz njega .
Reciklaţa otpada jeste svjetski trend kako zbog ekonomskih tako i zbog ekoloških principa . Trenutno kod
nas ne postoje izgraĊeni zeleni otoci koji su preduslov za iskorištenje onih dijelova otpada koji se mogu
reciklirati . Ovaj vid odlaganja ĉak i kada još uvijek nema reciklaţe treba bar probno postaviti na odreĊenim
lokacijama jer se na taj naĉin razvija i navika kod graĊana za razdvajanjem otpada i podiţe se svijest o
znaĉaju razdvajanja otpada . Postoje sporadiĉni sluĉajevi korištenja otpada kao što je gore opisano u
sluĉajevima protektovanja guma i korištenja pilotine i otpadi drveta . To su pozitivni primjeri koji mogu
posluţiti kao dobre prakse u budućnosti . Kabasti otpad nema adekvatan tretman u budućnosti bi trebalo
pokrenuti aktivnosti za definisanje lokacija za njegovo odlaganje kao i odrediti odreĊene dane i lokacije kada
graĊani mogu odloţiti kabasti otpad a komunalno preduzeće moţe isti zbrinuti . Postojeća deponija je
lokacija koja se nemoţe urediti niti moţe biti dugoroĉno rješenje za odlaganje otpada . Dobra strana je što se
otpad zakriva inertnim materijalom . U narednom periodu neophodno je napraviti plan sanacije za istu.
Planirano je da regionalna deponija na lokalitetu Crni Vrh, bude izgraĊena do kraja 2013. a da se otpad
poĉne odlagati poĉetkom 2014. godine. Kada je rijeĉ o regionalnoj deponiji potrebno je izdefinisati detalje
oko izgradnje pretovarne stanice .
148
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.5.7.
Nelegalna odlagališta
R/
br
Mjesna
zajednica
1.
Milići I
2.
Milići II
3.
Milića Brdo
4.
Gornji
Zalukovik
5.
Rajići
6.
Koprivno
7.
Maćesi
8.
Mišići
Da 25%
Rovaši
Nije
organizovani
prikupljanje
otpada
Dubniĉki
Most
DA 50%
9.
10.
11.
Nova Kasaba
12.
Da 90 %
DA 60%
Nije
organizovani
prikupljanje
otpada
Nije
organiz.
prikupljanje
otpada
Nije
organiz.
prikupljanje
otpada
Nije
organiz.
prikupljanje
otpada
Nije
organiz.
prikuplj. otpad
Broj divljih deponija
5
5
3
3
4
3
3
3
2
4
3
DA 40%
Skugrići
Nije
organiz.
prikupljanje
otpada
Štedrić
Nije
organizovani
prikupljanje
otpada
Đile i
Rupovo Brdo
Nije
organiz.
prikuplj. otp.
13.
14.
Da
li
je
organizovano
sakupljanje
otpada i koji
%
2
2
2
149
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
R/
br
Mjesna
zajednica
15.
Milići III
Nije
organizovani
prikupljanje
otpada
Raševo
Nije
organiz.
prikupljanje
otpada
16.
17.
Da
li
je
organizovano
sakupljanje
otpada i koji
%
Derventa
18.
DA 30%
19.
Zaklopaĉa
Nije
organiz.
prikupljanje
otpada
DA 25%
20.
Podgora
DA 60 %
Vukovići
Broj divljih deponija
3
2
3
2
3
2
Na podruĉju opštine Milići ne postoji ja popis divljih deponija. Većih divljih deponija registrovano je 58 mada
postoji još odreĊen broj mikro divljih deponija . Najveći broj njih se nalazi uz vodotoke . Svaka ruralna
sredina iz koje se ne vrši organizovan odvoz smeća posjeduje više mikro divljih deponija . Divlje deponije
prisutne su i u samom gradu i to na lokacijama : Viseći most, ušće... Veće divlje deponije su uglavnom
sanirane ali je još uvijek veliki broj malih divljh deponija . Jedna od većih divlji deponija nalazi se na lkaciji
Jatarište gdije se vrši odlaganje prostirke i izmeta iz farme koka noilja . Naţalost ne postoje preciznije
procijene koliĉina ovog otpada . Kroz akcije ureĊenja sanirane su divlje deponije u Mišićima , Novoj Kasabi i
Višnjici . Akcije ureĊenja divljih deponija su se provodile kroz akcije ureĊenja u aprilu koje je iniciralo
Ministarstvo a organizovale opštine ali i kao rezultat akcija ureĊenja koje su pokretale NVO. U narednom
periodu neophodno je napraviti preciznu evidenciju svih divljih deponija sa procijenom koliĉina otpada koja
se nalazi u njima . Nakon pravljenja evidencije neophodno je napraviti plan saniranja divljih deponija . Ono
što su dosadašnja iskustva pokazala da akcije uklanajanja divljih deponija nisu efikasne ako se ne da
alternativa odlaganju otpada na toj lokaciji i ako se ne preuzmu mjere na podizanju ekološke svijesti lokalnog
stanovništva . Najĉešćelokacije divljih deponija su:u blizini naselja, putni pojas oko saobraćajnica, korita
rijeka i potoka, šume, vrtaĉe, uvale i druga prirodna ili vještaĉki nastala udubljenja, kao i strme padine na
kojima je teško organizovati ĉišćenje i odvoz deponovanog materijala. odredbe Odluke o komunalnom redu,
posebno kaznene odredbe kako bi se kaţnjavali oni koji uĉestvuju u stvaranju divljih deponija.
Nekontrolisano odloţen otpad utiĉe na zagaĊenje svih aspekata ţivotne sredine, a naroĉito površinskih i
podzemnih voda, vazduha i zemljišta. Nelegalna odlagališta otpada su potencijalni izvor zaraznih oboljenja i
predstavljaju direktnu opasnost po zdravlje ljudi.Neophodno je u saradnji sa nadleţnim institucijama i
stanovništvom podizati javnu svijest i odgovornost stanovništva o pravilnom odlaganju otpada i rigoroznije
sprovoditi .
150
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.5.8. Trenutne i buduće koliĉine
Kada je rjeĉ o trenutnim koliĉinama odloţenog otpada komunalno preduzeće posijeduje odreĊene podatke
koje se zasnivaju na procijenama otpada koga oni odloţe na deponiju do procijene ovih koliĉina dolazi se na
osnovu probnih mjerenja na kolskoj vagi koja se koristi za vaganje kamiona koji prevoze rudu . Na osnovu
ovih probnih mjerenja došlo se do procijena sledećih koliĉina : mjeseĉno195 t, u 2011 godini odloţeno je
2028 t a u 2012 godini odloţiće se 2432 t . Uslugom je obuhvaćeno 1064 domaćinstva .
8.5.9. Ukupno proizvedeni otpad
Da bi došli do stvarne koliĉine proizvedenog otpada na ovaj otpad koji se prikupi treba dodati i otpad koji se
proizvede a ne prikupi se . Da bi došlo do procijene ovog podatka uzeli smo za bazu broj stanovnika koji smo
dobili procijenom od strane predsjednika MZ. a zatim na osnovu rezultata koje smo imali u ranijem
istraţivanju o otpadu koje je provedeno sa Tehnološkim fakultetom uzeli da je prosjeĉnaproizvodnja 350 kg/g
za jednog stanovnika . Na ovaj naĉin došli smo do vrijednosti koje su prikazane u sledećoj tabeli .
Tabela Ukupna proizvodnja otpada
Zapremina u tonama /godinu
2011
Otpad iz domaćinstava
Otpad iz privrede
Otpad iz javnih ustanova
Ukupno
3811,85
468
468
4747,85
2012
Procjena
3811,35
561
561
4747,85
Procjena
2017
4000
841
841
5682
151
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.5.10. Prikupljeni miješani otpad
Do prikupljenih koliĉina otpada za 2011 i 2012. Godinu došli smo zahvaljujući procjenama komunalnog
preduzeća koje vrši probna mjerenja otpada na kolskoj vagi rudnika boksita . Procjene koje po tvrdnji
nadleţnih su priliĉo taĉne date su u tabelama . Do 2017. gdoine oĉekujemo porast proizvedenih koliĉina
otpada (rast stanovništva i privrede) ali ţelimo i da veću koliĉinu otpada prikupimo i pokrijemo veći prostor
opštine uslugom pa otuda i procijene kada je rjeĉ o 2017. godini koja predstavlja neki ţeljeni cilj .
Tabela Koliĉine prikupljenog miješanog otpada
Zapremina u tonama /godinu
2011
Otpad iz domaćinstava
Otpad iz privrede
Otpad iz javnih ustanova
Ukupno
1092
468
468
2028
Procjena
2012
1310
561
561
2432
Procjena
2018
2000
841
841
3682
8.5.11. Finansiranje sistema upravljanja otpadom
Finansiranje komunalne djelatnosti vrši se iz prihoda ostvarenih od komunalnih usluga iz segmenta
individualne komunalne potrošnje i segmenta zajedniĉke komunalne potrošnje.
Većinski vlasnik AD „Komunalno“ je Opština Milići, koja direktno preko Skupštine akcionarskog društva
definiše odluke i druga akta preduzeća. Cijena usluge prikupljanja i odvoza otpada se formira tako što
struĉna sluţba komunalnog preduzeća saĉini prijedlog, nadzorni odbor razmatra isti i nakon usvajanja
dostavlja Naĉelniku opštine na saglasnost.
O datoj saglasnosti se obavještava Ministrastvo trgovine i turizma Republike Srpske u roku od 7 dana od
dana davanja saglasnosti, u skladu sa Uredbom o davanju saglasnosti na cijene odreĊenih proizvoda i
usluga („Sluţbeni glasnik Republike Srpske“, broj 51/08).
UtvrĊena cijena za usluge prikupljanja i odvoza otpada nije usklaĊena sa stvarnim troškovima preduzeća, što
pored drugih ĉinilaca, umanjuje poslovnu sposobnost preduzeća.
Aktuelni cjenovnik usluga za odvoz otpada i drugih usluga preduzeća se primjenjuje od 31.03.2008. godine.
8.5.12. Tarife i način naplate
8.5.12.1.
Tarifa za domaćinstva
Domaćinstva plaćaju utvrĊenu cijenu, koja je nezavisna od koliĉina prikupljenog otpada i površine
stambenog prostora. Obraĉun odvoza otpada za domaćinstva je utvrĊen u paušalnom iznosu.
Cjenovnik usluga prikupljanja i odvoza komunalnog otpada za domaćinstva prikazan je u tabeli broj
Tabela Cjenovnik usluga prikupljanja i odvoza komunalnog otpada za domaćinstva
Domaćinstva
Jedinica mjere
Kuće i stanovi
paušalno
Cijena bez PDV-a
(KM)
Od 5,00 do 8,00
152
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.5.12.2.
Tarifa za privredni sektor
Obraĉun odvoza otpada za pravna lica se vrši na osnovu površine poslovnog prostora i izvršena je
podjela prema vrsti djelatnosti. Cjenovnik usluga prikupljanja i odvoza komunalnog otpada za privredni
sektor dat je u tabeli.
Tabela Cjenovnik usluga prikupljanja i odvoza komunalnog otpada za privredni sektor
Korisnik usluge
Jedinica mjere
Površina
Cijena bez PDV-a
(KM)
Trgovine
Kiosci - prehrana
Kiosci-ostalo
Prodavnice i zanatske radnje
paušal
paušal
-
15,00
15,00
Mesara, prehrana
m²
-
0,70
m²
-
0,80
paušalno
-
15,00
paušalno
-
17,00
m²
-
0,80
Poslovni prostor
Industrijski prostor
Prostor društvene ishrane
m²
3
m
m²
Trgovinske djelatnosti
Javne ustanove
Škola i obdanište
Dom zdravlja
m²
1
1
1
1
0,85
18,5
0,85
0,70
m²
m²
1
1
0,15
0,15
Tekstil, parfimerija, autodijelovi,
obućar, gvoţĊar, ordinacije,
apoteke,
ĉasovniĉar,
zlatar,
zubar,
fotograf,
videoteke,
poslovne prostorije
Obućar,
frizer,
poslastiĉar,
cvjećar
Automehaniĉar, tapetar, pekar,
stolar, staklar, limar, sokare
Ugostiteljstvo
Industrija
8.5.13. Stepen naplate
Nizak stepen naplate potraţivanja jedan je od najvećih problema sa kojima se suoĉava AD
„Komunalno“ Milići. U narednim tabelama je dat uporedni prikaz fakturisane i naplaćene realizacije za fiziĉka
i pravna lica za period 2009-2011. godina.
153
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Tabela Fakturisana i naplaćena realizacija za fiziĉka lica
Fiziĉka lica
Godina
2009.
2010.
2011.
Fakturisana
realizacija
(KM)
76.370
80.230
83.058
Naplaćena
realizacija
(KM)
34.367
33.697
36.545
Stepen naplate
(%)
45
42
44
Tabela Fakturisana i naplaćena realizacija za pravna lica
Pravna lica
Godina
2009.
2010.
2011.
Fakturisana
realizacija
(KM)
63.240
67.890
70.797
Naplaćena
realizacija
(KM)
26.561
29.193
31.859
Stepen naplate
(%)
42
43
45
Iz naprijed navedenih tabela je vidljivo da se preduzeće suoĉava sa problemom niskog stepena
naplate svojih potraţivanja i kao rezultat toga preduzeće pokreće tuţbe protiv fiziĉkih i pravnih lica zbog
kašnjenja/neplaćanja obaveza.
8.5.14. Bilans uspjeha 2010 – 2012.
Bilans poslovnog uspjeha AD „Komunalno“ Milići prikazan je u tabeli broj 21.
Tabela Bilans poslovnog uspjeha
Prihodi
Fakturisana naknada iz domaćinstva
ekonomskog sektora
Prodaja recikliranog materijala
Drugi prihodi
Ukupan prihod
Rashodi
Osoblje
Materijal i sredstva
Ostali troškovi
Vanjske usluga
Drţavne takse
Provizija
Amortizacija
Ostali rashodi
Ukupno rashodi
i
2009.
2010.
2011.
139.610
148.120
153.855
0
0
139.610
0
0
148.120
0
0
153.855
71.135
15.807
33.702
4.700
550
380
6.000
0
137.224
75.248
16.320
34.648
5.800
600
400
6.200
2.000
141.216
78.604
17.575
36.904
5.200
650
420
6.400
2.800
148.553
OPERATIVNI REZULTAT
2.386
6.904
REZULTAT
2.386
6.904
*neto rashodi finansiranja kao razlika izmeĊu prihoda i rashoda finansiranja
5.302
5.302
154
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Podaci prezentovani u uporednim bilansima su prikazani u skladu sa vaţećom bilansnom šemom,
koja podrazumjeva da se prihodi i rashodi u bilansu priznaju u momentu nastanka a ne u momentu naplate
odnosno plaćanja.
U skladu sa Zakonom o poštanskim uslugama Republike Srpske („Sluţbeni glasnik Republike
Srpske“, broj 30/10), obaveza komunalnog preduzeća je da raĉune za pruţene usluge dostavlja putem pošte
što preduzeću stvara dodatne troškove.
8.6.
GRADSKE ZELENE POVRŠINE
Pod javnim površinama podrazumijevaju se površine definisane vaţećom Odlukom o odrţavanju ĉistoće i
uklanjanju snijega na podruĉju Opštine Milići,
1.1. ruĉno ĉišćenje površina na kojima se odvija javni kolski i pješaĉki saobraćaj
1.2. ĉišćenje javnih zelenih površina: parkova, zasada, travnjaka i parkovske opreme
1.3. odrţavanje saobraćajnica i pripadajuće opreme,
1.4. ruĉno ĉišćenje snijega.
Prva kategorija obuhvata površine uz glavne saobraćajnice u naseljima Milići, N. Kasaba i Derventa koje su
na većem nivou izgraĊenosti i sadrţe ranije podignute zasade ( grmlje, drveće, ţiva ograda i dr.) a druga
kategorija ostale zelene površine. Intenzitet pojedinih faza rada ( ĉišćenje, košenje travnjaka, izgrabljavanje i
sl.) nešto je veći na površinama iz prve kategorije u odnosu na površine iz druge kategorije.
U Tabeli 2. naznaĉen je prostorni obuhvat odrţavanja zelenih površina u 2014. godini.
ZELENE POVRŠINE KOJE SE UREĐUJU
R/Br
1
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
NAZIVPOVRŠINE
POZORNICA
DOMZDRAVLJA
OBDANIŠTE
ST.BLOKS-72
ST.BLOKS-80
OSNOVNAŠKOLA
ST.BLOK I-VI
ZELENILOKODOPŠTINE
TRAVNJAK
- II - II - II - II - II - II - II - II -
m2
4.900,70
3.110,00
700,00
3.340,00
1.520,00
1.000,00
4.530,00
470,00
8.6.1. SVE DRUGE ZELENE POVRŠINE ĈIJA POVRŠINA NIJE TAĈNO DEFINISANA:
- Obale rijeke Jadar i sve površine oko zgrada S-19/1, S-19/2 i S-23, - Strmina od mosta u centru do kuće
Mitra MlaĊenovića, - Zeleni pojas od ušća ulicom M. Obilića do izlaza iz Milića ka Podgori, - Zeleni pojas
pored ulice Cara Dušana do Crkvenog mosta i dalje do ulaza u Pilanu, - Staro i Novo gradsko groblje, Površine oko objekata kod crkve, - Zeleni pojas od Motela ka Supaĉ Polju i pored svih ulica u Supaĉ Polju, i Sve druge zelene površine u gradu, - Zelene površine opremljene djeĉjim igralištima, na dvije lokacije. Broj
košenja zavisiće od vremenskih uslova i prirasta trave. PonuĊenim programom predviĊene su i mnoge druge
aktivnosti, koje ostavljaju mogućnost, ukoliko se ne realizuju da se planirana sredstva iskoriste za bilo koje
druge aktivnosti u gradu, a po nalogu Opštine Milići.
155
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
R.br.
1.2.1.
1.2.2.
1.2.3.
1.2.4.
1.2.5.
1.2.6.
1.2.7.
1.2.8.
AKTIVNOSTI
IZNOS (KM)
Proljetnoizgrabljavanjetravnjaka,
sakupljanje i odvoz otpadaka tokom godine sa
zelenih površina
površina
Ĉišćenjekorita
I obala Rijeka
sauklanjanjemizraslogšiblja
nanešenihneĉistoća(drva,kese,flaše...)
Košenjetravnjakamašinski,
SakupljanjeI odvoztrave
4.200,00
1.000,00
8.500,0
Košenjetravnjakananepristup
aĉnimterenimaruĉno
250,0
Sjeĉenje,orezivanjedrveća,ĉišćenjeodsuvihgrana I
odvoz otpadaka
400,0
Pripremazemljištaza sadnjuruţaI
ostalogukrasnogbilja
(prekopavanje I nabavka I razastiranjestajnjaka)
Nabavka,doprema I zasad
Višegodišnjihruţatipaĉajevke
OkopavanjeruţaI ostalogukrasnogbilja, zalivanje,
prskanje
Zaštitnimsredstvima I prihranjivanje.
1.000,0
8.000,0
0
1.800,0
UKUPNO:
ODRŢAVANJEPARKOVSKIH REKVIZITA
Red.b
1.
2.
3.
4.
5.
AKTIVNOSTI
Postavljanjenovihparkovskihklupa
Postavljanjenovihparkovskihkorpi
Odrţavanjepostojećihparkovskihklupa
Odrţavanjepostojećihparkovskihkorpi
Odrţavanjepostojećihdjeĉjihigrališta
UKUPNO:
J/M
kom
kom
kom
kom
kom
KOLIĈ.
5
5
12
10
2
25.150,0
0000
CIJENA
110,00
50,0
0
60,0
0
25,0
0
200,00
IZNOSKM/GOD
550,0
0
250,0
0
720,00
250,00
400,00
2.170,00
8.6.2. NOVA KASABA I DERVENTA
1. RUĈNO ĈIŠĆENJE JAVNIH POVRŠINA
U Derventi i Novoj Kasabi na: - ureĊenju, košenju i odrţavanju zelenih površina, - orezivanju grmlja i visokih
stabala, - saĊenju, okopavanju i orezivanju ruţa, - odrţavanju obala Jadra i potoka i svega drugog, zaposlen
je po jedan NK radnik. Sve poslove vezano za to, osim dogovorenih akcija ĉišćenja naselja kada se
angaţuje više radnika i traktor, radi po jedan radnik zaposlen u Komunalnom preduzeću. Poslovi se obavljaju
tokom cijele godine, sezonski i kontinuirano kako je to predviĊeno za radove u Milićima. Ako se ukaţe
potreba za obavljanjem posla koji ne mogu obaviti NK radnici, stalno zaposleni na poslovima ureĊenja i
odrţavanja Nove kasabe i Dervente, Komunalno preduzeće će kao ispomoć poslati radnike odgovarajućeg
profila. U vrijeme saĊenja ruţa, sadni materijal će se obezbijediti prema površinama koje će se zasaditi u
ovim naseljenim mjestima. Povremeno odvoţenje kabastog materijala sa podruĉja ovih ili drugih naseljenih
mjesta vrši se u dogovoru sa komunalnom policijom. Posao se obavlja po dogovoru izmeĊu rukovodstva
Komunalnog preduzeća i Komunalne policije koja prati rad prema ovom Programu.
156
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
8.6.3. DINAMIKA REALIZACIJE PROGRAMA
OPISAKTIVNOSTI
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
ODRŢAVANJEZELENIHPOVRŠI.
Proljetnočišćenjepovršina
Čišćenjeotpadakasapovršina
Košenjetravnjaka
Izgrabljavanjelišćasapovrši.
Okopavanjezasadagrmlja I ruţa
Orezivanjegrmlja I ruţa
Orezivanjedrveća
Ukrašavanjegradazapraznike
Postavljanjepark. rekvizita
Podaci o zelenim površinama, naĉinu I dinamici njihovog odrţavanja izdvojeni su iz Programa zajeniĉke
komunalne potrošnje za 2014. godinu .
8.7.
ZAGAĐIVAĈI
Sliĉno kao kod vodotokova zagaĊivanje zemljišta dolazi iz više izvora i to :
8.7.1. Privredni subjekti
DrvopreraĊivaĉki kapaciteti : Savox, Wudinpex, Samatini, Promil, 6. maj, Boksit – drvoprerada
Eksploatacija rude : Kopovi Braćan, Podbraćan, Crvene stijene, pozajmišta kamenog materijala : Vrsinje i
Zaklopaĉa .
Pekare : Mileks, San, Golić
Praonice automobila : Ĉopa, Mišići (dvije praonice)
Zanatske radnje : Mišić,Sušić Kamenorezac, ....
Farme : farma koka nosilja, farma pilenki, farma svinja (u sklopu Boksita), Privatne farme muznih krava (više
lokaliteta na podruĉju opštine), Farma za tov junadi (Lukić Polje), farma za tov brojlera (Kaldrmica)
Proizvodnja stoĉne hrane (Mileks)
Separacija kvarcnog pijeska (Lukić Polje)
Prizzvodnja betona i betonske galanterije (Lukić Polje)
Sušara za voće, ljekobilje i meso (Lukić Polje)
Privredni subjekti i aktivnosti koji oni vrše mogu imati i imaju uticaj na zagaĊenje zemljišta. ZagaĊenje se vrši
ispuštanjem otpadnih voda bez predhodne obrade na zemljište, odlaganjem otpadnog materijala i nus
produkata iz proizvodnje. Poseban problem koji se javlja kod zemljišta su erozije koje nastaju ljudskim
djelovanjem . Do erozije dolazi usled neplanske sjeĉe šuma iskopa zemljišta kod eksploatacije mineranih
sirovina . Erozije prouzrokuju mješanje slojeva zemljišta i odnošenje plodnog humusa ĉime ti djelovi zemljišta
ostaju neplodni . Otpad je veliki problem za zemljište . Pojava divljih deponija i nepravilnog odlaganja otpada
je naţalost sagledavajući sve okonosti neminovan . Podruĉja koja nisu pokrivena uslugom odvoza otpada
moraju sadrţavati divlje deponije . Odlagališta koja ispunjavaju usove za ekološko odlaganje otpada su
veoma skupa . Lokalno odlagalište za Miliće nalazi se na prostoru na kome je izvršena eksploatacija otpada .
157
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Otpad koji se odlaţe zagrće se inertnim materijalom što je zaista rijetkost u regiji pa i u Republici Srpskoj.
Otpad zagaĊuje zemljište na naĉin da produkti koji nastaju raspadom otpada zavšavaju u zemljištu. Otpatci
organskog porjekla povećavaju sadrţaj bakterija . Otpad moţe da sadrţi hemijske supstance, teške metale
... koji direktno truju zemljište na kome se nalaze . Pozitivna okolnost je što se proces izgradnje i stavljanja u
funkciju regionalne deponije privodi kraju . Neophodno je u skladu sa usvojenim Planom upravljanja otpadom
provoditi planirane mjere i proširivati podruĉja sakupljanja. Otpad iz drvoprerade mogu sadrţavati ostatke
lakova, boja, ljepila a najĉešće kiseline koje nastaju u procesu obrade drveta. Kiseline utiĉu na promjenu PH
vrijednosti zemljišta . Ranijih godina odbacivala se pilljevina koja je u procesu razlaganja takoĊe oslobaĊala
kiselinu i uticala na poremećaj PH vrijednosti zemljišta na koje je deponovona. Danas se ona ne odlaţe već
se koristi u proizvodnji briketa i kao gorivo u parionama . Sve farme ispuštaju ţivotinjske fekalije . Posebno
su opasne fekalije ţivotnja koje kroz ishranu koriste hormone, antibiotike i druge stimulatore . Na podruĉju
opštine Milići na lokalitetu Jatarište formirana je divlja deponija otpada izmeta iz farme koka nosilja u Vukšić
Polju . Ovaj izmet sadrţi hormone i antibiotike zbog naĉina ishrane koka . Problem se još više multiplicira jer
stanovništvo nije svijesno sadrţaja koje ovaj izmet pa ga koriste za naĊubravanje njiva . Na ovaj naĉin
zagaĊuju se nove površine a kako se na tim površinama gaji povrće voće i druga hrana hormoni i antibiotici
završavaju u plodovima a kasnije kroz ishranu plodova utiĉu na ljude . Radionice za popravku vozila, obradu
metala i praonica automobila proizvode otpad u vidu motornih ulja, emulzije, naftu i deterdţente koji u
zavisnosti od koliĉine vrše manje ili veće zagaĊenje kada preko ispusta završe u zemljištu. Poseban tip
zagaĊenja su zemljišta u kojima su postavljena minsko eksplozivna sredstva . Ovo je za ljude izuzetno
opasno . Ova sredstva se uklanjaju od strane struĉnih lica i vodi se evidencija o zagaĊenim i deminiranim
površinama .
8.7.2. Kanalizacione vode
Fekalije se preko ureĊenih ili individualnih kanalizacionih sistema provode u recipijent ali i u uvale na obale ili
zemljište koje se nalazi dalje od izvora ili se odlaţu u septiĉke jame . Na podruĉju opštine Milići ne vrši se
predhodni tretman fekalne kanalizacije. Posebno veliki uticaj imaju gusto naseljena urbana podruĉja koja
emituju velike koliĉine kanalizacije . TakoĊe problem se dodatno usloţnjava površinom i brojem mjesta na
kojima se vrši ispust jer se na ovaj naĉin povećeva površina zagaĊenja . Sistemi za preĉišćavanje i obradu
voda su skupi i to je jedna od najvećih prepreka za njihovu upotrebu i smanjivanje ovog uticaja . Kanalizacija
u zemljištu utiĉe na povećanje broja bakterija i na potencijalni izvor zaraze . Pored fekalija kanalizacija sa
sobom nosi i ostale otpadne vode i toksine koji utiĉu na zagaĊenje zemljišta .
8.7.3. Poljoprivreda
Poljoprivrednom proizvodnjom se bave privredni subjekti : Boksit (farma koka nosilja i farma za uzgoj
pilenki), Mileks doo (farma svinja i obrada mesa) kao i individualni poljoprivredni proizvoĊaĉi . Od
poljoprivrednih proizvoĊaĉa na opštini Milići najdominantniji su poljoprivrednici koji se bave mješovitom
poljoprivrednom proizvodnjom sa manjim brojem krupne ili sitne stoke u konbinaciji sa obraĊivanjem manjih
površina uglavnom sa malom primjenom hemijskih sredstava . Od ekonomski zanaĉajnijih proizvoĊaĉa
izdvajaju se mljekari, malinari nekoliko domaćinstava koji imaju veća stada ovaca ili veće zasade voća . O
uticaju farmi na zagaĊenje već je bilo rijeĉu u dijelu koji se odnosio na privredu . Poljoprivredna proizvodnja
je trenutno na dosta primitivnom nivou sa maliom primjenim mehanizacije i upotrebom hemije u primjeni
agrotehniĉkih mjera pa za sada nema izrazite opasnosti sa te strane .
8.8.
REZIME SEKTORA ZEMLJIŠTA (ANALIZE I ZAKLJUĈCI)
Zemljište je vaţan resurs u svakoj pa i u opštini Milići . Zemljište se koristi za prozvodnju hrane, uzgoj šuma,
uzgoj stoke, graĊenje ... Na podruĉju opštine Milići zemljište je raznovrsno od alovijalnih ravni u dolinama
rijeka, breţuljkasto i brdskom terenu te planinskim podruĉjima sa velikim strminama , visoravnima i
prostranim pašnjacima . Logiĉno je da je i sastav zemljišta razliĉit u zavisnosti od poloţaja, strukture okoline i
naĉina postanka . Opštinu Milići karakteriše eksploatacija mineralnih sirovina pa su rizici za pojavu erozije
veliki . Planovima eksploatacije se to drţi pod kontrolom . Za vrijeme ratnih dešavanja u velikoj mjeri bila je
158
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
prisutna i nelegalna sjeĉa pa su pojedini tereni ogoljeni i izloţeni eroziji . Vrijeme i uspostava planskog
gazdovanja je uĉinilo da se posledice ove sjeĉe polako saniraju . Već je napomenuto da će se izgradnjom
regionalne deponije smanjiti uticaj zagaĊenja zemljišta u regionu lokalne deponije i stvoriti uslovi za njeno
saniraje . ProvoĊenjem aktivnosti na realizaciji Plana upravjanja otpadom smanjivaće se i uticaj zagaĊenja
zemljišta sa otpadom na podruĉjia proširenja sakupljanja ali će se u isto rijeme povesti paţnja na
selektovanju opasnog otpada i njegovom tretmanu . Iako je od ratnih sukoba na ovom podruĉju pošlo više od
dvadeset godina još uvjek nisu uklonjene sve minske naprave . Struĉne sluţbe vode evidenciju o otkrivenim i
deminiranim podruĉjima . Razlog ove pojave je što je broj ovih površina veliki a broj struĉnih ljudi koji se bave
deminiranjem mali . Divlje deponije sa farmi je potrebno hitno sanirati i sprijeĉiti širenje zagaĊenja . TakoĊe
treba skrenuti paţnju stanovništvu o sastavu ovog otpada . Kako poljuprivredna proizvodnja nije sa velikim
stepenom primjene hemije u proovoĊenju agrotehniĉkih mjera i sa skromnom upotrebom mehanizacije
trenutno ne prijeti opasnost od zagaĊenja zemljišta na ovaj naĉin . Bez obtira na to treba rditi na edukaciji
poljoprivrednika u primjeni hamije u pojoprivredi kao i da akcenat treba staviti a korištenje prednosti ne
zagaĊenog zemljišta kroz proizvodnju zdrave hrane . Od strane opštine trebalo bi pokrenuti korake u smislu
sertifikacije podruĉja za proizvodnju zdrave hrane i sakupljanje samoniklog bilja .
9. SEKTOR VAZDUHA
9.1.
VAZDUH
Ĉist vazduh predstavlja jedan od osnovnih uslova za ţivot na planeti Zemlji.Kvalitet vazduha zavisi od
prirodnih (geografskih, morfoloških, klimatskih) i ljudskih faktora, uslovljen je emisijama SO 2, NOx, CO,
ĉvrstih materija i drugih zagaĊujućih materija koje potiĉu iz razliĉitih izvora, objekata ili procesa. Antropogeni
izvori zagaĊenja mogu biti stacionarni i mobilni.
Vazduh je gasovit omotaĉ Zemlje i nepohodan uslov za ţivot na zemlji. Sadrţi 78% azota, 21 % kiseonika,
oko 0.9 % plemenitih gasova, zatim nešto malo ugljen-dioksida, vodene pare, ozona, vodonika, dok se u
gradovima mogu naći i industrijska jedinjenja kao što su sumpor-dioksid, amonijak, ugljen-monoksid i druga
gasovita jedinjenja.U vazduhu postoje odreĊene koliĉine prašine. Prašina je ĉestica koja lebdi u
atmosferskom vazduhu (nije gasovita) i javlja se u raznim oblicima. Moţe da se sastoji od sitnih ĉestica
kamenja, pješĉanih i glinenih mrvica, sitnih dijelova biljaka, vunenih vlakana i dlaka, uglja, ĉaĊi i bakterija.
Vazduh u kome ima prašine je štetan, vrlo ĉesto u prašini ima jako puno bakterija.
Hemijska jedinjenja prisutna u vazduhu nazivaju se ambijentalnim polutantima vazduha.Kada se pojavljuju
u neprirodno visokim koncentracijama imaju potencijalno štetan uticaj na zdravlje ljudi i ţivotnu sredinu.
Najveći zagaĊivaĉi vazduha su sumpor-dioksid, azotni oksidi, ugljen-monoksid, olovo, ĉestiĉne materije i
isparljiva organska jedinjenja. Naroĉito opasni i štetni zagaĊivaĉi vazduha su: metali i metaloidi, kao što su
kadmijum, ţiva i arsenik; mineralna vlakna koja mogu dospeti u respiratorni sistem kao što su azbest i mikrofiberi stakla; neorganski gasovi kao što su fluoridi, hlor, cijanid i fozgen; i organska jedinjenja kao što su
aldehidi, aromatiĉni ili polucikliĉni aromatiĉni hidrougljenici, dioksini, itd. alergeni polen, ambrozija
Osnovni primarni polutanti nastali tokom ljudske aktivnosti su:
- (SOx) posebno sumpor-dioksid koji se emituje tokom sagorevanja fosilnih goriva.
- (NOx) posebno azot-dioksid koji nastaje pri visokotemperaturnom sagorevanju.
- CO je neiritirajući gas bez boje i mirisa, lakši od vazduha, ali izuzetno otrovan. Nastaje tokom
nepotpunog sagorevanja goriva tipa prirodnog gasa, uglja i drveta, a njegov najvaţniji izvor su
motorna vozila.
- CO2, tzv. gas sa efektom staklene bašte koji nastaje tokom sagorevanja.
- Isparljiva organska jedinjenja kao što su hidrokarbonatne zapaljive pare i rastvaraĉi
- amonijak (NH3), metan (CH4) i azot-suboksid (N2O)( ZagaĊujuće materije koje se emituju iz
poljoprivrede – farme za uzgoj krupne i sitne stoke kao i vještaĉka Ċubriva)
- supstance koje razgraĊuju ozon:
- Freon – u primjeni u sistemima za hlaĊenje i rashladnim ureĊajima;
- Haloni – primjenjuju se u protivpoţarnim ureĊajima i sistemima;
- Metil-bromid – koristi se u poljoprivredi; i
159
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
-
razliĉiti rastvori i pesticidi.
Kvalitet vazduha u pojedinim djelovima opštine Milići, pored geografskih, klimatskih i meteoroloških
faktora, uslovljen je emisijama SO2, NOx, CO, ĉvrstih materija i drugih zagaĊujućih materija koje potiĉu
iz razliĉitih izvora, objekata ili procesa. Obzirom da se ne vrši kontinuirano mjerenje parametara
kvaliteta vazduha, nije moguće dati preciznu ocjenu stanja kvaliteta vazduha na podruĉju cijele
opštine.Glavni izvori zagaĊivanja vazduha na podruĉju opštine Milići su produkti sagorijevanja goriva
u domaćinstvima, individualne kotlovnice i kotlovnice u proizvodnim objektima, saobraćaj, deponije
otpada (isparavanje, nekontrolisano gorenje na smetljištima), emisije prašine kod površinskih kopova,
transporta mineralnih sirovina i dr. Prema izvoru emisije polutanata u vazduh, u najširem smislu,
razlikujemo linijske, taĉkaste i površinske izvore zagaĊenja.
9.1.1. Linijski izvori zagaĊenja vazduha
Karakteristiĉne linijske zagaĊivaĉe vazduha u obuhvatu predmetnog plana predstavljaju magistralne,
regionalne i lokalne saobraćajnice. Negativan uticaj linijskih zagaĊivaĉa se ogleda u emisiji polutanata
sagorijevanja motornih goriva lošeg kvaliteta u atmosferu (olovni benzin i dizel gorivo sa visokim
procentom sumpora i znaĉajnom emisijom ĉaĊi), upotrebi starih vozila, kao i neadekvatnim tehniĉkim
standardima za vozila. Naroĉito izraţen uticaj pomenutih polutanata odnosi se na neposrednu blizinu
saobraćajnica, ĉemu se mogu dodati i neadekvatno odvoĊenje atmosferskih padavina sa kolovoza
(razliĉitih ulja i masti, nafte), odlaganje komunalnog otpada u neposrednoj blizini, kao i povišeni nivoi
buke.Identifikovani linijski izvori zagaĊenja sa najintenzivnijim negativnim uticajem na predmetnom
prostoru su:
• Magistralni put M19 Sarajevo - Zvornik (17 km),
• Regionalni put R452 Milići – Derventa - Srebrenica (19 km),
Inaĉe, ukupna duţina saobraćajne mreţe (sa lokalnim i nekategorisanim putevima) iznosi 300 km.
Duţina lokalnih i nekategorisanih puteva ĉini 80 % u ukupoj saobraćajnoj mreţi.
Tabela : Pregled prosjeĉnog godišnjeg dnevnog saobraćaja (PGDS) za 2008. godinu na saobraćajnicama na
podruĉju opštine Milići
Izvor: Publikacija "Brojanje vozila na mreţi puteva u Republici Srpskoj - 2008. godina" u izdanju
Javnog preduzeća Putevi Republike Srpske, Banja Luka, avgust 2010. Godine
Oznaka saobraćajnice
M19
M19
R452
Dionica
Konjević Polje - Milići
Milići - Vlasenica
Milići – Zeleni Jadar
Izvedeni PGDS (Vozila na dan)
2594
2789
932
Prema procjeni AMD „Milići“ prosjeĉna starost automobila na teritoriji opštine Milići iznosi 17-18 godina.
Negativni uticaj ima i neadekvatno odvoĊenje atmosferskih padavina sa kolovoza (nafte, razliĉitih ulja i
masti), odlaganje komunalnog otpada u neposrednoj blizini, kao i povišeni nivo buke.
Na odlagalištima komunalnog otpada (divljim deponijama) u neposrednoj blizini puteva ĉesto rastu
korovske biljke (ambrozija) koje su uzrok mnogih alergija
9.1.2. Površinski izvori zagaĊenja vazduha
Više pojedinaĉnih izvora emisije polutanata manjeg kapaciteta na odreĊenom prostoru predstavlja
površinske izvore zagaĊenja. Polutanti površinskih izvora zagaĊenja u opštini Milići nastaju kao produkt
sagorijevanja razliĉitih vrsta goriva za potrebe dobijanja toplotne energije za zagrijavanje objekata
(individualna loţišta i kotlovnice)
Površinski zagaĊivaĉi vazduha na podruĉju Milića potiĉu iz sledećih djelatnosti:
160
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
-
pretovar rude i separacija kvarcnog pijeska (Lukić Polje),
proizvodnja betonske galanterije (Lukić Polje),
Drvna industrija ( Boksit, Savoks, Migent, 6.maj, Wood Impeks,Promil
Proizvodnja vode i sokova (Vivia)
Proizvodnja jaja ( Vukšić Polje)
uzgoj pilenki (Johovac)
Proizvodnja stoĉne hrane (Johovac)
benzinske pumpe (Boksit - Vukšić Polje, Bast-Podgora, Nestropetrol Milići)
eksploatacija rude i proizvodnja eksploziva (Gunjaci)
transport i opravka motornih vozila; proizvodnja bravarije i galanterije; protektirnica vanjskih guma (
Boksit)
Tabela: PovršinskizagaĊivaĉivazduhanapodruĉjuopštineMilići
Proizvodnoposlovnazona/privredni
pogon
Lukić Polje
Naseljeno mjesto
Lukići, Donje Vrsinje
Lukić Polje
Lukići, Donje Vrsinje
Pivnice
Vivia
Vud impex
Vukšić Polje
ĐurĊevići
Raševo
Podgora
Vukšići
Johovac
Podbraćan
Vrtoĉe
gunjaci
Promil
Savoks
Samatini
Bare
Vukovići
Vrtoĉe
Vukovići, Lukavica
Milići
6 maj
Ukupno
Mišići
Djelatnosti
Pretovar rude i separacija
pijeska
Proizvodnja graĊevinskog
materijala i galanterije
Drvna industrija
Proizvodnja vode i sokova
Drvna industrija
Proizvodnja jaja i benzinska
pumpa
Proizvodnja pilenki
Eksploatacija rude i
proizvodnja eksploziva
Drvna industrija
Drvna industrija
Drvna industrija
Transport i opravka motornih
vozila, proizvodnja bravarije i
galanterije
Drvna industrija
Površina (ha)
8,67
1,15
9,47
0,95
0,92
6,26
6,23
0,93
1,20
070
4,21
0,54
41,23
9.1.3. Taĉkasti izvori zagaĊenja vazduha
Pojedinaĉni izvori zagaĊenja vazduha koji emituju znaĉajne koliĉine polutanata u vazduh predstavljaju
taĉkaste zagaĊivaĉe. U obuhvatu analiziranog podruĉja ne postoje kapaciteti koji bi se mogli svrstati
u zagaĊivaĉe vazduha, poput onih kao što su termoenergetska postrojenja ili objekti teške
industrije.Podaci o mjerenjima kvaliteta vazduha ukazuju na potencijalno zagaĊenje (emisije
prašine, emisije dimnih gasova iz kotlovnica, SO2, NOx, CO) i odnose se iskljuĉivo na privredne kapacitete
ĉiji nivo emisije polutanata u vazduh zavisi od primjenjivanog tehnološkog procesa i vrste goriva za
dobijanje toplotne energije. Prikazani su rezultati emisije razliĉitih proizvodnih procesa koji su
zastupljeni na podruĉju opštine Milići.
Tabela : Rezultati mjerenja kvaliteta vazduha prema Pravilniku o monitoringu kvaliteta vazduha na podruĉju
opštine Milići
161
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Mjerno mjesto
Polutant
1. U krugu
proizvodnog
kompleksa –
proizvodnja
graĊevinske stolarije i
elemenata, rezane
graĊe i montaţnih
objekata
2. U krugu
proizvodnog
kompleksaproizvodnja
separisanog
oplemenjenog
kvarcnog pijeska
SO2
U krugu benzinske
pumpe-trgovina
motornim
gorivima
teĉnim naftnim plino
(autogas), uljem za
loţenje
SO2
NO2
CO
SO2
NO2
ULĈ
CO
NO2
ULĈ
CO
Perid
uzorkovanja
1 ĉas
24 ĉasa
1 ĉas
24 ĉasa
8 ĉasova
Izmjerena
3
vrijednost (µg/m )
58
44
535
Ciljna vrijednost
3
(µg/m )
60
60
60
40
-
Graniĉna
3
vrijednost (µg/m )
90
90
60
90
1 ĉas
24 ĉasa
1 ĉas
24 ĉasa
24 ĉasa
8 ĉasova
31
23
26
18
110
380
60
60
60
40
75
-
90
90
60
60
150
1 ĉas
24 ĉasa
1 ĉas
24 ĉasa
24 ĉasa
8 ĉasova
28
14
19
6
24
149
60
60
60
40
75
-
90
90
60
60
150
Visoka vrijednost
10000
Visoka vrijednost
10000
Visoka vrijednost
10000
Izvor: Ekološka dokumentacija – Plan aktivnosti i Dokaz uz zahtjev za izdavanje ekološke dozvole – za
pojedinaĉne objekte (2007 – 2010. god.)
Za ocjenu kvaliteta vazduha podruĉja koje se uporeĊuje sa graniĉnim ili ciljnim vrijednostima vazduha
potrebno je promatrati jednogodišnji period. Za ocjenu kvaliteta vazduha minimalan period praćenja je
pet godina. (Pravilnik o graniĉnim vrijednostima kvaliteta vazduha Sluţbeni glasnik br.
39/05, ĉlan 7.)
ZagaĊivaĉi koji se pojavljuju pri odvijanju eksploatacije rude boksita na površinskim kopovima, kao
najzastupljenijoj i najdominantnijoj privrednoj aktivnosti na predmetnom prostoru, mogu se podijeliti na
štetne gasove koji se javljaju pri radu rudarskih i transportnih mašina (CO, CO2,SO2, SO3, NO2, NO3) i
na propratne pojave pri homogenizaciji kao što su vibracije, buka i prašina.U zavisnosti od lokacijskih
uslova, kao i klimatskih karakteristika vrijednosti parametara kvaliteta vazduha mogu biti promjenjivi.
Prašina je prateći oblik zagaĊenja koji se na površinskim kopovima javlja u raznim fazama
tehnološkog procesa eksploatacije mineralne sirovine. Najsitnije ĉestice prenose se vazdušnim strujanjem,
a podruĉja na kojima su izvori prašine ĉesto su i element vizuelnog zagaĊenja. Pošto su u pitanju
niski i prizemni izvori, distribucija suspendovanih ĉestica ograniĉena je na relativno male daljine.Ovome
moţemo dodati oneĉišćenja vazduha (vode i zemljišta) koja su posljedica manipulacije
(premještanja/pretovara) i transporta mineralnih sirovina. Prašina, lebdeće ĉestice i krupnija prašina, koja
se tokom transporta rasipa i taloţi na saobraćajnicama i u neposrednoj okolini, vidljiva je duţ putnih
pravaca kojima se ruda svakodnevno prevozi (putni pravac za transport rude boksita, Gunjaci – Milići–
Zvornik).
Mjerenje zagaĊenja vazduha na jednom od površinskih kopova rude boksita, pri normalnim uslovima
rada, ukazuje na prisutnost štetnih hemijskih supstanci koje se kreću u dozvoljenim granicama.
Tabela : Rezultati mjerenja prisutnosti štetnih hemijskih supstanci u vazduhu na podruĉju površinskog kopa
"Braćan" u toku 2007. Godine
Tabela : Rezultati mjerenja prisutnosti štetnih hemijskih supstanci u vazduhu na podruĉju površinskog kopa
"Braćan" u toku 2007. Godine
162
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Mjerni parametar
O
CO
CO2
SO2
NO2
Formaldehid
Izmjerena
vrijednost
22,6 vol.%
<5ppm
<0,1 vol%
<1 ppm
<2 ppm
< 0,2 ppm
MDK
MDK 19vol.%
50 ppm
<0,5 vol%
4 ppm
5 ppm
0,8 ppm
Izmjerena
3
vrijednost (µg/m )
-3
<5,7·10
-4
<1,8·10
-3
<2,6·10
-3
<3,8·10
-4
<2,4·10
3
MDK(µg/m )
10 000
500
300
-
˃
Maksimalno dopuštene koncentracije škodljivih gasova, para, aerosola u atmosferi radnih prostorija i
radilišta (Sl. list SFRJ br.35/71)**
Pravilnik o graniĉnim vrijednostima kvaliteta vazduha (SL. Glasnik RS br.39/05), GVV u cilju zaštite
zdravlja ljudi ***mDK - minimalno dozvoljena koncentracija
Dakle, vazduh na navedenoj lokaciji u pogledu kvaliteta nije prekograniĉno opterećen identifikovanim
izvorima emisije. Rudarski institut Prijedor, "Studija uticaja na ţivotnu sredinu podzemne eksploatacije
boksita na leţištu Braćan kod Milića", Prijedor, 2007. godine. Prema analizi i pregledu statistiĉkih
pokazatelja kvaliteta vazduha, te uporeĊivanjem sa ciljnim i graniĉnim vrijednostima u Pravilniku o
graniĉnim vrijednostima kvaliteta vazduha (Sluţbeni glasnik RS br. 39/05), moguće je zakljuĉiti da na
predmetnim lokalitetima na kojima se obavljaju razliĉite aktivnosti, nije došlo do prekoraĉenja graniĉnih
vrijednosti kvaliteta vazduha.
Štetni uticaji na kvalitet vazduha od industrijskog zagaĊenja su: hemijski uticaji - emisije štetnih izduvnih
gasova iz kotlovnica, eksploziva, i prevoznih sredstava (CO, CO2, NO2, SO2, H2SO4, HNO3, NaOH), kao i
fiziĉki uticaji (podizanje prašine sa površinskih kopova i pretovara rude, separacije, sa manipulativnih
površina, podizanje piljevineiz pogona za preradu drveta),
Saobraćaj predstavlja izvor brojnih gasova, koji nastaju sagorijevanjem teĉnih goriva u motorima sa
unutrašnjim sagorijevanjem (CO, oksidi azota i olovo u vazduhu) i imaju negativan uticaj nazdravlje ljudi.
Na teritoriji opštine Milići postoji farma koka nosilja u Vukšić Polju, pilenki u Johovcu, te nekoliko mini
farmi (brojleri, pilenke, krave, ovce, svinje). Najvaţniji zagaĊivaĉi vazduha sa farmi su razliĉiti neprijatni
mirisi, gasovi, prašina, mikroorganizmi i endotoksini pod nazivom bioaerosoli, koji se emituju putem
izduvnog vazduha u ţivotnu sredinu iz staja, Ċubrišta za skladištenje i ĉuvanje ĉvrstog stajnjaka, bazena i
laguna za ĉuvanje teĉnog stajnjaka i tokom skladištenja stajnjaka. Više od 130 razliĉitih gasovitih jedinjenja
su identifikovani u vazduhu staja i objekata u kojima se drţe ţivotinje koje su glavni izvor ovih zagaĊivaĉa.
Vazdušni zagaĊivaĉi mogu da daju razlog za zabrinutost iz nekoliko razloga.
Opasni su, pre svega, za zdravlje farmera i postoje jaki epidemiološki dokazi da su dosta ugroţeni oni radnici
koji rade najdirektnije u stajama pored ţivotinja. TakoĊe, ugroţeno je zdravlje, odnosno respiratorna funkcija,
samih ţivotinja od istih zagaĊivaĉa.
Prema nekim iskustvima polovina svih klanja svinja u nekom ĉoporu moţe da pokazuje znake pneumonije,
pleuritisa ili druge respiratorne bolesti.
ZagaĊenje vazduha iz stoĉarstva moţe doprineti zakišeljavanju zemljišta, (amonijak, NH 3) i globalnom
zagrevanju (npr. metan CH4, azot-suboksid,N2O).
ZagaĊenje vazduha nastalo sagorijevanjem iz kotlovnica pojedinih objekata, individualnih loţišta i drugih
objekata, predstavlja jedan od najvaţnijih ekoloških problema opštine Milići. Sistem centralnog grijanja nije u
funkciji više od 20 godina tako da je ovaj problem naroĉito izraţen u zimskom periodu. Domaćinstva i javne
ustanove griju se individualno i na razne naĉine Individualne kuće u zimskom periodu griju se većinom na
peći sa ĉvrstim gorivom (uglavnom drvo, rjeĊe ugalj), loţ ulje, plin ili elektriĉnu energiju.
Neka preduzeća ??? i ustanove imaju sopstvene kotlovnice na ugalj (Osnovna škola ?), na drvo (preduzeća
za preradu drveta, individualne kuće ??) i TNG. U prosecu sagorijevanja fosilnih goriva nastaje oksidi
sumpora, azota, ugljenika I mnogi drugi, koji štetno utiĉu na zdravlje ljudi.
Kada sagorevaju fosilna goriva, oslobaĊaju se sumpor, azot i vodonik koji sa kiseonikom stvaraju
jedinjenja poznata kao oksidi. Kada ovi oksidi dospeju u atmosferu, hemijski reaguju sa vodenom parom i
stvaraju sumpornu, azotnu i karbonsku kiselinu Kondenzovana atmosferska vodena isparenja sa ovakvim
163
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
kiselim sadrţajem, uobiĉajeno nazvana kisele kiše, ulaze u ciklus kruţenja vode i mogu da uzrokuju štetne
posledice po biološki kvalitet šuma, zemljišta, jezera i vodenih tokova. Sagorevanje fosilnih goriva stvara
nesagorjele ĉestice goriva i pepeo.
9.1.4. Rezime problema u oblasti atmosfere na podruĉju opštine Milići
-
-
-
emisiji polutanata sagorijevanja motornih goriva lošeg kvaliteta u atmosferu (olovni benzin i dizel
gorivo sa visokim procentom sumpora i znaĉajnom emisijom ĉaĊi), upotreba starih vozila(starosti u
prosjeku 16-18 godina i više),koja se adekvatno odrţavaju i mnoga nisu prema sadašnjim
standardima ekološki prihvatljiva;
Postojanje zastarjelih i energetski neefikasnih i neprihvatljivih objekata i sistema grijanja stambenog,
poslovnog i javnog prostora kao i korišćenje elektriĉne energije na energetski neefikasan naĉin, kako
u sektoru stanovanja tako i u privredi i u javnoj administraciji.
problem divljih deponija otpada (isparavanje, neprijatni mirisi i nekontrolisano gorenje na
smetljištima);
emisija prašine kod površinskih kopova i mješaone stoĉne hrane;
u oblasti poljoprivrede: prekomjerna i nekontrolisana upotreba hemijski sredstava i onemogućavanje
emisije štetnih supstanci;
ZagaĊenje vazduha sa farmi, razliĉiti neprijatni mirisi, prašina, mikroorganizmi, gasovi (amonijak,
NH3 metan CH4, azot-suboksid,N2O).
9.2.
BUKA
Naĉinom ţivota u urbanim sredinama, razvojem tehnike i primjenom automatizacije povećava se nivo
buke ĉiji se negativan uticaj manifestuje na zdravstveno stanje stanovništva ili efikasnost njihovog rada i
mogućnost koncentracije. Ograniĉena mjerenja, koja mogu ukazati na nivo komunalne buke na
podruĉju opštine Milići, izvršena su na pojedinim lokalitetima, odnosno mjernim mjestima u krugu
pojedinih pogona ili njihovoj neposrednoj blizini, a normiranje je izvršeno u skladu sa Pravilnikom o
dozvoljenim granicama intenziteta zvuka i šuma (Sluţbeni list SR BiH br. 46/89) i ISO standardima.
Tabela : Vrijednosti nivoa buke na lokalitetima na podruĉju opštine Milići u neposrednoj blizini saobraćajnih
pravaca
Redni
broj
Mjerno mjesto
1.
Lokalitet uz magistralni
put M19 Sarajevo-Zvornik
Industrijski krug Lukić
Polje uz regionalni put
Milići-Srebrenica
Industrijski krug Lukić
Polje - plato za
homogenizaciju
Lokalitet uz regionalni put
Milići- Derventa
2.
3.
4.
Izmjereni nivo buke Leq dB(A)
Dozvoljeni nivo buke Leq dB(A)
Dan
Noć
Dan
Noć
58
47
60
50
Zona, prema
namjeni
prostora
IV
58,2
-
60
50
IV
89,5
-
60
50
IV
75
-
80
85
VI
Izvor: Ekološka dokumentacija – Plan aktivnosti i Dokaz uz zahtjev za izdavanje ekološke dozvole – za
pojedinaĉne objekte (2007 – 2010. god.)
Prema poreĊenju izmjerenih rezultata nivoa buke sa graniĉnim vrijednostima propisanim Pravilnikom,
utvrĊeno je da se nivo buke na lokalitetima u neposrednoj blizini saobraćajnica, kreće u dozvoljenim
granicama, izuzev lokaliteta za homogenizaciju rude na kojem je veća koncentracija transportnih i
radnih mašina koje zajedno sa saobraćajnom bukom imaju prekograniĉne vrijednosti. Lokaliteti potencijalnih
prekoraĉenja nivoa buke, u odnosu na graniĉne vrijednosti propisane zakonom, najĉešće su poslovnostambene zone sa visokom frekvencijom saobraćaja naroĉito u dnevnim ĉasovima, saobraćajnice na
164
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
kojima je veći intenzitet saobraćaja (naroĉito veliki broj teretnih vozila i autobusa) i lokaliteti u okviru
proizvodnih i preraĊivaĉkih pogona (vozila za transport, radne mašine i dr.). Rudarstvo sa svojim
specifiĉnostima, izmeĊu ostalih povećani nivoi buke, u velikom broju tehnoloških procesa dobijanja
mineralnih sirovina, spada u grupu industrija visokog rizika sa stanovišta buke. Obzirom da se
površinski kopovi nalaze u nenaseljenim podruĉjima, uticaj buke sveden je iskljuĉivo na radnu sredinu.
Komunalna buka nije vremenski ograniĉena i djeluje neprekidno. Pored saobraćaja i lokalnih izvora postoji
niz ĉinilaca koji negativno utiĉu na nivo buke kao što su nedovoljan monitoring, neadekvatni ili
nepotpuni propisi u oblasti buke, neadekvatno lociranje objekata koji su izvor buke (industrijskih,
ugostiteljskih i dr.), nepostojanje zona zaštite od buke, neadekvatna, te nedovoljna kontrola svih
izvora.
U tabeli je dat pregled izmjerenih i graniĉnih vrijednosti parametara pokazatelja kvaliteta dimnog gasa (
Lokacija D.O.O. “6.MAJ” Mišići, Milići - Postrojenje za primarnu i finalnu preradu drveta, Juni , 2013. godine .
Temperatura dimnih gasova : 90˚C, Gorivo: piljevina i otpadak drveta
Dobijeni rezultati su uporeĊeni sa graniĉnim vrijednostima propisanim Pravilnikom o graniĉnim vrijednostima
emisije u vazduh iz postrojenja za sagorijevanje i Pravilnikom o graniĉnim vrijednostima kvaliteta vazduha
(Sluţbeni glasnik Republike Srpske broj 39/05)
Pregled izmjerenih i graniĉnih vrijednosti parametara pokazatelja kvaliteta vazduha
“6.MAJ” Mišići, Milići - Postrojenje za primarnu I finalnu preradu drveta ,
Juni , 2013. godine
( Lokacija D.O.O.
Izvor: Ekološka dokumentacija – Plan aktivnosti i Dokaz uz zahtjev za izdavanje ekološke dozvole – za
pojedinaĉne objekte (2007 – 2010. god.)
U tabeli je dat pregled izmjerenih i graniĉnih vrijednosti parametara pokazatelja kvaliteta dimnog gasa (
Lokacija D.O.O. “6.MAJ” Mišići, Milići - Postrojenje za primarnu i finalnu preradu drveta, Juni , 2013. godine .
Temperatura dimnih gasova : 90˚C, Gorivo: piljevina i otpadak drveta
Dobijeni rezultati su uporeĊeni sa graniĉnim vrijednostima propisanim Pravilnikom o graniĉnim vrijednostima
emisije u vazduh iz postrojenja za sagorijevanje i Pravilnikom o graniĉnim vrijednostima kvaliteta vazduha
(Sluţbeni glasnik Republike Srpske broj 39/05)
Pregled izmjerenih i graniĉnih vrijednosti parametara pokazatelja kvaliteta vazduha
( Lokacija D.O.O.
“6.MAJ” Mišići, Milići - Postrojenje za primarnu I finalnu preradu drveta ,
Juni , 2013. Godine
Parametar
Mjerno mjesto 1 Mjerno mjesto 2 Jedinica
Ciljne vrijednosti Graniĉne vrijednosti
3
3
mjere
(μg/m )
(μg/m )
3
SO2
31
30
(μg/m )
60
90
3
ULĈ
51
51
(μg/m )
75
150
3
NO2
31
28
(μg/m )
40
60
Redni broj
Vrsta emisije
Koncentracija
1.
1.1.
1.2.
Ĉvrste ĉestice
Ĉvrste ĉestice
Ĉvrste ĉestice
20,2 mg/m
3
20,2 mg/m
2.
2.1.
2.2.
Ugljen-monoksid – CO
Ugljen-monoksid – CO
Ugljen-monoksid - CO
4.
4.1.
4.2.
Azotni oksidi - NOx
Azotni oksidi - NOx
Azotni oksidi - NOx
Graniĉne
emisije
vrijednosti
3
150,0 mg/m
(0,3-2 MW)
3
81,0 mg/m
3
81,0 mg/m
3
1000 mg/m
(0,35-1 MW)
2,1 mg/m3
2,1 mg/m3
400 mg/m3
(0,35-10 MW)
3
165
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
CO
107
108
3
(μg/m )
Visoka vrijednost
3
10000 (μg/m )
Dobijeni rezultati su uporeĊeni sa graniĉnim vrijednostima propisanim Pravilnikom o graniĉnim vrijednostima
kvaliteta vazduha (Sluţbeni glasnik Republike Srpske broj 39/05)
Pregled izmjerenih i graniĉnih vrijednosti sadrţaja prašine u vazduhu
( Lokacija D.O.O. “6.MAJ” Mišići, Milići - Postrojenje za primarnu I finalnu preradu drveta , Juni , 2013.
godine
Testirani parameter
Izmjerena vrijednost
Graniĉna vrijednost
3
Br.ĉestica prašine/cm vazduha
JUS.Z.BO.003
3
Br.ĉestica prašine/cm vazduha
Mjerno mjesto 1
109
300
Mjerno mjesto 2
109
300
Izmjerene vrijednosti buke u ţivotnoj sredini
( Lokacija D.O.O. “6.MAJ” Mišići, Milići - Postrojenje za primarnu I finalnu preradu drveta ,
Juni , 2013. godine
Testirani
Mjerno mjesto
Mjerno mjesto
Graniĉne
Zona
parametar
1
2
vrijednosti
Buka dB(A)
62-68
63-69
80
VI ( industrijsko, skladišno,
servisno i saobraćajno
podruĉje bez stanova
Dobijeni rezultati su uporeĊeni sa graniĉnim vrijednostima propisanim Pravilnikom o dozvoljenim granicama
intenziteta zvuka i šuma(Sluţbeni jist SRBiH broj 46/89)
9.3.
ZAGAĐIVAĈI
Privreda opštine bazirana je na eksploataciji i preradi prirodnih bogastava.
Nosilac privrednog razvoja opštine i najveće preduzeće je AD“Boksit“.
„ SAVOKS“ D.O.O. Milići, D.O.O. „Mileks“, D.O.O.“Wudimpex“, „SAMATINI“ D.O.O., „6.Maj“ D.O.O.“,
„Promil“ D.O.O.“
ZagaĊivaĉe koji se pojavljuju pri odvijanju eksploatacije boksita na površinskom kopu „Podbraćan“ moţemo
svrstati u dvije osnovne grupe: gasovi koji se javljaju pri radu rudarskih i transportnih mašina i propratne
pojave pri miniranju kao što su vibracije, buka i prašina. Jonizirajućih i nejonizirajućih zraĉenja na navedenoj
lokaciji nema.
Štetni uticaji na kvalitet vazduha od industrijskog zagaĊenja su: hemijski uticaji - emisije štetnih izduvnih
gasova iz kotlovnica, eksploziva, i prevoznih sredstava (CO, CO2, NO2, SO2, H2SO4, HNO3, NaOH), kao i
fiziĉki uticaji (podizanje prašine sa površinskih kopova i pretovara rude, separacije, sa manipulativnih
površina, podizanje piljevineiz pogona za preradu drveta),
Saobraćaj predstavlja izvor brojnih gasova, koji nastaju sagorijevanjem teĉnih goriva u motorima sa
unutrašnjim sagorijevanjem (CO, oksidi azota i olovo u vazduhu) i imaju negativan uticaj nazdravlje ljudi.
Na teritoriji opštine Milići postoji farma koka nosilja u Vukšić Polju, pilenki u Johovcu, te nekoliko mini
farmi (brojleri, pilenke, krave, ovce, svinje). Najvaţniji zagaĊivaĉi vazduha sa farmi su razliĉiti neprijatni
mirisi, gasovi, prašina, mikroorganizmi i endotoksini pod nazivom bioaerosoli, koji se emituju putem
izduvnog vazduha u ţivotnu sredinu iz staja, Ċubrišta za skladištenje i ĉuvanje ĉvrstog stajnjaka, bazena i
laguna za ĉuvanje teĉnog stajnjaka i tokom skladištenja stajnjaka. Više od 130 razliĉitih gasovitih jedinjenja
su identifikovani u vazduhu staja i objekata u kojima se drţe ţivotinje koje su glavni izvor ovih zagaĊivaĉa.
Vazdušni zagaĊivaĉi mogu da daju razlog za zabrinutost iz nekoliko razloga.
Opasni su, pre svega, za zdravlje farmera i postoje jaki epidemiološki dokazi da su dosta ugroţeni oni radnici
koji rade najdirektnije u stajama pored ţivotinja. TakoĊe, ugroţeno je zdravlje, odnosno respiratorna funkcija,
samih ţivotinja od istih zagaĊivaĉa.
Prema nekim iskustvima polovina svih klanja svinja u nekom ĉoporu moţe da pokazuje znake pneumonije,
pleuritisa ili druge respiratorne bolesti.
166
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
ZagaĊenje vazduha iz stoĉarstva moţe doprineti zakišeljavanju zemljišta, (amonijak, NH 3) i globalnom
zagrevanju (npr. metan CH4, azot-suboksid,N2O).
ZagaĊenje vazduha nastalo sagorijevanjem iz kotlovnica pojedinih objekata, individualnih loţišta i drugih
objekata, predstavlja jedan od najvaţnijih ekoloških problema opštine Milići. Sistem centralnog grijanja nije u
funkciji više od 20 godina tako da je ovaj problem naroĉito izraţen u zimskom periodu. Domaćinstva i javne
ustanove griju se individualno i na razne naĉine Individualne kuće u zimskom periodu griju se većinom na
peći sa ĉvrstim gorivom (uglavnom drvo, rjeĊe ugalj), loţ ulje, plin ili elektriĉnu energiju.
Neka preduzeća i ustanove imaju sopstvene kotlovnice na ugalj (Osnovna škola ), na drvo (preduzeća za
preradu drveta, individualne kuće ) i TNG. U prosecu sagorijevanja fosilnih goriva nastaje oksidi sumpora,
azota, ugljenika I mnogi drugi, koji štetno utiĉu na zdravlje ljudi.
Kada sagorevaju fosilna goriva, oslobaĊaju se sumpor, azot i vodonik koji sa kiseonikom stvaraju
jedinjenja poznata kao oksidi. Kada ovi oksidi dospeju u atmosferu, hemijski reaguju sa vodenom parom i
stvaraju sumpornu, azotnu i karbonsku kiselinu Kondenzovana atmosferska vodena isparenja sa ovakvim
kiselim sadrţajem, uobiĉajeno nazvana kisele kiše,ulaze u ciklus kruţenja vode i mogu da uzrokuju štetne
posledice po biološki kvalitet šuma, zemljišta, jezera i vodenih tokova. Sagorevanje fosilnih goriva stvara
nesagorjele ĉestice goriva i pepeo.
9.4.
REZIME SEKTORA VAZDUH (ANALIZE I ZAKLJUĈCI)
Podacima kojima se raspolaţe kvalitet vazduha na podruĉju opštine Milići je zadovoljavajući . Ne postoji
stalni monintoring kvaliteta vazduha niti postoje mjerne stanice za praćenje koncentracija pojedninih
supstanci (nije bilo oppravdane potrebe za instaliranjem istih) . Industrijski objekti imaju obevezu godišnje
godišnje kontrole emisije, što je propisanu uslovima za posjedovanje ekološke dozvole . Što se zagaĊivaĉa
vazduha tiĉe kao što je u predhodnom pregledu stanja i navedeno postoji nekoliko karakteristiĉnih izvora .
Jedan od izvora su površinski kopovi i najveći problemi što se njihtiĉe je emisijaĉvrstih ĉestica i prašine u
vazduh. Treba napomenuti da koncentracija prašine u vazduhu na ovom lokalitetu nije permenentna i zavisi
od više faktora : vremenske prilike, intezitet i vrsta radova ...
Sektor drvoprerade takoĊe emituje prašinu i ĉvrste ĉestice u vazduh . S obzirom da ovih postrojenja imamo i
u sklopu naseljenih mjesta moţe se razmatrati i uticaj buke .
Sektor proizvodnje hrane (štale- deponije Ċubreta) kada je o vazduhu rjeĉ stvaraju probleme u vidu
neprijatnih mirisa, amonijaka kao i bakterija . Slabo razvijena svijest ljudi o ovom problemu uglavnom dovodi
do toga da se ne sprovode sve mejre zaštite zagaĊenja vazduha na ovaj naĉin kako kod privrednih
subjekata tako i kod fiziĉkih lica .
Depnije otpada kada je rijeĉ o zagaĊenju vazduha stvaraju problem prilikom isparenja plinova koji su
posledica raspada materijala . Neprijatni mirisi su skoro redovan pratilac ovih mjesta . Kada govorimo o
prevenciji zagaĊenja (predloţenim mjerama) vazduha na ovaj naĉin moţemo zakljuĉiti da se odlaganje
otpada na trenutnu gradsku deponiju vrši na odgovarajući naĉin jer se otpad periodiĉno zatrpava inertnim
materijalom . Pozitivna okolnost je što bi od 2014. godine trebao da poĉne odvoz otpada na regionalnu
deponiju . Veliki problem su divlje deponije jer se na njima ne vrši zatrpavanje otpada pa ne postoji
prevencija zagaĊenja vazduha .
U samom gradu pa samim tim i u cijeloj opštini ne postoje sistemi centralnog grijanja koji su u funkciji (osim
individualnih) . Stanovništvo za zagrijevanje u najvećem obimu koristi drvo ali postoje primjeri upotrebe uglja
(osnovna škola) kao i naftnog gasa . Ova pojava intezivna je u toku zimskog perioda .
Linijski izvori zagaĊenja potiĉu od saobraćaja . Najveći intezitet saobraćaja je na magistralnom putu M19.
Šepak-Sarajevo . Ne postoji stalni nivo mjerenja ali na probnim uzorcima vrijednosti emitovanih materija krću
se u granicama dozvoljenih . Veliki problem u ovom smislu su ispravnost i staros vozila koja saobraćaju .
Posebna osobenost gradskog dijela Milića i nekih prigradskin naselja je pojava magle . Ovu kaakteristiku
prouzrokuje sam geografski pokoţaj jer je samo naseljeno mjesto smješteno u kotlinskoj zaravni pa je
zadrţavanje magle duţe nego je to uobiĉajeno .
Buka potiĉe iz industrijskih postrojenja, saobraćaja i ugostiteljskih radnji . Probnim mjerenjim nivo buke nije
prekoraĉen . kada je rijeĉ o industrijskim postrojenjim oni imaju obavezu godišnjeg monintoringa vrijednosti
buke . Ugostiteljski i zanatski objekti imaju dozvoljene limite i taj nivo buke ne smiju prekoraĉiti mada ne
postoji stalni monintoring . Postoje i mjere ograniĉenja u smislu ograniĉenja vremena rada .
167
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
10. SEKTOR BIODIVERZITET
10.1. ŠUME I ŠUMSKA ZEMLJIŠTA
10.1.1.
Opšte ekološke karakteristike
Prema Ekološko – vegetacijskoj rejonizaciji šuma BiH, podruĉje opštine Milići se nalazi u okviru dvije
velike ekološke oblasti. Sjeverni dio opštine /sjeverno od Pavković polja/ nalazi se u okviru Prelazne
ilirsko mezijske oblasti/donjedrinsko podruĉje, srebreniĉki rejon/, dok se juţni dio opštine, u okviru
kojeg se nalazi i naselje Milići nalazi u okviru oblasti unutrašnjih Dinarida/podruĉje istoĉno-bosanske
visoravni, romanijski rejon/.
U pedološkom smislu, kao najzastupljenija šumska zemljišta konstatovani su kalkokambisol,
kalkomelanosol, eutriĉni i distriĉni kambisol /juţni dio opštine/, zatim uz pomenute tipove u
centralnom dijelu opštine se pojavljuju zemljišne kombinacije kalkokambisola i vertisola, dok se na
zapadnom dijelu pojavljuju rankeri na andenzitima.Sa aspekta fitogeografske pripadnosti prelaznu ilirsko
– mezijsku oblast karakteriše prelaz dvije široko rasprostranjene klimazonalne zajednice: zajednica kitnjaka
i graba /Querco – Carpinetum/ sa zapada i zajednica sladuna i cera/Quercetum confertae cerris/ sa
istoka. U kontekstu realne vegetacije, u ovom podruĉjudominiraju šume bukve acidofilnog karaktera
/Luzulo fagetum/, kao i neutrofilne bukove šume /Fagetum montanum/, dok znaĉajan dio zauzimaju i
razliĉite fitocenoze hrastova.Juţni dio opštine, koji se nalazi u okviru oblasti unutrašnjih Dinarida /podruĉje
istoĉnobosanske visoravni, romanijski rejon/, karakterišu sastojine bukve /Fagetum montanum illyricum/. kao
i šume bukve, jele i smrĉe /Piceo – Abieti – Fagetum/ uz prisustvo razliĉitih sekundarnih fitocenoza.
Poseban ekskluzivitet predstavlja stanište Panĉićeve omorike, kao refugijalnog staništa našeg
najpoznatijeg tercijernog relikta.Bogatstvo biodiverziteta šumskih fitocenoza, kao i strukturni oblici koji
se pojavljuju na podruĉju opštine Milići mogu se sagledati i kroz sljedeću tabelu.
10.1.2.
Stanje šumskog fonda
Podaci o stanju šumskog fonda dati su u odnosu na karakteristiĉne pokazatelje površina, zaliha,
prirasta i etata.
Tabela: Stanje površina šuma i šumskog zemljišta na podruĉju opštine Milići (ha)
Kategorija
Visoke
šume
sa
prirodnom
obnovom
Drţavno
Privatno
Ukupno
7289
383
7672
Visoke
degradirane
šume
1269
2
1271
Šumske
kulture
1129
24
1153
Izdanaĉke
šume
856
4089
4945
Površine
podesne
za
pošumljavanje i
gazdovanje
Površine
nepodesne za
pošumljavanje
i gazdovanje
Ukupno
nesporno
šumsko
zemljište
Uzurpacija
Sveukupno
83
0
83
993
0
993
11619
4498
16117
933
0
933
12553
4493
17051
Analizirajući predhodnu tabelu uoĉava se znaĉajan udio visokih šuma u drţavnom vlasništvu, gdje
dominiraju visoke šume bukve i visoke šume bukve, jele /sa smrĉom/, ali i velika površina visokih
degradiranih šuma koje zahtijevaju posebne šumsko – uzgojne mjere.Iz navedenog se vidi da je
šumovitost opštine oko 61 % /prema zvaniĉnim evidencijama/, odnosno 1.83 ha po stanovniku, što je
više nego zadovoljavajući podatak. Nešto bolja situacija je kada je rijeĉ o lišćarima dok se uzgojnim
mjerama utiĉe na povećanje strukture i kvaliteta kada je rjeĉ o ĉetinarima .
10.1.3.
Ugroţenost šuma
168
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Opština Milići ima znaĉajne specifiĉnosti u kontekstu postojanja površinskih kopova boksita koji
predstavljaju generator razvoja opštine, ali i šire regije. U tom smislu širenje kopova podrazumijeva
znaĉajne zahvate u smislu promjene namjene površina, ĉime dijelom dolazi i do krĉenja šuma, što je
konstatovano kao najznaĉajniji agens na šume i šumska zemljišta.
10.2. Zaštićena podruĉja prirode
Na podruĉju opštine Milići, još u periodu prije 1992. godine, izdvojena je kao spomenik prirode
sastojina Panĉićeve omorike na lokalitetu Crkvina – Tijesni dokoja se nalazi u okviru odjela 173 d,
Privredne jedinice Gornji Jadar. Ova sastojina u površini od 1.39 ha izdvojena je i kao sjemenska
sastojina. Na podruĉju opštine izdvojene su i sjemenske sastojine bukve i to u odjelu 147a, 148/2 a-d PJ
Gornji Jadar u površini 30.66 ha, kao i sjemenska sastojina smrĉe u odjelu 138a PJ Ratak Devetak površine
6 ha. Prema FSC standardima lokalno šumsko gazdinstvo predloţilo je i znaĉajan broj lokaliteta za
zaštitu u kontekstu zaštite zemljišta od erozije i zaštite voda.Podaci o stanju šumskog fonda preuzeti
su iz vaţeće ŠPO (2000 – 2010)
10.3. PRIRODNE VRIJEDNOSTI
Podruĉje opštine Milići karakteriše postojanje znaĉajnih prirodnih vrijednosti. Ĉitavo podruĉje ima
atraktivnu prirodu, što je rezultat geološke razliĉitosti, horizontalne i vertikalne rašĉlanjenosti terena,
kombinacije blagih i oštrih reljefnih oblika, raznovrsnosti flore i faune, postojanja velikih šumskih
kompleksa, kanjonskih formacija i planinsko - pašnjaĉkih visoravni.
Prije 1992. godine na podruĉju opštine Milići pod zaštitom Republiĉkog zavoda za zaštitu kulturno istorijskog i prirodnog nasljeĊa SR BiH (Rješenje Zavoda za zaštitu spomenika kulture i prirodnih
rijetkosti BiH broj 148/55) od prirodnih podruĉja je bio samo lokalitet Panĉićeve omorike Tisovljak i to
u kategoriji botaniĉkih rezervata. Po ovoj dokumentaciji rezervat prirode - sastojina Panĉićeve omorike
"Tisovljak" ima površinu od 10 ha (k.ĉ. 1480/1) i broji 300 stabala.MeĊutim, površina ovog lokaliteta
dobijena vektorizacijom parcele sa geodetskepodloge iznosi 5.3 ha (0.019 % površine opštine), što je
daleko ispod prosjeka BiH i RS (0.94 %) za zaštićena prirodna podruĉja.
Nema taĉnog registra svih biljnih vrsta na opštini Milići ono što zasigurno znamo je postojanje lokaliteta sa
endemskom vrstom (Panĉićeva omorika) na lokalitetu Tsovljak . Utisakda ova nastambina koja potiĉe još iz
ledenog doba nije dovoljno ispromovisana . TakĊe malo se promoviše ĉinjenica da je bukva sa našeg
podruĉja najkvalitetnija na svijetu i da pripada posebnoj podvrsti koja nastanjuje balkansko poluostrvo .
Pored ovih drvnih vrsta sigurno je da postoji veliki broj rijetkog i emdeskog bilja za koje ne postoji evidencija
o broju i lokalitetu rasprostranjenosti u opštini Milići .
Panĉićeva omorika lokalitet Tisovljak odjel 173 Gornji Jadar
169
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Panĉićeva omorika (Picea omorika) je endemit podruĉja Podrinja, zapadne Srbije i istoĉne Bosne (okolina
Višegrada). Ime je dobila po srpskom botaniĉaru Josifu Panĉiću koji ju je otkrio na planini Tari 1875. godine,
kod sela Zaovine i Rastišta.
Panĉićeva omorika je tanko, vitko, do 50 metara visoko ĉetinarsko drvo.
Omoriku moţemo smatrati ţivim fosilom u biljnom svetu, vrstom koja potiĉe iz tercijara. Gornje grane na
stablu omorike povijene su naviše, srednje su skoro horizontalne, a donje su povijene ka zemlji, ali su vrhovi
okrenuti uvis.
Omorika se spušta do oko 400m nadmorske visine, a penje se do 1700m. Uglavnom raste na kreĉnjaku,
ponekada i na serpentinu.
Panĉićeva omorika ima srodne vrste u istoĉnoj Aziji i na severu Evrope i Azije, iz ĉega sledi da je omorika
relikt iz tercijara. Praroditelji omorike bili su nekada široko rasprostranjeni u Evropi i Aziji. Ovo su potvrdili i
fosilni ostaci vrste koja je veoma sliĉna današnjoj omorici, te je nazvana Picea omorikoides. Nauĉni naziv
omorika potiĉe od lokalnog imena za ovu ĉetinarsku vrstu.
Raste i na prostoru opštine Milići, taĉnije u Rezervatu Panĉićeve omorike „Tisovljak“.
170
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
10.4. LJEKOVITO BILJE
Tabela. Stanje ljekovitih biljnih vrsta na podruĉju opštine Milići
Redni
broj
1.
Vrsta
Status
Rijetke
Privredno vaţne
Bokvica širokolisna, Plantago major
Bokvica
uskolisna,
Plantago
lanceolata
Borovnica, Vaccinium myrtillus
Breza, Betula pendula
Bršljan, Hedera helix
Ĉiĉak, Arctium lappa
Divizma, Verbascum thapsus
Divlji luk, Allium ursinum
Djetelina crvena,Trifolium pratense
Djetelina bijela, Trifolium repens
Gavez, Symphytum officinale
Glog, Crataegus monogyna
Hren, Armoracia rusticana
Imela, Viscum album
Iva, Teucrium montanum
Jagoda šumska, Fragaria vesca
Jagorĉevina, Primula officinalis
Ugroţene
Zaštićene
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
®
Θ
®
Θ
Θ
171
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Kantarion, Hypericum perforatum
Kiĉica, Centaurium umbellatum
Kleka, Juniperus communis
Konjogriz, Cichorium intybus
Kopitnjak, Asarum europaeum
Kopriva, Urtica dioica
Kunica, Achillea millefolium
Kupina, Rubus fruticosus
Lijeska, Corylus avellana
Lipa bijela, Tilia tomentosa
Lipa crna, Tilia plathyphyllos Scop.
Ljubiĉica mirisna, Viola odorata
Ljubiĉica trobojna, Viola tricolor
Majĉina dušica, Thymus serpyllum
Maslaĉak, Taraxacum officinale
Matiĉnjak, Melissa officinalis
Mrazovac, Colchicum autumnale
Nana paprena, Mentha piperita
Paprat slatka, Polypodium vulgare
Pelin, Artemisia abshintium
Pirika, Agropyrum repens
Podbjel, Tussilago farfara
Sljez bijeli, Althaea officinalis
Rusomaĉa, Capsella bursa pastoris
Šipurak, Rosa canina
Zova, Sambucus nigra
*
*
*
*
®
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
®
Θ
Θ
10.5. ŢIVOTINJSKI SVIJET
Ţivotinjski svijet opštine Milići je veoma raznolik i u njemu obitava više rjetkih vrsta kao što su : mrki medvjed,
divokoza, vidra, lještarka, jastreb kokošar, mišar, buljina, mladica... Na prostoruopštine ţive i trajno zaštićene
vrste (vidra, lještarka) ali su ustanovljena i uzgojna podruĉja za mrkog medvjeda i divokozu . Raznolikost
terena i biodiverziteta pruţa i raznolikost faune . Lokalne rjeke naseljavaju uglavom ciploidne vrste riba ali i
salmonidne vrste od kojih se posebno istiĉe endemska vrsta mladica (Huco Huco). Najbrojnije vrste su :
potoĉe mrene, zelenka, klen a za gonje tokove salmonide : pastrmka i lipljen. Pored ribljih za vodotokove su
vezane i veliki broj ptica (voden kos, kos obiĉni...) . Uzimskom periodu usled migracija pojavljuju se i divlje
patke (najĉešće gluvara) kao i sive ĉaplje rode... Faunu utpopunjuje i vidra ĉija je populacija u porstu, veliki
broj insekata karakteristiĉan za ovu vrstu voda (vodeni moljac, ţuta kamenjarka, gamarusi...), vodozemaca,
gmizavaca, mekušaca, zglavkara... Na kopovima rudnika pojavljujuse bare u depresijama koje naseljavaju
male populacije patki i gnjuraca .
Nakopnenom djelu obitava velikibroj ţivotinja u razredima mekušaca(sivi puţ, vinogradarski puţ, puţ golać,
kišna glista ...), gmizavaca (Bosanski šargan – endemska vrsta, poskok, smukulja, slijepić...), glodara (poljski
miš, voluharica, sivi miš, obiĉni pacov, zec, vjeverica, puh...), sisara (srna, lisica, vuk, mrki medvjed,
divokoza, evropski tvor, mala lasica, jazavac, kuna zlatica, kuna bjelica, divlja maĉka...)i ptica (vrapci,
sjenice, slavuji drozdovi-više vrsta, lještarka, šumska šljuka-povremeno, prepelica – povermeno, golub
grivnaš, grlica, velika ušara, ćuk, kobac, vjetruška, jastreb kokošar, suri orao ...) .Gazdovanjem nad divljaĉi u
opštini provodi lovaĉko udruţenje KomićMilići.
U rijekama oštine Milići ţivi veliki broj ribljh vrsta . Dio njih je prikazan na slikama :
172
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Potoĉna mrena
Potoĉna pastrmka
Peš
173
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Lipljan
Krkuša
Klen
174
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Pliska
Naravno na slikama je prikazan samo mali broj ribljih vrsta koje ţive u vodotocima opštine Milići . Niko
nije prouĉavao naše vodotoke i dao precizana registar svih ribljih vrsta u našim vodama . Najveću
vrijednost i posebno mjesto svakako zauzima mladica (Huco huco) . Rijeĉ je o endemskoj vrsti koja
naseljava naše vode u gornjim tokovima koje pripadaju crnomorskom slivu . Najpoznatije su one iz
Drine, Une, Sane i njihovih pritoka . Kao endemska vrsta zasluţuje bolji tretman od onog kojeg trenutno
ima .
10.6. POSTANAKLOVIŠTA
Lovište ''Komić'' ustanovljeno je rješenjem ministra poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike
Srpske broj: 04-332-38444/98 („Sluţbeni glasnik Republike Srpske“ broj 5/99 od 09.03.1999. godine).
Ugovorom br: 04-332-3472-13/02 od 27.06.2002. godine lovište je dodijeljeno na kopištenje i
gazdovanje Lovaĉkom udruţenju „ Komić “iz Milića
Osnovna djelatnost Lovaĉkog udruţenja ''Komić '' je gajenje, zaštita i korištenje divljaĉi i njenih
dijelova u skladu sa Zakonom o lovstvu, Pravilnicima iz oblasti lovstva ,Statuta Lovaĉkog saveza Republike
Srpske i Lovaĉkog udruţenja „ Komić“.
175
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
10.7. OSNOVNI PODACI O LOVIŠTU
Lovište „Komić“ Milići nastalo je iz dijela bivšeg lovišta „Biraĉ“ Vlasenica na osnovu rješenja Ministra
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republiie Srpske od 09.03.1999. godine.
Lovište se nalazi u sjeveroistoĉnom dijelu Republike Srpske na teritoriji Opštine Milići ĉija ukupna
površina iznosi 27.879 ha, od ĉega je lovna 24.212 ha, a ne lovna površina 3.667 ha.
Lovište „Komić“ spada u kategoriju brdskih lovišta sa nadmorskom visinom od 150 m' do 1.500 m'.
Glavni vodotok u lovištu „Komić“ je rijeka Jadar koja nastaje na ušću rijeka Studeni Jadar i Zeleni
Jadar.
Teren je dosta „izlomljen“ sa izraţenim strmim padinama u tokovima rijeka, sa velikim brojem uvala i
kosa i kraškim platoom u sjevernom dijelu lovišta.
Najveće naseljeno mjesto je opštinsko administrativno sjedište - Milići.
Podruĉje lovišta „Komić“ uglavnom je obraslo šumom lišćarskih vrsta unutar kojih se nalaze manje
površine pod kulturama ĉetinara, dok je manji dio obrastao miješanim šumama jele, smrĉe, bukve i javora.
Šume su ispresjecane njivama, livadama i pašnjacima.
Poljoprivreda je ekstezivnog karaktera tako da nema neki veći negativni uticaj na divljaĉ.
Ovakva situacija omogućava dovoljnu koliĉinu hrane i dobra skloništa za divljaĉ u toku cijele godine.
Osnovne uzgojne vrste divljaĉi u lovištu „Komić“ su srneća divljaĉ, medvjeĊa divljaĉ, zeĉija divljaĉ i divlje
svinje. Usled ratnih dejstava došlo je do raseljavanja stanovništva u ruralnom podruĉju što je pogodovalo
migraciji divljaĉi divokoze na pravcu Sušica – Sokolina i njenom duţem zadrţavanju na podruĉju ovog lovišta
, povratkom lokalnog stanivništva u stara naselja ovaj pravac kretanja divokoza je znatno oteţan. Naprijed
navedeni razlog i malo stanišno podruĉje dovelo je do rijetke pojave i u mlom broju divljaĉi divokoze pa
ovom osnovom nije ni obuhvaćena kao osnovna vrsta divljaĉi.
Brojno stanje osnovnih uzgojnih vrsta divljaĉi za protekli ureĊajni period:
Vrsta divljaĉi
Broj.stanje 31.03.2001
Srna(Capreolus capreolus)
240
Divlja svinj(Sus scrofa)
100
Medvjed(Ursus arctos)
6
Zec(Lepus europeus)
290
Broj. Stanje 31.03.2011.
304
90
3
530
U proteklom ureĊajnom periodu korisnik lovišta vršio je lov i odstrel uzgojnih vrsta divljaĉi.
Odstreljeno je 152 grla srneće divljaĉi, 200 komada divljih svinja i
320 zeĉeva, dok odstrela medvjeda
nije bilo.
TakoĊe je vršeno smanjenje brojnog stanja štetoĉina u lovištu prilikom ĉega je odstreljeno 250 lisica
i21 vuk.
U lovištu „Komić“ nalazi se izvjestan broj izgraĊenih lovno-uzgojnih i lovno-tehniĉkih objekata koji je
nedovoljan za uspješno gajenje i korišćenje divljaĉi, pa će korisnik lovišta morati uloţiti sredstva i napore za
izgradnju novih i odrţavanje postojećih objekata.
Lovno uzgojni objekti:
-Hpanilišta za srneću divljaĉ
-Hranolišta za divlje svinje
-Solila
-Pojilišta
Lovno tehniĉki objekti
-Lovaĉka kuća
-Lovaĉka koliba
-Visoka zatvorena ĉeka
-Ostale ĉeke
stanje 01.04.2001.
-3
20
-stanje 01.04.2001.
--3 komada
4 komada
planirano
8
2
50
1
stanje31.03.2011.
8 komada
2 komada
55 komada
1 komad
1
2
4
16
stanje31.03.2011.
1 zgrada
1 zgrada
6 komada
9 komada
176
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Kroz lovište „Komić“ prolazi magistralni put Zvornik – Vlasenica i regionalni put Milići – Srebrenica na
koje se naslanja mreţa lokalnih i šumskih puteva tako da postoji dobra mogućnost pristupa svim dijelovima
lovišta.
Odnosi sa susjednim upravljaĉima lovišta su dobri, kao i sa privrednim subjektima i lokalnom vlasti
na podruĉju lovišta „Komić“, što daje dodatne mogućnosti razvoja lovstva i unapreĊenja stanja u lovištu.
Svi detaljniji podaci o lovištu „Komić“ dati su u poglavlju „5. Katastar lovišta“.
10.7.1 Opis granica lovišta
Granica lovišta polazi sa ušća Jadra u Drinjaĉu i ide uzvodno Jadrom sve do ušća potoka Lješina, produţava
prema jugu na trigonometar 299, gde skreće prema jugo-istoku preko LoĊaka i trigonometra 539, izlazi na Previla,
trigonometar 560. Odatle granica ide vododelnicom preko trigonometra 491 i Pavlovaĉe, silazi iznad mlina pod
Pavlovaĉom u potok Crvanj, ide potokom uzvodno, a potom uvalom pravcem jugo-istok izlazi na Lisinu, trigonometar
802, odakle grebenom prema jugu silazi u potok, nastavlja niz potok do ušća sa Graniĉnom rijekom (kota 416), ide
dalje nizvodno Bukovaĉkom rijekom do ušća u Jadar, a potom uzvodno Jadrom sve do pod Handţića orlije tj. Do kote
451.
Ovde granica napušta Jadar i skreće prema jugu preko Handţića orlija, izlazi na put Nazde-Paleţ i njima
preko Boksita i trigonometra 806 izlazi na Stublić. Sa stublića granica izlazi pravo na trigonometar 1291 Brestovik,
potom vododelnicom na Mehovac, trigonometar 1490, odakle grebenom silazi u sastavke Radovskog potoka gde
skreće prema severo-zapadu i preko Brloške planine grebenom izlazi na trigonometar 1264 Kliĉevac.
Odavde granica zadrţava osnovni pravac severo-zapad i uglavnom grebenima ide preko Javornika,
trigonometra 1401, prevrata, Koritne kose, trigonometra 1295, Ćipe, trigonometra 1328, Vran kamena, Vrhova,
trigonometara 1315 i 1245 i Struga, izlazi na trigonometar 1195. Odatle granica skreće na sever, i izlazi na veliku
okuku kamionskog puta Kraljeva gora – G. Zalukovik, nastavlja niz Kestenjsku kosu i Stankovo brdo, silazi na vrelo
pod B. Sikirom, skreće u pravcu zapada i niz uvalu (potokom), a potom Rijekom do ispod serpentina, a potom
pravcem severo-zapad iznad škole izlazi na vodotok Studeni Jadar, odakle nastavlja nizvodno do utoka Tabahane
gde skreće prema severu i preko trigonometra 480, Gareţa, severo-zapadno od Prodanovića izlazi na vododelnicu, te
vododelnicom i seoskim putem iznad Stanišića, preko Samara i Brda (trigonometar 479) i Reljića osoja silazi na
Dubnicu, kota 294. Odatle granica nastavlja potokom prema severu od mlina kod Bećirovića gde skreće prema
severo-istoku uvalom i izlazi na trigonometar 705 iznad Hajderovića, tu skreće prema istoku na Brestovu vodu, a
potom seoskim putem prema severu i kod škole (313) silazi na Cerski potok. Odatle granica nastavlja potokom u
pravcu severa preko kote 378 na kotu 686 gde skreće prema severo-zapadu i preko Radave izlazi na potok Prijode
(402), nastavlja njime nizvodno do ušća u Drinjaĉu, a potom Drinjaĉom nizvodno do ušća Jadra na polaznu taĉku.
10.7.2. Osnovne vrste divljaĉi
Vrsta divljaĉi
Srna
Medvjed
Zec
Divlja svinja
Lovno produktivna površina
(ha)
15.000
10.000
9.000
10.000
Bonitet
Kapacitet
III
III
III
304
5
530
102
10.7.3. Objekti u lovištu
Lovno uzgojni objekti:
1.Hranilišta za srneću divljaĉ...............................................................................8 komada
2.Hranilišta za divlje svinje.................................................................................. 2 komada
3.Solila.............................................................................................................55 komada
4.Pojilišta...........................................................................................................1 komad
177
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Lovno tehniĉki objekti:
1.Lovaĉke kuće........ .......................................................................................................1 zgrada
2.Lovaĉka koliba...............................................................................................................1 zgrada
3.Lovaĉke staze..............................................................................................................40 km
4.Visoka zatvorena ĉeka...................................................................................................6 komada
5.Ostale ĉeke i osmatraĉnice........................................................................................... 9 komada
10.7.4. TERENSKA I PRIRODNA CJELINA
Lovište „Komić“ predstavlja jednu terensku i prirodnu cjelinu. Unutar njega ne postoje nikakve prirodne
prepreke koje bi bile smetnja za kretanje divljaĉi, odnosno spreĉavale njihovu migraciju unutar lovišta koja je vezana
za godišnje doba ili za postizanje kvalitetnije ishrane divljaĉi. Šume ispresjecane pašnjacima, livadama i oranicama sa
dovoljno izvora i tekućih voda ĉine jednu cjelinu koja pogoduje razvoju pojedinih vrsta divljaĉi.
10.7.5. Prehrambene mogućnosti
Osnovne uslove za opstanak svake ţivotinjske vrste na nekom podruĉju odreĊuju prehrambene mogućnosti. One se
obezbjeĊuju iz postojeće vegetacije i raznih ţivotinjskih organizama (insekti, gmizavci, sitni glodari, leševi uginulih
ţivotinja).
Na podruĉju lovišta „Komić“ u priliĉno velikoj mjeri izraţena je šumovitost sa indeskom od 61.
U strukturi šumske vegetacije uglavnom su zastupljene lišćarske vrste sa blizu 80 procenata, dok su ĉetinarske vrste
zastupljene sa cirka 20 procenata.
Od lišćarskih vrsta najzastupljenija je bukva, a potom hrast cer, dok je uĉešće grupe plemenitih lišćara,bijelog i crnog
graba, hrasta kitnjaka i mekih lišćara izraţeno u manjoj mjeri.
Potrebno je istaći da su na većem dijelu lovišta zastupljene voćkarice poput divlje kruške, trešnje, jabuke i oraha, te
grmovi koji plodonose kao što su dren, glog i crni trn. Od jagodiĉastog voća zastupljene vrste su kupina, jagoda i
malina dok je borovnica zastupljena u manjoj mjeri.
Raznovrsne vrste drveća nude izbojke, pupove, lišće i plodove koji omogućavaju divljaĉi veliki izbor hrane u toku
godine, pogotovu ako se tome doda travna vegetacija i plodovi jagodiĉastog voća. Od zeljastih biljaka posebno treba
istaći prisustvo srijemuša koji je zastupljen na velikim površinama.
U šumskoj stelji ţivi veliki broj insekata, a tu su prisutni sitni glodari i gmizavci koji su veoma bitni za ishranu svejeda
odnosno medvjeda i divljih svinja.
Šume su ispresjecane oranicama, livadama, voćnjacima i pašnjacima koji su izvrsna mjesta za prehranu većeg broja
uzgojne divljaĉi.
Iz naprijed reĉenog jasno se vidi da su prehrambene mogućnosti lovišta „Komić“ za sve uzgojne vrste divljaĉi dobre.
Prirodni uslovi u lovištu „Komić“ za sve uzgojne vrste divljaĉi su dobri.
10.7.6. USLOVI ZAŠTITE PRIRODE
Na podruĉju koje obuhvata lovište „Komić“ nema ekstremno zagaĊivaĉke industrije koja bi svojim radom ugrozila
ţivotnu sredinu prirodne zajednice biljaka i ţivotinja. Osnovne privredne djelatnosti na ovom podruĉju su: rudastvo,
šumarstvo, drvna industrija, te poljoprivreda. Ostale djelatnosti se svode a nivo zajedniĉkih radnji koje nemaju bitan
uticaj na prirodnu okolinu.
Najveći uticaj na ţivotnu sredinu u kojoj se nalazi divljaĉ ima šumarstvo odnosno intenzivno gazdovanje šumama.
Certifikacija šuma i šumskog zemljišta donijela je dodatni kvalitet u zaštiti prirode, a samim tim i poboljšala uslove za
opstanak divljaĉi. Kod primjene propisa vezanih za certifikovane šume naroĉita paţnja je posvećena zaštiti prirode i
oĉuvanje biodiverziteta svih ţivih organizama.
Razvoj ekologije i povećanje svijesti lokalnog stanovništva vezanog za zaštitu prirode omogućavaju veći stepen njene
zaštite i oĉuvanosti.
Rudnici boksita imaju direktan uticaj na lovnu površinu dok svojim radom nemaju većeg uticaja na prirodu jer je nizak
nivo primjene hemijskih sredstava u zaštiti poljoprivrednih kultura.
Smeće iz podruĉja urbane sredine deponuje se na rudarskom kopu što spreĉava veći negativan uticaj na prirodu.
178
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
10.7.7. MIRULOVIŠTU
Za divljaĉ tokom cijele godine neophodan je mir, a naroĉito u periodu reprodukcije, kada je leţenje na jajima, koćenje i
odgajanje mladih. Teško je postići apsolutni mir u lovištu, ali je neophodno relativni mir pospješiti odnosno dići ga na
što veći nivo, jer se bez njega, bez obzira na dobre ostale uslove, neće moći uspješno gazdovati lovištem. U lovištu
„Komić“ stanje mira je na zadovoljavajućem nivou.
Na pogoršanje uslova u pogledu mira u lovištu, u daljem tekstu, navedeno je nekoliko faktora:
- naselja koja se nalaze unutar lovišta negativno utiĉu na mir u lovištu, jer se tu radi o svakodnevnom kretanju
ljudi i stoke kroz lovište, kao i pojavi krivolova, bilo da se radi o zaštiti poljoprivrednih dobara ili iz koristi
- putne komunikacije spreĉavaju nesmetano kretanje divljaĉi, a istovremeno doprinose velikoj buci
- psi i maĉke lutalice predstavljaju veliku opasnost za mlade srneće i zeĉije divljaĉi, zbog ĉega je neophodno
uništavanje ovakvih štetoĉina
- ostali predatori priĉinjavaju znatne štete i narušavaju mir u lovištu
- krivolov kao jedan jako opasan i prisutan oblik uznemiravanja divljaĉi, koji se smanjuje u odnosu na raniji
period.
10.7.8. VRSTE, BROJNOST I ZDRAVSTVENO STANJE POJEDINIH VRSTA
ZAŠTIĆENE I NEZAŠTIĆENE DIVLJAĈI
Lovište „Komić“ naseljeno je uglavnom autohtonim vrstama zaštićene i nezaštićene divljaĉi. Brojno stanje
divljaĉi koje je navedeno u ovom poglavlju odnosi se na brojno stanje u proljeće 2010. godine.
Preraĉunavanjem tog brojnog stanja divljaĉi na bazi dinamike razvoja populacija osnovnih vrsta divljaĉi došlo
se do poĉetnog brojnog stanja divljaĉi na poĉetku ureĊajnog perioda 2011/12 lovne godine. Za sve ostale
vrste divljaĉi uzeto je procijenjeno brojno stanje iz 2010. godine vodeći raĉuna o godišnjem prirastu i
prirodnim gubicima.
10.7.8.1. Stalno zaštićene vrste divljaĉi
U ovom lovištu ţive i borave sledeće trajno zaštićene vrste divljaĉi:
-
vidra.................................................................................................................4 jedinke
vjeverica........................................................................................................105 jedinki
škanjac………………………………………………………..................……………...30 jedinki
jastreb……………………………………………….................…………………........25 jedinki
lještarka………………………………………………....................………….….…….35 jedinki
sova................................................................................................................20 jedinki
10.7.8.2. Lovostajem zaštićene vrste divljaĉi
Osnovne vrste divljaĉi:
-
31.03.2010
31.03.2011
srneća divljaĉ..........................266.............................................................304 jedinke
srndaća zrelih.............................42............................................................. 46 jedinki
srndaća mladih...........................56.......................................................... ..67 jedinki
srna.........................................108.............................................................114 jedinki
lanad.........................................60...............................................................77 jedinki
-
medvjed…….............................2........................................................................3jedinke
zrelih medvjeda..........................1........................................................................1 jedinka
mladih medvjeda........................0...................................................................... .0 jedinki
zrelih meĉki................................1........................................................................1 jedinka
mladih meĉki..............................0........................................................................0 jedinki
meĉadi................................. .....0.........................................................................1 jedinka
zec.........................................372......................................................................530 jedinki
179
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
10.7.9. SRNA (Capreolus capreolus)
Srneća divljaĉ u ovom lovištu naseljava vrlo razliĉita staništa, poĉevši od velikih kompleksa šuma,
preko šikara do šumaraka koji su ispresjecani pašnjacima, livadama i oranicama. Ne rijetko je srećemo i u
ruralnom podruĉju u neposrednoj blizini ljudskih naselja. Veliko
uĉešće lišćarskih vrsta u šumama ovog podruĉja, od kojih veliki
broj donosi i plodove koje srneća divljaĉ rado konzumira, te
zeljasta vegetacija šuma, pašnjaka i oranica pruţaju odliĉnu
prehrambenu bazu za ovu vrstu divljaĉi. Naseljava sva staništa
ovog lovišta, kako ona sa najmanjom nadmorskom visinom tako i
ona koja su sa najvećom nadmorskom visinom. U zimskom
periodu kada na višim nadmorskim visinama padne visok
snjeţni pokrivaĉ dolazi do migracije srneće divljaĉi iz viših u niţa
podruĉja te njene veće koncentracije na manjem prostoru.
Glavni neprijatelj srneće divljaĉi su vukovi, psi skitnice i
lisice. Nema registrovani oboljelih jedinki od zaraznih bolesti niti
trovanja od hemijski preparata koji se ovdje koriste u vrlo maloj
mjeri.
10.7.10. MRKI MEDVJED (Ursus arctos)
Mrki medvjed je najveća zvijer ovog lovišta, koja
dostiţe teţinu i do 300 kg.
Hrana su mu razne vrste šumskog bilja, njihovi
nadzemni zeljasti dijelovi (srijemuš), korijnje, plodovi kao i sve
vrste ţitarica. Od hrane ţivotinjskog porijekla jede razne
insekte i njihove razvojne forme, gmizavce sitne glodare i
lešine svih vrsta. Napada i domaću stoku kada na drugi naĉin
ne moţe da zadovolji potrebe za bjelanĉevinastim hranivima.
Ukoliko doĊe do pĉela jede larve pĉela i med.
Poĉetkom zime medvjedi se povlaĉe u brloge, koje kreĉnjaĉka
podloga nudi u velikom broju. U tom zimskom periodu meĉke
donose mlade na svijet.
U ovom lovištu nisu primjećene jedinke sa simptomima oboljenja niti trovanja pa je njihovo
zdravstveno stanje dobro.
Potrebno je napomenuti da na stabilnost broja jedinki u ovom lovištu veliki uticaj ima neposredna
blizina uzgojnog lovišta Sušica i Romanijskog platoa.
10.7.11. ZEC (Lepus europeus)
Najveća gustina populacije zeca je u niţim predjelima lovišta
gdje je veće uĉešće livada i oranica koje su ispresjecane šumarcima.
Hrani se iskljuĉivo hranom biljnog porijekla. Jede sve vrste trava, lišće,
pupove, mlade izbojke i koru mladih drvenastih biljaka. Posebno voli
djetelinu, kupus, repu, mrkvu i pasulj.
Zeca napadaju sve vrste dlakavih i pernatih grabeţljivaca. Uz to,
vlaţno vrijeme u toku proljetnih i ljetnih dana uništi veliki dio podmlatka.
Od zaraznih bolesti valja spomenuti tularemiju i zeĉiju bruzelozu, a od
parazitskih oboljenja krpeljivost, metiljavost te plućnu crvljivost.
180
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
10.7.12. DIVLJA SVINJA (Sus scrofa)
Divlja svinja po Zakonu o lovstvu spada u grupu
nezaštićene divljaĉi ali zbog svoje brojnosti i atraktivnosti ona je
jedna od osnovnih vrsta divljaĉi u lovištu „Komić“.
Naseljava šumovite dijelove lovišta, koristi hranu biljnog i
ţivotinjskog porijekla. Od biljne hrane jede trave, korijenje, razne
plodove, gljive, sve vrste ţitarica i gomolja. Od hrane ţivotinjskog
porijekla konzumira razne insekte, gmizavce, sitne glodare, puţeve,
ţabe, jaja iz gnijezda, ĉak i nejaku lanad i lešine svih vrsta.
Zbog naĉina ishrane registrovani su pojedinaĉni sluĉajevi
oboljelih jedinki od trihineloze, pa je neophodna kontrola mesa
prilikom odstrela.
Zbog ĉestih i velikih šteta na poljoprivrednim kulturama koje
priĉine divlje svinje neophodno je korištenjem odrţavati podnošljivu
brojnost i primjeniti što viši nivo uzgojnih mjera. Od ţivotinja neprijatelji su im vuk i medvjed.
10.7.13. Nezaštićena divljaĉ
Ovo su autohtone vrste divljaĉi koje Zakon o lovstvu ne svrstava u kategoriju zaštićenih, ali su uglavnom
prisutne kao stalna ili prolazna divljaĉ.
Sobzirom da divlja svinja spada u osnovnu divljaĉ njena brijnost je predstavljena prema strukturi:
-
31.03.2010
31.03.2011
Divlja svinja...........59..........................................................69 jedinki
Veprovi................14..........................................................20 jedinki
Krmaĉe................15..........................................................21 jedinki
Nazimad...............30..........................................................28 jedinki
Osim divljih svinja evidentirana je brojnost sledećih vrsta divljaĉi:
- lisica.........................................................................................................85 jedinki
- vuk............................................................................................................4 jedinke
- divlja maĉka .............................................................................................10 jedinki
- jazavac.....................................................................................................30 jedinki
- kuna zlatica..............................................................................................10 jedinki
- kuna bjelica...............................................................................................10 jedinki
Evidentiranjem ovih vrsta divljaĉi ţelimo da kod planiranja mjera korišćenja u narednom periodu obezbjedimo
njihov opstanak u podnošljivom brojnom stanju koji neće remetiti biološku ravnoteţu i ĉiniti pretjerano velike
štete drugim vrstama divljaĉi u lovištu.
Mjere korišćenja u lovištu moraju biti primjenjene na naĉin koji će sprijeĉiti nestanak iz lovišta bilo koje
autohtone vrste divljaĉi.
181
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
10.8. Ostale zanimljive ţivotinjske vrste
Pored nabrojnih ţivotinjskih vrsta (divljaĉi i riba) postoji objektivna predpostavka da na prostoru naše opštine
ţivi još jedna endemska vrsta . Rijeĉ je o bosanskom šarganu . U pitanju je zmija iz porodice ljutica koja
zbog loše reputacije gmizavaca u narodu nema adekvatan tretman . Pored zmija iz porodice ljutica na
našem podruĉju ţive ne otrovne vrste (belouška, smuk, ribarica...) . Na podruĉju naše opštine nisu ivršena
istraţivanja i nije napravljen registar staništa bosanskog šargana .
Poskok
Crna šarka
182
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Bosanski šargan i obična šarka
1. Bosanski šargan
2. Obična šarka
10.9. REZIME SEKTORA BIODIVERZITET (ANALIZE I ZAKLJUĈCI)
Podruĉje opštine Milići nije posebno prouĉavano u smislu posebnih biodiverziteta, ţivotinjskih i biljnih vrsta
koji u njoj postoje . OdreĊenja pominjanja pojavljuju se u opštim staništima šireg obuhvata . Ono što se zna i
što se sa velikom sigurnošću moţe predpostaviti je da ove prostore naseljava veliki broj endemskih i rijetkih
biljnih, ţivotinjskih vrsta kao i mnogo vrsta gljiva . Naravno posmatramo kroz prizmu biodiverziteta jerje
nemoguće bilo kojuvrstu izdvojiti izvan njenog prirodnog staništa i posmatrati je izdvojeno od svogprirodnog
okruţenja. Na podruĉju opštine Milići posoji lokalitet Tisovljak na kome je registrovana panĉićeva omorika
koja ovdje obitava još od ledenog doba . ŠG Biraĉ a ranije ŠG Milići u skladu sa obavezama koje proistiĉu
prema ovom dobru odredili su poseban reon izvršili evidentiranje ovih stabala (300 stabala) i vrše zaštitu istih
. Ne moţe se ne oteti utisku da je ovo nedovoljno ispromovisaniiskorišten resurs . Pored ove endemske vrste
u našim vodama ţivi Mladica koja je takoĊe endemska vrsta . Ona se u vodama Jadra i Zelenog Jadra kao i
u ostalim manjim pritokama mrijesti . Od ţivotinjskih vrsta tu su rijetke vrste : mrki medvjed, jastreb kokošar,
divokoza, vidra, bosanski šargan (endemska vrsta) ... Na podruĉju opštine Milići se zna ili se sa velikom
vjerovatnoćom predpostavlja za postojanje više vrsta rijetkog bilja i gljiva . Zajedno sa prirodnim ljepotama
ovog kraja ovo je veliki resurs i bogastvo naše opštine . Neophodno je pokrenuti istraţivanja u smislu
evidentiranja broja i rasprostranjenosti rijetkih vrsta. Po dobijanju rezultata potrebno je izvršiti mjere zaštite
uz partnerstvo sa organizacijama koje upravljaju i gazduju sa njima (Šumsko gazdinstvo, Lovaĉko udruţenje,
Ribolovaĉko udruţenje), a uisto vrijeme promovisati ove rijetkosti .
183
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
11. KULTURNO - ISTORIJSKA DOBRA
Kulturno – istorijska dobra predstavljaju svjedoĉanstva egzistiranja ĉovjeka i njegovih civilizacija u
vremenu i prostoru i veoma su vaţan dio ukupnog ĉovjekovog nasljeĊa.U okviru samih kulturno – istorijskih
dobara razlikuju se arheološka dobra i ostala kulturno – istorijska dobra (graditeljsko nasljeĊe).Najvaţniji
pravni akt RS u oblasti kulturno - istorijskog nasljeĊa RS predstavlja Zakon o kulturnim dobrima (Sl.
glasnik RS 11/95, 103/08).Spomenici kulture Bosne i Hercegovine prije 1992. godine
U SR BiH do 1992. godine je postojao registar spomenika kulture koji je obuhvatao i arheološke
lokalitete i ostala kulturno – istorijska dobra (graditeljsko nasljeĊe). Na podruĉju opštine Milići jedini
zaštićeni spomenik kulture do 1992. godine bila je Musa - pašina dţamija u Novoj Kasabi (od 1951.
godine). Pored ove dţamije, republiĉki Zavod je evidentirao još nekoliko spomenika kulture iz
osmanskog perioda. Rijeĉ je o sljedećim spomenicima:
• Groblje Musa - pašine dţamije, Nova Kasaba;
• Mezerluci – muslimansko groblje, Nova Kasaba;
• Srpsko – pravoslavno groblje, Milići (preko 100 kamenih nadgrobnih spomenika – krstova).
Ratna dešavanja na teritoriji BiH su uĉinila da jedan dio spomenika kulture bude uništen ili oštećen,
što je bio sluĉaj i u opštini Milići (Musa pašina dţamija u Novoj Kasabi).
Nacionalni spomenici Bosne i HercegovineKao rezultat Dejtonskog sporazuma (Aneks 8) na nivou
Bosne i Hercegovine je utemeljena Komisija za oĉuvanje nacionalnih spomenika, ĉiji je osnovni
zadatak zaštita kulturno – istorijskog nasljeĊa kroz proglašenje objekata kulturno –istorijskog nasljeĊa
nacionalnim spomenicima.Na privremenoj listi nacionalnih spomenika BiH koju je formirala Komisija
nema kulturno – istorijskih dobara sa podruĉja opštine Milići.Komisija za oĉuvanje nacionalnih spomenika
je za samo jedan spomenik sa podruĉja opštine donijela konaĉnu odluku o proglašenju nacionalnim
spomenikom BiH. Taj spomenik je Musa - pašina dţamija u Novoj Kasabi (podruĉje i ostaci
graditeljske cjeline). Komisija za oĉuvanje nacionalnih spomenika nije identifikovala ugroţenost ovog
spomenika. U meĊuvremenu, Musa - pašina dţamija je ponovo izgraĊena u izvornom obliku.
Evidentirano graditeljsko nasljeĊe opštine Milići Republiĉki zavod za zaštitu kulturno - istorijskog i prirodnog
nasljeĊa RS je 2000. godine uradio rekognisciranje podruĉja opštine Milići za graditeljsko nasljeĊe i na
osnovu dokumentacije koja je tada uraĊena evidentirano je nekoliko kulturnih dobara:
• Musa pašina dţamija u Novoj Kasabi (na listi odluka o proglašenju dobara nacionalnim
spomenicima),
• Crkva svetih apostola Petra i Pavla u Koprivnu sa pravoslavnim grobljem (objekat arhitektonske
vrijednosti),
• Crkva svetog Nikole u Milićima sa starim pravoslavnim grobljem (objekat arhitektonske vrijednosti).
U Odluci o prostornom ureĊenju opštine Vlasenica iz 1980. godine identifikovano je graditeljsko nasljeĊe
koje treba zaštititi. Rijeĉ je o sljedećim objektima:
• Stari grad – zidina u ZagraĊu zvani „Kom“;
• Stari grad utvrĊenje u Gornjem Zalukoviku;
• Mustafpašina dţamija u Novoj Kasabi;
• Pravoslavna crkva sv. Nikole u Milićima;
• Pravoslavna crkva „Joakim i Ana“ u Novoj Kasabi;
• Stari turski han u Novoj Kasabi na k.ĉ. br. 1/23;
• Staro pravoslavno groblje u Milićima;
• Uţiĉki grobovi na Vranom kamenu;
• Spomen ĉesma palim borcima u Derventi.
U sadašnjem trenutku (2011. godina) neki od ovih objekata graditeljskog nasljeĊa više ne postoje –
npr. stari turski han u Novoj Kasabi. Inaĉe, dio graditeljskog nasljeĊa je u procesu sanacije i
zaštite. Ovo se prvenstveno odnosi na sakralne objekte. Tako je Musa - pašina dţamija potpuno
rekonstruisana i stavljena pod zaštitu, a pravoslavne crkve su u postupku sanacije. Stari gradovi u
ZagraĊu (Jerinin grad) i Podbiraĉu, te groblje srpskih vojnika iz Prvog svjetskog rata na Vran kamenu
nisu sanirani i zaštitarski tretirani, te su u lošem stanju.
184
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Musa Pašina dţamija u Novoj Kasabi (spomenik kulture pod zaštitom UNESCO)
Crkva Svete trojice – Derventa
185
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
11.1. Arheološki lokaliteti
Neka od arheoloških dobara su već navedena u gorepomenutim spiskovima (stari gradovi u ZagraĊu i
Podbiraĉu). U narednom dijelu teksta su navedeni evidentirani arheološki lokaliteti iz Arheološkog leksikona
BiH na podruĉju obuhvata plana.
11.1.1. Praistorija
• Kik, Nova Kasaba. Praistorijska ostava. Nalaz bronzanih predmeta sadrţi tri ukrasne ploĉe
dugmeta. Saĉuvani fragmenti keramiĉke posude u kojoj je ostava leţala.
i
434
Starija faza kasnog bronzanog doba.
• Rupovo Brdo, Velika gradina. Ostaci praistorijskog utvrĊenja od suhozida iz bronzanog ili gvozdenog
doba.
• Saĉ, Dubnica. Praistorijska humka i srednjovjekovni grobovi. Istraţivanja je vršila M. Kosorić 1975. Humka
(dimenzija 30 x 30 m, visine oko 2,50 m) nasuta je zemljom. Na periferiji je imala kameni vijenac.
Sahranjivanje je dvojako: skeletno i sa spaljivanjem. Otkriveno je i spalište. Grobni prilozi: kremene
alatke, kamene sjekire, fragmenti keramike i fragmentirana statueta.
Eneolit i srednje bronzano doba.
Humka je znatno oštećena naknadnim ukopavanjem grobova koji najvjerovatnije potiĉu iz kasnog
srednjeg vijeka.
11.1.2. Rimsko doba
• Crkvina, Zaklopaĉa - Nikolići. Kasnoantiĉka bazilika. Probno iskopavanje izvršio M. Gabriĉević 1971.
god. Otkrivena je apsida, dio juţnog zida i narteksa bazilike (duţina oko 20,30 metara). U apsidi je
vidljiv subselium, ostaci cathedre i temelja oltarne pregrade, kao i pod od glaĉanog maltera i ostaci
fresko maltera na zidu sa crveno bojenim ornamentom u obliku trake i malih krstova. Bazilika je
imala epioskopalni karakter. Kasnoantiĉko doba, kraj 5. i poĉetak 6. vijeka.
• Vranovina, Nova Kasaba. Ostaci rimske zgrade i stele. Iznad desne obale Jadra naĊena je rimska
opeka i obraĊeni kvaderi, te gornji dio rimske stele sa prikazomţene i muţe u reljefu. Rimsko doba, 1 4. vijek.
11.1.3. Srednji vijek
• Begina zaglavica, Vrsinje. Srednjovjekovna nekropola. U dvije grupe je saĉuvano 17 stećaka u obliku
ploĉa i sarkofaga; ukras: polumjesec. Kasni srednji vijek.
• Biraĉ, Podbiraĉ. Srednjovjekovni grad. Na istaknutom visu se vide slabi tragovi nekog starog
utvrĊenja za koje se pretpostavlja da je to grad Biraĉ.
Kasni srednji vijek.
• Bregovi, Skugrići. Srednjovjekovno groblje. Saĉuvana ĉetiri stećka u obliku ploĉa, sanduka i
sarkofaga.
11.1.4. Kasni srednji vijek.
• Grebaĉevac, Nova Kasaba. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano deset stećaka u obliku sanduka i stela.
Kasni srednji vijek.
• Jeremići, Jeremići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 28 stećaka u obliku sanduka. Kasni srednji
vijek.
186
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
• Jatina - Dolince, Vrsinje. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvana 44 stećka u obliku ploĉe, sanduka,
sarkofaga i stele. Kasni srednji vijek.
• Ilino brdo, Skugrići. Srednjovjekovno groblje. Saĉuvano šest stećaka u obliku sanduka, sarkofaga i
stele. Kasni srednji vijek.
• Komić, ZagraĊe. Srednjovjekovni grad. Ruševine se nalaze na vrlo istaknutom visu koji dominira
dolinom potoka Lukavice. Kasni srednji vijek.
Koprivno, Koprivno. Srednjovjekovna nekropola. U dvije grupe saĉuvano 14 stećaka u obliku sanduka.
Kasni srednji vijek.
• Kostići, Kostići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 11 stećaka u obliku sanduka. Kasni srednji
vijek.
• Krajĉinovići, Krajĉinovići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 17 stećaka u obliku sanduka, sarkofaga i
stele. Kasni srednji vijek.
• Luĉica, Lukići. Srednjovjekovna nekropola. U dvije grupe saĉuvana 33 stećaka u obliku sanduka i
sarkofaga; ukras: polumjesec. Kasni srednji vijek.
• Lukići 1, Lukići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 37 stećaka u obliku ploĉa, sanduka,
sarkofaga i stele, orijentisanih Z-I i S-J. Kasni srednji vijek.
• Lukići 2, Lukići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano sedam stećaka u obliku sarkofaga,
orijentisanih SZ-JI. Kasni srednji vijek.
• Mramorje, Bešići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 20 stećaka. Kasni srednji vijek.
• Mramorje, Vukovići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvan 31 stećak u obliku ploĉa, sanduka i
sarkofaga. Kasni srednji vijek.
• Petrovaĉa, Dubnica. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 16 stećaka u obliku ploĉa, sarkofaga
istela. Kasni srednji vijek.
• Podgora, Podgora. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 12 stećaka u obliku sanduka i sarkofaga. Kasni
srednji vijek.
• Pomol, Pomol. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvana 24 stećka, u nekoliko grupa, u obliku ploĉa,
sanduka i sarkofaga. Kasni srednji vijek.
• Rajići, Rajići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvana tri stećka u obliku sanduka i stele. Kasni srednji
vijek.
• Rupovo Brdo, Rupovo Brdo. Srednjovjekovna nekropola. U dvije grupe saĉuvano 17 stećaka u
obliku sanduka. Kasni srednji vijek.
• Strana, Rovaši. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 10 stećaka u obliku sarkofaga i stela, orijentisanih
Z-I; ukras: plastiĉno rebro, simboliĉni znaci. Kasni srednji
vijek.
• Toljevići, Toljevići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 14 stećaka. Kasni srednji vijek.
• Višnjica, Višnjica. Srednjovjekovna nekropola. U nekoliko grupa saĉuvano 114 stećaka u obliku
sanduka. Kasni srednji vijek.
• Vitići, Vitići. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvana tri stećka u obliku sanduka. Kasni srednji vijek.
• Zaklopaĉa, Zaklopaĉa. Srednjovjekovna nekropola. Saĉuvano 12 stećaka u obliku sanduka,
sarkofaga i stela. Kasni srednji vijek.
U strukturi arheoloških lokaliteta dominiraju nekropole stećaka. Stećcima ovog kraja se dosta bavio
Šefik Bešlagić koji je o njima objavio ĉlanak u ĉasopisu «Starinar» (izdanje Arheološkog instituta u
Beogradu).
Na prostoru opštine Milići postoji još nekoliko arheoloških lokaliteta koji nisu evidentirani u Arheološkom
leksikonu BiH, a meĊu njima treba izdvojiti nekropolu sa humkama (tumulusi) u Šošarima (Vukšići),
ostatke Srebrne ceste - «Via Argentaria» u ZagraĊu (rimsko doba) i Crkvinu u Vukšićima (srednji vijek). Za
ostatke Srebrne ceste se ĉesto upotrebljava i narodni naziv "Jerinina kaldrma".Konzervacija arheoloških
lokaliteta nije vršena, a takoĊe nisu utvrĊene njihove zaštitne zone. Arheološki lokaliteti i graditeljsko
nasljeĊe su dosta ravnomjerno rasporeĊeni po podruĉju opštine.Nekoliko
arheoloških
lokaliteta
(prvenstveno gradine) se nalaze na uzvišenjima, tako da bi na tim lokalitetima moglo doći do
prostornog sukoba sa telekomunikacionom namjenom (postavljanje razliĉitih telekom. ureĊaja), što bi
trebalo po svaku cijenu izbjeći. Generalno, najveći broj kulturnih dobara je smješten u ruralnom podruĉju,
gdje nije u većoj mjeri ugroţen ljudskom djelatnošću (poljoprivreda i šumarstvo). Najugroţenija dobra
su locirana u samim naseljenim mjestima (Milići i Nova Kasaba), kao i ublizini privrednih zona (Lukić
Polje), gdje je najveći stepen antropogene promjene sredine i najveći pritisak na ova dobra.
187
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
11.2. Srednjovjekovni grad Komić
Stari grad Komić se nalazi na Komiću ispod Kraljeve Gore. Najvjerovatnije je pripadao srednjovjekovnoj
feudalnoj porodici Dinjiĉić-Kovaĉević, a u pisanim izvorima se pominje u prvom otomanskom popisu
osvojene Bosne 1468/69 godine, kao pusta nahija u Kraljevoj zemlji sa potpuno pustim selima (od kojih se
do danas odrţalo samo ime za selo Vrsinje), što govori da je u momentu pada pod Turke pripadao
bosanskoj kraljevskoj porodici. Turci su grad najvjerovatnije zauzeli i razorili 1463. godine i odmah napustili,
jer se u kasnijim izvorima ne pominje. Grad je u Birĉu poznat i kao Jerinin grad i vezuje se za “prokletu
Jerinu”. Grad je sagraĊen na veoma nepristupaĉnom mjestu. UtvrĊenje se sastojalo od kule sa tlocrtom u
obliku nepravilnog petougla, koja je bila smještena u oboru nepravilnog trougla. Dva ugla ovog trougla su
zaobljena, a treći ugao je oštar. Kula se nalazi u središtu obora. UtvrĊenje je postavljenoa na najvišoj koti
breţuljka podjednako pristupaĉnog sa sve ĉetiri strane. Da bi se oteţao pristup, izgraĊeni su zrakasti
samostalni bedemi koji štite prilaz gradu na sjeveroistoĉnoj, sjeverozapadnoj i jugoistoĉnoj strani. Dimenzije
obora su oko 25 x 25 x 18 m. Spoljašnje dimenzije kule iznose: 3,4 x 4 x 4,2 x 2 x 2,8 m. Debljina zidova
varira u 0,8 m do 1,25 m.
188
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Stećci – MlaĊenovići
189
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Stećci - Udrĉ
11.3. REZIME SEKTORA KULTURNO ISTORIJSKI LOKALITETI (ANALIZE I
ZAKLJUĈCI)
Tragovi kulturno-istorijskog nasleĊa na podruĉjuopštine Milići seţu u daleku prošlost . Posebno
karakteristiĉan i plodonosan u tom smislu bio je sredni vijek . Kroz više istraţivanja provoĊenih na nivou
Bosne i Podrinja obuhvatali su kulturno istorijske spomenike sa naših prostora . Iako je dosta lokaliteta
registrovano postoji i znaĉajan broj onih koji još uvijek nisu registrovani a prednjaĉe : stećci, stara groblja,
vjerski objekti, poprišta velikih bitaka, zidine utvrĊenja ... U cilju njihove zaštite trebalo bi prvo izvršiti i na karti
locirati sva mjesta na kojima se sliĉni lokaliteti nalaze . Odmah po njihovom lociranju neophodno je doći do
istih i ona koja do sada nisu registrovana klasifikovati prema vrsti i starorti . Sve ĉešće se pokreću inicijative
za obiljeţavanje znamenitih mjesta. Jedna od poslednjih je sigurno obiljeţavanje lokaliteta na Vranom
kamenu kao velikom poprištu i bitci u prvom svijetskom ratu koje trenutno nije ni na koji naĉin obiljeţeno .
Usito vrijeme sa lokacijom ovih nalazišta treba raditi na promociji istih a kroz brošure ponuditi ih i privrednim
subjektima koja se bave turizmom . Uz podršku privrede te apliciranjem prema Ministarstvu kulture i drugim
donatorima raditi na zaštiti našeg kulturno-istorijskog blaga . Poredzaštite trebaraditi na pristupu do istih jer
suoni znaĉajan resurs u smislu turistiĉke ponude. Pored starin nalazišta sve znaĉajnija postaju i obiljeţja iz
drugog svijetskog rata .
190
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
VIZIJA OPŠTINE MILIĆI :
OAZA BIRĈA
Za nas su lokalni ljudi i naše mjesto bitni. Mi sanjamo da čuvajući naše priprodne i
kulturne vrijednosti kreiramo opštinu Milići kao oazu netaknute prirode u ravnoteţi
sa njenim privrednim napretkom . Našoj djeci ţelimo da predamo ne samo ono što
smo imali mi nego da to što sačuvamo unaprijedimo i uljepšamo . Ţelimo da naša
djeca budu ponosna na ono što će dobiti i da to sačauvaju za svoju djecu .
191
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
AKCIONI PLANOVI
192
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
12. PRIORITENI PROBLEMI- SEKTOR VODA
Opština Milići ima izuzetno razvijenu hidrogeografsku mreţu . Analizom ovog sektora kao prioriteni istakli su
se sledeći problemi :
Ispuštanje kanalizacije i otpadnih voda bez predhodnog tretmana u recipijent
Velika zamućenost Zelenog Jadra
Ne racionalan odnos prema izvorištima
Ne postojanje vodomjera na graskom i većim vodovodnim sistemima
Izostanak dezinfekcije vode na seoskim vodovodnim sistemima
Ne provoĊenje mjera sanacije predloţenih elaboratima zona sanitarne zaštite
Mala iskorištenost vodnog potencijala
Nedostatak svijesti o vaţnosti zaštite kod graĊana i privrednih subjekata .
193
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
194
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
AKCIONI PLAN
Plan implementacije 2014 – 2020.
Sektor 1: Voda
Projekti / mjere
1.1. Izrada
elaborata o
mogćnostima
tretmana
fekalnih voda
za Miliće,
Podgoru, Lukić
Polje i Mišiće
1.2. Izrada
projektne
dokumentacije
za izgradnju
sistema za
tretman
otpadnih voda
1.3. Izrada
projektnog
prijedloga za
apliciranje
prema
donatorima za
sistem za
tretman
otpadnih voda
2.1. Uspostava
modela
saradnje sa
privredom radi
smanjenja
disperzije
Problem koji se
rješava
Ispuštanje
kanalizacije i
otpadnih voda
bez predhodnog
tretmana u
recipijent
Ispuštanje
kanalizacije i
otpadnih voda
bez predhodnog
tretmana u
recipijent
Ispuštanje
kanalizacije i
otpadnih voda
bez predhodnog
tretmana u
recipijent
Velika
zamućenost
Zelenog Jadra
Orijentacijski period realizacije
(dinamika implementacije)
Nositelji
implementacije
Ciljne grupe (korisnici)
Otpadne vode se
tretiraju prije ispusta u
vodotok
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda i graĊani
Otpadne vode se
tretiraju prije ispusta u
vodotok
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda i graĊani
Otpadne vode se
tretiraju prije ispusta u
vodotok
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i tim za
izradu projekta
Privreda i graĊani
Smanjenje broja dana
zamućenja Zelenog
Jadra na godišnjem
nivu
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda (graĊani)
Cilj
2014.
2015.
2016.
2017
2018
2019
2020
195
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
ĉvrstih ĉestica
u Zeleni Jadar
2.2. Podrška u
realizaciji
aktivnosti na
smanjenju
disperzije
ĉvrstihĉestica
uZeleni Jadar
3.1. Izrada
katastra
izvorišta u
opštini Milići
3.2. Izrada
elaborata zona
sanitarnezaštit
e za izvorišta
koja se koriste
ili će se
potencijalno
koristiti za
vodosnabdjeva
nje
3.3. Dobijanje
graĊevinskih
dozvola za
veće
vodovodne
sisteme i
predaja
komunalnom
preduzeću na
upravljanje
4.1. Popis
potrebe za
vodomjerima
Smanjenje broja dana
zamućenja Zelenog
Jadra na godišnjem
nivu
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda (graĊani)
Poznavanje taĉnog
broja, lokacija,
izdašnosti i
karakteristika izvorišta
na opštini
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i
sluţbenik za MZ
MZ (graĊani i privreda)
Zaštićeni znaĉajni
izvori pitke vode
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda i graĊani
Ne racionalan
odnos prema
izvorištima
UnapreĊenje
vodosnabdjevanja
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
GraĊani i privreda
Ne postojanje
vodomjera na
graskom i većim
Racionalno korištenje
izvorišta
Komunalno
preduzeće
Komunalno preduzeće
(graĊani )
Velika
zamućenost
Zelenog Jadra
Ne racionalan
odnos prema
izvorištima
Ne racionalan
odnos prema
izvorištima
196
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
na vodovodima
kojima upravlja
komunalno
preduzeće
4.2. Apliciranje
prema
donatorima i
ugradnja
vodomjera na
veće
vodovodne
sisteme
5.1. Izgradnja
hlorinatora na
vodovodu
Alpro Vukovići
5.2. Izgradnja
hlorinatora na
ostalim
vodovodnim
sistemima koji
se predaju
komunalnom
preduzeću na
upravljanje
6.1. Provjera
predloţenih
mjera sanacije
elaboratima o
zonama
sanitarne
zaštite i
prmjena
opravdanih
7.1. Izrada
vodovodnim
sistemima
Ne postojanje
vodomjera na
graskom i većim
vodovodnim
sistemima
Izostanak
dezinfekcije
vode na seoskim
vodovodnim
sistemima
Izostanak
dezinfekcije
vode na seoskim
vodovodnim
sistemima
Ne provoĊenje
mjera sanacije
predloţenih
elaboratima
zona sanitarne
zaštite
Mala
Racionalno korištenje
izvorišta
Komunalno
preduzeće
Komunalno preduzeće
(graĊani )
Stanovništvo koristi
kvalitetnu vodu
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i
Komunalno
preduzeće
GraĊani – korisnici
vodovoda
Stanovništvo koristi
kvalitetnu vodu
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i
Komunalno
preduzeće
GraĊani – korisnici
vodovoda
Stanovništvo koristi
kvalitetnu vodu
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i
Komunalno
preduzeće
GraĊani – korisnici
vodovoda
Opština Milići
Potencijalni investitori
Bolje korištenje
197
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
studije o
potencijalima
instaliranja
protoĉnih
hidroelektrana
7.2. Promocija
vodnih
potencijala
opštine
8.1. Edukacije i
edukativni
materijali za
privrednike i
graĊane
iskorištenost
vodnog
potencijala
Mala
iskorištenost
vodnog
potencijala
Nedostatak
svijesti o
vaţnosti zaštite
vodotokova kod
graĊana i
privrednih
subjekata .
vodnih potencijala
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
(graĊani)
Bolje korištenje
vodnih potencijala
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Potencijalni investitori
(graĊani)
Visoka svijesto zaštiti i
korištenju vodnih
resursa
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i NVO
Privrednici i graĊani
198
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
PROJEKTI ZA SEKTOR VODE
199
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Otpadne vode se tretiraju prije
ispusta u vodotok
Naziv programa/projekta:Izrada elaborata o mogćnostima tretmana fekalnih voda za Miliće, Podgoru, Lukić
Polje i Mišiće
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Milići su naseljeno mjesto sa oko 5000 stanovnika . Sve
fekalije se bez ikakvog tretmana ispuštaju u rijeĉne tokove (Jadra, Zelenog Jara i Studenog Jadra) . Pozitivna
okolnost je što je kanalizacioni sistem pokriva većinu gradskog naselja ali mana je što je i on izgraĊen davno
i potrebno mu je renoviranje . Pored Milića kao gradskog naseljenog mjesta postoji mogućnost ukljuĉenja
svih okolnih naselja i objekata koji se nalaze na 2-3 km od Milić a iz kojih je prirpdnim padom moguće dovesti
kanalizaciju . Pored fekalne kanalizacije obuhvatila bi se i kanalizacija iz privrednih subjekata koji se nalaze u
Mišićima, Lukić Polju, Podgori... Kanalizacija je vema štetna za ţivi svijet i to na dva naĉina : Organski dio
tokom razlaganja troši kiseonik iz vode i povećava sadrţaj bakterija i smeĊih algi u vodi dok hemiske
supstance su toksiĉne i truju organizme i mjenjaju pH vrijednost sredine .
Ideja o tretmanu fekalnih i otpadnih voda prije ispusta u recipijent u Milićima nije nova . U okviru komanije
Boksit osamdesetih godina dvadesetog veka izraĊena je projekta dokumentacija i zapoĉela je izgradnja
kolektorskog postrojenja na lokaciji Ušće. Naţalost odustalo se od završetka izgradnje a objekat nikada nije
pušten u rad . Sada dvadesetak godina kasnije neophodno se ponovo upustiti u analizu koja treba da da
odgovore na sledeća pitanja :
- Koja koliĉina otpadnih voda i fekalne kanalizacije se trenutno proizvodi
-Kakvo je stanje postojećeg kanalizacionog sistema šta je neophodno dodatno izgraditi a koje dijelove
renovirati
- Gdije je nabolja lokacija ili lokacije za postavljanje sistema za tretman
-Da li je nešto od izgraĊenog sistema kompatibilno sa novim tehnologijama obrade otpadne vode te da se
moţe iskoristiti.
Završetkom ove studije stekao bi se jasan uvid u trenutno stanje i mogućnosti realizcije . Ovo je zapravo prvi
korak iz kojeg bi se stvorie predpostavke za dalje rješavanje ovog problema .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:GraĊani i privredni subjekti u opštini
 Zapoĉeti rješavanje problema tretmana
otpadnih voda u Milićima
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊen elaborat (studija)
Indikatori:
 Izvještaj o uraĊenom elaboratu
 Zapisnik o primopredaji elaborata
Glavne aktivnosti:
 Donošenje odluke o pristupanju izradi
 Izbor kuće koja će izraditi elaborat
 Prikupljanje neohodnih podataka
 Izrada elaborata
 Primopredaja uraĊenog dokumenta
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Nedostatak novĉanih sredstava
 Nedostatak koncezusa o donošenju odluke za
poĉetak rješavanja ove problematike
PredviĎeni izdaci:
Projekat bi se implementirao kada se steknu
neophodni preduslovi u 2015 i 2016 godini
2.500,00 KM
200
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Partner(i)
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Izvori: Budţet opštine Milići
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Komunalno preduzeće
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Otpadne vode se tretiraju prije
ispusta u vodotok
Naziv programa/projekta: Izrada projektne dokumentacije za izgradnju sistema za tretman otpadnih voda
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Milići su naseljeno mjesto sa oko 5000 stanovnika . Sve
fekalije se bez ikakvog tretmana ispuštaju u rijeĉne tokove (Jadra, Zelenog Jara i Studenog Jadra) . Pozitivna
okolnost je što je kanalizacioni sistem pokriva većinu gradskog naselja ali mana je što je i on izgraĊen davno
i potrebno mu je renoviranje . Pored Milića kao gradskog naseljenog mjesta postoji mogućnost ukljuĉenja
svih okolnih naselja i objekata koji se nalaze na 2-3 km od Milić a iz kojih je prirpdnim padom moguće dovesti
kanalizaciju . Pored fekalne kanalizacije obuhvatila bi se i kanalizacija iz privrednih subjekata koji se nalaze u
Mišićima, Lukić Polju, Podgori... Kanalizacija je vema štetna za ţivi svijet i to na dva naĉina : Organski dio
tokom razlaganja troši kiseonik iz vode i povećava sadrţaj bakterija i smeĊih algi u vodi dok hemiske
supstance su toksiĉne i truju organizme i mjenjaju pH vrijednost sredine .
Ideja o tretmanu fekalnih i otpadnih voda prije ispusta u recipijent u Milićima nije nova . U okviru komanije
Boksit osamdesetih godina dvadesetog veka izraĊena je projekta dokumentacija i zapoĉela je izgradnja
kolektorskog postrojenja na lokaciji Ušće. Naţalost odustalo se od završetka izgradnje a objekat nikada nije
pušten u rad . Izradom elborata (studije) koja će obuhvatiti analizu stanja i moguća rješenja za tretman
otpadnih voda ispuniće se preduslov da se u skladu sa novim uputama krene u projektovanje za izgradnju
sistema za tretman otpadnih voda . Izradom projekta slika bi bila još jasnija o tome šta je i na koji naĉin
potrebno izgraditi te koja je sredstva neophodno obezbjediti za izgradnju . Pošto je realizacija ovog koraka
finansijski zahtjevnija neophodno je pokušati iznaći pomoć donatora . Saznavanjem naĉina izvoĊenja radova
i njihovog obima otvoriće se prostor za pribavljanje neophodnih saglasnosti i dozvola za izgradnju .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:GraĊani i privredni subjekti u opštini
 Zapoĉeti rješavanje problema tretmana
otpadnih voda u Milićima
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊen graĊevinski projekat za izgradnju
postrojenja za tretman otpadnih voda
Glavne aktivnosti:
 Donošenje odluke o pristupanju izradi projekta
 Izbor projektanta uz provoĊenje postupka
javnih nabavki
 Izrada projektne dokuentacije
 Primopredaja uraĊenog dokumenta
 Revizija uraĊenog projekta
Indikatori:
 Izvještaj o uraĊenom projektu
 Zapisnik o primopredaji projektne dokumentacije
 Izvještaj o reviziji projektne dokumentacije
Period implementacje:
Projekat bi se implementirao kada se steknu
neophodni preduslovi u 2017 i 2018 godini
201
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
 Pribavljanje saglasnosti i dozvola
Glavni rizici:
 Nedostatak novĉanih sredstava
 Nedostatak koncezusa o donošenju odluke za
poĉetak rješavanja ove problematike
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
13.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :3.000,00 KM
Donator : 10.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Komunalno preduzeće
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Otpadne vode se tretiraju prije
ispusta u vodotok
Naziv programa/projekta: Izrada projektnog prijedloga za apliciranje prema donatorima za sistem za
tretman otpadnih voda
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Milići su naseljeno mjesto sa oko 5000 stanovnika . Sve
fekalije se bez ikakvog tretmana ispuštaju u rijeĉne tokove (Jadra, Zelenog Jara i Studenog Jadra) . Pozitivna
okolnost je što je kanalizacioni sistem pokriva većinu gradskog naselja ali mana je što je i on izgraĊen davno
i potrebno mu je renoviranje . Pored Milića kao gradskog naseljenog mjesta postoji mogućnost ukljuĉenja
svih okolnih naselja i objekata koji se nalaze na 2-3 km od Milić a iz kojih je prirpdnim padom moguće dovesti
kanalizaciju . Pored fekalne kanalizacije obuhvatila bi se i kanalizacija iz privrednih subjekata koji se nalaze u
Mišićima, Lukić Polju, Podgori... Kanalizacija je vema štetna za ţivi svijet i to na dva naĉina : Organski dio
tokom razlaganja troši kiseonik iz vode i povećava sadrţaj bakterija i smeĊih algi u vodi dok hemiske
supstance su toksiĉne i truju organizme i mjenjaju pH vrijednost sredine .
Ideja o tretmanu fekalnih i otpadnih voda prije ispusta u recipijent u Milićima nije nova . U okviru komanije
Boksit osamdesetih godina dvadesetog veka izraĊena je projekta dokumentacija i zapoĉela je izgradnja
kolektorskog postrojenja na lokaciji Ušće. Naţalost odustalo se od završetka izgradnje a objekat nikada nije
pušten u rad . Izradom elborata (studije) koja će obuhvatiti analizu stanja i moguća rješenja za tretman
otpadnih voda i uraĊene projektne dokumentacije dobiće se neophodne informacije za pripremu prijedloga
projekta sa kojim će se traţiti donatorska sredstva za izgradnju postrojenja za tretman voda . Izgradnja
postrojenja je finansijski izuzetno zahtjevan projekat te bez podrške donatora nije ga moguće realizovati iz
sopstvenih sredstava . Namjera je izraditi projektni prijedlog po formularu i metodologiji evropske komisije koji
bi se mogao prilagoĊavati potencijalnim pozivima za apliciranje . Ova zamisao mogla bi se realizovati na dva
202
naĉina formiranjem tima za izradu projekta iz sopstvenih kapaciteta ili angaţovanjem eksperata koji izraĊuju
ove projektne prijedloge . I u sluĉaju angaţovanja eksperta neophodno je formirati tim koji će zajedno sa njim
raditi . Varijanta sa angaţovanjem eksperata daje odreĊenu dozu sigurnosti da će aplikacija biti popunjena u
skladu sa onim što donator oĉekuje ali i znaĉajno više košta . Izbor o naĉinu izrade aplikacije donijeće
opštinsko rukovodstvo .
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Ciljna grupa:GraĊani i privredni subjekti u opštini
Cilj/evi projekta:
 Zapoĉeti rješavanje problema tretmana
otpadnih voda u Milićima
Oĉekivani rezultati:
 Pripremljen projektni prijedlog po metodologiji
EU
Indikatori:
 Izvještaj o izraĊenom projektnom prijedlogu po
metodologiji EU
 Projekat se aplicira na javne pozive
Glavne aktivnosti:
 Donošenje odluke o pristupanju izradi
prijedloga projekta
 Imenovanje tima za izradu projektnog
prijedloga (po odluci angaţovanje eksperta)
 Izrada projektnog prijedloga
 Primopredaja uraĊenog dokumenta
 Dostavljanje izvještaja o uraĊenom poslu
 Prevod projekta
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Nedostatak novĉanih sredstava
 Nedostatak koncezusa o donošenju odluke za
poĉetak rješavanja ove problematike
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
Projekat bi se implementirao kada se steknu
neophodni preduslovi u 2017 i 2018 godini
10.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :3.000,00 KM
Donator : 7.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Lokalni eksperti za pisanje projekata
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Smanjenje broja dana zamućenja
Zelenog Jadra na godišnjem nivu
Naziv programa/projekta: Uspostava modela saradnje sa privredom radi smanjenja disperzije ĉvrstih
ĉestica u Zeleni Jadar
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Kroz kop rudnika prolaze rijeĉni tokovi . Usled erozije i
nedostatka taloţnika za mulj prije korita Zelenog Jadra i rijeke Toluše velika koncentracija ĉvrstih ĉestica
dospjeva u rijeku . Ovo prouzrokuje jake pomute posebno u proljeće i jesen kada se mrijesti najveći broj riblji
vrsta . Pomut su dugotraje . Ovo za posledicu ima smanjenje ribljeg fonda i to na dva naĉina : Kada
temperatura vode u nekim srednjim slojevima dostigne odreĊenu vrijednost riba dobija nalog i polaţe ikru .
Velika koncentracija ĉvrstih ĉestica spreĉava prodor sunĉeve svjetlosti u dubljeslojeve vode tako da ona pri
dnu ostaje podhlaĊena što za posledicu ima manji broj izleţene mlaĊi iz ikre . Velika koncentracija ĉestica u
vodi direktno ugroţava mlaĊ što preko smetnji za disanje što preko loše vidljivosti (teţe pronalaţenje harane i
izloţenostgrabljivicama) . Nemogućnost prolaska svijetlosti direktno utiĉe i na sadrţaj algi kojima je ona 203
potreba za fotosintezu i rast a koja sliuţi i kao hrana za neke riblje vrste. TakoĊe treba napomenuti obzirom
na porjeklo ĉvrstih ĉestica da u njima postoji i ĉesticakoje sadţe Ţeljezo koje spada u grupu teških metala .
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
TakoĊe ova pojava ima uticaj i na sastav i koliĉinu algi jer je poznato da nekad karakteristiĉe zelene alge koje
su uticale i na boju rijeke, zahtjevajusunĉevu svijetlost za svoj razvoj . Zbog pomuta smanjuje se prisustvo
svijetlosti a povećava koliĉina mulja što odgovara za razvoj smeĊih algi . Radi popravljanja navedenog stanja
a u skladu sa principima LEAP-a (ravnoteţa izmeĊu privrednog razvoja i oĉuvanja ţivotne sredine)
neophodno je uspostaviti partnrrstvo sa korisnikom rudnika kompanijom Boksit kako bi se iznašla najbolja
rješenja za popravljanje postojećeg stanja . Kroz zajedniĉku saradnju ostaje prostor za dfinisanje uloga
svakog od partnra te definisanje strategije i koraka za smanjenje zamućenja . Opština moţe da preuzme na
sebe privbavljanje donacija za rješavanje ovog problea a kompanija Boksit finansiranje i izvoĊenje radova na
spreĉavanju i umanjenju efekata zamućenja .
Ciljna grupa: privredni subjekti u opštini
Cilj/evi projekta:
 Uspostaviti partnrrske odnose sa
zainteresovanim straama u rješavanju
problema .
 Obnova flore i faune u Rijekama Zeleni
Jadar i Jadar
Oĉekivani rezultati:
 Uspostava partnerrstv opštine i kompanije
Boksit
 Zajedniĉki nastup u rješavaju problem
Indikatori:
 Zapisnici sa sastanaka
 Protokoli o saradnji
 Zajedniĉko apliciranje donatorima za rješenje
ekoloških problema
Glavne aktivnosti:
 Zakazivanje sastanka na predmetnu temu
 Utvrivanje prioritetnih aktivnosti i podjela uloga
u realizaciji
 Zajedniĉki nastup prema donatorima za
obezbjeĊenje sredstava uz sufinansiranje .
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Neprepoznavanje zajedniĉkih interesa od
strane zainteresovanih strana
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 AD Boksit Milići
Projekat bi se implementirao u toku 2014 godine
1.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :500,00 KM
Boksit : 500,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
204
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Smanjenje broja dana zamućenja
Zelenog Jadra na godišnjem nivu
Naziv programa/projekta:Podrška u realizaciji aktivnosti na smanjenju disperzije ĉvrstih ĉestica u Zeleni
Jadar
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Kroz kop rudnika prolaze rijeĉni tokovi . Usled erozije i
nedostatka taloţnika za mulj prije korita Zelenog Jadra i rijeke Toluše velika koncentracija ĉvrstih ĉestica
dospjeva u rijeku . Ovo prouzrokuje jake pomute posebno u proljeće i jesen kada se mrijesti najveći broj riblji
vrsta . Pomut su dugotraje . Ovo za posledicu ima smanjenje ribljeg fonda i to na dva naĉina : Kada
temperatura vode u nekim srednjim slojevima dostigne odreĊenu vrijednost riba dobija nalog i polaţe ikru .
Velika koncentracija ĉvrstih ĉestica spreĉava prodor sunĉeve svjetlosti u dubljeslojeve vode tako da ona pri
dnu ostaje podhlaĊena što za posledicu ima manji broj izleţene mlaĊi iz ikre . Velika koncentracija ĉestica u
vodi direktno ugroţava mlaĊ što preko smetnji za disanje što preko loše vidljivosti (teţe pronalaţenje harane i
izloţenostgrabljivicama) . Nemogućnost prolaska svijetlosti direktno utiĉe i na sadrţaj algi kojima je ona
potreba za fotosintezu i rast a koja sliuţi i kao hrana za neke riblje vrste. TakoĊe treba napomenuti obzirom
na porjeklo ĉvrstih ĉestica da u njima postoji i ĉesticakoje sadţe Ţeljezo koje spada u grupu teških metala .
TakoĊe ova pojava ima uticaj i na sastav i koliĉinu algi jer je poznato da nekad karakteristiĉe zelene alge koje
su uticale i na boju rijeke, zahtjevajusunĉevu svijetlost za svoj razvoj . Zbog pomuta smanjuje se prisustvo
svijetlosti a povećava koliĉina mulja što odgovara za razvoj smeĊih algi . Radi popravljanja navedenog stanja
a u skladu sa principima LEAP-a (ravnoteţa izmeĊu privrednog razvoja i oĉuvanja ţivotne sredine)
neophodno je uspostaviti partnrrstvo sa korisnikom rudnika kompanijom Boksit kako bi se iznašla najbolja
rješenja za popravljanje postojećeg stanja . Nakon uspostave saradnje te definisanjem zajedniĉkih aktivnosti
pristupiti snimanju stanja i neophodnim zahvatima na smanjenju pomuta (taloţnici, ueĊenje korita , pozide za
spreĉavanje erozije) Odmah po slektovanju potrebnih koraka krenuti u pripremu projektnih prijedloga i
apliciranju prema donatorima za obezbeĊenje finansijskih sredstava za sufinansiranje neophodnih radova .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa: privredni subjekti u opštini
 Zajedniĉko djelovanje zainteresovani
strana u rješavanju problema .
 Obnova flore i faune u Rijekama Zeleni
Jadar i Jadar
Oĉekivani rezultati:
 Uspostava partnerrstv opštine i kompanije
Boksit
 Definisanje potrebnih radnji za smanjenje
zamućenja
 Zajedniĉki nastup u rješavaju problem
Indikatori:
 Zapisnici sa sastanaka
 Zajedniĉko apliciranje donatorima za rješenje
ekoloških problema
Glavne aktivnosti:
 Definisanje neophodnih aktivnosti za smanjenje
zamućenja
 Imenovanje zajedniĉkog tima za izradu
projekata
 Zajedniĉki nastup prema donatorima za
obezbjeĊenje sredstava uz sufinansiranje .
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Neprepoznavanje zajedniĉkih interesa od
strane zainteresovanih strana
PredviĎeni izdaci:
Projekat bi se implementirao od 2014-2020 godine
10.000,00 KM
205
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Partner(i)
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Izvori: Budţet opštine Milići :5.000,00 KM
Boksit : 5.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 AD Boksit Milići
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Racionalno korištenje izvorišta
Naziv programa/projekta:. Izrada katastra izvorišta u opštini Milići
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Na podruĉju opštine Milići postoji veliki broj izvorišta . Neki
od njih se koriste za vodosnabdjevnje a neki su ne iskorišteni . Kako je kriza za vodom sve izraţenija nameće
se potreba sagledavanja sopstvenih resursa . Sagledavanjem postojećih resursa stvoriće se uslovi za
plansko djelovaje u prevazilaţenju problema u budućem periodu ali i otvaranje mogućnosti za razvoj . Ideja je
da se uz pomoć ljudi iz MZ. Prikupe podaci o svim znaĉajnijim izvorištima na opštini . Prikupljanjem ovih
informacija opština e uz pomoć struĉnih sluţbi izraditi lokacijsku kartu izvorišta . Po obezbjeĊenju ovih
podataka u saradnji sa struĉnim sluţbama opštine kojima su ovi poslovi u opisu radnog mjesta i uz
partnerstvo sa komunalnim preduzećem koje ima potencijalni interes za ovim rezultatima, izvršiti mjerenja
protoka u razliĉitim periodima godie te uzorkovati i anlaizirati vode pojedinaĉnih izvorišta . Dobijene podatke
obraditi na karti u GIS sistemu . Kao tkve podatke prezentovati preko sajta oštine .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:privredni subjekti u opštini i graĊani
 Bolji pregled raspoloţivih resursa
 Promocija potencijala opštine
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊen katastar izvorišta opštine
 Promovisani rezultati
Glavne aktivnosti:
 Sastanak i davanje zadatka predsjednicima MZ
 Obrada dobijenh podataka na geografskim i
GIS kartama
 Mjerenja protoka i uzorkovanje vode sa
izvorišta u više razliĉitih perioda i godišnjih
doba .
 Obrada podataka u GIS kartama
 Izrada katarstra sa opisnim tabelarnim i
grafiĉkim rezultatima .
 Objava rezultata putem sajta
Indikatori:
 IzraĊena lokacijska karta izvorišta opštine
 IzraĊena karta u GIS sistemu la lejerima : Lokacije,
izdašnosti i rezultata analize
 Objava rezultata na sajtu opštine
Period implementacje:
Projekat bi se implementirao u toku 2014 godine
206
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavni rizici:
 Neprepoznavanje interesa od strane
odgovornih
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
Izvori financiranja/sufinanciranja:
10.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :10.000,00 KM
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Partner(i)
 Savjeti MZ
 Komunalno preduzeće
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Racionalno korištenje izvorišta
Naziv programa/projekta:. Izrada elaborata zona sanitarne zaštite za izvorišta koja se koriste ili će se
potencijalno koristiti za vodosnabdjevanje
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Na podruĉju opštine Milići postoji veliki broj izvorišta . Neki
od njih se koriste za vodosnabdjevnje a neki su ne iskorišteni . Kako je kriza za vodom sve izraţenija nameće
se potreba sagledavanja sopstvenih resursa . Izvorišta koja se koriste za vodosnabdjevanje trebaju imati
uraĊenje elaborate zona sanitarne zaštite. U opštini Milići uraĊena su tri elaborata (Banjica-Raševo, Nikoline
vode-Zalukovik i Jama-Ţutica). Pored ovih izvorišta postoji veći broj njih koje za vodo-snabdjevanje koriste
stanovnici opštine Milići ali i nekoliko potencijalnih izvorišta (Štedra u prvom redu) za koje bi trebalo izraditi
elaborate. Izrada i uspostava zona su zakonska obaveza ali i neophodnost radi zaštite izvorišta i bezbednosti
stanovništva. Dobijene podatke obraditi na karti u GIS sistemu .
Ciljna grupa:privredni subjekti u opštini i graĊani
Cilj/evi projekta:
 Bolji pregled raspoloţivih resursa
 Zaštita izvorišta
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊeni elaborati
 Primjena zaštite
definisanih zona
uzvorišta
na
osnovu
Glavne aktivnosti:
 Definisanje izvorišta za koje će se raditi
elaborati i postavljanje prioriteta
 Definisanje projektnih zadataka
 Izbor izraĊivaĉa elaborata u postupku javnih
nabavki
 Izrada elaborata
 Obrada podataka u GIS kartama
Indikatori:
 IzraĊeni elaborati
 IzraĊena karta u GIS sistemu la lejerima : Lokacije,
izdašnosti i rezultata analize, pojasevi zona
sanitarne zaštite
Period implementacje:
Projekat bi se implementirao u perodu od 2015-2020
godine
207
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
100.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :50.000,00 KM
Donatori : 50.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Savjeti MZ
 Komunalno preduzeće
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Racionalno korištenje izvorišta
Naziv programa/projekta:. Dobijanje graĊevinskih dozvola za veće vodovodne sisteme i predaja
komunalnom preduzeću na upravljanje
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Na podruĉju opštine Milići postoji veliki broj izvorišta . Neki
od njih se koriste za vodo-snabdjevnje . Zakonska obaveza je da se svi sistemi kojima se napaja više od pet
domaćinstava daju na upravljanje komunalnom preduzeću . Da bi se ovo i realizovalo neophodno je da
objekti koji se predaju na upravljanje imaju upotrebnu dozvolu . Uslov za dobijanje upotrebne dozvole je da
objekat ispunjava sve potrebne standarde gradnje za vodovodne sisteme, da postoji odgovarajući tretman
vode, da objekat ima potrebnu dokumentaciju (saglasnosti i dozvole)... Većina seoskih i vodovoda za
prigradka naselja nema ispunjene potrebne uslove . Neophodno je ući u proces obezbjeĊivanja
graĊevinskiha zatim i upotrebnih dozvola u skladu sa listom prioriteta koja bi se izradila na osnovu broja
stanovnika koji se sa sistema napaja i kompleksnosti postupka dobijanja dozvola. Dobijene podatke obraditi
na karti u GIS sistemu .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:privredni subjekti u opštini i graĊani
 Bolji pregled raspoloţivih resursa
 Zštita zdravlja ljudi
Oĉekivani rezultati:
 Dobijene graĊevinske i upotrebne dozvole
za vodovodne sisteme
 Vodovodi
predati
na
upravljanje
komunalnom preduzeću
Glavne aktivnosti:
 Definisanje prioriteta vodovodnih sistemaza
koje će se otpoĉeti procesi dobijanja dozvola
 Prikupljanje saglasnosti i dokumentacije i
podnošenje zahtjeva za izdavanje dozvola.
 Izdavanje dozvola
 Predaja sitema komunalnom preduzeću na
upravljanje
Indikatori:
 Dobijene potrebne dozvole za pojedine vodovodne
sisteme
 IzraĊena karta u GIS sistemu sa obiljeţenim
vodovodima kojima upravlja komunalno preduzeće
Period implementacje:
Projekat bi se implementirao u perodu od 2014-2020
godine
208
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
 Obrada podataka u GIS kartama
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
 Komplikovane procedure
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
40.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :40.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Savjeti MZ
 Korisnici vodovodnih sistema
 Komunalno preduzeće
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Racionalno korištenje izvorišta
Naziv programa/projekta: Popis potrebe za ugradnju vodomjera na vodovodne sisteme kojima upravlja
komunalno preduzeće
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Nepostojanje vodomjera na vodovodnim sistemima a u
prvom redu a gradskom vodovodu, dovodi do zloupoterbe i neracionalnog korištenja pitke vode . Zbog ne
postojanja vodomjera nemoguće je odrediti ni stvarne gubitke u vodovodnom sistemu . Zbog zloupotrebe i
neracionalnog korištenja izvorišta, isto se raubuje i dovodi se u opasnost vodosnabdjevanje . Kako bi se sve
ovo preduprijedilo neophodno je izvršiti postavljanje vodomjera kako bi se iskorigovala potrošnja u
domaćinstvima i privrednim subjektima . Realizacijom ideje djelovalo bi se na smanjenje prekomjerne
potrošnje i mogućnosti da se utvrde mjesta na kojima se javlju veći gubici u sistemu . Da di se ušlo u projekat
postavljanja vodomjera prije svega potrebno je izvršiti racionalnu i taĉnu potrebu za ugradnjom istih . Ovo
snimanje situacije bi treblo da izvrši komunalno preduzeće i da taĉan pregled potreba i lokacija za svaki
pojedinaĉni vodovodni sistem . Nakon dostavljanja podataka isti bi se obradili i u GIS sistemu tako da bi se
dobio taĉan kartografski pregled .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:privredni subjekti u opštini i graĊani
 Smanjenje nercinalne potrošnje vode iz
sistema
 Stvaranje uslova za lokalizaciju uskih grla u
sistemu .
Oĉekivani rezultati:
 Definisan pregled koliĉine i lokacije za
postavljanje
vodomjera
po
svakom
pojedinaĉnom vodovodnom sistemu
 Obrada podataka u GIS sistemu .
Indikatori:
209
 Lista potreba za postavljanje vodomjera
 IzraĊene GIS mape sa podacima o potrebi za
vodomjerima
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavne aktivnosti:
 Prikupljanje ulaznih podataka o trenutnom
stanju i potrebi
 Izrada liste potreba i lokacije vodomjera
 Unos podataka na GIS kartama
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Ne zainteresovanost za rješavanje ovog
problema
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
Projekat bi se implementirao od 2014 godine
1.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići : 500,00 KM
Komunalno preduzeće : 500,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Komunalno preduzeće
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski
izvorišta
cilj(evi):
Racionalno
korištenje
Naziv programa/projekta: Apliciranje prema donatorima i ugradnja vodomjera na veće vodovodne
sisteme
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Nepostojanje vodomjera na većim vodovodnim
sistemima a u prvom redu a gradskom vodovodu, dovodi do zloupoterbe i neracionalnog korištenja
pitke vode . Zbog ne postojanja vodomjera nemoguće je odrediti ni stvarne gubitke u vodovodnom
sistemu . Zbog zloupotrebe i neracionalnog korištenja izvorišta isto se raubuje i dovodi se u
opasnost vodosnabdjevanje . Kako bi se sve ovo preduprijedilo neophodno je izvršiti postavljanje
vodomjera kako bi se iskorigovala potrošnja u domaćinstvima i privrednim subjektima .
Realizacijom ideje djelovalo bi se na smanjenje prekomjerne potrošnje i mogućnosti da se utvrde
mjesta na kojima se javlju veći gubici u sistemu . Kako su za realizaciju projekta potrebna velika
finansijska sredstva ista bi se traţila apliciranjem prema donatorima . Za pripremu kvalitetnog
projektnog prijedloga sastavio bi se rojektni tim koji bi naravio analizu problema i izradio aplikaciju .
Od dobijenih sredstva izvršila bi se nabavka vodomjera i repromaterijala dok bi ugradnju i izvoĊenje
potrebnih graĊevinskih radova izvelo komunalno preduzeće .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:privredni subjekti u opštini i graĊani
 Smanjenje nercinalne potrošnje vode iz
sistema
 Stvaranje uslova za lokalizaciju uskih
grla u sistemu .
Oĉekivani rezultati:
210
Indikatori:
 Imenovan tim za izradu aplikacije
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
 IzraĊena aplikacija za donatora
 Izvršena
nabavka
vodomjera
repromaterijala
 Ugradnja opreme
 Primopredaja izvedenih radova
 Projekat apliciran prema donatorima
 Zapisnik sa izbora dobavljaĉa opreme u
i
postupku javnih nabavki
 Protokol o zajedniĉkoj realizaciji projekta
(opština -komunalno)
 Zapisnik o primopredaji izvršenih radova .
Glavne aktivnosti:
 Prikupljanje ulaznih podataka o trenutnom
stanju i potrebi
 Imenovanje tima za izradu projekta
 Praćenje poziva donatora i apliciranje na
iste
 Potpisivanje ugovora i protokola o
zajedniĉkoj realizaciji projekta (opština komunalno)
 Nabvka i izdavanje potrebnih saglasnosti i
odobrenja za graĊenje
 Postupak javnih nabavki opreme i repromaterijala
 Ugradnja opreme
 Primopredaja izvedenih radova
 Izdavanje graevinske dozvole
 Snimanje trase i biljeţenje novog stanja u
GIS kartama
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
 Izostanak dgovora partnera o uslovima
realizacije
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Komunalno preduzeće
Projekat bi se implementirao od 2015-2020
godine kada se ispune potrebni preduslovi .
250.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :30.000,00 KM
Donator : 220.000,00 KM
Komunalno će izvršiti ugradnju
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
211
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Stanovništvo koristi
kvalitetnu vodu .
Naziv programa/projekta:Izgradnja hlorinatora na seoskim vodovodima
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:U opštini Milići hlorisanje i dezinfekcija vode se
vrši na dva vodovodna sistema i to : Gradski vodovod i vodovod Jama – Derventa . Danas na
našem podruĉju izuzetno su rijetke bakteriološki ispravna izvorišta posebno u vrijeme većih oborina
. Sistemi za dezinfekciju vode su obavezni za dobijanje upotrebne dozvole za vodovod . Najveći
vodovod na kome se još uvjek ne vrši dezinfekcija vode je vodovod Alpro- Vukovići-Vrtoĉe-Rajići .
Za ovaj vodovod već postoji odreĊena projektno-tehniĉka dokumentacija kao i nagovještaj UNDP o
sufinansiranju jednog djela sredstava . Pored ovog vodovoda neophodno je sliĉne sisteme izgraditi
i na drugim vodovodima ali i dograditi sisteme na vodovodima koji neki vid dezinfekcije već
posjeduju . Neophodno je napraviti listu prioriteta i polako poĉeti rješavanje ovog problema .
Dobijene podatke unijeti u GIS karte .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa: graĊani
 Zaštita zdravlja korisnika
Oĉekivani rezultati:
 Napravljena lista prioriteta
 Izgradnja sistema za dezinfekciju vode
Glavne aktivnosti:
Indikatori:
 Lista prioriteta
 Imenovan tim za izradu aplikacije
 Projekat apliciran prema donatorima
 Zapisnik sa izbora dobavljaĉa opreme i
izvoĊaĉa radova u postupku javnih nabavki
 Zapisnik o primopredaji izvršenih radova .
Period implementacje:
 Izrada liste prioriteta za postavljanje Projekat bi se implementirao od 2014-2020
godine kada se ispune potrebni preduslovi .
sistema za dezinfekciju vode
 Privlaĉenje donatorskih sredstava
 Izbor izvoĊaĉa radova i dobavljaĉa
opreme putem javnih tendera
 Izgradnja sistema
 Tehniĉki prijem objekata
 Biljeţenje novog stanja u GIS kartama
212
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
350.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :50.000,00 KM
Donator : 300.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Komunalno preduzeće
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Stanovništvo koristi kvalitetnu vodu
Naziv programa/projekta:. Ne provoĊenje mjera sanacije predlozenimelaboratima zona sanitarne zaštite za
izvorišta
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Na podruĉju opštine Milići postoji veliki broj izvorišta . Neki
od njih se koriste za vodosnabdjevnje a neki su ne iskorišteni . Kako je kriza za vodom sve izraţenija nameće
se potreba sagledavanja sopstvenih resursa . Izvorišta koja se koriste za vodosnabdjevanje trebaju imati
uraĊenje elaborate zona sanitarne zaštite. U opštini Milići uraĊena su tri elaborata (Banjica-Raševo, Nikoline
vode-Zalukovik i Jama-Ţutica). Prilikom izrade elaborate zona sanitarne zaštite pored odreĊivanja zona daju
se i preporuke za unapreĊenje zaštite i za otklanjanje nedostataka na sistemeima i okolini, radi unapreĊenja
zaštite kvaliteta vode . Sve utvrĊenje preporuke treba provjeriti i ukoliko su one cjelishodne trebalo bi ući u
proces provoĊenja istih .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:privredni subjekti u opštini i graĊani
 Bolji kvalitet vode
 Zaštita izvorišta
 Zaštita zdravlja ljudi
Oĉekivani rezultati:
 Provjerene tvrdnje iz elaborata
 Primjenjene preporukezaštite izvorišta
Glavne aktivnosti:
 Angaţovanje tima za provjere cjelishodnosti
datih preporuka
 Izrada izvještaja tima o izvršenoj provjeri
 Izbor izvošaĉa za realizaciju korektivnih
aktivnosti
 IzvoĊenje korektivnih aktivnosti
 Primopredaja izvedenih radova
Indikatori:
 Izvještaj o provjeri preporuka na terenu
 Izvještaji o provedenim mjerama
Period implementacje:
Projekat bi se implementirao u perodu od 2014-2020
godine
213
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
300.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :100.000,00 KM
Donatori : 200.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Komunalno preduzeće
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Bolje korištenje vodnih potencijala
Naziv programa/projekta:. Izrada studije o potencijalima instaliranja protoĉnih hidroelektrana
Opravdanost i kratak opis programa/projekta: Opština Milići ima veoma razvijenu hidro mreţu . Potencijal
ovih rijeka i vodotokova je veoma malo iskorišten. Na rijeĉnim tokovima trenutno imajuuzgraĊena tri ribnjaka
za uzgoj konzumne pastrmke od kojih dva rade . Nedaleko od granice opštine Milići na rijeci Studeni Jadar
izgraĊena je protoĉna hidroelektrana dok je u izgradnji jedna protoĉna hidro-elektrana na Zelenom Jadru . Za
navodnjavanje se potencijali rijeka neznatno koriste . U cilju boljeg korištenja ovih prirodnih resursa
neophodnoje napraviti studiju koja bi obuhvatila sve vodne potencijale kojima opština raspolaţe. Studijabi
dala pregled mogućeg korištenja svih znaĉajnijih tokova usmislu izgradnje :protoĉnih hidroelektrana,
izgradnja ribnjaka, termalne izvore ... Dobijeni podaci obradili bi se i u GIS sistemu i kao takvi koristili bi se u
cilju promocije ekonomskih potencijala opštine Milići
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:privredni subjekti - investitori
 Prezentacija vodnog potencijala opštine
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊena studija korištenja vodnog
potencijala opštine Milići
 ObraĊeni podaci u GIS sistemu
Indikatori:
 Izvještaj o predaji studije
 ObraĊeni podaci na GIS bazi karata
Glavne aktivnosti:
 Izbor ustanove kaoja će raditi studiju
 Izrada studije
 Obrada podataka u GIS-u
 Prezentacija dobijenih rezultata
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
PredviĎeni izdaci:
Projekat bi se implementirao u perodu od 2014-2015
godine
20.000,00 KM
214
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Partner(i)
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Izvori: Budţet opštine Milići :20.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 Razvojne agencije, Ministarstva
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast:VODA
Sektorski cilj(evi): Povećanje svijesti o znaĉaju
zaštite ţivotne sredine
Naziv programa/projekta:. Edukacije i edukativni materijal za privrednike i graĊane
Opravdanost i kratak opis programa/projekta: Ljudi ĉesto imaju otpor prema stvarima koji im se nameću
kao obaveza ili model ponašanja . Ovaj otpor ĉesto ima izvor u ne znanju ili ne informisanosti o tome šta se
nekom mjerom ţeli postići i koji efekti mjere treba da uslijede . U tom smislu neophodno je organizovati
edukativne radionice štampati informativne i edukativne brošure i flajere koje treba dijeliti ciljnim grupama .
Sve ove aktivnosti treba uskladiti i usmjeriti ka ciljnim grupama od djece u školama pa prema svim ostalim
slojevima i profilima društva koji imaju neku vrstu uticaja na provoĊenje ciljnih mjera . Ove aktivnosti trebada
prate odreĊene praktiĉne radnje koje se provode na terenu i da se meĊusobno dopunjavaju .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa:privredni subjekti i graĊani
 Podizanje svijesti i informisanosti ciljnih
grupa
Oĉekivani rezultati:
 Napravljen plan edukacija po oblastima sa
vremenskim rasporedom
 Provedene edukacije
 Podjela edukativnog i info materijala
Indikatori:
 Plan edukacija u oblasti zaštite ţivotne sredine
 Izvještaji sa provedenih edukacija
 Izvještaji o podjeli štampanog materijala
Glavne aktivnosti:
 Izrada plana edukacija sa oblastima za
edukaciju i dinamiĉkim planom provoĊenja iz
oblasti zaštite ţivotne sredine
 Organizacija i provoĊenje edukacije
 Štampanje i podjela materijala
 Izvještavanje oprovedenim aktivnostima
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
PredviĎeni izdaci:
Projekat bi se implementirao u perodu od 2014-2020
godine
50.000,00 KM
215
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Partner(i)
 NVO, Obrazovne ustanove
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Izvori: Budţet opštine Milići :20.000,00 KM
Donatori : 30.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
216
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
13. PRIORITETNI PROBLEMI - SEKTOR ZEMLJIŠTA
Sagledavajući rezultate analize podataka vezanih za zemljište moţemo izdvojiti sledeće prioritetne
probleme:
Postojanje površina zagĊenih minima
Još nije otpoĉela realizacija plana upravljanja otpadom
Deponija na Jatarištu opasna po zemljište a enanjm ljudi zagaenje se širi
Gradske deponija ne ispunjava ekološke uslove
Skromna znanja poljoprivrednika o primjeni hemijskih sredstava .
217
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
218
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
AKCIONI PLAN
Plan implementacije 2014 – 2020.
Sektor 2: Zemljište
Projekti / mjere
1.1.
Deminiranje
preostalih
zagaĊenih
površina
Problem koji se
rješava
Postojanje
površina
zagĊenih
minima
2014.
Bezbedno korištenje
zemljišta
2.1. Potpuna
primjena Plana
upravljanja
otpadom
Ne
primjenjivanje
usvojenih
planskih
dokumenata
UnapreĊenje procesa
upravljanja otpadom
2.2. Uklanjanje
deponije na
Jatarištu
Zaustavljanje
procesa širenja
zagaĊenja
zemljišta
UnapreĊenje procesa
upravljanja otpadom
2.3. Saniranje
gradske
deponije
3.3. Edukacija
Orijentacijski period realizacije
(dinamika implementacije)
Cilj
Zaustavljanje
procesa širenja
zagađenja
zemljišta
Unapređenje procesa
upravljanja otpadom
Neznanje dovodi
Prevencija
2015.
2016.
2017
2018
2019
2020
Nositelji
implementacije
Ciljne grupe (korisnici)
Opština Milići
(Civilna zaštita)
Privreda i graĊani
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i
komunalno
preduzeće
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i
Komunalno
preduzeće
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju) i
Komunalno
preduzeće
Opština (sluţba za
Komunalno
preduzeće/Privreda i
graĊani
Privreda / graĊani
Privreda (graĊani)
Poljoprivrednici/graĊan
219
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
poljoprivrednik
a o primjeni i
doziranju
hemijskih
sredstva
do zagađenja
potencijalnih
zagađivača
pojoprivredu) i
savjetodavne
sluţbe
i
220
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
PROJEKTI ZA SEKTOR ZEMLJIŠTE
221
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast: ZEMLJIŠTE
Sektorski cilj(evi): Bezbedno korištenje zemljišta
Naziv programa/projekta: Deminiranje preostalih zagaĊenih površina
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Ratna dejstva voĊena devedesetih godina na prostoru
opštine Milići za sobom su ostavila minska polja . Uprkos velikom poslu do sada odraĊenom i vremenu koje
je proteklo od završetka rata još uvjek na više lokaliteta postoje zaostala minska sredstva . Prostor zagaĊen
sa minsko - eksplozivnim ubojnim sredstvima prvenstveno se odnosi na lokalitete u blizini granice sa
opštinom Srebrenica i u okolini Nove Kasabe gdje su zvaniĉno registrovana minska polja (riziĉne minske
površine) na podruĉju naseljenih mjesta Đile, Gunjaci, Bešići, Rupovo Brdo, Skugrići i Sebioĉina koja
pokrivaju ukupno 48.91 ha. Procesje usporen sloţenošću posla i malom brojustruĉnih ljudi koji se ovim
poslom bave. Poslovi se koordiniraju preko opštinske sluţbe civine zaštite . Deminerski timovi dolaze iz
oruţanih snaga BiH i rade po svom programu tako da obuhvate cjelo podruĉje BiH . Teba nastavitiiistrajati u
deminiranju sve dok se minska polja u potpunosti ne uklone . Uklanjanjaem mina omogućiće se bezbedan
pristup i korištenje zemljišta .
Ciljna grupa: graĊani i privredni subjekti u opštini
Cilj/evi projekta:
 Bezbedno kretanje i korištenje zemljišta
Oĉekivani rezultati:
 Otklanjanje opasnostiod mina
 Stvoreniusloviza korištenje zemljišta
Indikatori:
 Izvještaji sluţbe civilne zaštite o uklanjanju minskih
polja
Glavne aktivnosti:
 Angaţovanje deminerskog tima
 Deminiranje zagaĊenih površina
 Izvještavanje od površinama koje su
deminirane
 Obiljeţavanje deminiranihpovršina nakartama
 Unos svih raspoloţivih podataka u GIS karte
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
 Prezauzetost deminerskog tima
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Oruţane snage BiH
Projekat bi se implementirao od 2014-2020 godine
350.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :30.000,00 KM
Oruţane snage BiH: 320.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići /Civilna zaštita/
222
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast: ZEMLJIŠTE
Sektorski
cilj(evi):
upravljanja otpadom
UnapreĊenje
procesa
Naziv programa/projekta:Potpuna primjena Plana upravljanja otpadom
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Skupština opštine Milići krajem 2013. Godine usvojila je
plan upravljanja otpadom . Ovo je jedan odplanova koji je trebao da proizaĊe i LEAP-a ali aktuelnost
situacijeuslovila je da se prvo izradi Plan upravljanja otpadom a kasnijeLEAP. Otpad se trenutno odlaţe
na gradsku deponiju na prostoru rudnika boksita . Od 2014godinetrebao bi da poĉne odvoz otpada na
regionalnu deponiju Crni vrh koja ispunjava sve ekološke standarde za odlaganje otpada . Planom
upravljanja otpadom definisani su svi neophodnikoraci koje je potrebnopreuzeti kako bi se ovaj proces
spremno doĉekao te bio ekonomski odrţiv . Planom je definisano sve ono što je zasam proces bitno :
Koliĉine i vrste otpada, plan proširenja podruĉja sakupljanja, proizvoĊaĉi otpada, pregled stanja u
komunalnom preduzeću, edukativni programi i programi informisanja stanovništva ... Problem je što još
uvjek nije došlo do suštinske realizacijeaktivnosti iz plana . Zapoĉinjanjem realizacije ativnosti i
provoĊenjem istih rješiće se najveći broj problema vezanih za otpad .
Ciljna grupa: graĊani i privredni subjekti u opštini
Cilj/evi projekta:
 UnapreĊenje procesa upravljanja otpadom
Oĉekivani rezultati:
 ProvoĊenje aktivnosti predviĊenih planom
Indikatori:
 Izvještaji o ralizaciji plana
Glavne aktivnosti:
 Otpoĉinjanje realizacije aktivnosti i imanovanje
odgovornihosobaza iste
 Realizacija planiranih aktivnosti
 Izvještavanje o provedenim aktivnostima
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Nedostatak sredstava
 Ne preuzimanje odgovornosti od strane osoba
koje po prirodi posla treba da provode aktivnosti
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Komunalno preduzeće
Projekat bi se implementirao od 2014-2018 godine
161.400,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :61.400,00 KM
Fond zazaštitu ţivotne sredine: 100.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići /Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
223
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast: ZEMLJIŠTE
Sektorski cilj(evi):
upravljanja otpadom
UnapreĊenje
procesa
Naziv programa/projekta: Uklanjanje deponije na Jatarištu
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Deponije ţivotinjskog izmeta koje kroz ishranu koriste
hormonske stimulanse i antibiotike su opasne i zagaĊuju zemljište ukoje dospiju . Na podruĉju opštine
Milići na lokalitetu Jatarište formirana je divlja deponija otpada izmeta iz farme koka nosilja u Vukšić Polju .
Ovaj izmet sadrţi hormone i antibiotike zbog naĉina ishrane koka . Problem se još više multiplicira jer
stanovništvo nije svijesno sadrţaja koje ovaj izmet pa ga koriste za naĊubravanje njiva . Na ovaj naĉin
zagaĊuju se nove površine a kako se na tim površinama gaji povrće voće i druga hrana hormoni i
antibiotici završavaju u plodovima a kasnije kroz ishranu plodova utiĉu na ljude . Radi spreĉavanja
ovakvevrste zagaĊenja neophodno je stupiti u kontakt sa rukovodstvom fabrike kako bi se iznašle druge
mogućnosti za odlaganje ovog otpada . Dobro rješenje bi bilo da se ovaj otpad odlaţe u jame iz kojih je
eksploatisana ruda i zagrnu sa inertnim materijalom .
Ciljna grupa: graĊani i privredni subjekti u opštini
Cilj/evi projekta:
 Smanjenje zagaĊenja zemljišta
Oĉekivani rezultati:
 Zatvaranje deponije
Indikatori:
 Izvještaji sluţbi o sanaciji divljih deponija
Glavne aktivnosti:
 Uspostavljanje kontakta sa rukovodstvom farme
 Sanacija deponije
 Odlaganje budućih koliĉina na prihvatljiv naĉin
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Izostanak dogovora sa rukovodstvom farme
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Uprava farme koka nosilja
Projekat bi se implementirao od 2014-2015 godine
Izvori: -
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići / Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju /
224
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast: ZEMLJIŠTE
Sektorski cilj(evi):
upravljanja otpadom
UnapreĊenje
procesa
Naziv programa/projekta: Sanacija gradske deponije
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Deponovanje otpada se vrši na gradskoj deponiji koja je
smještena na prostoru rudnika Boksit Milići . Saradnja sa rudnikom omogućila je da se otpad deponuje u
iskopana okna iz kojih je izvaĊenja ruda i da se otpad zagrne jalovinom što predstavlja koliko toliko
prihvatljiv naĉin zbrinjavanja otpada . Gradska deponijanije ureĊenja nema ekološku i graĊevinsku dozvolu
i ne moţe ih ni dobiti . Problem je karcitna podloga koja je izuzetno propustljiva i na taj naĉin se vrši
zagaĊenje podzemnih tokova i zemljišta . Otvaranjem regionalne deponijestvoriće seuslovi za sanaciju i
zatvaranje postojeće deponije . Ova aktivnostće se završiti uz pomoć Fonda za zaštituţivotne sredine koji
pomaţe ovakve projekte .
Ciljna grupa: graĊani i privredni subjekti u opštini
Cilj/evi projekta:
 Smanjenje zagaĊenja zemljišta
Oĉekivani rezultati:
 Zatvaranje i sanacija deponije
Indikatori:
 Izvještaji o sanaciji deponije
Glavne aktivnosti:
 Izrada i apliciranje projekta za sanaciju i
zatvaranje deponije
 Izbor izvoĊaĉa radova
 Sanacija deponije
 Zatvaranje deponije
 Izvještaj o realizaciji aktivnosti
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Neodobravanje projekta
PredviĎeni izdaci: 100.000,00
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Komunalno preduzeće
Projekat bi se implementirao od 2018-2020 godine
Izvori: Donator : 80.000,00
Opština : 20.000,00
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići / Odjeljenje za prostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju /
225
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast: ZEMLJIŠTE
Sektorski
cilj(evi):
Prevencija
potencijalnih
zagađivača
Naziv programa/projekta:Edukacija poljoprivrednika o primjeni i doziranju hemijskih sredstva
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Trenutni naĉin poljoprivredne proizvodnje na opštini milići
ne prijetizagaĊenju zemljišta . Iako je trenutna situacija uovom smislu povoljna zagaĊenje zemljišta
primjenom hemijskih sredstava pri provoĊenju agrotehniĉkih mjera je latentna opasnost. Ovaopasnost je
utoliko veća ako se zna da većina našihpoljoprivrednika nema iskustvo u primjeni ovih sredstava kako u
smislu doziranja tako i u smilu odabira preparata . Da bi se ova opasnost preduprijedila potrebno je
organizovati edukacije za poljopruvrednike na ovu temu . Edukacije provoditi kroz koordinaciju opštinskih
poljoprivrednih sluţbi i struĉnih savjetodavnih sluţbi . Pored edukacija izvršiti štampu brošura koje bi se
dostavljale poljoprivrednicima
Ciljna grupa:Poljoprivrednici /graĊani
Cilj/evi projekta:
 Prevencija potencijalnih zagađivača
Oĉekivani rezultati:
 Povećanja znanja poljoprivrednika o
štetnosti doziranju i primjeni hemijskih
sredstava
Indikatori:
 Izvještaji poljoprivredne sluţbe o odrţanim
edukacijama
 Broj podjeljenih brošura
Glavne aktivnosti:
 Angaţovanje edukatora
 Organizacija edukacija
 Štampanje i distribucija brošura
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost poljoprivrednika
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Savjetodavne poljoprivredne sluţbe
Projekat bi se implementirao od 2014-2020 godine
6.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :6.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići /sluţba za poljoprivredu/
226
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
14. PRIORITENI PROBLEMI - SEKTOR VAZDUHA
Nedostatakmonintoringa zaprećenje kvaliteta vazduha i nivoa buke
Velika koliĉina prašine na regionalnom putu Milići – Zeleni Jadar
Promocija energetske efikasnosti u graĊenju objekata
227
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
228
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
AKCIONI PLAN
Plan implementacije 2014 – 2020.
Sektor 3: Vazduh
Projekti / mjere
1.1. UvoĊenje
kontrolnog
monintoringa
za praćenje
kvaliteta
vazduha i
nivoa buke
1.2.Izgradnja
vodenih
barijera na
izlazu sa
kopova na
regionalni put
radi spiranja
toĉkova
2.1.
Pribliţavanje
standarda
energetske
efikasnosti u
graĊenju
objekata
Problem koji se
rješava
Nedostatakmoni
ntoringa
zaprećenje
kvaliteta
vazduha i nivoa
buke
Koliĉina prašine
na regionalnom
putu Milići –
Zeleni Jadar
Ne
primjenjivanje
standarda
energetske
efikasnosti u
graĊenju
objekata na
opštini Milići
Orijentacijski period realizacije
(dinamika implementacije)
Nositelji
implementacije
Ciljne grupe (korisnici)
Osigurati dobar
kvalitet vazduha i
kontrola nivoa buke
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju )
Privreda / graĊani
Smanjenje koliĉine
prašine koja se na
toĉkovima iznese na
put
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju )
Privreda
Promocija energetske
efikasnosti u graĊenju
objekata
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda i graĊani
Cilj
2014.
2015.
2016.
2017
2018
2019
2020
229
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
PROJEKTI ZA SEKTOR VAZDUH
230
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast: VAZDUH
Sektorski cilj(evi): Osigurati
vazduha i kontrola nivoa buke
dobar
kvalitet
Naziv programa/projekta:UvoĊenje kontrolnog monintoringa za praćenje kvaliteta vazduha i nivoa buke
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Podaci sa kojima se raspolaţe a odnose se a kvalitet
vazduha i nivo buke u opštini Milići potiĉu iz dva izvora . Prvi su publikovani podaci koji su izmjereni ili
preuzeti za izradu nekih analiza ili planskih dokumenata . Drugi izvor su podaci mjerenja koju vrše sami
privredni subjekti pri dobijanju ili reviziji ekoloških dozvola . Na osnovu ovih podataka koncentracija
polutanata u vazduhu i nivo buke kreću se u granicama dozvoljenih vrijednosti . Uprkos ovim podacima
povremeno se javljaju prituţbe graĊana na odreĊene pojave (nivo buke, konentracija prašine u vazduhu...)
Radi olje kontrole i elevantnijih podataka neophodno je angaţovati neko lice koje bi bilo spremno
nepristrasno izmjeriti traţene parametre u momentu kada postoji indicija ili prituţba da su neke od
devijacija koje se odnose na kvalitet vazduha i nivo buke . Dobijanjem ovih rezultata svorii bi se uslovi za
argumentovano djelovanje sluţbi u cilju zaštite graĊana .
Ciljna grupa:Privreda i preduzetništvo /graĊani
Cilj/evi projekta:
 Poboljšan siste kontrole
Oĉekivani rezultati:
 Uspostavljena mogućnost za nezavisnu
kontrolu
 Poboljšana kontrola kvaliteta vazduha i
nivoa buke
Indikatori:
 Ugovor o angaţovanju lica za nezavisno
mjerenje
 Izvještaji o izvršenim mjerenjima
Glavne aktivnosti:
 Angaţovanje nezavisnog lica za mjerenje
 Djelovanje po potrebi
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Nedostatak interesa i sredstava za realizaciju
projekta
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
Projekat bi se implementirao od 2014-2020 godine
6.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :6.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:

Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast: VAZDUH
Sektorski cilj(evi): Smanjenje koliĉine prašine koja
se na toĉkovima iznese na put
231
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Naziv programa/projekta: Izgradnja vodenih barijera na izlazu sa kopova na regionalni put radi spiranja
toĉkov
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Prilikom kretanja kamiona za izvoz rude po kopu na
toĉkove kamiona lijepi se velika koliĉina zemlje . Prilikom izlaska kamiona na cestu i povećanjem brzine
njihovog kretanja velika koliĉina zemlje spadana kolovoz . Kada se ista osuši pretvara se u prašinui koju
vozila podiţu i znaĉajno smanjuju kvalitet vazduha . Prevazilaţenje ove situacije moguće je preduprijediti
spiranjem toĉkova kamiona ili izgradnjom vodenih barijera krozkoje bi kamioni prolazili priliko izlaska na
asfaltni put . Na ovaj naĉin znaĉajno bi se smanjila koliĉina iznešene zemlje i blata a samim tim i prašine
na kolovozu . Aktivnot bi se realizovala kroz zahtjev kompaniji Boksit da obezbedi spiranje toĉkova
kamiona na dvije lokacije (izlazsa kopa Crvene stijene i Braćan )
Ciljna grupa:Privreda
Cilj/evi projekta:
 Poboljšan kvalitet vazduha uz regionalni
put Milidi – Zeleni Jadar
Oĉekivani rezultati:
 IzgraĊene barijere za spiranje toĉkova
 Poboljšanje kvaliteta vazduha
Indikatori:
 Izvještaj komunalnepolicije o izgraĊenim
barijerama
 Izvještaji o izvršenim mjerenjima kvaliteta
vazduha
Glavne aktivnosti:
 Kontaktiranje rukovodstva kompanije Boksit
 Izrada vodenih barijera
 Kontrola kvaliteta vazduha
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Izostanak dogovora sa kompanijom Boksit
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 AD Boksit Milići
Projekat bi se implementirao 2014 godine
-
Izvori: -
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
232
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektorski
cilj(evi):
Promocija
efikasnosti u graĊenju objekata
Sektor/Oblast: VAZDUH
energetske
Naziv programa/projekta:Pribliţavanje standarda energetske efikasnosti u graĊenju objekata
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Enrgetskoj efikasnosti u svijtu se poklanja velika paţnja .
Poboljšavanjem energetskih svojstava objekata ili drugih vidova potrošnje energije proizvode se uštede u
energentu i novcu ali se štiti i šivotna sredina . Većina objekata za zagrijevanje koristi neko od goriva koje
spaljuje u namjenskim kotlovima ili pećima . Ukoliko je energetska efiksnost objekta mala dolazi do veliih
gubitaka toplotne energije što za posledicu ima veći utrošak goriva. Sagorijevanjem veće koliĉie goriva u
atmosferu se emituje veća koliĉina otpadnih gasova koji zagaĊuju vazduh . loša finansijaska situacija ali i
nedostatak projektne kuture utiĉe da se većina objekata koji se grade, grade sa niskom stopom
energetske efikasnosti . Preko svojih slubi zaduţenih za gradnju opština treba da : promoviše , edukje i
priblizava standarde gradnje i projektovanja energetski efikasnih objekata . Opština treba da prilikom
graĊenja objekata gradi energetski efikasne objekte i na taj naĉin daje primjer drugima .
Ciljna grupa: graĊani i privreda
Cilj/evi projekta:
 Veda primjena energtske efikasnosti u
gradnji objekata i projektovanju
Oĉekivani rezultati:
 Promovisana energetska efikasnost
projektovanju i gradnji objekata
u
Indikatori:
 Izvještaji o provedenim edukacijama
 Broj podjeljenih brošura
Glavne aktivnosti:
 Angaţovanje edukatora
 Organizacija edukacija
 Štampanje i distribucija brošura
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost graĊana i privrede za
ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)

Projekat bi se implementirao od 2014-2020 godine
5.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići : 5.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
233
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
15. PRIORITETNI PROBLEMI - SEKTOR BIODIVERZITET
Ne postoji istraţivanje koje je preciznije ustanovilo biljne i ţivotinjske vrste koje ţive na našem podruĉju te o
njihovom lokacijskom rasporedu .
Ne postoji strategija mjera ţaštite karakteristiĉnih biodiverziteta
Sa sigurnošću zanamo da su na našem podruĉju prisutne endemske , ugroţene i rijetke vrste a da nije ništa
preuzeto na njihovoj zaštiti.
Nedovoljna promocija prirodnih vrijednosti
234
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
235
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
AKCIONI PLAN
Plan implementacije 2014 – 2020.
Sektor 4: Biodiverzitet
Projekti / mjere
1.1.Istraţivanje
o prisutnosti i
rasprostranjen
osti boanskog
šargana i
srodnih vrsta
ţivotinja
1.2.
Istraţivanje o
vrstama ria i
drugih
organizama
koje
naseljavaju
naše vode
1.3.
Istraţivanje o
vrstama i
rasprostranjen
osti bilja i
drveća u našoj
opštini
Problem koji se
rješava
Ne postoji
istraţivanje koje
je preciznije
ustanovilo biljne
i ţivotinjske
vrste koje ţive
na našem
podruĉju te o
njihovom
lokacijskom
rasporedu .
Ne postoji
istraţivanje koje
je preciznije
ustanovilo biljne
i ţivotinjske
vrste koje ţive
na našem
podruĉju te o
njihovom
lokacijskom
rasporedu .
Ne postoji
istraţivanje koje
je preciznije
ustanovilo biljne
i ţivotinjske
vrste koje ţive
na našem
podruĉju te o
Orijentacijski period realizacije
(dinamika implementacije)
Nositelji
implementacije
Ciljne grupe (korisnici)
Evidentiranje flore i
faune opštine Milići
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda i graĊani
Evidentiranje flore i
faune opštine Milići
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Evidentiranje flore i
faune opštine Milići
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Cilj
2014.
2015.
2016.
2017
2018
2019
2020
Privreda i graĊani
Privreda / graĊani
236
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
1.4.
Istraţivanje o
vrstama i
rasprostranjen
osti gljiva na
našoj opštini
2.1. Izrada
strategije
zaštite flore i
faune opštine
Milići
3.1.
Poribljavanje
vodotokova
4.1.Promocija
prirodnih
vrijednosti
opštine
njihovom
lokacijskom
rasporedu .
Ne postoji
istraţivanje koje
je preciznije
ustanovilo biljne
i ţivotinjske
vrste koje ţive
na našem
podruĉju te o
njihovom
lokacijskom
rasporedu .
Ne postoji
strategija mjera
ţaštite
karakteristiĉnih
biodiverziteta
Sa sigurnošću
zanamo da su
na našem
podruĉju
prisutne
endemske ,
ugroţene i
rijetke vrste a da
nije ništa
preuzeto na
njihovoj zaštiti.
Nedovoljna
promocija
prirodnih
vrijednosti
Evidentiranje flore i
faune opštine Milići
Zaštita karakterstinih
biodiverziteta
Optimalizacija broja
biljnih i životinjskih
vrsta i zaštita njihovih
staništa
Bolje iskorištenje
prirodnog bogastva
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda (graĊani)
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda (graĊani)
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda (graĊani)
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda (graĊani)
237
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
PROJEKTI ZA SEKTOR BIODIVERZITET
238
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektorski cilj(evi): Evidentiranje flore i faune
opštine Milići
Sektor/Oblast: BIODIVERZITET
Naziv programa/projekta:Istraţivanje o prisutnosti i rasprostranjenosti boanskog šargana i srodnih vrsta
ţivotinja .
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Za prisustvo bosanskog šargana na podruĉju opštine
Milići nema zvaniĉne nauĉne potvrde. Razlog ovakve pojave leţi da je to malo poznat varijatet šarke koji
se ĉesto i lako miješa sa drugim srodnim vrstma . Kao i ostale otrovnice izporodice ljutica ove ţivotinje su
neopravdano omraţene u narodu . Postoji veoma vjerovatna predposavka o tome da ova endemska vrsta
naseljava podruĉje opštine Milići . U prilog ovoj predpostavci ide i ĉinjenica da je ova vrsta zmije zvaniĉno
registrovana na prostoru Jahorine i romanijskom platou . Postoje pouzdani dokazi njenog prisustva na
prostoru i u široj okolini Partizanskog polja (Kraljevo polje) u susjednoj opštini Han Pijesak, koje se nalazi
u blizini graice sa našom opštinom . TakoĊe postoje i kazivanja ljudi koji opisuju viĊene ili ubijene zmije za
koje moţemo reći da se najvjerovatnije radi o bosanskom šarganu . Ovo je endemska vrsta i predstavlja
prestiţ ukoliko se njeno stanište zvaniĉno potvrdi u našoj opštini . Ideja je da se u prvom koraku prikupe
informacije o mogućim lokacijama na terenu a da se zatim izvrši istraţivanje i provjera u smislu
evidentiranja postojaja i lokaliteta na kojima se ista pojavljuje . Ukoliko rezultati budu oĉekivani podatke o
rasprostranjenosti ove endemske vrste ali i srodnih vrsta koji se uz put ustanove unesu u GIS karte .
Dobijene podatke prezentovati pute medija i sajta opštine a ukoliko ostoji mogućnost urediti staze do
njihovih staništa i ponuditi ih zainteresovanim turistiĉkim potencijalima opštine radi obogaćenja ponude i
razvoja ove grane . TakoĊe kako se radi o vrsti prema kojoj postoje predrasude neophodno je raditi na
edukaciji stanovništva i primjeniti zakonom propisane mjere zaštite .
Ciljna grupa: graĊani i privreda
Cilj/evi projekta:
 Evidentiranje i zaštita rijetkih i ugroţenih
vrsta
 Proširenje turistiĉke ponude
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊeno istraţivanje o postojanju
rasprostranjenosti
 Obogaćena turistiĉka ponuda
i
Indikatori:
 Izvještaji o istraţivanju
 Objava rezultata na sajtu
Glavne aktivnosti:
 Prikupljanje informacija sa terena
 Istraţivanje o rasprostranjenosti šargana i
srodnih vrsta
 Objava dobijenih rezultata
 Izrada GIS karata sa arealima
rasprostranjenosti
 Štampanje i distribucija brošura
 Edukacija stanovništva
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Projekat bi se implementirao od 2014-2016 godine
5.000,00 KM
239
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Izvori: Budţet opštine Milići : 5.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Partner(i)

Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast: BIODIVERZITET
Sektorski cilj(evi): Evidentiranje flore i faune
opštine Milići
Naziv programa/projekta:Istraţivanje o prisutnosti i rasprostranjenosti biljnih i ţivotinjskih vrsta u opštini
Milići .
Opravdanost i kratak opis programa/projekta: Na podruĉju opštine Milići ţivi veći broj biljnih i
ţivotinjskih vrsta . Neke od njih su ugroţene rijetke ili endemske vrste . Za našu opštinu ne postoji nijedno
istraţivanje koje daje pregled prisutne flore i faune a kamoli procjene broja i lokacija staništa . Radi
oĉuvanja ovg eko-sistema neophodno je napraviti registre flore i faune opštine Milići sa procjenom
brojnosti i lokacijom upeĉatljivih staništa (biljaka, kopnenih ţivotinja, gljiva i riba) . Nakon dobijanja
podataka iste pohraniti na GIS kartama . Zanimljive i rijetke vrste mogu biti interesantne i kao turistiĉki
potencijal pa se mogu ponusiti zainteresovanim subjektima iz oblasti turizma radi razvoja ove grane . Za
rijetke i ugroţene vrste potrebno provesti mjere zaštite u skladu sa Zakonom .
Ciljna grupa: graĊani i privreda
Cilj/evi projekta:
 Evidentiranje i zaštita rijetkih i ugroţenih
vrsta
 Proširenje turistiĉke ponude
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊeno istraţivanje o postojanju
rasprostranjenosti flore i faune opštine
 Obogaćena turistiĉka ponuda
Glavne aktivnosti:
 Prikupljanje informacija sa terena
 Istraţivanje o prisutnosti i rasprostranjenosti
pojedinih vrsta flore i faune
 Objava dobijenih rezultata
 Izrada GIS karata sa arealima
rasprostranjenosti
 Štampanje i distribucija brošura
 Preuzimanje mjera zaštite za one vrste za koje
se ukazuje potreba
 Edukacija stanovništva
i
Indikatori:
 Izvještaji o istraţivanju
 Objava rezultata na sajtu
Period implementacje:
Projekat bi se implementirao od 2016-2018 godine
240
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
30.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići : 30.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:

Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast: BIODIVERZITET
Sektorski
cilj(evi):
biodiverziteta
Zaštita
karakterstinih
Naziv programa/projekta:Izrada strategije zaštite flore i faune opštine Milići
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Nakon prikupljanja informacija o vrstama i
rasprostranjenosti pojeednih biljnih i ţivotinjskih vrsta, neophodno je napraviti strategiju zaštite
karaktristiĉnih biodiverziteta . Izradom strategje stekao bi se jasan uvid u postojeće stanje. Analizom
postojećeg stanja utvrdilo bi se koji biodiverziteti i koje vrste ugroţeni te na koji naĉin ih je potrebno zaštititi
. ProvoĊenjem mjera zaštite stvorili bi se uslovi za oĉuvanje ugroţenih vrsta . Strategijom bi se uspostavio
planski i sistemski pristup ovom problemu . Svi podaci bili bi obraĊeni i unjeti u GIS karte . Dobijene
podatke prezentovati pute medija i sajta opštine. Strategija bi prepoznala i koji su to turistiĉki interesantni
potencijali. Kada se isti prepozaju ponuditi ih zainteresovanim turistiĉkim radnicima opštine radi
obogaćenja ponude i razvoja ove grane .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa: graĊani i privreda
 Sistemski pristup zaštiti prirodnih vrijednosti
 Proširenje turistiĉke ponude
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊena strategij zaštite biodiverziteta i
ugroţenih vrsta opštine Milići
 Obogaćena turistiĉka ponuda
Indikatori:
 Odluka o usvajanju strategije
 Objava rezultata na sajtu
241
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavne aktivnosti:
 Prikupljanje informacija sa terena
 Analiza stanja
 Izrada i usvajanje strategije
 Objava dobijenih rezultata
 Izrada GIS karata sa rezultatima
 Promocija rezultata na sajtu
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
Projekat bi se implementirao od 2018-2020 godine
2.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići : 2.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 NVO
Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast: BIODIVERZITET
Sektorski cilj(evi): Optimalizacija broja biljnih i
ţivotinjskih vrsta i zaštita njihovih staništa
Naziv programa/projekta:Poribljavanje vodotokova
Opravdanost i kratak opis programa/projekta: Djelovanjem raznih faktora (zagaĊenje, krivolov...) riblji
fond je znaĉajno osiromašen . U proteklom periodu u manjim koliĉinama puštana je u vode Studenog
Jadra mlaĊ potoĉne pastrmke . Ova poribljavanja nisu ni izbliza imala ni kvantitet ni kontinuitet za ozbiljnije
poboljšanje postojećeg stanja . Uporedo sa aktivnostima na smanjenju zagaĊenja treba prići i aktivnostima
na oţivljavanju vodotokova . Prije svega neophodno je napraviti plan poribljavanja na period do 2020
godine . u planu bi se nalazili svi referentni podaci o vrstama koliĉinama i lokacijama isputa mlaĊi . U
partnerstvu sa lokalnim SRD uspostaviti efikasniju riboĉuvarsku sluţbu te dogovoriti obavezu izvoĊenja
najmanje ĉetiri akcije ĉišćenja korita rijeka na lokacijama gdije će se mlaĊ ispuštati . Ovo je uslov da bi se
odreĊeni revir poribio .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa: graĊani i privreda
 Obogaćivanje prirode
 Proširenje turistiĉke ponude
Oĉekivani rezultati:
 Obogaćen riblji fond
 Obogaćena turistiĉka ponuda
Indikatori:
 Izvjetaji sa akcija poribljavanja
 Objava rezultata na sajtu
242
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavne aktivnosti:
 Izrada plana poribljavanja
 Nabavka mlaĊi
 Poribljavanje vodotokova
 Uspostava posebnih revira
 Izrada GIS karata sa rezultatima
 Promocija rezultata na sajtu
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
Projekat bi se implementirao od 2014-2020 godine
12.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići : 12.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
 NVO- SRD
Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
Sektor/Oblast: BIODIVERZITET
Sektorski cilj(evi): Bolje iskorištenje prirodnog
bogatstva
Naziv programa/projekta:Promocija prirodnih vrijednosti opštine Milići .
Opravdanost i kratak opis programa/projekta: Na podruĉju opštine Milići ţivi veći broj biljnih i
ţivotinjskih vrsta . Neke od njih su ugroţene rijetke ili endemske vrste . Prirodno bogastvo moţe biti
znaĉajan turistiĉki potencijal . Rjetke i endemske vrste predstavljaju svojevrstan kuriozitet . Ĉiste i ribom
bogate rijeke i bogatstvo divljaĉi je znaĉajan potencijal u lovnom i ribolovnom turizmu . Sve znaĉajniji je i
takozvani mikološki urizam koji kroz organizacije dana gljiva i izloţbi gljiva privlaĉi veliki broj zaljubljenika u
ovaj hobi . Nakon prikupljanja podataka o prisutnosti i rasprostranjenosti prirodnog bogastva te unošenja
ovih podataka u GIS karte, neophodno je raditi na promociji prirodnih vrijednosti . Promociju vršiti u
partnerstvu sa zainteresovanim subjektima iz oblasti turizma . Promociju vršiti putem web stranice opštine
na sajmovima , izradom posebnih prezentacija i štampanjem promotivnog materijala .
Cilj/evi projekta:
Ciljna grupa: graĊani i privreda
 Promocija prirodnih vrijednosti
 Proširenje turistiĉke ponude
Oĉekivani rezultati:
 Sklapanje partnerstava za efikasniju
promociju
 Promocija prirodnih vrijednosti opštine
Indikatori:
 Sporazumi o zajedniĉkom djelovanju
 Izvještaji sa promotivnih akcija
243
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Glavne aktivnosti:
 Sklapanje partnerstava o zajedniĉkom
djelovanju sa zainteresovanim stranama
 Objava dobijenih rezultata kroz istraţivanja
 Izrada GIS karata sa podacima o prirodnim
vrijednostima
 Štampanje i distribucija brošura i promo
materijala
 Izrada prezentacija
 Posjeta sajmovima
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Privredni subjekti iz oblasti turizma
 SRD Milići
 LU Komić Milići
Projekat bi se implementirao od 2014-2020 godine
30.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići : 20.000,00 KM
Privreda izoblasti turizma : 10.000,00
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići / Odjeljenje zaprivredu i društvene
djelatnosti/
244
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
16. PRIORITETNI PROBLEMI - SEKTOR KULTURNO ISTORIJSKI LOKALITETI
Nisu evidentirani svi kulturno-istorijski lokaliteti na opštini Milići
Ne provode se mjere zaštite kultuno-istorijskih vrijednosti
Lokacije kulturno-istorijskih lokaliteta nisu ureĊeni pristupaĉnost je oteţana
Potencijali kulturno-istorijskih lokacija se malo koriste
Nepostoji strategija zaštite kulturno-istorijskih nalazišta
245
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
AKCIONI PLAN
Plan implementacije 2014 – 2020.
Sektor 4: KULTURNO ISTORIJSKI LOKALITETI
Projekti / mjere
1.1.Elaborat
evidencije svih
kulturno
istorijskih
lokaliteta
2.1.Izrada
strategije
zaštite i
restauracije
kultuno
istorijskog
nasleĊa
3.1.UreĊenje
kulturno
istorijskih
lokaliteta i
pristupa istim
4.1.Promocija
kulturno
istorijskih
vrijednosti
Problem koji se
rješava
Nisu
evidentirani svi
kulturnoistorijski
lokaliteti na
opštini Milidi
Nepostoji
strategija zaštite
kulturnoistorijskih
nalazišta
Lokacije
kulturnoistorijskih
lokaliteta nisu
uređeni
pristupačnost je
otežana
Potencijali
kulturnoistorijskih
lokacija se malo
Orijentacijski period realizacije
(dinamika implementacije)
Nositelji
implementacije
Ciljne grupe (korisnici)
Evidentiranje
nepoznatih i
sakupljanje
informacija o svim
poznatim istorijskim
lokalitetima opštine
Milići
Opština Milići
(Odjeljenje za
privredu i
društvene
djelatnosti)
Privreda i graĊani
Sistemski pristup
zaštite kulturno
istorijskih vrijednosti
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
i(Odjeljenje za
privredu i
društvene
djelatnosti)
Zaštita uz otvatanje
kulturno-istorijskih
vrijednosti
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
ekologiju)
Privreda / graĊani
Oplemenjivanje
turistiĉke ponude
Opština Milići
(Odjeljenje
zaprostorno
ureĊenje
graĊevinarstvo i
Privreda (graĊani)
Cilj
2014.
2015.
2016.
2017
2018
2019
2020
Privreda i graĊani
246
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
koriste
ekologiju) i
(Odjeljenje za
privredu i
društvene
djelatnosti)
247
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
PROJEKTI ZA SEKTOR KULTURNO ISTORIJSKI LOKALITETI
248
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast: KULTURNO ISTORIJSKI
LOKALITETI
Sektorski cilj(evi): Evidentiranje nepoznatih i
sakupljanje informacija o svim poznatim istorijskim
lokalitetima opštine Milići
Naziv programa/projekta:Elaborat evidencije svih kulturno istorijskih lokaliteta
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Na opštini Milići po podacima kojima se raspolaţe,
postoji veliki broj kulturno istorijskih nalazišta iz raznih istorijskih perioda . Pored onih koji su evidentirani a
navedeni su i u ovom dokumentu u djelu analize stanja . Pored onih koji su evidentirani na cijelom
podruĉju opštine postoji veliki broj onih koji nisu evidentirani . Neophodno je uz podršku ljudi na terenu
(MZ. Lokalnih istoriĉara ...) prikupiti sve informacije o lokacijama i objediniti ih sa već utvrĊenim . U
elaboratu detaljno opisati stanje u kojem se nalaze napraviti fotodokuentacju i izvršiti procjenu starosti .
Sve podatke obraditi kroz GIS baze .
Ciljna grupa: graĊani i privreda
Cilj/evi projekta:
 Evidentiranje svih lokaliteta na opštini
Oĉekivani rezultati:
Indikatori:
 Izvještaji o istraţivanju
 GIS karte sa podacima iz istraţivanja
 IzraĊen elaborat
 UreĊena GIS baza
Glavne aktivnosti:
 Prikupljanje informacija sa terena
 Istraţivanje i prikupljanje svih dokaza za
lokalitet
 Aţurirati podatke sa poznati nalazištima
 Izrada GIS karata sa raspoloţivim podacima
 Štampanje i distribucija brošura
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
2.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići : 2.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Partner(i)
Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
 MZ, lokalni istoriĉari
Sektor/Oblast:KULTURNO
Projekat bi se implementirao od 2015 godine
ISTORIJSKI
Sektorski
cilj(evi):
Sistemski
pristup
zaštite
249
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
LOKALITETI
kulturno istorijskih vrijednosti
Naziv programa/projekta:Izrada strategije zaštite i restauracije kultuno istorijskog nasleĊa
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Nakon prikupljanja informacija o lokalitetima kulturno
istorijskih spomenika i njihovog trenutnog stanja, neophodno je napraviti strategiju zaštite i restauracije
istorijskih spomenika. Izradom strategje stekao bi se jasan uvid u postojeće stanje. Analizom postojećeg
stanja utvrdilo bi se koji spomenici i u kojoj mjeri su ugroţeni te na koji naĉin ih je potrebno zaštititi .
ProvoĊenjem mjera zaštite stvorili bi se uslovi za oĉuvanje i korištenje ovih resursa . Strategijom bi se
uspostavio planski i sistemski pristup ovom problemu . Svi podaci bili bi obraĊeni i unjeti u GIS karte .
Dobijene podatke prezentovati pute medija i sajta opštine. Strategija bi prepoznala i koji su to turistiĉki
interesantni potencijali. Kada se isti prepozaju ponuditi ih zainteresovanim turistiĉkim radnicima opštine
radi obogaćenja ponude i razvoja ove grane .
Ciljna grupa: graĊani i privreda
Cilj/evi projekta:
 Sistemski pristup zaštiti istorijskih
vrijednosti
 Proširenje turistiĉke ponude
Oĉekivani rezultati:
 IzraĊena strategij zaštite i restauracije
kulturno istorijskog nasleĊa opštine Milići
 Obogaćena turistiĉka ponuda
Indikatori:
 Odluka o usvajanju strategije
 Objava rezultata na sajtu
Glavne aktivnosti:
 Prikupljanje informacija sa terena
 Analiza stanja
 Izrada i usvajanje strategije
 Objava dobijenih rezultata
 Izrada GIS karata sa rezultatima
 Promocija rezultata na sajtu
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 NVO
Projekat bi se implementirao od 2016-2017 godine
2.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići : 2.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
250
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektorski cilj(evi): Zaštita i otvaranje kulturno
istorijskih vrijednosti
Sektor/Oblast:KULTURNO ISTORIJSKI
LOKALITETI
Naziv programa/projekta:UreĊenje kulturno istorijskih lokaliteta i pristup istim
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Nakon evidentiranja kulturno istorijskih spomenika
neophodno je pristupiti zaštiti i restauraciji istih . Pored radova na samim kulturno istorijskim spomenicima
neophodno je raditi i na ureĊenu infrastrukture za pristup istim ali i obiljeţavanje i usmjeravanje ka ovim
lokalitetima . Ovo je veoma velikiposao i zahtjeva znaĉajan sredstva pa je pored partnerstva opštinei
zainteresovanih privrednih subjekata iz oblasti turizma neophodna je i podrška donatora . Radi efikasnosti
samogprocesa potrebno je napraviti listu prioriteta za restauracijui zaštitu kao i za izgradnjuinfrastrukture
za obiljeţavanje i pristup .
Ciljna grupa: graĊani i privreda
Cilj/evi projekta:
 Zaštita kulturno istorijskih vrijednosti
 Proširenje turistiĉke ponude
Oĉekivani rezultati:
 Obnovljeni spomenici kulture
 Olakšan
pristup
kulturno
spomenicima
istorijskim
Glavne aktivnosti:
Indikatori:
 Potpisani sporazumi
 Plan prioriteta
 IzraĊeni projekti za donatore
 Izvještaji o izvedenim radovima
Period implementacje:
 Sklapanje sporazuma o partnerstvu sa
turistiĉkim subjektima
 Izrada plana prioriteta
 Apliciranje za donatorska sredstva
 Izbori izvoĊaĉa radova i usluga
 Restauracija spomenika i izgradnja prateće
infrastrukture
 Primopredaja radova i izvještavanje
Projekat bi se implementirao od 2018-2020 godine
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
 Nedostatak finansijskih sredstava
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Privredni potencijali u turizmu
300.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :
60.000,00 KM
Privredni potencijali u turizmu : 90.000,00 KM
Donatori 150.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
251
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
Sektor/Oblast:KULTURNO
LOKALITETI
ISTORIJSKI
Sektorski
ponude
cilj(evi):
Oplemenjivanje
turistiĉke
Naziv programa/projekta:Promocija kulturno istorijskih vrijednosti
Opravdanost i kratak opis programa/projekta:Kada se doĊe u situaciju da se kulturno istorijski
spomenici urede i uĉine pristupaĉnim prirodan korak je korištenje ovih potencijala u korist lokalnog
stanovništva . Promociju vršiti u partnrrstvu sa zainteresovanim privrednim subjektima u oblasti turizma .
Prje samog poĉetka reklame i promocije napraviće se plan promocije . U centru aktivnosti je kampanja
koja će deinisati sve korake (podjela štampanog materijala, medijska reklama, internet reklama, nastup na
sajmovima...) . Promocija za cilj im razvoj sektora turizma i upošljavanje ljudi u ovom sektoru .
Ciljna grupa: graĊani i privreda
Cilj/evi projekta:
 Proširenje turistiĉke ponude
Oĉekivani rezultati:
 Promovisana turistiĉka ponuda
Indikatori:
 Brošure i vodiĉi
 Objava rezultata na sajtu
Glavne aktivnosti:
 Izrada plana prezentacije
 Štampanje propagandnog materijala
 Kampanja za promociju istorijskih turistiĉkih
potencijala
 Promocija rezultata na sajtu
Period implementacje:
Glavni rizici:
 Mala zainteresovanost za ovu temu
PredviĎeni izdaci:
Status spremnosti projekta:
a) Spreman za implementaciju
b) Pozitivna studija predizvodljivosti
c) Tehniĉka dokumentacija i analiza izdataka
d) Projektni prijedlog
e) Projektna ideja
Izvori financiranja/sufinanciranja:
Partner(i)
 Privredni potencijali u turizmu
Projekat bi se implementirao od 2018-2020 godine
12.000,00 KM
Izvori: Budţet opštine Milići :
6.000,00 KM
Privredni potencijali u turizmu : 6.000,00 KM
Nosilac projekta/implementacija/monitoring i
evaluacija:
Opština Milići / Odjeljenje zaprostorno ureĊenje
graĊevinarstvo i ekologiju/
252
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
17. MONINTORING I EVALUACIJA
Nakon usvajanja plana od strane skupštine uspostaviće se tim za praćenje implementacije plana . Tim će
plan pratiti i pripremati kvartalne izvještaje o implementaciji plana . Izvještaje će podnositi Skupštini koja će ih
imenovati . U satav tima ući će : Sluţbenik za komunalno stambene poslove i ekologiju, komunalni policajac i
ekološki inspektor . Pored praćenja realizacije tim će imati zadatak da vrši aţuriranje plana u smislu zamjene
ne uĉinkovitih aktivnosti ili nerealno postavljenih rezultata i ciljeva .
Monitoring podrazumijeva formiranje tijela u Opštini koje će pratiti indikatore i realizaciju plana, na godišnjem
nivou.
Praćenje implementacije LEAP-a u svim njegovim segmentima, prema utvrĊenoj dinamici i rokovima za
realizaciju vršiti će Radna grupa za provedbu LEAP-a. Radnu grupu ĉine:
naĉelnik opštine, šefovi sluţbi zaduţenih za provoĊenje LEAP-a i to Odjeljenja za privredu i društvene
djelatnosti, Odjeljenja za finansije,Odijeljenja za opštu upravu, Odjeljenja za prostorno ureĊenje
graĊavinarstvo i ekologiju, Išefa inspekcijske sluţbe, Direktora komunalnog preduzeća, Naĉelnika
komunalne policije i sluţbenika iz nabrojanih sluţbi koji imaju udio u implementaciji
Radnu grupu Rješenjem imenuje naĉelnik opštine na planski period odreĊen LEAP-om u roku od 15 dana od
usvjanja LEAP-a. Prvi osnivaĉki sastanak Radne grupe se planira u periodu maj 2014. radi planiranja
aktivnosti i prijedloga proraĉuna u 2014. godini.
Imenovana osobe mogu operativno delegirati odgovorne osobe za sudjelovanje u radu Radne grupe, pri
ĉemu se ne iskljuĉuje potreba za njihovom nazoĉnošću i sudjelovanjem u procesu praćenja i ocjene
postignutih ciljeva.
Zadatak Radne grupe je da:




prikuplja podatke, odbraĊuje ih i analizira indikatore stanja ţivotne sredine,
analizira, ocjenjuje i sumira rezultate završenih aktivnosti u tekućoj godini,
planira aktivnosti i sredstva za narednu godinu,
utvrĊuje naĉin pristupanja vanjskim izvorima financiranja za one projekte za koje je to predviĊeno.
U planskom periodu, Radna grupa će se inaĉe sastajati najmanje dva puta godišnje i to:


Prvi radni sastanak u mjesecu maju radi evaluacije aktivnosti u tekućoj godini. Nakon prvog radnog
sastanka, Radna grupa priprema Prvi izvještaj o stupenu implementacije Plana koji se podnosi
Skupštini opštine na prvoj narednoj sjednici. Skupština usvaja ili odbija izvještaj i predlaţe korektivne
akcije u cilju postizanja uĉinkovitosti i djelotvornosti na implementaciji LEAP-a.
Drugi radni sastanak u mjesecu Septembru radi aţuriranja Akcionog plana i planiranja redoslijeda
implementacije aktivnosti, sredstava potrebnih za njihovu realizaciju u opštinskom budţetu za
narednu godinu i naĉina pristupanja vanjskim izvorima finansiranja za one projekte za koje je to
predviĊeno. Nakon drugog radnog sastanka, Radna grupa priprema Konaĉni izvještaj o
implementaciji LEAP-a za tekuću godinu te na osnovu njega i Revidirani akcioni plan za narednu
godinu sa prijedlogom budţeta. Svi dokumenti se podnose Skupštini na prvoj narednoj sjednici koje
usvaja ili odbija izvještaj i odobrava planiranje sredstava u budţetu za narednu godinu.
Ocjena uspješnosti projekata se vrši u skladu sa indikatorima postavljenim u Akcionom planu. Ocjena
253
LOKALNI EKOLOŠKI AKCIONI PLAN OPŠTINE MILIĆI
LITERATURA
Prostorni plan opštine Milići 2011-2031
Strategija razvoja opštine Milići 2011-2015
Plan upavljanja otpadom opštine Milići 2013-2018
Lovna osnova lovaĉkog udruţeja KOMIĆ Milići 2011-2021
Elaborat zone sanitarne zaštite za izvorište Nikoline vode
Elaborat zone sanitarne zaštite za izvorište Jama
Elaborat za zone sanitarne zaštite za izvorište Banjica
Sluţbeni glasnik opštine Milići br10/2013
254
Download

LOKALNI PROGRAM ZAŠTITE ŽIVOTNE SREDINE