University of Belgrade
Faculty of Sport and Physical Education
Belgrade, December 11-12 th 2012
Sadržaj
0,
,
e
ǡ
‡ƒ–•‹œ„‘”‹”ƒ†‘˜ƒ
ǡ
”‘…‡‡†‹‰•‘ˆ–Š‡Š‡ƒ–‹…‘ˆ‡”‡…‡
Tematski zbornik radova
1
Sadržaj
Meunarodna nauna konferencija
Efekti primene izike aktivnosti na antropološki status dece, omladine i odraslih
/ Tematski zbornik radova
International Scientiic Conference
Effects of Physical Activity Application to Anthropological Status With Children, Youth and
Adults / Proceedings of the Thematic Conference
Izdavač / Published by
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja
University of Belgrade, Faculty of Sport and Physical Education
Urednici / Editors
Prof. dr Milivoj Dopsaj, prof. dr Irina Juhas i prof. dr Goran Kasum
Naučni odbor / Scientific Board
Predsednik / President
Prof. dr Milivoj Dopsaj (Faculty of Sport and Physical Education, Belgrade)
Članovi / Members
Članovi sa matične institucije / Members from the Institution
Prof. dr Božo Bokan (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Prof. dr Dušan Mitić (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Prof. dr Dušanka Lazarević (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Prof. dr Dragoljub Višnjić (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Prof. dr Nastas Ilić (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Prof. dr Irina Juhas (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Članovi sa ostalih nacionalnih institucija / Members of other National Institutions
Prof. dr Jagoda Jorga (Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet) /
Prof. dr Sanja Mazić (Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet)
Prof. dr Darko Ivanović (Univerzitet u Beogradu, Farmaceutski fakultet)
Prof. dr Nenad Filipović (Univerzitet u Kragujevcu, Fakultet inženjerskih nauka)
Prof. dr Boban Milojković (Kriminalističko policijska akademija, Beograd)
Prof. dr Fadilj Eminović (Univerzitet u Beogradu, Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju)
Članovi iz inostranstva / Foreign Members
Prof. dr Daniela Dasheva (National Sports Academy, Sofia, Bulgaria)
Prof. dr Mirela Damian (Ovidius University of Constance, Faculty of Physical Education and Sport, Romania)
Prof. dr Milan Čoh (University of Ljubljana, Faculty of Sport)
Prof. dr Ivo Jirasek (Palacky University Olomouc, Faculty of Physical Culture, Czech Republic)
Prof. dr Theodoros M. Bampouras (University of Cumbria, Faculty of Health and Wellbeing, Lancashire, UK)
Prof. dr Grigoris Bogdanis (National & Kapodistrian, University of Athenes, Faculty of Physical Education
and Sport, Greece)
Organizacioni odbor / Organizational Board
Predsednik / President
Prof. dr Goran Kasum (University of Belgrade, Faculty of Sport and Physical Education, Belgrade)
Članovi / Members
Dr Jelena Jovanović (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja) gen. sekretar
Ass. dr Vladimir Ilić (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Prof. engleskog jezika Gordana Vekarić (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Ass. Milan Sikimić (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Ass. Goran Prebeg (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Ass. Miloš Mudrić (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Ass. Igor Ranisavljev (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja)
Prevod na srpski i engleski / Transleted by
Gordana Vekarić
Kompjuterska obrada i grafički dizajn/ Technical aditing - layout
Anka Srećković, dipl. ing.
Fotografija na koricama/ Cover page photo
Dunja Dopsaj
Štampa / Printed by: 3D+, Beograd
2
Tiraž / Circulation: 150 copies
Proceedings of the Thematic Conference
Sadržaj
MEUNARODNA NAUNA KONFERENCIJA
EFEKTI PRIMENE FIZIKE AKTIVNOSTI
NA ANTROPOLOŠKI STATUS
DECE, OMLADINE I ODRASLIH
Tematski zbornik radova
INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE
EFFECTS OF PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION TO
ANTHROPOLOGICAL STATUS
WITH CHILDREN, YOUTH AND ADULTS
Proceedings of the Thematic Conference
‡‘‰”ƒ†ǡͳͳǦͳʹǤ†‡…‡„ƒ”ʹͲͳʹǤ
Tematski zbornik radova
3
Sadržaj
4
Proceedings of the Thematic Conference
Sadržaj
SADRŽAJ / CONTENTS
Napomena / Acknowledgments ...................................................................................................................................... 11
PREDGOVOR .................................................................................................................................................................... 12
PREFACE ............................................................................................................................................................................. 13
UVODNA PREDAVANJA / INVITED LECTURERS ...................................................................15
Jagoda Jorga
FIZIČKA NEAKTIVNOST/AKTIVNOST I GOJAZNOST – CAUSA SINE QUA NON ...........................17
Branislav Jevtić
OLIMPIJSKI PROGRAMI – SISTEM INOVACIJA U SPORTU SRBIJE ..........................................................19
SEKCIJA 1
TEORIJSKOFILOZOFSKI ASPEKTI ISTRAŽIVANJA EFEKATA PRIMENE FIZIČKIH
AKTIVNOSTI U FIZIČKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI .............................33
SESSION 1
THEORETICAL-PHYLOSOPHICAL ASPECTS OF THE EFFECTS OF PHYSICAL
ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION ........................................33
Đorđe Stefanović
ANTROPOLOŠKI I TEOLOŠKI ASPEKTI DUHA I TELA SPORTISTE .......................................................35
Ivo Jirásek
MOTIVATION FOR MOVEMENT AND THE ACTIVE LIFESTYLE FROM READING OF BELLESLETTRES: PROBLEMATIZATION OF THE CATEGORIES “EXTRINSIC” AND “INTRINSIC” ...........42
Milena Strachová, Jana Juříková
TRANSFORMATION OF SPORTS MOVEMENT IN THE CZECH REPUBLIC
(1989–1992) ....................................................................................................................................................................55
Dejan Gavrilović, Milija Ljubisavljević
FIZIČKO VEŽBANJE U VOJSCI KRALJEVINE SRBIJE ......................................................................................61
SEKCIJA 2
ISTRAŽIVAČKOMETODOLOŠKI EFEKATA PRIMENE FIZIČKIH AKTIVNOSTI U
FIZIČKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI ............................................................69
SESSION 2
RESEARCH-METHODOLOGICAL ASPECTS OF THE EFFECTS OF PHYSICAL
ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION ........................................69
Miloš Marković, Božo Bokan, Nikola Makić, Đorđe Nikolić
AKTIVNOST UČENIKA I NASTAVNIKA NA ČASOVIMA FIZIČKOG VASPITANJA PRIMENOM
INSTRUMENTA SOFIT U NEKIM GRADOVIMA SRBIJE .............................................................................71
STUDENTS AND TEACHERS‘ ACTIVITY ON PHYSICAL EDUCATION CLASSES BY APPLYING
THE SOFIT INSTRUMENT IN SOME SERBIAN CITIES .................................................................................83
Josip Lepeš, Halaši Sabolč
RELACIJE IZMEĐU ANTROPOLOŠKIH OBELEŽJA I USPEHA U ŠKOLI KOD DECE MLAĐEG
ŠKOLSKOG UZRASTA ..............................................................................................................................................95
Radomir Zrnić, Predrag Dragosavljević, Dušan Mitić, Milena Mikalački
NIVOI TRANSFORMACIONIH PROMJENA MORFOLOŠKIH KARAKTERISTIKA ŽENA POD
UTICAJEM RAZLIČITIH MODELA SPORTSKO-REKREATIVNIH AKTIVNOSTI ..............................101
Nikola Foretić, Ante Burger, Nenad Rogulj, Tanja Bolanča
RAZLIKE U SMJERU I UČINKOVITOSTI ŠUTIRANJA
IZMEĐU MUŠKOG I ŽENSKOG VRHUNSKOG RUKOMETA ..................................................................113
THE DIFFERENCES IN THE DIRECTION AND EFFECTIVENESS OF SHOOTING
BETWEEN THE MALE AND FEMALE HANDBALL SUPERIOR ..............................................................119
Tematski zbornik radova
5
Sadržaj
Ante Burger, Nenad Rogulj, Nikola Foretić, Igor Jelaska, Luka Bjelanović
RAZLIKE SMJERA ŠUTIRANJA SPRAM POLOŽAJA IZBAČAJNE RUKE
U RUKOMETU ...........................................................................................................................................................125
DIFFERENCES IN DIRECTIONAL KICKING AGAINST THE POSITION OF THROWING
HAND IN HANDBALL ............................................................................................................................................130
Zoran Bratuša, Milivoj Dopsaj
VREDNOSTI RAZLIČITIH INDEKSA SPECIFIČNE IZDRŽLJIVOSTI MERENE U ANAEROBNO
ALAKTATNOM REŽIMU RADA KOD VRHUNSKIH MLADIH VATERPOLISTA ..............................135
Dana Simona Turcanu
STUDY ON THE EFFECTIVENESS OF ELEMENT TECHNICAL: ATTACK
ON THE LINE II .........................................................................................................................................................139
Goran Nešić, Miloš Obradović, Milan Sikimić, Vladimir Ilić, Nikola Majstorović, Saša Đurić
KOMPARATIVNA ANALIZA ODREĐENIH MORFOLOŠKIH KARAKTERISTIKA
I MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI ODBOJKAŠICA KADETSKOG UZRASTA REPREZENTACIJA
SRBIJE I CRNE GORE ...............................................................................................................................................143
Jelena Ivanović, Milivoj Dopsaj, Vladimir Koprivica, Saša Jakovljević, Dragan Radovanović
FUNKCIONALNI DIMORFIZAM RAZLIČITIH INDIKATORA IZOMETRIJSKIH FT
KARAKTERISTIKA OPRUŽAČA NOGU KOD VRHUNSKIH SPORTISTA I NETRENIRANIH
OSOBA .........................................................................................................................................................................149
Zoran Milenković, Zoran Bratuša
RAZLIKE MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI MERENIH U VODI KOD SELEKTIRANIH
VATERPOLISTA RAZLIČITIH GENERACIJA ISTOG UZRASTA .............................................................159
Nemanja Ćopić, Milivoj Dopsaj, Srđan Marković
RELIABILNOST KARAKTERISTIKA SILE REAKCIJE PODLOGE STANDARDIZOVANIH
SKOKOVA UVIS KOD TRENIRANIH I NETRENIRANIH OSOBA ŽENSKOG POLA ........................163
Nevenka Sredojević, Biljana Nikolić
PRIMENA MOTORIČKIH TESTOVA U PROCENI PRIPREMLJENOSTI ELITNIH BICIKLISTA
RS SRBIJE .....................................................................................................................................................................170
Miodrag Spasić, Emina Martić, Ivan Perasović
POVEZANOST IZVOĐENJA JUDO BACANJA S PRIMENJENIM UGLOM U ZGLOBU KOLENA ..180
Josip Tomaško, Ivan Zorić
UTICAJ FIZIČKE AKTIVNOSTI NA USPEH U ŠKOLI ...................................................................................189
SEKCIJA 3
METODIČKI ASPEKTI EFEKTI PRIMENE FIZIČKIH AKTIVNOSTI
U FIZIČKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI.......................................................193
SESSION 3
ASPECTS OF TEACHING METHODS OF THE EFFECTS OF PHYSICAL
ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION ....................................193
Georgian Bădicu, Ciprian Prisăcaru
STUDY ON THE FACTORS DETERMINING THE DENSITY FLUCTUATIONS OF THE VARIABLES
INVOLVED IN PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS LESSONS  SECONDARY SCHOOL
EDUCATION ..............................................................................................................................................................195
Miroslav Marković, Miloš Marković, Dragoljub Višnjić, Mladen Petković
AKTUELNI PROBLEMI BAVLJENA SPORTOM UČENIKA OSNOVNE ŠKOLE ..................................200
Gorana Tešanović, Zlatko Babić, Goran Bošnjak
EFEKTI PRIMJENE KOREKTIVNOG VJEŽBANJA NA KOREKCIJU POSTURALNIH POREMEĆAJA
SREDNJOŠKOLSKE OMLADINE .........................................................................................................................205
Sanjin Džajić
EFFECTS OF SPORTS GAMES PROGRAM TO THE MOTOR ABILITIES DEVELOPMENT IN
PHYSICAL AND HEALTH EDUCATION ...........................................................................................................211
Milan Domanović, Srđan Marković, Božo Bokan
UTICAJ PROGRAMIRANE NASTAVE FIZIČKOG VASPITANJA NA MORFOLOŠKE I MOTORIČKE
KARAKTERISTIKE UČENIKA III I IV RAZREDA OSNOVNE ŠKOLE ....................................................217
6
Proceedings of the Thematic Conference
Sadržaj
Milena Živković, Miljana Stamenković, Saša Pantelić, Aleksandar Ivanovski
INTERESOVANJA I MIŠLJENJA DECE O PROGRAMU REKREATIVNE NASTAVE ..........................226
Silvija Kermeci, Dušan Mitić
SPORTSKO  REKREATIVNE AKTIVNOSTI UČENIKA OSNOVNIH ŠKOLA U GRADSKIM I
SEOSKIM SREDINAMA U SRBIJI ........................................................................................................................235
Slaven Popović, Stanimir Stojiljković, Marina Đorđević-Nikić, Dušan Mitić
FITNES IZAZOV“  PROGRAM VEŽBANJA I ISHRANE KAO MODEL PODSTICANJA
NA REDOVNO VEŽBANJE ...................................................................................................................................242
Luka Popovski, Goran Nikovski
VALORIZATION VALUATION OF SPORTS AND RECREATIONAL ACTIVITIES OF THE
MOUNTAIN “VODNO” ACCORDING GEOGRAPHICAL CONDITIONS IN A GROUP OF
MOUNTAINEERS .....................................................................................................................................................250
Danijela Kuna, Josip Kovačević, Sanjin Džajić
EFEKTI GRUPNOG PROGRAMA VJEŽBANJA NA MOTORIČKE I FUNKCIONALNE
SPOSOBNOSTI ŽENA .............................................................................................................................................254
EFFECTS OF A GROUPEXERCISING PROGRAM ON MOTORIC AND FUNCTIONAL ABILITY
FEMALES ....................................................................................................................................................................259
Vladimir Jakovljević, Adriana Ljubojević
RAZLIKE U ISPOLJAVANJU SPOSOBNOSTI KOORDINACIJE U ODNOSU NA POL, UZRAST I
FIZIČKU AKTIVNOST KOD DJECE MLAĐEG ŠKOLSKOG UZRASTA ...................................................264
Milan Matić
UTICAJ RAZLIČITIH SPOLJAŠNJIH POVRATNIH INFORMACIJA NA MOTORNO UČENJE .......272
Branislav Rajić, Milivoj Dopsaj, Carlos Pablos Abella, Siniša Karišik
EFEKTI RAZLIČITE VRSTE TRENINGA NA PARAMETRE IZOMETRIJSKOG GRADIJENTA
MIŠIĆNE SILE OPRUŽAČA NOGU KOD ODBOJKAŠICA .........................................................................280
Laura Ciulea, Dragos Ionescu Bondoc
THE INFLUENCE OF MODERN TECHNOLOGY REGARDING EFFICIENCY OF SERVES
WITHIN THE VOLEYBALL GAME ....................................................................................................................290
Radivoje Radaković, Robert Prosinečki , Žarko Đurović, Radun Vulović, Aleksandar Peulić,
Dalibor Nikolić, Nenad Grubor, Nenad Filipović
OPŠTI PARAMETRI TRACKING MOTION ANALIZE IGRAČA FK CRVENA ZVEZDA TOKOM
UTAKMICE 3. KOLA KVALIFIKACIJA ZA LIGU EVROPE 2012/13. ..........................................................298
Ramona Ungur
INFORMATION TECHNOLOGY USE TO IMPROVE THE REAL TIME EFFICIENCY OF
VOLLEYBALL GAME ACT .....................................................................................................................................304
George Cosac
STUDY REGARDING THE EFFECTIVENESS OF THE SERVICE RETURN IN TENNIS .....................310
Radun Vulovic, Radivoje Radakovic, Aleksandar Peulic, Dalibor Nikolic, Nenad Filipovic
METHOD FOR SOFTWARE TRACKING AND ANALYSIS OF PLAYER’S MOTION DURING A
FOOTBALL MATCH ................................................................................................................................................314
Ivan Marović
EFIKASNOST SPECIFIČNOG IDEO-MOTORNOG VEŽBANJA NA KOORDINACIJU I DINAMIČKU
FLEKSIBILNOST ........................................................................................................................................................323
Miloš Popović, Hana Valkova, Ružena Popović, Milan Dolga
GENDER DIFFERENCES IN PHYSICAL FITNESS TEST (PFT) OF ELEMENTARY
AND SECONDARY SCHOOL STUDENTS WITH UNIQUE NEEDS .........................................................334
Jana Juříková, Martina Šitinová
THE INFLUENCE OF PHYSICAL ACTIVITY ON BODY WEIGHT ...........................................................354
Boban Milojković, Irina Juhas, Miroslav Stevanović, Jelena Kozoderović
ORIJENTIRING KARTE ZA POTREBE NASTAVE FIZIČKOG VASPITANJA .......................................360
Ivan Zorić, Josip Tomaško
UTICAJ REKREATIVNOG BAVLJENJA SPORTOM NA NEKE VARIJABLE ANTROPOLOŠKOG
STATUSA .....................................................................................................................................................................373
Tematski zbornik radova
7
Sadržaj
SEKCIJA 4
EFEKTI PRIMENE FIZIČKIH AKTIVNOSTI NA ANTROPOLOŠKI STATUS
POPULACIJE U SPECIJALIZOVANIM USTANOVAMA
OSOBE SA POSEBNIM POTREBAMA, POLICIJA, VOJSKA .......................................381
SESSION 4
THE EFFECTS OF APPLICATION OF PHYSICAL ACTIVITY TO
ANTHROPOLOGICAL STATUS IN SPECIALIZED INSTITUTION
PEARSONS WITH SPECIAL NEEDS, POLICE FORCES, ARMY ................................381
Bojana Mladenović, Radmila Nikić, Sanela Pacić, Aleksandra Grbović, Marina Kuzmanović
UTICAJ PRILAGOĐENOG PROGRAMA FIZIČKE AKTIVNOSTI NA PLIVANJE KOD OSOBA
OMETENIH U RAZVOJU .......................................................................................................................................381
Goran Kasum, Bojana Milićević-Marinković, Marjan Marinković, Aca Kovačević, Boban Kasum
UTICAJ ŠESTOMESEČNOG PROGRAMA MALOG FUDBALA NA MOTORIČKE
SPOSOBNOSTI INTELEKTUALNO OMETENIH OSOBA ..........................................................................393
Fadilj Eminović, Radmila Nikić, Neda Buljubašić, Sanela Pacić
DEFICITI U SOCIJALNOM PONAŠANJU DECE OMETENE U RAZVOJU NA ČASU FIZIČKOG
VASPITANJA ..............................................................................................................................................................401
Milošević Kristina
PLESOVI U NASTAVI OSOBA SA SENZORNIM OŠTEĆENJIMA SLUHA ..............................................411
Irena Stojković, Sanja Dimoski, Fadilj Eminović, Aleksandra Grbović,
Biljana Milanović-Dobrota
SKLONOSTI KA RAZLIČITIM VRSTAMA AKIVNOSTI ADOLESCENATA SA LAKOM
INTELEKTULANOM OMETENOĆU .................................................................................................................421
Sanja Dimoski, Irena Stojković, Fadilj Eminović, Aleksandra Grbović
UČEŠĆE I ZADOVOLJSTVO U SVAKODNEVNIM AKTIVNOSTIMA OMLADINE SA LAKOM
MENTALNOM RETARDACIJOM ........................................................................................................................434
Aleksandra Grbović, Sanja Dimoski, Irena Stojković, Fadilj Eminović
UČESTVOVANJE MLADIH SA CEREBRALNOM PARALIZOM U SLOBODNIM
AKTIVNOSTIMA ......................................................................................................................................................441
Branimir Lukić, Goran Nešić, Nikola Majstorović
KOMPARATIVNA ANALIZA MORFOLOŠKIH OSOBINA I NEKIH MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI
PROFESIONALNIH VOJNIKA 4. BRIGADE KOPNENE VOJSKE ................................................................453
Goran Vučković, Milivoj Dopsaj
TRAINING INFLUENCE ON SHOOTING EFFICIENCY OF POLICE OFFICERS
OF BOTH SEXES .......................................................................................................................................................464
Radivoje Janković, Raša Dimitrijević, Goran Vučković, Nenad Koropanovski
UTICAJ PRIPREMNE NASTAVE NA NIVO MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI KANDIDATKINJA ZA
UPIS NA KRIMINALISTIČKOPOLICIJSKU AKADEMIJU .........................................................................471
Dane Subošić, Dalibor Kekić
STANJE I TENDENCIJE NASILJA NA SPORTSKIM PRIREDBAMA U REPUBLICI SRBIJI
U PERIODU 20092011. GODINA .......................................................................................................................478
Marija Stanković, Marko Aleksandrović
FIZIČKA AKTIVNOST OSOBA SA INTELEKTUALNIM INVALIDITETOM .........................................486
SEKCIJA 5
INTERDISCIPLINARNI PRISTUP U ISTRAŽIVANJU EFEKATA PRIMENE
FIZIČKIH AKTIVNOSTI U FIZIČKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI
DRUŠTVENOHUMANISTIČKE NAUKE ........................................................................495
SESSION 5
INTERDISCIPLINARY APPROACH IN RESEARCH OF THE EFFECTS
OF PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION
SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES .........................................................................495
Nevena Jovanović, Ana Orlić, Dušanka Lazarević
OPAŽANJE IZVORA LIČNE KOMPETENTNOSTI U NASTAVI FIZIČKOG VASPITANJA ................497
8
Proceedings of the Thematic Conference
Sadržaj
Vladimir Milošević, Adam Petrović, Milena Živković
INTERESOVANJA ZA FIZIČKE AKTIVNOSTI UČENIKA OSNOVNIH ŠKOLA
U SREMSKOJ MITROVICI, JAGODINI I NIŠU .................................................................................................503
Dragoljub Višnjić, Živorad Marković, Jelena Ilić
PEDAGOŠKE IMPLIKACIJE REALIZACIJE SPORTSKO-TEHNIČKOG OBRAZOVANJA
U SREDNJOJ ŠKOLI ..................................................................................................................................................509
Goran Nikovski, Ilija Klinčarov, Dušan Mitić, Elena Petković
DIFFERENCES IN ENGAGEMENT IN PHYSICAL ACTIVITIES IN LEISURE TIME
BETWEEN STUDENTS OF BELGRADE AND SKOPJE STATE UNIVERSITIES ...................................518
Dana Badau, Ramona Ungur, Adela Badau
PHYSICAL ACTIVITY DURING STUDENTS’ FREE TIME - MOTIVATIONS
AND TEMPTATIONS ..............................................................................................................................................522
Adela Badau
CORRELATION BETWEEN TYPES OF WATER RECREATION ACTIVITIES, STRESS AND
OCCUPATIONAL STATUS ...................................................................................................................................528
Paraschiv Florin, Teslăraşu Lenuţa
SPORTSMEN’S PERSONALITY AND THEIR SELECTION ..........................................................................535
Dalibor Kekić, Dane Subošić
POSTUPANJE POLICIJSKIH JEDINICA U SUZBIJANJU NASILJA NA SPORTSKIM
DOGAĐAJIMA ..........................................................................................................................................................542
Snežana Vujanović, Živko Kalentić, Vojin Jovančević, Nenad Sudarov, Branislav Strajnić,
Dragana Golik-Perić, Branko Đukić
SPECIFIČNOSTI KOGNITIVNIH SPOSOBNOSTI FUDBALSKIH GOLMANA U ODNOSU
NA OSTALE IGRAČE U TIMU ..............................................................................................................................549
SEKCIJA 6
INTERDISCIPLINARNI PRISTUP U ISTRAŽIVANJU EFEKATA PRIMENE
FIZIČKIH AKTIVNOSTI BIOMEDICINSKE NAUKE ....................................................555
SESSION 6
INTERDISCIPLINARY APPROACH IN RESEARCH OF THE EFFECTS OF
PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION BIOMEDICAL SCIENCES .............................555
Miloš Maksimović
FIZIČKA AKTIVNOST I HRONIČNE NEZARAZNE BOLESTI .................................................................557
Milivoj Dopsaj, Marina Đorđević-Nikić, Dragan Miljuš, Vladimir Ilić, Marija Macura
CUT OFF VREDNOSTI UZRASTA KOD POPULACIJE ODRASLIH MUŠKARACA REPUBLIKE
SRBIJE U FUNKCIJI INDIKATORA GOJAZNOSTI .........................................................................................563
Luka Bjelanović, Lucijana Krželj, Katarina Pelivan, Miran Pehar
SOME SPIROMETRY DIFFERENCES BEFORE AND AFTER RUGBY TRAINING .................................571
Theodoros M. Bampouras, Adam Hargreaves
ANTHROPOMETRIC AND PHYSIOLOGICAL CHARACTERISTICS OF ELITE KARATEKA:
A CASE STUDY ..........................................................................................................................................................578
Irina Juhas, Milan Matić, Vladimir Ilić, Nenad Janković, Marija Macura
EFEKTI OSMONEDELJNOG PROGRAMA KROS TRČANJA NA AEROBNE SPOSOBNOSTI I
TELESNI SASTAV STUDENTKINJA ...................................................................................................................584
Milivoj Dopsaj, Goran Prebeg, Marija Macura, Marina Đorđević-Nikić, Raša Dimitrijević,
Vladimir Ilić
TREND PROMENA INDIKATORA GOJAZNOSTI KOD POPULACIJE MUŠKARACA
BEOGRADA U FUNKCIJI UZRASTA ..................................................................................................................588
Dejan Ilić, Dana Cvjetković, Saša Đurić
ZASTUPLJENOST TELESNIH DEFORMITETA POLAZNIKA ŠKOLE PLIVANJA ................................594
REPRESENTATION OF THE PHYSICAL DEFORMITIES OF THE SWIMMING
SCHOOL STUDENTS ..............................................................................................................................................600
Vojislav Giga, Nenad Dikić, Ana Đorđević-Dikić, Jelena Stepanović, Milorad Tešić,
Bosiljka Vujisić-Tešić
DILATACIJA AORTE KOD PROFESIONALNOG KAJAKAŠA .....................................................................606
Tematski zbornik radova
9
Sadržaj
Ivana Đorđević, Ružena Popović
DETERMINANTS OF PHYSICAL ACTIVITY IN OLDER PEOPLE ............................................................609
Mehmet Günay, Pelin Aksen Cengizhan, Mehmet Ozsari
THE DETERMINATION OF PHYSICAL ACTIVITY LEVELS OF TRAINERS IN KASTAMONU,
TURKEY .......................................................................................................................................................................617
Drago Milošević, Danijela Bulatović
ZAVISNOST SITUACIONOMOTORIČKIH SPOSOBNOSTI VATERPOLISTA KADETSKOG
UZRASTA OD MORFOLOŠKIH KARAKTERISTIKA ...................................................................................622
Snežana Radisavljević Janić, Ivana Milanović, Dragan Mirkov
FIZIČKA AKTIVNOST I MOTORIČKE SPOSOBNOSTI ADOLESCENATA SA NORMALNOM I
PREKOMERNOM TELESNOM TEŽINOM .......................................................................................................630
Jovan Zlatković, Marina Đelić, Nebojša Antić, Slavica Đorđević-Šaranović, Jadranka Plavšić,
Sanja Mazić
VREDNOSTI MAKSIMALNE POTROŠNJE KISEONIKA KOD FUDBALERA PRVE I SUPER LIGE
SRBIJE ...........................................................................................................................................................................638
Nebojša Antić, Marija Dunjić, Marina Đelić, Jovan Zlatković, Tamara Gavrilović, Slavica Suzić,
Sanja Mazić
UNOS TEČNOSTI PRE, ZA VREME I POSLE TRENINGA KOD ĐAKA KOJE SE REDOVNO BAVE
FIZIČKOM AKTIVNOŠĆU ....................................................................................................................................643
SEKCIJA 7
ATLETIKA ................................................................................................................................649
SESSION 7
TRACK AND FIELD ................................................................................................................649
Ljubinka Pavlov, Irina Juhas
NASTANAK I RAZVOJ MARATONA ZA ŽENE U SRBIJI .............................................................................651
THE ORIGIN AND DEVELOPMENT OF THE WOMEN’S MARATHON IN SERBIA ..........................659
Ljubica Bačanac, Vladimir Kitanović, Milica Nikolić, Tijana Ćirković
NEKE KARAKTERISTIKE PSIHOLOŠKOG PROFILA ELITNIH ATLETIČARA SRBIJE ......................667
Branko Škof, Bojan Leskošek, Maja Pori
STRESS AND SATISFACTION WITH LIFE AMONG SLOVENE RECREATIONAL RUNNERS ........677
Milan Čoh, Milan Žvan
DIFFERENCES BETWEEN THE ELITE AND SUBELITE SPRINTERS IN KINEMATIC AND
DYNAMIC DETERMINANTS OF VERTICAL JUMPS ..................................................................................684
Vladimir Jakovljević, Goran Bošnjak, Saša Jovanović, Gorana Tešanović
POVEZANOST I UTICAJ VITALNOG KAPACITETA PLUĆA NA REZULTATE TRČANJA 100M,
400M I 800M ...............................................................................................................................................................689
Florentina Nechita, Raluca Mijaică
MONITORING THE INFLUENCE OF KINEMATICS PARAMETERS IN THE SAMPLE OF 110
METERS HURDLES ..................................................................................................................................................696
Grigor Gutev, Plamen Njagin
RESEARCH ON THE BULGARIAN U14 TRACK AND FIELD STATUS AND TENDENCY OF
DEVELOPMENT .......................................................................................................................................................702
Vesna Babić, Iva Blažević, Milan Čoh
RAZLIKE IZMEĐU DJEVOJČICA I DJEČAKA U KINEMATIČKIM PARAMETRIMA
SPRINTERSKOG TRČANJA ..................................................................................................................................709
Miloš Zdravković, Milan Matić
UPOREDNA ANALIZA TEHNIKE VRHUNSKIH BACAČA KOPLJA ........................................................714
Bondoc-Ionescu Alexandru
THE COMPLEX RELATION BETWEEN THE SPECIFIC MUSCULAR STRENGHT AND THE
INDIVIDUAL TECHNIQUE OF CLEARING THE BAR DURING THE HIGHJUMP ..........................720
Krasomenko Miletić, Vladimir Miletić
REALNIJE MERENJE REZULTATA U SKOKU UDALJ I TROSKOKU .........................................................726
PRILOZI ..........................................................................................................................................731
10
Proceedings of the Thematic Conference
Sadržaj
Napomena
Svi radovi publikovani u ovom Međunarodnom tematskom zborniku su dvostruko recenzirani.
Recenzenti su bili:
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
prof. dr Milivoj Dopsaj,
prof. dr Irina Juhas,
prof. dr Goran Kasum,
prof. dr Božo Bokan,
prof. dr Dušan Mitić,
prof. dr Dušanka Lazarević,
prof. dr Dragoljub Višnjić,
prof. dr Nastas Ilić,
prof. dr Sanja Mazić,
prof. dr Fadilj Eminović,
prof. dr Theodoros M. Bampouras,
prof. dr Grigoris Bogdanis,
prof. dr Ivo Jirasek,
prof. dr Milan Čoh,
prof. dr Darko Ivanović,
prof. dr Boban Milojković,
prof. dr Nenad Filipović
Acknowledgments
All articles published in the Proceedings of the Thematic Conference are reviewed by “double
blind review” methods, and the reviewers were:
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Prof. Milivoj Dopsaj, Ph.D.
Prof. Irina Juhas, Ph.D.
Prof. Goran Kasum, Ph.D.
Prof. Božo Bokan, Ph.D.
Prof. Dušan Mitić, Ph.D.
Prof. Dušanka Lazarević, Ph.D.
Prof. Dragoljub Višnjić, Ph.D.
Prof. Nastas Ilić, Ph.D.
Prof. Sanja Mazić, Ph.D., D.M.Sc.
Prof. Fadilj Eminović, Ph.D.
Prof. Theodoros M. Bampouras, Ph.D.
Prof. Grigoris Bogdanis, Ph.D.
Prof. Ivo Jirasek, Ph.D.
Prof. Milan Čoh, Ph.D.
Prof. Darko Ivanović, Ph.D.
Prof. Boban Milojković, Ph.D.
Prof. Nenad Filipović, Ph.D.
Tematski zbornik radova
11
Sadržaj
PREDGOVOR
Na osnovu odluke Nastavno-naučnog veća, u periodu od četiri godine, a počevši od 2011.
godine, Naučni skup koji Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja Univerziteta u Beogradu tredicionalno
organizuje povodom Dana Fakulteta (11. decembra) tematski je posvećen istraživačkom projektu
pod naslovom: „Efekti primene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psihosocijalni i
vaspitni status populacije Republike Srbije“. Ovaj projekat je Fakultetu sporta i fizičkog vaspitanja
Univerziteta u Beogradu odobrilo Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike
Srbije na konkursu za sufinansiranje integralnih i interdisciplinarnih istraživanja za period 20112014. godine (Evidencioni broj projekta: III47015), što ima veliki značaj za nastavnike i saradnike
koji učestvuju u realizaciji ovog projekta, ali i za ugled i naučno-stručnu afirmaciju našeg Fakulteta u
zemlji i okruženju. Osim prilike da naši nastavnici i saradnici prezentuju rezultate svojih istraživanja
vezanih za projekat, ovakvi skupovi predstavljaju izvanrednu priliku da se još više produbi i učvrsti
interdisciplinarna saradnja sa istraživačima iz nekoliko institucija koje sa našim Fakultetom učestvuju
u realizaciji ovog značajnog projekta, među kojima se posebno izdvajaju Fakultet za specijalnu
edukaciju i rehabilitaciju Univerziteta u Beogradu, Kriminalističko-policijska akademija iz Beograda
i Naučni institut Vinča.
Za Konferenciju je prijavljeno 121 saopštenje, a prihvaćeno i u Zborniku sažetaka publikovano
ukupno 107 sažetaka. U okviru publikovanog zbornika sažetaka, bilo je: 2 uvodna pozivna predavanja
(prof. dr Jagoda Jorga i prof. dr Branislav Jevtić), 12 pozivnih sekcijskih predavanja, 78 radova u
osnovnom delu konferencije, kao i 15 saopštenja iz atletike u okviru posebno održane sekcije.
Na skupu je učestvovalo ukupno 205 autora i koautora iz 14 zemalja: Makedonija, Slovenija,
Hrvatska, Rumunija, Bugarska, Velika Britanija, Grčka, BIH, Španija, Češka, Crna Gora, Turska,
Austrija i Srbija. Rad skupa bio je organizovan u 6 glavnih kongresnih sesija, kao i zasebna sesija za
radove iz oblasti atletike. Na svakoj sesiji, održano je i po jedno uvodno sekcijsko predavanje. Nakon
javnih prezentacija, kao i recenzija prezentovanih radova, ukupno 89 radova publikovano je u ovom
Međunarodnom tematskom zborniku radova, od kojih je 30 radova proisteklo iz projekta III47015,
koji je odobrilo Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije za period 20112014. godine, dok je jedan rad proistekao iz projekta III 47008.
Na ovaj način je potvrđena ispravnost ideje da NNV Fakulteta donese odluku kojom je
Konferenciju povezalo sa aktuelnim projektima. Ideja da se Konferencija sadržajno obogati
dodatnom sekcijom (u ovom slučaju iz atletike) pokazala se kao vrlo uspešna. Na ovaj način Fakultet
svoja naučna dostignuća i produkciju tematski vezuje za Konferenciju, a naučne rezultate, proistekle
iz projekata, javnosti svečano prezentuje povodom Dana Fakulteta.
Predsednik Naučnog odbora
van. prof. dr Milivoj Dopsaj
Predsednik Organizacionog odbora
van. prof. dr Goran Kasum
12
Proceedings of the Thematic Conference
Sadržaj
PREFACE
Based on the decision of Teaching and Scientific Council, in the four-year period, starting from
2011, the Scientific meeting traditionally organized by the Faculty of Sport and Physical Education
of the University of Belgrade on the occasion of the Faculty Day (December 11th) has thematically
been dedicated to the research project named “Effect of application of physical activity on locomotor,
metabolic, psycho-social and educational status of population of the Republic of Serbia”. This project
of the Faculty of Sport and Physical Education of the University of Belgrade was approved by the
Ministry of Education, Science and Technological Development of the Republic of Serbia at the
contest for co-financing of integral and interdisciplinary studies from the period of 2011-2014 (record
number of the project III47015), which has a tremendous importance for teachers and associates
taking part in realization of this project, but also for reputation and scientific-expert affirmation of
our Faculty in the country and abroad. Apart from the opportunity for our teachers and associates to
present results of their research related to the project, these meetings are an excellent opportunity
to further deepen and strengthen interdisciplinary cooperation with researchers from several
institutions which, together with our Faculty, participate in realization of this important project,
among which the Faculty of Special Education and Rehabilitation of the University of Belgrade,
Academy of Criminalistic and Police Studies from Belgrade and the Vinča Institute of Nuclear
Sciences are especially distinguished.
There are 121 reports applied for the Conference, and the total of 107 abstracts have been
accepted and published in the Book of abstracts. Within the published Book of Abstracts, there were
two introductory key note speakers (Prof. Jagoda Jorga, D.Med.Sc., and Prof. Branislav Jevtić, PhD.),
12 key note session presentations, 78 presentations in the main part of the Conference, as well as 15
presentations from the field of athletics within a special session of the Conference.
The total of 205 authors and co-authors from 14 countries: Macedonia, Slovenia, Croatia,
Romania, Bulgaria, Great Britain, Greece, Bosnia and Herzegovina, Spain, Czech Republic,
Montenegro, Turkey, Austria and Serbia participated in the Conference. The work of the Conference
was organized in 6 main Congress sessions, as well a special session for papers from the field of
athletics. At each session, an introductory section presentation was held. After public presentations,
as well as reviews of the presented papers, the total of 89 works were published in this Proceedings
of the Thematic Conference Monograph Book, out of which 30 papers originated from the Project
III47015, approved by the Ministry of Education, Science and Technological Development of the
Republic of Serbia for the period from 2011 to 2014, while one paper originated from the Project III
47008.
This was the confirmation of the validity of the idea that the Teaching and Scientific Council
of the Faculty brought the decision which connected the Conference with the actual projects. The
idea to substantially enrich the content of the Conference with the additional section (in this case,
athletics) proved to be very successful. This way the Faculty has thematically linked its scientific
achievements and production with the Conference, while scientific results, originated from the
projects, were formally presented to the public on occasion of the Faculty Day.
Chairman of the Scientific Board
Associate Professor, Milivoj Dopsaj, PhD.
Chairman of the Organizational Board
Associate Professor, Goran Kasum, PhD.
Tematski zbornik radova
13
Sadržaj
14
Proceedings of the Thematic Conference
Fizička neaktivnost/aktivnost i gojaznost – Causa Sine Qua Non
UVODNA PREDAVANJA
INVITED LECTURERS
Tematski zbornik radova
15
Jorga, J.
16
Proceedings of the Thematic Conference
Fizička neaktivnost/aktivnost i gojaznost – Causa Sine Qua Non
UDK 796.012.1:613.2
FIZIČKA NEAKTIVNOST/AKTIVNOST I GOJAZNOST
– CAUSA SINE QUA NON1)
Jagoda Jorga
Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet Beograd, Srbija
UVOD
Gojaznost je bolest uvećanog, disfunkcionalnog masnog tkiva koja je poprimila odlike epidemije u celom svetu pa i kod nas, i to kako među odraslima tako i među decom i adolescentima. U
Evropi je procenat onih koji pate od viška kilogrma dostigao 60 %, dok se kod nas taj broj kreće oko
54 %.
METOD
Korišćenje dokaza iz multicentričnih meta analiza, visoko pouzdanih randomiziranih studija i
dobro dizajniranih istraživanja zdravlja o gojaznosti i fizičkoj aktivnosti u svetu.
REZULTATI SA DISKUSIJOM
Gojaznost je kompleksna bolest u čijem nastanku nesumljivo mesto imaju genetski faktori ali
se oni, izuzev kod retkih monogenetskih oblika, neće ispoljiti bez sadejstva faktora „Obezogenog
životnog okruženja“. Među tim faktorima posebno su važni način ishrane i fizička neaktivnost, pri
čemu je godinama prevladavao stav da je prekomerni unos enrgetski bogate hrane /masti, šećeri/
najvažniji faktor. U poslednjoj deceniji sve je više kvalitetnih dokaza da je fizička nekativnost, sedenterni stil života, čak i mngoo važniji promoter epidemije gojaznosti i među odraslima, a posebno
decom, izražereno kao sedenje u slobodnom vremenu, vreme provedeno pred televizorom, kompjuterima i slično.
Drugo ne manje važno pitanje tiče se efekata fizičke aktivnosti u okviru programa redukcije
telesne težine. U svim vodičima za lečenje, fizička aktivnost je nezaobilazni elemenat programa redukcije težine. Analiza dobro dizajniranih, dugoročnih studija pokazala je primena fizičkog vežbanja
bez dijetske intervencije ne vodi ka dovoljnom i značajnom gubitku u težini, ali da fizička aktivnost
uz hipokalorijsku dijetu veoma efikasno čuva mišićnu masu tela što je značajan preduslov za dugoročni uspeh i prevenciju relapsa. Takođe je pokazano da je za dugoročno održavanje novodostignute
težine neophodna značajna i redovna sportsko rekreativna aktivnost. Kad se kaže značajna, misli se
i na intenzitet i na trajanje i frekvenciju. Tako se pokazalo da intenzitet treba da se kreće od 60 do 75
% maksimalnog aerobnog kapaciteta te da nedeljno bude najmanje 240 minuta s tim da je najbolje
da to bude većina dana u nedelji.
1)
Pozivno predavanje
Tematski zbornik radova
17
Jorga, J.
ZAKLJUČAK
Pri odabiru konkretne fizičke aktivnosti, neophodno je voditi računa ne samo o metboličkim i
kardiovaskularnim efektima, već i o čisto mehaničkim komplikacija po tipu artroza velikih zglobova
nogu i staze u cirkulaciji donjih ekstremiteta
LITERATURA
1. AACE Position Statement (2012). Endocrine Practice, 18, 5. 2012
2. WHO (2000). Obesity: Preventing and Managing the Global Epidemic Report of a WHO
Consultation. Tehnical Report Series.
3. NIH (1998). Clinical guidelines on the identification, evaluation, and treatment of overweight
and obesity in adults: the evidence report. Obesity Research, 6, 51S-209S.
4. Management of Obesity in Adults: European Clinical Practice Guidelines (2008). Obesity Facts,
1, 106–116.
18
Proceedings of the Thematic Conference
Olimpijski programi – sistem inovacija u sportu Srbije
UDK: 796.032.2(497.1)
OLIMPIJSKI PROGRAMI  SISTEM INOVACIJA U SPORTU SRBIJE1
Branislav Jevtić
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja Beograd, Srbija
UVOD
Olimpijske igre (OI) su specijalni sportski događaj koji se održava svake četvrte godine i koji
je otvoren za kvalifikovane sportiste (timove i pojedince) nacionalnih olimpijskih komiteta (NOK).
Učešće najboljih sportista sveta i kontekst događaja kojim se promovišu olimpijske vrednosti čine
dva ključna faktora koja određeju OI kao primarni multisportski događaj. Igre su mega događaj na
kome se mora učestvovati, koji se mora videti i koji ima višestran sportski i društveno-ekonomski
uticaj kako na one koji ga organizuju tako i na one koji se pripremaju da na njemu učestvuju. Učešće
na OI je moguće samo kroz nacionalni olimpijski komitet koji u skladu sa poveljom Međunarodnog
olimpijskog komiteta (MOK) ima isključivo ovlašćenje da predstavlja svoju zemlju i ima obavezu da
slanjem sportista učestvuje na OI (Povelja MOK). U skladu sa pravima i obavezama koje proizilaze
iz Povelje i članstva u MOK, Olimpijski komitet Srbije (OKS) kao nacionalni olimpijski komitet je u
obavezi da slanjem sportista uzme učešće na OI, da formira, organizuje i vodi delegaciju (čl. 9 i 10
Statuta OKS).
Od igara u Pekingu (2008) sportisti Srbije se na OI ponovo takmiče pod zastavom Srbije i unutar delegacije koju formira, organizuje i vodi OKS. U povodi učešća delegacija na igrama u Pekingu, a potom i na svim narednim multisportskim takmičenjima, OKS realizuje olimpijske programe
(OP) koji su ispunjeni mnogobrojnim projektnim aktivnostima i zadacima od značaj za pripremu
i učešće sportista, organizaciju i rukovođenje delegacijom (Tabela 1, Organigram 1). Strateški cilj
OKS u realizaciji OP je, pored razvoja sportskog rezultata, i kontinualni razvoj nacionalnih sportskih federacija (NSF) i celine olimpijskih sportova Srbije. U periodu od pune državne nezavisnosti
Srbije (2006), OKS je formirao i rukovodio sa 12 delegacija na multisportskim takmičenjima (zimske
i letnje OI, zimske i letnje OI mladih, Mediteranske igre, zimski i zetnji olimpijski festvali mladih
Evrope - EYOF), uz učešće 725 sportista u 26 od 35 sportova letnjeg i zimskog programa OI, kao i u
tri neolimpijska sporta. Na ovim takmičenjima pojedinci i timovi su osvojili 67 medalja.
1)
Pozivno predavanje
Tematski zbornik radova
19
Jevtić, B.
Tabela 1. Struktura Delegacije OKS na Igrama XXX olimpijade u Londonu
Rep.
Funkcija Broj
Stoni
OKS z. za Atlet. Pliv. Vesl. Tenis Tekv Strelj.
Kajak Vat.
organizacija (ž+m)
tenis
sport
Rukovodstvo
0+2
0+2
Administr. OI
0+3
0+3
Mediji
1+0
1+0
Ol. ataše
0+1
Sportisti
36+79
7+7
Tim lideri
1+9
Treneri
2+39
Kond. trener
0+5
Rezerv. sport
0+2
Sparing part.
0+3
Skauti
0+3
Sport.
psiholog
1+0
Lekari
0+6
Fizioterapeuti
Hiropraktičari
Lekar na
usavrs.
0+1
2+6 0+6
2+4
0+2
0+1
0+2
1+5
0-5 0+2
0+2
2+1
5+3
0+2
0+3
2+1
0+2
6+6
0+13 12+12 0+1 0+1 0+14 0+1
0+1
0+1
1+1
0+4
0+3
0+4
0+3
0+2
2
0+1 0+1 0+2
0+1
0+2
0+2
0+1
0+1
0+3
0+1
0+2
0+1
0+2
0+1
0+1
0+1
0+2
0+1
1
0+1
0+12 0+2
0+1
Odb. Džu. Rva. Ruk Boks Bic
0+1
1
0+1
0+1
0+2
0+1
1+0
1
Ukupno
208
10
3
23
13
11
19
6
11
4
18
21
38
2
2
21
2
4
Žene
43
1
2
8
2
0
2
2
7
0
6
0
13
0
0
0
0
0
Muškarci
165
9
1
15
11
11
17
4
4
4
12
21
25
2
2
21
2
2
Organigram 1. Analiza strukture OP - okvir za izradu mrežnog dijagrama olimpijske delegacije
(Jevtić, 2012a)
20
Proceedings of the Thematic Conference
Olimpijski programi – sistem inovacija u sportu Srbije
Kognitivni okvir programa ciklusa XXX olimpijade
Olimpijski programi su vrednost i nasleđe prethodna dva olimpijska ciklusa, i isti se realizuju
po fazama i periodima životnog ciklusa oliimpijade (Jevtić 2012a). Iako je u Londonu OKS proslavio
102 godine od svog osnivanja i ceo vek učešća na OI modernog doba, ipak, poreklo OP je skorijeg
datuma. Oni su od 2006. godine sredstvo u razvoju sportskog rezultata, ali, i pre svega, OP su stručni
izazov kroz koji se odvija usavršavanje sportske i poslovne funkcija samog OKS, kao i celine sistema
sporta Srbije (Jevtić, 2011a). Analize samih OP i dokumenta koja su usvojena u povodi njihove realizacije, kao predmet ovog rada, sadrže i ocenu da se radi o inovacijama u delu sportskog proizvoda
(rezultat, tim, učešće, kompetentna sportska organizacija), procesa (primena novih tehnologija) i
afirmaciji postojećih i stvaranju novih - olimpijskih vrednosti (Jevtić, 2012a,b,c).
Period pune državne nezavisnosti Srbije doveo je do niza promena u strukturi i funkcionisanju sistema sporta Srbije (Jevtić, 2006b) i pojedinih članica, pri čemu je najveći iskorak učinjen baš
u delu uloge OKS i njegovog prerastanja u krovnu organizaciju olimpijskih sportova. Kao trajno
nasleđe realizacije OP je i sam OKS, koji kao sportska organizacija stremi visokim performansama
u sportskoj i poslovnoj funkciji, u primeni inovacija u planiranju, organizaciji i rukovođenju olimpijskim delegacijama (Jevtić, 2012a). Refleksija o procesu i analiza poslovnih i programskih dokumenta
nekadašnjeg JOKa i OKSCG, naročito njena intrinznična strana, ukazali su na veći broj problema u
pripremi i učešću delegacija na OI u Sidneju (2000) i Atini (2004) (Jevtić, 2006b). U povodu učešća na
OI u Pekingu (2008), deskriptivnom stranom analize sadržaja (AS) su opisani i objašnjeni problemi
koji su prethodili OI u Sidneju i Atini. Instrumentalizovana strana AS iskorišćena za analizu odnosa
koji su vladali unutar olimpijskih sportova i samom tadašnjem NOK. Nastupi sportista na OI u Sidneju i Atini bili ispod planiranog i očekivanog, dokumenta upućuju na izostanak partnerskog odnosa
NOK i NSFa, dok su slabosti identifikvane i u delu planiranja, realne ocene stanja i konkurentnosti
rezultata koje su pojedinci i timovi postizali u datom olimpijskom ciklusu. Uočeni su i problemi u
funkcionisanju upravljačkog i trenerskog kadra na nivou NSFa (Jevtić, 2006b). Rezultati refleksije o
aktivnosti, kao saznajni metod u istraživanjima prirode fenomena, znanja i iskustva koja su povezana sa učešćem na OI, oukazali su je da je potrebno tragati za kontekstom nove – efikasnije prakse
pripreme za učešće na OI. Stoga je rukovodstvo OKS iz 2006. godine, svesno svoje uloge u budućem
razvoju srpskog sporta, i uz ocenu da razvoj može da se desi samo ako se organizacija prilagođava,
uči i menja, pristupilo projektnom menadžmentu i upravljanju razvojem. Rukovodstvo se opredelilo
za ekspertska znanja i njihovo povezivanje sa procesom promene i usavršavanja organizacionih kapaciteta, kako samog OKS, tako i sistema sporta Srbije. O učinjenom, kao i procesu koji je pratio ove
promene, može se više saznati u izveštajima Skupštine OKS, odlukama upravnih tela i dokumentima
mnogobrojnh stručnih komisija i Direkcije za sport OKS. Danas na kraju drugog olimpijskog ciklusa
i nakon skoro šest godina iskustva, može se zaključiti da je realizacija OP specifiča po više aspekata:
(Jevtić, 2011a), i to: (1) Po trajanju angažovanosti OKS (višegodišnje planiranje koje se od 18 meseci
za OI u Pekingu produžilo na 36 za London, odnosno već 12 meseci traju programi za OI u Riju,
2016). (2) Duga listu prioriteta i vizija da se kroz pripremu i učešće delegacije na OI obezbede promene koje će biti od značaja za celinu sporta u Srbiji. (3) Funkcija OP u integraciji sportskih rezultata
(timova i pojedinaca), brenda OI i OKS, društva, države i sponzora; (4) Budžet za podršku višegodišnjem razvoju sportskog rezultata. O veličini i pravcu uticaja OP na razvoj sistema spota Srbije svedoči opremljene sportsko-medicinske i istraživačke institucija, organizacija multisportskih takmičenja
u Srbiji (SEYOF, 2007), naučne konferencija, trenerske konvencije, usavršavnje trenera u inostranim
sistemima, dovođenje eksperata u sistem sporta Srbije, zanovljena trenažna oprema i rekviziti, podizanje nivoa sportsko-medicinske i anti-doping zaštite, unapređenje socijalnog statusa sportista i
trenera, pokretanje nacionalnih i međunarodnih inicijativa, pitanja programa i kompetentnosti u
radu sa talentima, mladim i afirmisanim sportistima.... Rezultat ovog perioda intenzivnog razvoja
OKS kroz OP je i definisanje mesta sporta, fizičkog vaspitanja i fizičke kulture u Ustav RS. Funkcionalna, teorijska, kauzalna i analize sadržaja, smisla i značenja dokumenata koja prate OP, upućuju
na zaključak da OKS realizuje koncepciju sporta koja je zasnovanu na: (1) negovanju autentičnosti
sporta i značenja olimpizma (onotloška strana); (2) afirmaciji izvornog, nacionlanog i šireg okvira
olimpijskih vrednosti (aksiološka orijentacija). Učinjeno se može prikazati kognitivnim okvirom
Tematski zbornik radova
21
Jevtić, B.
kojim se OP upravlja kroz menadžment znanjima (Shema 1) i unutar zacrtanog vrednosnog okvira
(Tabela 2). Može se zaključiti da OKS svoju misiju realizuje kroz humanističku koncepciju sporta
koja je zasnovana na filozofskom (vrednosti, značenje, moral), sistemskom i naučnom u sportu.
Filozofski i metodološki aspekti
priprema za OI
Teorija i metodologija sporta
Biologija sporta
Analiza specifinih stanja i sposobnosti
Psiho-socijalni aspekti sporta
Sportska medicina
Teorija treninga i takmienja
Istorija sporta, treninga i
olimpizma
Biofizika ukljuujui i
biomehaniku
Teorija i praksa sportskih grana i disciplina
Sociologija sporta
Savremen trenažne metode i kocepti (Cor
trening, hiperbarina medicina, kvantna
medicina, hlaenje...)
Životne vještine sportista
Biohemija sporta
Fiziologija sporta
Sportska medicina
Etika sporta
Psihologija sporta
Teorije upravljanja
Anti-doping,jednakost, fer play
Sportska ishrana, periodizacija
i suplementi
Sportska trauma, terapija i
menadžment prevencije
Menadžment sportskog dogaaja
Razvoj sistema sporta – trajno
naslee
Menadžment olimpijske delegacije
Izgradnja i rukovoenje
olimpijskom delegacijom
Shema 1. Okvir naučnog sistema u realizaciji olimpijskih programa (Jevtić, 2011a)
Relijabilnost – vrednost per se olimpijskih programa
Olimpijske igre su sportski događaj koji je svakom sportisti cilj. One su motiv koji sportistu
pokreće da naporno trenira. Sportista (tim-pojedinac) teži da učestvuje na Igrama i da svoj sportski
kapacitet realizuje u jedinstvenom ambijentu najvećeg multisportskog događaja. Shodno tome, OP
su uspostavljeni kao višegodišnji projekat razvoja sportiste do njegovog ličnog maksimuma na OI,
i uz verovanje o imperativu OI za svakog od učesnika delegacije (od sportiste, trenera, lekara... do
rukovodioca delegacije i rukovodstva NOK). Stim u vezi, ishodište OP je postizanje izuzetnosti na
samim igrama i u svim poslovima unutar olimpijske delegacije (izuzetnost rezultata, trenerske kompetentnosti, rukovodjenja, takmičarske, trenažne i opreme za svečanosti, prevoza, sportsko-medicinske zaštite, anti-dopinga, integracije delegacije...). Za postizanje izuzetnosti važno je koliko svaki
član delegacije dobro radi i koliko svojim podstiče ostale da rade najbolje do tada!
Složenost učešća OI delu pripreme u zemlji i rukovođenju delegacijom na Igrama sadrži Organigramu 1. U ostvarenju izuzetnosti na Igrama neophodno je blagovremeno planiranje i realizaciju svih operativnih zadataka u zemlji i kompetentno rukovođenje celinom delegacije u periodu Igara.
U delu tehnologije treninga, složenost u postizanju izuzetnosti je određena specifičnostima
datog sporta. U tom smislu, nakon usvajanja okvira OP za Igre u Londonu, sledila je razrada etapnih
programskih ciljeva i aktivnosti za svaki od sportova-disciplina. Razrada je obuhvatila imenovanje
22
Proceedings of the Thematic Conference
Olimpijski programi – sistem inovacija u sportu Srbije
aktivnosti koje vode do ispunjavanja različitih operativnih zadataka tehnologije datog sporta-discipline, a u skladu sa individualnim kapacitetima sportista, godišnjim i višegodišnjim planom, sistemom i složenošću kvalifikacija. U postizanju izuzetnosti u svakom delu trenažne tehnologije, OP su
podrazumevali kontinuitet trenažnog rada, unapređenje uslova treninga kako na nivou kluba, tako
i tokom priprema u zemlji i inostranstvu. Olimpijskim programima je prepoznato stanje trenažnih
objekata u zemlji, raspoloživosti i tehnološki kvalitet rekvizita i potrošnog materijala. Takođe, OP
su podržali formiranje stručnog okruženja kadrog da podrži razvoj sportiste i njegovog rezultata.
Olimpijski programi su odgovorili na mnoga pitanja socijalnog života sportiste i ličnog trenera, kao
i na izazove preventive i profilakse, sportsko-medicinske zaštite i anti-dopinga (Shema 3). I na kraju
treba istaći da je realizaciju OP pratio realan i održiv finansijski plan (3).
Jedan, ali ne i jedini način za učešće u OP je ocena konkurentnosti rezultata koji pojedinac,
ekipa i tim postiže na referentnim međunarodim takmičenjima. Rezultat u smislu učešća u OP se
posmatra kao integrator ličnih i činilaca okruženja koji podržavaju i usmeravaju razvoj sportiste
do odličnost -izuzetnost - na samim Igrama (Shema 3). Kao takav, sportski rezultat se prati tokom
celog ciklusa, pri čemu je etalnon za vrednovanje, za period 2009-2011 bio kvalifikacioni kriterijume
za učešće na OI u Pekingu i uspeh na međunarodnim takmičenjima, odnosno za period 2011-2012
to je bio kvalifikacioni kriterijum za učešće na OI u Londonu. Dokumenta OKS, kao i dokumenta
inostranih analitičkih centara ukazuju da su se rezultati sportista Srbije u ciklusu XXX olimpijade
menjali sa pikom u periodu 2009-2010, relativne stabilnosti (2011) i padom u periodu samih igara
(Jevtić, 2012b).
Shema 2. Kategorizacija sportista i usmerenost programa OKS
prema principu izuzetnosti na OI
Shema 3. Struktura OP u ciklusu 2009-2012
Tematski zbornik radova
23
Jevtić, B.
Polazište za pristup pripremama i učešću sportista Srbije na OI kroz OP je bila plitkost organizovanja sportskih grana, intervenistička stana države na sport Srbije, nekosolidovanost sistema,
nedovoljna specijalizacija sportske organizacije... (27). Radeći kroz OP odvijao serazvoj celine olimpijskih sportova, ali i samog OKS i njegova Direkcija za sport. Puna realijabilnost OP je postignuta uključivanjem mnogobrojnih institucija i kompetentnih pojedinaca. Učešće u OP je planirano u
skladu sa standardima najboje prakse za mnogobrojne oblasti sportske pripreme, ali i u skladu sa
pravilima i mnogobrojnim upustvima kreiranim od strane OKS, NSF, MOK, međunarodnih sportskih federacije (MSF), Svetske anti-doping agencije, Organizacionog komiteta igara (OKOG). Ova
uputstva blliže propisuju učešće sportista i NOK na igrama.
U nastojanju da OP budu pouzdano sredstvo razvoja, i da njihovo odvijanje bude dosledno
usvojenim principima i cilju, veliki broj operativnih zadataka u ciklusu XXX olimpijade je bio prenet
institucijama i pojedincima sa proverenim know-how kapacitetom. Nakon višestrane analize potreba postizanja izuzetnosti na Igrama, i nakon usaglašavanja sa NSF i trenerima, realizacija OP je
poverena činiocima operativnog nivoa (Shema 4). Operativno upravljanje se odvijalo kroz periode i
etape celine olimpijskog ciklusa, uključujući učešće na igrama.
Shema 4. Upravljanje olimpijskim programima
Danas, na početku novog olimpijskog ciklusa, opravdano je tražiti odgovor na pitanje reliabilnosti OP u ciklusu London 2012, i postaviti pitanje OP u izmenjenoj tehnologiji treninga i ne-promenjenih odnosa u srpskom sportu. Drugim rečima, odgovor na pitanje relijabilnosti OP je conditio
sin qua non razvoja i učešća na OI 2016.
Analiza dokumenata ukazuje na kontinuiranu evaluacija OP od strane OKS. Isti pristup OKS
je imao prema merama kojima su društvo, država, sponzori i sam MOK podsticani da učestvuju u
OP (Jevtić 2011a,c). Na žalost, pojedini prostori učešća delegacije OKS na Igrama u Londonu nisu
evaluirani (oprema za takmičenje, ceremonije, prevoz opreme i sportista, tiketing). Finasijski plan i
rashodi zahtevaju ocenu, zaključke i mere u funkciji daljeg razvoja. Ocenu zahteva i strateška orijentacija ka segmentiranju i poveravanje OP na realizaciju NSF. Iako se segmentiranje može imenovati
kao dobra praksa, ono je, u isto vreme i znak nemoći OKS da upravlja celinom procesa u odnosu na
specifičnost tehnologije treninga i takmičenja u većem broju sportva i disciplina. Specifičnost sportskih grana i disciplina i orijentacija OKS prema segmentiranju programskih zadataka bio je i način
da jedan broj NSF isključi OKS iz procesa praćenja razvoja sportiste, ali i put da se finansijski okvir za
realizaciju OP usmeri prema drugim – neolimpijskim rashodima NSF. Ponovila se praksa iz ciklusa
Peking 2008 da se deo budžeta usmeri ka ne-olimpijskim rashodima, zbog čega je status olimpijaca
i samih OP bio predmet čestih medijacija u kojima se tražio pomirljiv put za nepomirljive odnose
unutar pojedinih NSF.
24
Proceedings of the Thematic Conference
Olimpijski programi – sistem inovacija u sportu Srbije
Olimpijske programe su realizovani kroz taktiku koja je prepoznala tri nivoa upravljanja, i to:
unutrašnji, srednji i spoljašnji (Shema 5). Olimpijski komitet i NSFe su delovali na srednjem nivou.
Spoljašnji nivo su ispunjavale aktivnosti prema društvu, medijima, sponzorima. Može se oceniti da je
u ovom prostoru učinjen dalji pomak u odnosu na Igre u Pekingu. Unutrašnji ili nivo tehnoligije treninga, pripada treneru, njegovoj kompetentnosti, menadžerkim veštinama da organizuje kvalitetno
i podsticajno okruženje za razvoj izuzetnosti rezultata svog sportiste na OI. Iako je ovakav sled u
upravljanju OP logičan i celishodan, ipak, isti je otkrio postojanje problema u većini sportskih grana,
zbog čega se ciklus XXX olimpijade može okarakterisati stalnim prilagođavanjima funkcionisanja
OKS u pravcu zaštite OP, jednakosti i prava sportista. Prilagođavanja su iz ugla OKS za cilj imala
očuvanje i, pre svega, podizanje osetljivost OP prema specifičnostima treninga i takmičenja, sportsko-medicinskoj zaštiti, anti-dopingu, suplementaciji, socijalnoj sigurnosti i pitanjima iz prostora
prava sportiste (Jevtić, 2012b, Jevtić, i sar., 2011d).
Kao i kod drugih olimpijskih organizacija, tako je i programska orijentacija OKS bila praćena
rizikom i nesigurnošcu, jer se odluke za dogadaje koji će se odigrati u buducnosti donose na osnovu
trenutno raspoloživih podataka. Odluke se donose u odnosu na trenutno stanje sportskog rezultata
i složenih odnosa, o čemu se malo zna (Rubingh, 1996). Stoga realijabilnost OP se mora posmatrati
u intenciji i kapacitetu da se menjaju i prilagođavaju, ali i da bude menjani kada se uoči da nema
mogućnost da se reše problemi koji direktno utiču na proces priprema, učešća i postizanje izuzetnosti na OI. Period 2011-2012 može se opisati visokim stepenom prilagođavanja OP zbog delovanja
objektivnih i subjektivnih faktora.
U otvorenoj raspravi o relijabilnosti OP i taktici – upravljanju od strane OKS, uočava se veći
broj slabosti koje svoje poreklo vode iz poslovne i organizacione kulture. Tako je ciklus 2009-2012
realizovan bez prethodno obavljenih analize gepa samog OKS, NSF ali i odnosa koji su iskustvena
kategorija stečena realizaciom OP za Igre u Pekingu. Drugim rečima, slabosti uočene u realizaciji OP
i na OI u Pekingu (Jevtić, 2008), ostale su aktuelne, čak su se proširile prema sportistima, kadrovanju,
rukovođenju, odgovornostima, ali i tehnologiji treninga.... Slabosti proističu iz izostanka rezultata
DELFI metoda za proučavanje i predviđanje fenomena i donošenja odluka. Ova metoda je primenjena u izradi projekta „Peking 2008“. Njome su definisani strateški ciljevi i vrednosni okvir, uočene
su slabosti sistema sporta i postavljeni prioriteri u susretu sa izazovima novog tehnološkog doba
koja predstavlja svaki naredni olimpijski ciklus. Upitnici za administriranje DELFi metode u ciklusu
2009-2012, dostavljeni na izjašnjavanje članovima Predsedništva OKS. Ostali su bez odgovor, zbog
čega je u postavci samih OP izostala otvorena diskusija i jasna strategija. Neformalne koalcije formirane za izbore za rukovodeća tela OKS (2009) bile su interesno aktivne tokom celog ciklusa. Ovaj
ciklus karakteriše nedozovoljeno mešanje vladajućih političkih partija u sport, definisanju uloge
i funkcionisanje OKS u novom zakonskom rešenju. Stoga, u povodu ciklusa Rio 2016, mora se
poći od bez kompromisnog prihvatanja načela da je učešće u radu OKS i OP privilegija a ne pravo,
odnosno da je učešće u OP deo stremljenja za promene u skladu sa principom izuzetnosti (excellence) u rezultatu, razvoju sistema i upravljanju! Refleksija za aktivnost bila bi osnovna metoda kojom treba da se otklone slabosti, izbegnu pretnje, istakne snagu i kreiraju mogućnosti da OP budu
podrška razvoju pojedinca, sportske organizacije, OKS i celine sistema olimpijskih sportova u Srbiji!
U tom pravcu, višegodišnji plan kulturog menadžmenta sportske organizacije nameće se kao jedino
sredstvo koje može da dovede do institucionalne kosolidacije, kooperacije, mobilnosti znanja, ideja,
ljudi i kapaciteta (Jevtić, 2011a).
Tematski zbornik radova
25
Jevtić, B.
Shema 5. Analitički model upravljanja olimpijskim programima
Aksiološka strana OP – condito sine qua non učešća i izuzetnosti na OI
Olimpizam polazi od načela da sport podstiče optimalni razvoj čoveka i društva, da su igre
primarni događaj koji je zasnovan na vrednostima, etici, idealima (Jevtić, 2011b). Međutim, kada
se razmišlja o OI tada se isključivo misli o sportskom događaju koji je svakom sportisti cilj, motiv
koji ga pokreće da naporno trenira. Olimpijske igre su događaj koji afirmiše individualne vrednosti
i iste integriše kroz zajedničke aktivnosti (takmičenje, trening, socijalni kontakti, kulturni i obrazovni programi...). U vrednosnom okviru učešća na OI nalazi se veći broj ideala Olimpizma kojima se
kroz trening i takmičenje podstiče harmonijski razvoj pojedinca, izuzetnost, postignuće, poštovanje
drugih, pravda i jednakost, prijateljstvo, mir, tolerancija, razumevanje, kulturna različitost (Jevtić,
2011b,c). Put do izuzetnosti i pune afirmacije na OI je proces višegodišnjeg razvoja – vaspitanja
kroz sport sa kojim se otpočinje u ranim periodima karijere kada se afirmišu predispozicije, razvijaju psiho-socijalne sposobnosti, obučavaju sportske, životne, lične veštine i vrednosti. Navedeno
pripada psiho-socio-bihevioralnim faktorima preduslova za postizanje vrhunskog rezultata i uspeha na OI. Dugoročni i kratkoročni ciljevi, privrženost i istrajnost zacrtanom putu, imaginacija,
fokusacija, ekstenzivna mentalna priprema razlikuje uspešne od onih manje uspešnih učesnika OI.
Manje uspešni sportisti su manje efikasni u planiranju, usmerenosti i privrženosti cilju (Orlick and
Partington, 1998). Samopouzdanje i motivacija su glavne psihološke karakteristike olimpijaca koji su
ostvarili izuzetnost rezultata na OI. Ovi sportisti su više uvereni u svoje sposobnosti, više motivisani
da duže i napornije treniraju ka svom cilju (Durand-Bush and Salmela, 2002). U strategiji pripreme
ovih sportista dominira jasna trenažna strategija koja je ispunjena ciljevima, planom, nepristrasnom
i objektivnom evaluaciom učinka-rezultata, i pre svega, potrebi i verovanju da će se na svakom nivou
rezultata i perioda u karijeri obezbediti izuzetnos ličnosti i sportskog rezultata. Odlučnost i istrajnost, samo-efikasnost i autonomija su karakteristike u postizanju izuzetnosti (Schoon, 2000; Roshe,
2000). Sportisti na putu ka izuzetnosti u sportu i rezultatu pomaže i transfer svakodnevnih – životnih
i personalnih veština (socijalne i komunikativne veštine, liderstvo, samo organizovanje, disciplina i
postavljanje ciljeva). Ove veštine su, ujedno i mehanizam koji održava sportistu na stabilnom nivou
performansi (Abbot and Collins, 2004). Manje uspešne sportiste na OI karakterišu nerealistična
očekivanja, niža aspiracija i nedovoljna istrajnost (Abbot and Collins, 2004). Psiho-socijalni i atributi
ponašanja, kao i usvojene vrednosti utiču na evoluciju talenta sportiste od potencijala do postignuće.
Navedene lične karakteristike uz osmišljenu i promišljenu praksu treninga čine snagu koja vodi do
rezultata na OI (Abbot et al, 2007).
Prethodna teorijska rasprava svoje puno značenje ima u radovima Mc Namara (2010), u kojoj
autor kroz visok stepen kauzalnost kreira generički sistem veština od značaja za razvoj izuzetnosti Psychological Characteristics of Developing Excellence-PCDE. Sportista bez razvijene PCDE traži
i očekuje podršku, ne preuzima odgovornost za lični razvoj i rezultat, oslanja se na druge, a neuspeh imenuju malerom ili lošom pripremom. Na drugoj strani su sportisti sa izraženim PCDEa, koje
karakteriše samokontrola i veštine opažanja napredovanja i upravljanja emocijama. Ove sportiste
opisuje usmerenosti i istrajnosti ka napredovanju - ka cilju, traženje pomoći od drugih kada je to potrebno (Petlichkoff, 2004). Koncpet PCDE se odnosi i opisuje i trenere. Oni su podrška učenju spor-
26
Proceedings of the Thematic Conference
Olimpijski programi – sistem inovacija u sportu Srbije
tiste i usvajanju psiholoških i mentalnih veština. Dobro obučeni treneri streme ovim veštinama, iste
prepoznaju kao determinante trenažnog i takmičarskog kapaciteta sportistie i u svom radu kontinuirano podstiču razvoj i primenu istih. Manje obučeni treneri ovo rade ad-hock (Gilbert et al., 2001).
Programi OKS su kreirani kao podrška razvoju većeg broja kompetentnosti koje obezbjeđuju
održavanje i dalji razvoj konkurentosti rezultata do izuzetnosti pojedinca i celine delegacije na OI.
Dugoročan cilj OP je priprema za učešće na OI, ipak kontekst je širi i njemu pripada izuzetnots na
samim igrama. Stoga u dolasku do ovog cilja, OP sadrže: podsticanja duhovne i fizičke harmonija
pojedinca, njegove aspiracije prema izuzetnosti i postignuću; negovanje odnosa, jednakosti, prijateljstva, tolerancije, razumjevanja; zaštita identiteta sportiste, tima, delegacije, samog sporta i olimpizma; izgradnja preferenci za takmičenje i visok stepen konkurentosti; usavršavanje okruženja i
njegova efikasnost u susretanju preferensi sportiste; socijalna sigurnost sportiste; nulta tolerancija
na doping (Jevtić, 2011a). Programska dokumenta OKS, kako za ciklus Peking, tako i za London,
sadrže vrednosni okvir koji, implicitno definiše OP kao inovativnu strategije od značaja za pojedinca
i celinu sistema sporta Srbije i, eksplicitno za afirmaciju vrednosnog u olimpijskom pokretu (Tabela
2 ). Vrednosni okvir je deo humanističke orijentacije samog OKS i jedan je od stubova u postizanja
ciljeva OP, Olimpizma i samog učešća na OI
Tabela 2. Vrednosni okvir – aksiološka strana Olimpijskih programa (Jevtić, 2011c)
Vrednosni okvir OP
Grupe finalnih i instrumentalizovanih
vrednosti, vrednosti Olimpizma
Jednake mogućnosti za sve sportiste i NSF da učestvuju u projektu Autonomija i razvoj pojedinca
Univerzalnost, jednakost, nezavisnost,
Deo dugogodišnjih planova OKS-a i NSF-a - Lično napredovanje u
životu i sportu, profesionalizacija sportista i njihovih trenera, imidž
Sigurnost, stimulacija, društveno
prepoznavanje
Očuvanje konkurentnosti rezultata sportista - Lično napredovanje u
životu i sportu, autonomija, odgovornost pojedinca, izuzetnost na
OI, samo-refleksija
Postignuće, hedonizam, unutrašnja
harmonija, zadovoljstvo, samo-poštovanje,
sposoban
Olimpijske vrednosti, olimpijski tim i duh delegacije - Strukturna
integracija kroz vrednosni okvir pojedinca
Benevolentnost-blagonaklonost, afilijacija
Prateći planovi (zdravstvena preventiva i zaštita, informacioni sistem,
osiguranje sportista…), komplementarni programi (specifične forme
treninga, suplementacija…) - Lično napredovanje u životu i sportu,
autonomija, socijalna sigurnost, samo-regulacija
Sigurnost, stabilnost realcija i odnosa,
zdravlje, sigurnost,
Izuzetnost, odgovornost, autonomija
Moć, socijalni status, prestiž, samopoštovanje, nezavisost
Partnerstvo činilaca sistema sporta i Društva Srbije = OLIMPIJSKA
SRBIJA - Veštine za.... i tendencije ka....?
Afilijacija, iskreno prijateljstvo, podrška,
široko razumevanje, pomoć
Poštovanje osobenosti ličnog sporta i OI - Samo-regulacija,
odgovornost i posvećenost rezultatu, delegaciji i OI
Prilagodljivost, logičnost, odgovornost,
prihvatanje,
Otvorenost projekta za učesnike i inicijative
Univerzalnost, jednakost,
Usmerenost ka sportisti (svi sportisti su negativni na anti-doping) SOFT veštine i njihov transfer ka sportu i životu
Usmerenost ka sebi
Realni i ostvarivi ciljevi, izuzetnost - Životno i sportsko zadovoljstvo
Stimulacija, postignuće, unutrašnja
harmonija, nezavisnost, odgovornost
Jasne postavke i resursi - Izuzetnost, lični rezultat, uspeh, hedonizam
Postignuće, stabilnost, prilagodljivost
Subjektivne vrednosti aktera (NSF, sportista, trenera, lidera, lekara, fizioterapeuta...) nisu bile
predmet u realizaciji OP. Ipak, iskustvo iz Pekinga opredelilo je preraspodelu resursa i aktivnosti u
tom pravcu. Sportska komisije OKS bila odgovorna da obezbedi fasilitaciju između sportista i ciljeTematski zbornik radova
27
Jevtić, B.
va OP. Slično se očekivalo i od Asocijaciji trenera Srbije koja, na žalost kroz celi ciklus nije uspela da
omasovi svoje članstvo, samim time ni da otvori pitanja misije profesije.
Objektivna strana vrednosnog okvira za Igre u Lodnonu bila je sadržana u procesu izgradnje
tima. Nakon lošeg iskustva na Igrama u Pekingu, i odličnog na MI u Peskari (2009) i Prvim letnjim
olimpijskim igrama mladih u Singapuru (2010), jedan od prioriteta u pripremi Delegacije u zemlji
bila je simbolička integracija. Ona se odvijala tokom celine olimpijskog ciklusa. Njome su dominirale
aktivnosti i poruke koje se upućene sportistima i koje su bile ispunjene vrednosnim preferencama.
Ćirilično pismo, logo, maskota, takmičarska, svečana i oprema za dnevne aktivnosti, memorabilije,
nosilac zastave..., samo su neka od sredstava podrške simboličkoj integaciji (Jevtić, 2011a). Strukturna integacija je završni deo procesa koji daje čvrste osnove za delovanje Delegacije kao celine i koja je
razlikuje od proste mehanističke strukture. Tok strukturne integracije se odvija u periodu pune zrelosti delegacije koji se postiže neposredno pre i u periodu Igara. Do ove integracije se stiže kroz višedimenzionalni prostor, u kome horizontalnu dimenziju ispunjava povezivanja članova Delegacije u
odnosu na sport, uzrast, pol, karakter sporta, očekivanja, motive, idole, prethodne rezultate, hobi...
Vertikalnoj dimenziji pripadaju socijalni kontakti i relacije, otvorenost pojedinca, stavovi, stepen
tolerancije i poverenja, prisustvo izbalansiraniih i realnih ciljeva, otvorenost za učešće u rešavanju
zajedničkih i pojedinačnih problema, osećaj pripadnost, lično uživanje i poverenje pojedinca prema
ostatku delegacije... (Kobi, 1994). Cilj je bio da pojedinci i grupe koji sebe i druge vrednuju kroz
vertikalnu dimenziju ostvare „duboku dimenziju integracije“ koja na igrama opredeljuje čvrstinu i
jedinstvo tima, odnosno čvrstinu timova i ekipa pojedinčanih sportova. U realizaciji menadžmenta
strukturne i simboličke integracije korišćene su savremene tehnologije (digitalni mediji, publikacije,
advertajzing); akcije, događaji (proslave, promocije, ispraćaji i doček tima) (Jevtić, 2011a).
U oceni aksiološke dimenzije OP važno je prisustvo same težnje za afirmaciom šireg vrednosnog okvira koji u sebi sadrži i niz psiholoških atributa, lične i životne veštine, o čemu govore i
vrednosni ajtemi u tabeli 2. Pitanje je koliko je ono što je OKS pripremio i shodno čemu je radio bilo
vidljivo, razumljivo i prihvatljivo sportistima, trenerima i NSF? Mera pouzdanja u OP je iskazana
od strane najvećeg broja sportista. Ipak, na samim Igrama, veliki broj sportista, u 57% disciplina,
nije završio takmičenje ili je postigao rezultate lošije od kvalifikacionih. Ova činjenica otvara pitanje
strukture i relijabilnosti OP i njihove aksiološke dimenzije, ali i pitanje stepena samopouzdanja kao
mere koja određuje stabilnost pojedinca i delegacije na OI. Manje asertivnu Delegacije opisuje veći
broj ciljeva. Visoko asertivne delegacije imaju samo jedan cilj, a to je izuzetnost na samim igrama.
Da li su sportisti Srbije bili nisko ili visoko asertivni prema OP i OI, odnosno kakav je asertivni status
imala Delegacija OKS u Londonu? Odgovor na ovo pitanje je conditio sine qua non programa za
Rio, jer on opredeljuje strategiju za svaki od perioda životnog ciklusa olimpijade, imenuje kadrove,
sredstva, objektivnost evaluacije. Cilj je jasan, stizanja do pune asertivnosti pojedinca, timova i delegacije kao celine u svim periodima izgradnje tima!
Refleksija aktivnosti nad dokumentima koja su usvojena na različitim nivoima upravljanja OP
ukazuje da je OKS odigrao ulogu visoko osetljive organizacije. On je bio kadar da brzo reaguje na
probleme sportista, trenera, NSF. Sa druge strane, analiza periodičnih i finalnog izveštaja Šefa misije
ukazuje na veći broj nedoumica i slabosti. Refleksija aktivnosti ukazuje da su mnoge NSF utokom
učešća u OP bile neosetljive na potrebe samih sportista i učešća na OI, odnosno da se jasno otvara
pitanje asertivnosti NSF prema OP i samim Igrama (Shema 6).
Heterogenost delegacije po konkurentnosti rezultata, evidentni favoriti, povrede, duge pripreme, neizvesnost kvalifikacija, loše planiranje, rukovođenje... ali i realno zaostajanje u nekim disciplinama i grupama sportova mogu se smatrati uticajem koji je omeo punu strukturnu integraciju,
doveo do niske asertivnosti i uslovio da više sportista ne ostvari izuzetnost ličnog rezultata na OI.
Kada se doda da je jedan broj sportista nakon 36 meseci učešće u OP postigao rezultate koji su lošiji
od rezultat postignutih na OI u Pekingu, tada vrednosni koncept olimpizma može da potre odgovor
na ontološko pitanje značenja učešća svakog aktera u OP i OI. Ontološko pitanje značenja učešća na
OI postaje conditio sine qua non u izradi strategije OKS za učešće na OI 2016. Pred sličnom nedoumicom je bio i MOK nakon igara u Atlanti (1996). Spremnost da prizna postojanje problema, blago-
28
Proceedings of the Thematic Conference
Olimpijski programi – sistem inovacija u sportu Srbije
vremena ocena o postojanja nedoumica dovela je do strategije i mera kojima su OI i dalje primarni
multisportki događaj i cilj karijere svakog sportiste.
*Skrećenice za sledeće sportove: atletika-ASS, biciklizam – BsSS, boks - BxSS, džudo-JSS, rvanje-RvSS, streljaštvo –
StSS, tenis – TSS, tekvondo – TeAS, kajak-kanu-KaSS, stoni-tenis-StSS, vaterpolo-VaSS, veslanje-VeSS, odbojka – OSS,
rukomet – RSS.
Shema 6. Kompas model u opisivanju stila učešća
– izvor za ocenu asertivnosti NSF* prema OP
ZAKLJUČAK
1. Srbija je na Igrama XXX olimpiade u Londonu proslavila 100 godina od svog prvog ućešća
na Igrama modernog doba (Stokholm, 1912), kao i 102 godine od osnivanja nacionalnog
oimpijskog komiteta (Olimpijski klub Srbije, danas Olimpijski komitet Srbije - OKS). U
delegaciji OKS na igrama u Londonu bilo je 115 sportista koji su takmičili u 15 sportskih
grana, u 62 od ukupno 303 discipline programa letnjih olimpijskih igara. Na ovim Igrama
osvojene su četiri medalje (1-1-2). U povodu učešće na OI u Londonu, predsednik OKS i Šef
misije su konstatovali da Delegaciju OKS u Londonu krasi osecaj pripadnosti i zajedništva
olimpizmu, negovanje ekskluzivnosti, uzvišenost i izuzetnost sportista i sporta, ali i napor
da se doživi olimpijsko iskustvo koje je jedinstveno i koje se ne može se porediti ni sa čim
drugim u životu jednog sportiste.
2. Tokom olimpijskog ciklusa London 2012, OKS je realizovao olimpijske programe za koje se
može reći da su tehnološka inovacija u sistemu sporta Srbije. Inovativnost se uočava u delu
proizvoda (rezultat, tim, učešće, kompetentna sportska organizacija) i procesa (primena
novih tehnologija). Olimpijski programi su vrednost do koje se stiglo: (1) stavovima
o potrebi kontinualnih promena; (2) kompetentnom rukovođenju OP i poštovanjem
svih perioda i postulata izgradnje tima za učešće na OI; (3) zasnovanost na principima
nauke, najbolje prakse i saradnje sa ekspertima; (4) kreiranjem uslova za nasleđe svakog
olimpijskog ciklusa; (5) upravljanje promenama i kontinuiranim adaptacijama sa ciljem
razvoja performansi OKS i sistema sporta Srbije.
3. Kreiranje i upravljanje OP je zasnovano na menažmentu projekta koga opisuje:
a. Analiza stanja same olimpijske organizacije i članica, rezultata sportiste i puteva
razvoja, resursa, mere zaštite i rizika ...do tehnoloških standarda koje propisuju MSF
i OKI.
Tematski zbornik radova
29
Jevtić, B.
b. Finansiranje u skladu sa programom. Finansijski plan celine programa, pojedinca i
tima je podržan od strane sponzora, Države i MOK.
c. Upravljanje znanjima (sportske nauke, sportska medicina, IT), analiza performansi,
komparativne analize (benčmarking) i refleksije.
d. Inovacije i projektno upravljanje koji treba da dovedu do kvaliteta koga opisuju
kompetentnost i konkurentnost delegacije (pojedinaca, timova, procesa, rezultata) na
svim nivooima pripreme i samom učešću na OI.
4. Post-olimpijska evaluacija, kroz Refleksiju, SWOT analizu i Benčmarking kao metode
rada, izdvaja sledeće pretpostavke o OP i učešću na OI u funkciji izgradnje strateških
dokumenata za olimpijski ciklus “Rio 2016”:
a. Kognitivni i aksiološki subprostor su inovativni kvalitet procesa izgradnje i realizacije
OP i rukovođenju delegaciom na OI. Menadžment organizacionih promena je
zanemaren subprostor koji u narednim programskim dokumentima treba da bude
okosnica razvoja kroz generisanje nove strukturne, upravljačke i vrednosne paradigme
(menadžment kulture sportske organizacije).
b. U 8 od ukupno 62 discipline (12%) u kojima su takmičili, sportisti Srbije su popravili
svoje lične-kvalifikacione rezultate. U 37 disciplina (57%) rezultati na OI su bili ispod
kvalifikacionog ili najboljeg rezultata u 2012. U 20 disciplina (31%) ostvareni rezultati su
na nivou kvalifikacionog. Mali broj sportista koji je na OI popravio llični-kvalifikacioni
rezultat otvara pitanje značaja i ostvarenje olimpijskog principa Izuzetnosti u OP i na
samim OI.
5. Menadžment kulture i strategija za povećanja stepena ispunjenost vrednosnog okvira su
mere evolucije olimpijske sportske organizacije u novom ciklusu Rio 2016.
6. Odgovor na pitanje značenja učešća u OP i OI kod svakog od aktera (pojedinac i
organizacija) nije samo ontološka nedoumica već i conditio sine qua non strategije za
neredne igre, razvoj i odnose u olimpijskom pokretu Srbije.
LITERATURA
1. Abbot, A., Collins, D. (2002). A theoretical and empirical analysis of a „state of the art“ talent
identification model. High Ablity Studies, 13, 157-178.
2. Abbot, A., Collins, D., Sowerby, K., Martinadle, R. (2007). Developing the potential od young
people in sport. A report for Sportscotland by Universiy of Edingburgh.
3. Australien Sport Commission (2004). Planning in sport. Paragon Printers Australasie.
4. Blouce, D., Smith, A. (2010). Sport policy and Developement. Routledge, London.
5. Camy, J., Robinson, l. (2007). Managing Olympic Sport Organizations. OS and Human Kinetics,
Lausanne.
6. De Senci, J (1990). Sport management circular evaluation and needs assessment: A multifaceted
approach. Journal of Sport Management, 4, 31-58.
7. Durand-Bush, N., Salmela, J. H. (2002). The development and maintence of expert athletic
performance: Perception of world and Olympic championship. Journal of Applied Sport
Psychology, 14, 154-171.
8. Edwards, A., Skinner, J. (2009). Qualitative research in Sport Management. Elsevier, Ltd.
Singapore.
9. Gobert, W., Cote, J., Mallet, C. (2006). Developmental paths and activities of successful sport
coaches. International Journal Of Sport Science and Coaching, 1, 69-76.
10. Havelka, N., Lazarević, Lj. (2009). Savremeni sport – koncepcija i praksa. Sport, nauka i praksa,
1(1), 5-15.
30
Proceedings of the Thematic Conference
Olimpijski programi – sistem inovacija u sportu Srbije
11. Jevtić, B. (2009). Izazovi Novog olimpijskog ciklusa. Zbornik predavanja I Nacionalnog seminara
za trenere, str. 7-22, Republički zavod za sport, Beograd.
12. Jevtić, B. (2011a). Refleksija menadžmenta olimpijskih programa na sistem sporta Srbije.
SportLogia 7 (2) 129-140, doi 105550 / sgia110702se129J
13. Jevtić, B. (2011b). The Path of True Values. ACC Journal, Social Science and Economy. XVII: II
82-87
14. Jevtić, B. (2011c). Žena u programima OKS – iskustva prethodnog i stategija olimpijskog ciklusa
2008-2012. Fizička kultura, 65 (Sapl.) 29-41.
15. Jevtić, B. (2012a). Upravljanje programima za učešće na mega sportskom događaju. Management,
63, 63-75.
16. Kobi, E. (1994). Was bedeutet Integration? Analzse eines Begrisss in: Eberwein, H. (Hrsg):
Behinderte und Nichtbehinderte lernen gemeinsam. Handbuch der Integrationspadagogik. 7179, Weinheim, Basel.
17. McNamara, A., Button, A., Collins, D. (2010). The role of psychological characteristics in
facilitating the pathway to elite performance. The Sport Psychologist, 24, 52-73.
18. Orlick, T., Parington, J. (1998). Mental link to excellence. The Sport Psychologist, 2, 105-130.
19. Roshe, M. (2000). Mega-Events and Modernity: Olympic and Expos in the Growth of Global
Culture. Routledge, London.
20. Rubingh, B. (1996). Sport management in the Netherlands. In IOC (Eds) sport Management and
International Approach. pp 85-92.
21. Životić, D. (2007). Menadžment u sportu. DM Graphic Communication. Beograd.
Dokumenta:
22. Jevtić, B. (2006). Sistem sporta Republike Srbije, predlog. Zajednička sednica činilaca sistema
sporta Srbije. Dokument OKS.
23. Jevtić, B. (2006b). Projekat OKS “Peking 2012”. Dokument OKS.
24. Jevtić, B. (2009). Projekat: “Olimpijska Srbija”. Dokument OKS.
25. Jevtić, B. (2012b). Strategy for health evolution of Serbian Olympians – from London OG
experiences to Rio challenge. Invitation lecture on sport Med. Course IOS and OKS: Best
practices in the health evaluation.
26. Jevtić, B. (2012c). Delegacija OKS na OI u Londonu: Finalni izveštaj Šefa misije. Dokument OKS.
27. Nacionalna Strategija razvoja sporta u Republici Srbiji (2009 – 2013), www.mos.gov.rs.
Web adrese:
28. www.gamesmonitor.org.uk
29. www.ioc.org
30. www. mos.gov.rs
31. www.oks.org.rs
Tematski zbornik radova
31
Jevtić, B.
32
Proceedings of the Thematic Conference
Antropološki i teološki aspekti duha i tela sportiste
SEKCIJA 1
TEORIJSKOFILOZOFSKI ASPEKTI ISTRAŽIVANJA
EFEKATA PRIMENE FIZIČKIH AKTIVNOSTI U FIZIČKOM VASPITANJU,
SPORTU I REKREACIJI
SESSION 1
THEORETICALPHYLOSOPHICAL ASPECTS
OF THE EFFECTS OF PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION IN PE,
SPORT AND RECREATION
Tematski zbornik radova
33
Stefanović, Đ.
34
Proceedings of the Thematic Conference
Antropološki i teološki aspekti duha i tela sportiste
UDK: 796.01:2
ANTROPOLOŠKI I TEOLOŠKI ASPEKTI DUHA I TELA SPORTISTE2)
Đorđe Stefanović
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
UVOD
U sferi sporta – u čijem su centru vežba, lepota pokreta, snaga... telo sportiste, tj. ljudsko telo,
ne samo da postaje pozitivno prihvatanje jedne faze njegovog razvoja, već to postaje i način (pre)
opterećivanja.
Ljudsko telo nije samo objekat, stvar iskusnog estetskog posmatranja, već temelj ljudskog postojanja. Čovek postoji kao telesno biće. Zato teleologija sporta (grč. τέλος, телос – svrha, cilj, λόγος
логос – nauka, učenje; fil. učenje o celishodnosti ili svrsishodnosti) ne negira način otelotvorenja
čoveka, niti predstavlja prostu borbu u razvoju/trošenju ljudskog tela. U ovoj artikulaciji vek ljudskog tela/sportiste, njegov (sportski) život, ujedinjen u obliku tela i duha nalazi se u centru razmatranja antroplogije i teologije. Iz tog razloga ne može se zaobići činjenica da ono što želimo da znamo
o duši, treba, s vremena na vreme, da upitamo i telo – da bismo bili u harmoniji koja vodi naš razvoj.
„Neprijateljstvo“ prema našem telu (kada ga preopterećujemo) potiče od iskonskog neznanja
da se trud, bol, patnja, borba mogu nadmašiti jedino umećem održavanja ravnoteže u (sportskom)
životu kao diviniziranom olakšicom (fr. divinisation – obogotvorenje, stavljanje nekoga u red bogova, obožavanje), jer „Bog ne želi da se ljudi preopterete“. (9: 88) Za razliku od duše o kojoj ne znamo
gotovo ništa, telo je uvek tu, jedino pouzdano, svedok našeg postojanja, nesporno iskustvo sa kojim
smo svakodnevno.
Ljudsko telo u akciji sportskog događaja manifestuje se kroz apoteozu snage duha i tela. Rodenov „Mislilac“ (sl. 1) predstavlja eklatantan primer metafore idealnog sportiste – snažni mislilac. To
se može iskazati kroz tezu: ideal sporta je sportista – Rodenov „Mislilac“ na startu i cilju.
Slika 1. Rodenov „Mislilac“
2)
Uvodno sekcijsko predavanje
Tematski zbornik radova
35
Stefanović, Đ.
A šta predstavlja ljudsko telo u prostoru u kome se kreće maksimalno brzo? Odgovor bi se
mogao naći u sledećoj misli: „Ljudsko telo u maksimalnoj brzini kretanja je savršenstvo prirode u
prirodi“ (6: 31).
METOD
U ovom istraživanju teorijskog karaktera korišćene su sledeće naučne metode: bibliografskospekulativni metod, istorijski metod, kauzalni i deskriptivni metod.
REZULTATI I DISKUSIJA
Antropološki aspekt
U okvirima filosofske antroplogije najpre se javlja pitanje duše i tela. Prva shatanja o odnosu
duše i tela zastupali su najstariji verski pokreti u Kini i Indiji, a kasnije u antičkoj Grčkoj (Tales,
Heraklit, Anaksimander, Anaksimen, Ksenofan, Parmenid, Zenon, Leukip, Demokrit, Epikur i dr.
Sa pojavom Aristotelogog učenja, po prvi put se postavlja pitanje „metafizike tela“ (4: 14) smatra da
povezanost duše sa telom predstavlja odnos koji se tiče čovekove suštine.
Smatra da je osnovna karakteristika jelinske misli o telu, duši i njihovom uzajamnom odnosu
pokušaj da se čovek shvati kao samostalna celina i kao deo ili čestica kosmičke sveukupnosti. Polazište za tumačenje čoveka može biti prirodni ili natprirodni karakter njegovog bića, antiteza između
duše i tela ili, opet, njihova sinteza i jedinstvo. Uvek se, međutim, radi o stvarnosti po sebi, o nekom
zatvorenom prostoru koji sam sebe istražuje pomoću misli – ne postoje elementi odnosa, svekolike
upućenosti čovekovog bića (prema nečemu drugom, nekom drugom), koja rasvetljavaju samu stvarnost bića, tj. postojanja (4: 19).
Šta znače izrazi „moje telo“, „imam telo“, „snažno telo“, „atletsko telo“, „lepo građeno telo“ i
slično? Mnogobrojni izrazi u vezi sa telom znače da postoji više aspekata sa kojih se može posmatrati
fenomen ljudskog tela (9: 88).
Da li smo mi „gospodari“, ili „robovi“ tela? „Imam telo“ ne znači da posedujem, trošim, koristim jedno telo, kao ostale stvari koje posedujem, da me ono karakteriše, ili da udovoljim jednom
telu koje naravno nisam birao, ili da sam unutar jednog datog tela kao postojeća stvar. „Imam telo“
znači da shvatam moje telo „iznutra“ i „spolja“, kao nešto što postoji sa mnom u vremenu, uslov mog
postojanja u svetu, da shvatam sebe, svoje mogućnosti, potrebe, način mog bitisanja, mog veka i mog
života u svetu, koji se stalno gradi. Tako učestvujem u načinu mog ljudskog postojanja. Znači, upoznat sam sa biti mog postojanja i njegovog smisla.
Ova svest je takođe vezana s estetskim iskustvom, akcijom, aktivnošću, energičnošću i radom
ljudskog tela. Svaka akcija, ili aktivnost ljudskog tela, je vezana sa ukupnim ljudskim postojanjem,
nije izolovana, niti nevažna, ona je upletena u duboki smisao ljudskog postojanja. Tako telesna aktivnost u okvirima značaja postojanja, rada, takmičenja, snage, ljubavi, igre, sportskog događaja, su
fenomeni postojanja unutar otvorenog horizonta bitisanja čoveka.
Otvoreni horizont bitisanja znači, da iako se čovek sreće sa sopstvenim telom, kao nečim što
je postojeće i dato, ipak može da ima izbor šta će sa njim da radi, ima slobodu i odgovornost jednog
postojećeg plana, jedne adaptacije – teme koja se zove telesno bitisanje čoveka. Ovaj izbor se ne
nalazi pod senkom jedne proste radne transformacije, niti u senci iracionalnog, nego se dešava u
granicama ujedinjenja tela i duha. Tako imamo utemeljivanje sportskog fenomena unutar teorije
antropoloških predispozicija ljudskog bitisanja.
Mnogi koriste frazu koju je izrekao latinski pesnik satiričar, Juvenal (1-2. vek posle Hrista): „U
zdravom telu zdrav duh“. Potpuna izreka latinskog pesnika glasi: „Orandum est um sit mens sana in
corpore sano“, što znači: „Poželjno je da imamo zdrav um u zdravome telu“ (3: 488-499). Kako se ovaj
36
Proceedings of the Thematic Conference
Antropološki i teološki aspekti duha i tela sportiste
odlomak danas prikazuje isečen, to se zaključuje da se zdrav duh nalazi u zdravom telu, a to ide i do
toga da zdravo telo ima i zdrav duh, što isključuje mogućnost da se zdrav duh nalazi u jednom telu
koje nije zdravo. Tako ovaj odlomak, odsečen od svog smisla, odvodi našu misao u jedno obožavanje
tela. Međutim, kao što smo videli, značenje odlomka jeste: „kad bi zdrav duh bio u zdravom telu“,
a da se pri tom ne isključuje mogućnost da u bolesnom telu bude zdrav duh, niti da u zdravom telu
bude bolestan duh.
I Demokrit piše: „Savršenost duše ispravlja manjkavost tela, a telesna snaga bez misli duši ne
donosi ništa uzvišenije, dakle savršenost duše nadopunjuje nedostatak tela, dok telesna sila bez pravilnog razmišljanja ništa od boljeg ne pridodaje duši” (3: 488-499).
Shodno tome, dobro je da se zdrava duša povezuje sa zdravim telom, ali to nije apsolutno,
pošto postoji mogućnost da se zdrava duša nalazi u bolesnom telu, kao što pokazuju Paraolimpijske
igre, kao što je takođe moguće da u zdravom telu bude bolesna duša, kao što pokazuju mnogi primeri
sa Olimpijskih igara.
Izraz „atletsko telo“ ne pokazuje samo morfološki rezultat sportskog truda, već pokazuje mir
i pokret, svežinu i zamor, zdravlje i bolest, mladost i starost, telesne granice i telesne mogućnosti,
sposobnost i nedostatak sposobnosti, i naravno sve ovo unutar horizonta teme (društvo, religija,
politika, ekonomija, etnologija, kultura...), gde se fenomen „atletsko telo“ razvija i pronalazi. To znači, da stalno i iznova prikazivani sportski fenomen „atletsko telo“ čini, pored ostvarenja stabilnosti
sportskih rezultata/uspeha, jedan potencijal, slobodni, kreativni, progresivni, konstruktivni proces,
jedan primer slobode ljudskog bitisanja u sportu.
„Lepo građeno telo“ ne implicira samo na morfološku, već i na harmonijsku i simetričnu građu
tela. Tako je čuveni skulptor iz antičke Grčke Poliklet (5. vek pre Hr.), bio čovek koji je dao veliki
doprinos shvatanju pojma „simetričan razvoj tela“ (sl. 2). Poznate su njegove reči: „Lepota tela sastoji
se u simetriji njegovih delova.“ Izradio je delo koje umetnici zovu „Kanon“, tražeći u njemu pravila
umetnosti kao u nekom zakonu, i on je bio jedini čovek koji je, kako se smatra, načinivši umetničko
delo načinio samu umetnost (2: I, 341).
Slika 2. Polikletov „Kopljonoša“ (Дорифорос)
Tematski zbornik radova
37
Stefanović, Đ.
Tzv. zlatni presek se jasno manifestuje u sklopu čovečijeg tela. Proporcija figure čoveka se sastoji u što tačnijoj konstrukciji zlatnog preseka – u neprekidnom odmeravanju manjeg u odnosu na
veće i u primeni ovako dobijenih mera na odgovarajuće delove i dimenzije tela.
Mehanizam neprekidne podele, ili zlatnog preseka, igra posebnu ulogu u likovnom stvaralaštvu, a najviše u oblasti apstraktnih geometrijskih oblika, kombinovanih kroz konstrukciju, funkciju
i merilo čoveka u određenim prostornim celinama. Tako je u 16. veku Luka Paćoli (1445 – 1514),
geometar i prijatelj velikih renesansnih slikara, ponovo otkrio „zlatnu tajnu“. U raspravi „O božanskoj
proporciji“, on (1509) zlatnom preseku dodeljuje atribute božanskog.
Leonardo da Vinči (1452 – 1519) je uradio kompletnu studiju figure čoveka i pokazao kako su
njeni različiti delovi u proporciji zlatnog preseka. Tokom kasnih osamdesetih godina 15. veka on se
prvi put upustio u istraživanje ljudskog tela – anatomije i fiziologije. Tako je aprila 1489. započeo rad
na knjizi „O ljudskoj figuri“. Za potrebe ove knjige, koja nikada nije završena, Leonardo je pomno radio studije tela dvojice mladića. Posle više meseci proučavanja njihovih tela, dolazi do sistematičnog
pregleda ljudskih proporcija. Dobijene rezultate antropometrijskih studija uporedio je sa jedinom
sačuvanom antičkom teorijom proporcija „Vitruvijevog čoveka“ (1: 37).
Slika 3. Proporcije ljudskog tela po Vitruviju („Vitruvijev čovek“), 1490.
Vitruvije, osrednje uspešni arhitekta i inženjer iz doba Rimskog carstva, napisao je traktat „O
arhitekturi“, koji je u 3. knjizi sadržao potpune mere ljudskog tela. To je Leonarda navelo da zaključi
da se čovek raširenih nogu i ispruženih ruku uklapa u kvadrat i krug – savršene geometrijske figure.
A, prema Vitruviju, ako se figura prikazuje unutar kruga i kvadrata („homo ad circulum“ i „homo
ad quadratum“), onda se pupak, centar ljudskog tela, poklapa sa centrom kružnice i kvadrata. Vitruvijeve mere su se slobodno interpretirale i često prikazivale u renesansi i kasnije. Leonardo je na
temelju sopstvenih empirijskih otkrića korigovao Vitruvijeve mere. Zato stopala i šake na njegovom
crtežu imaju odgovarajuće proporcije. Sada se samo centar kruga „homo ad circulum“ podudara sa
pupkom, a centar kvadrata, u kome se nalazi „homo ad quadratum“, lociran je nešto niže.
Marija Kauzlarić je 2010. iskazala svoje vizuelne sposobnosti tako što je za ilustraciju korica
knjige „Tehnologija pripreme sportista“ (9) uzela kao motiv torzo ljudske figure, koji u svojoj građi
sadrži principe zlatnog preseka (sl. 4). Simetriju je ostvarila tako što je jedan element ponavljala kroz
repeticiju s alternacijom.
38
Proceedings of the Thematic Conference
Antropološki i teološki aspekti duha i tela sportiste
Slika 4. Ilustracija korica knjige
„Tehnologija pripreme sportista“
U sportu, telesnom vežbom, igrom, ljudsko telo ne predstavlja samo sredstvo i istrument
sportskog događaja, nego čini princip, razlog i zakon iz koga se stvara i proizilazi arhitektura sportskog fenomena. Ono se pokazuje i mi postajemo svesni njegovog smisla, kao fenomena bitisanja u
sportu, gde njegov karakter predstavlja antropološku realnost.
Ljudsko telo se ne nalazi na kraju, već na početku sportskog događaja, kao izvor i razlog smisla
postojanja ovog fenomena. Pri definiciji ljudskog tela, nikako ne treba da mislimo da se ona odnosi
na jednu„gomilu mesa“, već da mislimo na samo telo, određeno telo jednog sportiste, koje je nastalo
kao posledica treniranja, kao potrebe i slobode jednog kosmičkog bića. Sportista ne samo da ima
telo, već njegov razvoj predstavlja jedan faktor razvoja sporta, a u krajnjem, i stalne obnove sveta.
Kako može da se opiše polazna tačka u tretmanu tela sportiste kao predmeta i medijuma trenerovog stvaralačkog (umetničkog) rada? U svetu sporta postoje ljudi koji su uvek bili zainteresovani
za ljudsko telo s aspekta načina na koji se u raznim kretnim veštima ono koristi kao izražajno sredstvo. Pojedince su privlačile telesne akcije, druge – situacije opasnosti, treće je više okupirao problem
morfologije tela i načini da se ona izmeni. Naime, ukoliko promenite morfologiju tela, menjate i
poimanje sveta koje je njome posredovano. Znamo da se zmije orijentišu prepoznajući infracrvena
zračenja koje sklapaju u svojevrsne toplotne mape, slepi miš se rukovodi odbijanjem zvučnih talasa,
da se čovek kreće na osnovu informacija dobijenih od receptora itd. Kada uvidimo da druge vrste
živih bića vide svet drugačije, tada uviđamo i da ljudski organizam ima vrlo ograničene opažajne
moći. A način na koji vidimo svet direktno utiče na način na koji promišljamo svoje mesto u njemu.
Teološki aspekt
Sasvim drugačije se čovek shvata u Svetom Pismu. Čak i u Starom Zavetu tumačenje čoveka
je korenito drugačije nego u jelinskoj misli. Janaras (4: 19) kaže da čovek, u suštini, nije određen prirodom po sebi – svojom psihosomatskom građom i materijalnim svetom koji ga okružuje. Određuje
se u granicama odnosa, sveopšte upućenosti na drugoga. Čovek je ono što jeste (είναι), odnosno što
postoji (ύπάρχει), samo u odnosu, samo u upućenosti na drugoga. Ovaj odnos i upućenost su ličnosni
– pretpostavljaju Ličnost Tvorca Boga, na koju je čovek upućen kao na egzistencijalnu pretpostavku.
Čovek je rezultat ličnosnog stvaralačkog čina Božijeg, priziva Božijeg u ličnosno zajedničarenje. On
postoji samo prema Bogu, samo u potvrdnom ili odričnom odnosu sa Bogom.
Tematski zbornik radova
39
Stefanović, Đ.
U ovim osnovnim okvirima smešten je i problem ljudskog tela u Starom Zavetu. Ovde „plot“
(tj. telo, σάρζ). npr. nije samo jedan deo čovekovog bića, zemljani ili materijalni, nasuprot nekom
drugom delu koji je duhovan i božanski. „Plot“ (tj. telo) predstavlja stanje razdvojenosti od Boga,
samostalnost i apsolutizaciju čoveka, odnosno predstavlja stanje smrti, jer označava poricanje
egzistencijalne pretpostavke čoveka, prekidanje zajednice sa Bogom, a samim tim i prekidanje života.
Biti bez Boga, znači biti bez života, sa druge strane, dah Božiji jeste mogućnost života – jeste „duša“
čovekova. „I dunu mu u nos duh životni; i posta čovek duša živa“ (Post. 2,7)... Prema tome „plot“
označava čovekov stav i izbor, a ne prirodnu datost materijalne ipostasi (4: 20).
Larše (5: 64) u svome delu „Teologija tela“ objašnjava iz svog ugla telo u Svetim Tajnama:
„Kroz Svete Tajne čovek postaje član Crkve, bogočovečanskog Tela Hristovog, i prima blagodat koju
je Hristos stekao za čovečanstvo. Drugim rečima, u Svetim Tajnama mi smo dovedeni u ontološki
odnos sa samim Hristom, konkretno smo sjedinjeni sa Njime, i to energijom Svetog Duha, Koji je tu
prizvan od strane Crkve i stvarno prisutan. Ta blagodat se celoj ličnosti prenosi posredstvom vidljivih
i materijalnih znakova koji sačinjavaju obrede, vidljivu stranu Sv. Tajni, i koji se prvo primenjuju i koji
se prvo primenjuju na Njegovo Telo=Crkvu i na tela vernih kao članova Hristovog Tela.
Telo tako ima naročito značajno mesto u primanju Svetih Tajni. Tu opet vidimo da ono
predstavlja i izražava celu ličnost, i to je naročito upadljivo u starim hrišćanskim činovima-obredima
(=tajnama), koje je Pravoslavna Crkva verno očuvala, gde je sveprisutan simvolizam, i gde se svi
različiti organi i raznolike funkcije tela nalaze dovedene u odnos sa organima i funkcijama duše, i sa
aktivnostima i stanjima duhovnog života“.
Za sportistu je vrlo bitan aspekt tela u praktikovanju vrlina. Praktikovanje božanskih zapovesti
treba da dovede čoveka-sportistu do toga da upražnjava vrline, čiji je savršeni ostvareni obrazac
pokazao Hristos u Svojoj Ličnosti: rečima, ponašanjem, delima... Te vrline uključuju sve čovekove
sposobnosti u jedan smer, podoban njihovoj prirodi i zdravom, normalnom cilju, i u tom smislu se
čovek-sportista razvija i uzrasta u njima.
Upražnjavanje vrlina pretpostavlja istovremeno podvig, napor ili rad (koji Oci nazivaju
„askeza“) da bi se borili protiv strasti, koje su zauzele svoje mesto nakon greha. Asketska praksa, koja
se sastoji u postu, bdenjima, napornom radu (kod sportiste je to naporan trening), molitvi ima za cilj
da se postigne bolje gospodarenje telom (5: 69).
Postavlja se pitanje: kako se sportista ostvaruje na duhovnom polju? Kako se duhovni podvig
nikada ne postiže do kraja, to znači da sportista Hrišćanin ne treba, niti može, da ostane na malim duhovnim rezultatima i da se zadovoljava najnižim stadijima svog duhovnog života. Suština
vežbanja/treniranja tela se ogleda u ostvarivanju uspeha/rezultata, koji je između ostalog, povezan
i sa različitim nivoom predispozicija (sposobnostima) onoga koji vežba/trenira. Ali u duhovnom
vežbanju svi mogu da stignu do cilja za koji je čovek stvoren, budući da za to nisu potrebne posebne
sposobnosti i talenat, nego je dovoljno da to čovek želi.
Mitropolit Jerotej Vlahos (10: 94-95) kaže da je sportsko vežbanje tela veoma tesno povezano
sa duševnim i psihološkim stanjem sportiste. Kada sportista nije u dobrom psihološkom stanju, to
utiče i na krajnji rezultat na takmičenju. Iz tog razloga je neophodno da koristi i tzv. „umno treniranje“. Opuštanje tela je neraskidivo povezano sa duševnim opuštanjem. Crkva sa svojim tihovateljnim
predanjem umne molitve uspešno može da doprinese tom tzv. „umnom treningu“. Između ostalog,
poznato je da je tihovanje jedna celokupna nauka uz pomoć koje čovek može da kontroliše svet
pomisli. Tihovanje je „nauka pomosli“ – metod duševnog mira i psihoterapeutskog tretmana koji je
sportisti neophodan.
40
Proceedings of the Thematic Conference
Antropološki i teološki aspekti duha i tela sportiste
ZAKLJUČAK
Za antropologiju, teorija tela antičke grčke filosofije, ortodoksna teologija tela, današnja filosofija i nauka čine stubove – nezamislivo bogatstvo nauke, obrazovanja i tradicije. Ova antropologija
ipak mora da bude i u direktnoj vezi sa današnjim istraživanjima, međunaučnim razgovorima, i to
posebno u prostoru nauke sporta. U tom vidokrugu je potreban susret šireg spektra nauka.
Vežbanje tela imaju za cilj dobrobit tela, zato što ono, kad je zdravo, potpomaže duševno stanje čovekovo, kao što i duševno blagostanje i na telu ostavlja traga. Bitno je razumeti učenje Otaca
Crkve da je potrebna jedna ravnoteža između vežbanja duše i tela. Oni koji uvežbavaju telo imaju
potrebu i za umnim treningom (izučavanjem, slušanjem...), kao i za korišćenjem duhovnih vežbi. Ali
i onom ko se bavi duhovnim vežbama potrebno je i vežbanje tela kako bi postigao ravnotežu. Iz te
perspektive posmatrajući i telesne vežbe i sportska dostignuća, Crkva ne prihvata preterivanja.
Crkva prihvata sport i usvaja sve sportske aktivnosti. Dovoljno je da treniranje samo po sebi
ne bude cilj našeg života, nego da je usmereno ka duhovnom dovođenju sportiste u ravnotežu i njegovom napredovanju. Svaki podvig jeste duhovno i telesno vežbanje koje bi trebalo da se izvodi po
sportskim pravilima, uz pomoć trenera, sa veoma velikim strpljenjem i trpljenjem, jer sportista na
taj način sazreva psihološki, društveno i duhovno. Uvežbavanje tela i duše sportiste bi trebalo da je
usmereno ka duhovnom sazrevanju čoveka.
LITERATURA
1. Celner, F. (2002). Leonardo da Vinci. Koln: TASCHEN GmbH.
2. Диелс, Х. (1983). Предсократовци, I, II. Загреб: Напријед.
3. Ιατρού, Μ. (1972). Πόθεν και διατί, ειδική Εγκυκλοπαίδεια. Αθήνα.
4. Јанарас, Х. (2005). Метафизика тела. Превод са грчког. Нови Сад: Беседа.
5. Ларше, Жан-Кл. (2005). Теологија тела. Превод са француског. Требиње: Манастир Тврдош.
6. Стефановић, Ђ. (1992). Атлетика 6 – Умовања о атлетици. Београд: Факултет физичке
културе.
7. Стефановић, Ђ., Јаковљевић, С., Јанковић, Н. (2010). Технологија припреме спортиста.
Београд: Факултет спорта и физичког васпитања.
8. Стефановић, Ђ. (2011). Философија, наука, теорија и пракса спорта. Београд: Факултет
спорта и физичког васпитања и аутор.
9. Влахос, Ј. (2006). Људско тијело, аскеза и спорт. Превод са грчког. Требиње: Манастир
Тврдош.
Tematski zbornik radova
41
Jirásek, I.
UDK :159.974.5
MOTIVATION FOR MOVEMENT AND THE ACTIVE LIFESTYLE
FROM READING OF BELLES-LETTRES: PROBLEMATIZATION
OF THE CATEGORIES “EXTRINSIC” AND “INTRINSIC”
Ivo Jirásek
Faculty of Physical Culture, Palacký University Olomouc, Czech Republic
INTRODUCTION  EXTRINSIC EXTERNAL AND INTRINSIC INTERNAL
MOTIVATION, REWARDS AND SELFDETERMINATION
There are the distinct courses of the analytical approach in psychology, education, organizational behavior, and sport science examining the problem of external rewards, intrinsic motivation
and their relation (Cameron and Pierce, 1994; 1996; Ryan and Deci, 1996; Deci et al., 2001a; Cameron, 2001; Deci et al., 2001b; Pierce et al., 2003; Gagné and Deci, 2005). The goal of this paper is to
enlarge the paradigm of motivation’s enquiries. There are some phenomena which complicate the
description of the substantial statuses: external (extrinsic) and internal (intrinsic). (We do not care
in this paper of the amotivation status, because it is not important for the crux of the statement.)
Extrinsic motivation
Up to now papers understood activity motivated by the external rewards as behavior targeted
by rewards of verbal applause, trophies, tokens, money, and social prestige, but also by the negative
ones - threat, punishment and so on. The control of behavior is typical for extrinsically motivated
activities. So external stimuli are the instruments (means) for doing activity, they give the reason and
satisfaction why to do it. Interest is not in activity itself, but rather in the outcomes of the activity.
Control and regulation are the necessary conditions for extrinsic motivation.
Intrinsic motivation
Contrary the intrinsic motivation is perceived as an activity which is not rewarded except by
the activity itself (not because of any external stimuli). The activity itself is attractive for the engaged
people who do it for the pure pleasure from the action. People find this type of behavior interesting
without any connection with external environment. Such behavior is fully self-regulated. The good
feelings come from participation, experience a sense of volition.
Relation between rewards and intrinsic motivation
The core of the discussion matter is, however, the relation between external rewards and intrinsic motivation: is the role of rewards positive, or negative in the motivational process? The answer on this question varies and can be highly controversial.
On the one side of the discussion some authors (Cameron and Pierce, 1994; Cameron and
Pierce, 1996; Cameron, 2001; Pierce et al., 2003) argue that rewards can undermine the intrinsic
motivation when people are interested in the activity or task and that negative effects of reward are
minimal and limited, and easily preventively avoidable. Rewards are not always harmful. Findings
42
Proceedings of the Thematic Conference
Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. “Extrinsic” and “Intrinsic”
of meta-analysis coming from approximately 100 studies after 20 years of research (Cameron and
Pierce, 1994) indicate that “verbal rewards (praise and positive feedback) can be used to enhance intrinsic motivation. When tangible rewards (e.g., gold stars, money) are offered contingent on
performance on a task or are delivered unexpectedly, intrinsic motivation is maintained. A slight
negative effect of reward can be expected when tangible rewards are offered without regard to level
of performance” (Cameron and Pierce, 1996). Simply said, rewarded people are not less willing to do
the activities, there are no negative effects of rewards on the intrinsic motivation.
In contrast, the other side argues (Ryan and Deci, 1996; Deci et al., 2001a; Deci et al., 2001b;
Gagné and Deci, 2005) that it is necessary to distinguish between the types of reward structures.
This taxonomy shows that different types of rewards can have different effects: “Task-contingent
rewards undermined intrinsic motivation, but task-noncontingent rewards did not” (Ryan and Deci,
1996, 34). Rewards can produce both negative and positive effects on motivation, or can have no
effects. Rewards and other external events have also more complicated structure of their factors like
evaluations, deadlines, surveillance, competition, and externally imposed goals, as well as a general climate of the classrooms, schools, and other interpersonal settings. These different conditions
designate whether the reward is experienced as informational or controlling. While informational
aspect of rewards or other external events enhances intrinsic motivation, the controlling aspect
undermines intrinsic motivation (Deci et al., 2001a). Some of them tend to diminish the autonomy
and change in causality, from internal to external, some others increase intrinsic motivation (Gagné
and Deci, 2005). The extrinsic motivation have been described in different types: external regulation (regulation through external means), introjected regulation (behavior which is at the beginning
of internalization), identified regulation (more self-determined) and integrated regulation (self-determination and internalization of process). This line creates self-determination continuum, rather
than a dichotomy, from high to low levels of motivation and controlling, from control to autonomy.
(Ntoumanis, 2001; Standage et al., 2005; Alexandris et al., 2002; Gagné and Deci, 2005). Easily said,
different types of reward structures have different, even opposite effects on the intrinsic motivation.
The external rewards (concretely expected tangible rewards) could have a pervasive negative effect
on intrinsic motivation.
The researches findings were assigned to different theories, concretely to the self-determination theory, the cognitive evaluation theory, and the social cognitive theory. The distinctions between
these theoretical frameworks are, however, very particular and detailed and there are no difference
in a basic approach to the surveyed topic. The principle, the methods and the standpoints are more
similar than different. It is the paradigm of behaviorism.
The goal of this paper at this background
This paper does not want to come into this highly exposed discussion. The goal of this text is
an illustration of very complicated relation between the basic grounds of this opposite standpoints,
so what does external and internal mean. Since there are some phenomena refer to activities which
are not practiced instrumentally for external reward, but contrary for activity itself. At the same
time, however, the impulse for doing this activity is not internal, but external - the reading of books.
In the words of the foregoing discourses, the core of the content is about the informational aspect of
external events without any external controlling implication. However, the external stimulus is different than any antecedent research cogitated – it is a reading of belles-letter. And even more, there
is, contrary to up-to-date researches, no direct relation between the educator and pupil, without any
possibility to give the feedback or reward.
We will use the example from the experiential education field, concretely from books of a
Czech writer and educator Jaroslav Foglar, and the active behavior derivable from reading of the belles-lettres. The intrinsic and extrinsic motivation in such situations is mixed and it is not so easy to
differentiate them clearly. It is similar like physical and mental boundary, which is completely overt
for analytical type of thinking while it is not so easy from the phenomenological point of view. There
are no strictly differences between physical and mental ways of human being in the phenomenoloTematski zbornik radova
43
Jirásek, I.
gical paradigm, for example tears (physical phenomenon) which coming from empathy with misery
of other (psychic mood), or red color of bashful faces and so on. Can we clearly extricate an outline
of these two modus of human being? The phenomenology is used in the psychological investigation
without common differentiation of experience into “internal” and “external”, or “inside” of personal
experiencing and what exist “outside” of that experience (Dale, 1996). Although in this research we
do not use the phenomenological instruments, the phenomenology could be a good opportunity for
the theoretical background how to find phenomena in the research.
Up to now, no research studies to our knowledge have attempted the different types of external stimuli without controlling function (which are not rewards – nor material, symbolic or verbal
in direct teacher-pupil communication) on intrinsic motivation. The paper aspires for infilling this
research gap. However, our goal is not the measurement of the intrinsic motivation as a reaction on
some external stimuli, but the finding if some really provided activity (movement exercise) is affected only by reading of books without any other external rewards. We expected that the reading of
Foglar’s books would increase the movement activity of the readers.
Jaroslav Foglar and his Literature
The experiential education is commonly understood as a learning in the outdoor settings, as
a natural and adventure education. The process between a teacher and a student needs having the
direct experience and focused reflection. The long expeditions, rope courses, wild nature and other
means are typical for the experiential education in English speaking countries. Organizations like
Outward Bound, Association for Experiential Education and its journal (among many others) are a
mark or sign of this pedagogical stream based on John Dewey’s philosophy.
In the Czech Republic, in the centre of Europe, where are no wild nature, an ocean or high
mountains, the game and play phenomenon together with the methodical principle of dramaturgy
is the basic and a substantial specific way of Czech understanding of experiential education (Martin,
2001; Martin et al., 2002; Martin et al., 2004).
One from the roots and source of this conception and a specific approach to an educational
process is personality and work of Jaroslav Foglar (1907–1999), who is mostly unknown abroad. (The
translations of some his books were published in Slovakian, Polish, Hungarian, German and Esperanto languages, however, they are unavailable to English language readers.) Today only the basic
information is disposable for English language environment (Jirásek et al., 2009; Jirásek, 2008). Let
us recapitulate now the main features of this personality and his work, directly connected with the
topic of our paper.
Foglar has already pertained to the most popular writers of the literature for children and
youth in the Czech Republic for many decades in different social and political conditions (as the
inquiries of reader’s popularity confess’: Jírek, 1964; Sohr, 1968; Lipčík, 1988; Mrva, 1990; Pírek,
1990, 110; Urbanová and Matýsková, 1992; Uherková and Úlovcová, 1993). The type of this literature is directly motivated by pedagogical goals. The novels and stories, the instruction literature with
direction to an active lifestyle in leisure, scenarios for 316 comics episodes and all writing published
in 27 volumes of his collected works are motivated by the aim of educational influence. Also Foglar’s
work in the role of journal’s editor is explicitly connected with an education, for example thanks to
the implementation of the unique method of reader’s clubs (he regulated leisure activities of some
hundred thousands of young people at the one moment through the appeals in the journal with
weekly periodicity).
44
Proceedings of the Thematic Conference
Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. “Extrinsic” and “Intrinsic”
The reflection of this specific literature could be devided into four categories:
a. Literature as instrument of ideology: some critics (Stejskal, 1962; Doušek, 1986) pointed the
absence of class-consciousness, type of boys erased from social reality, an abortive idealized
type, in the socialist time at this part of European region. An ideological evaluation of this
reading was a reason why these books could not be published for very long periods; even
they were excoriated from libraries and second-hand book shops.
b. Belles-letters: really esthetical and literary science criteria as an approach to the evaluation
of this literature was minority in analyzes of Foglar’s books. There were mostly critical
perceiving as a schematization, unreality, artificiality (Červenka, 1965; Zapletal, 1970), an
inanimateness of persons (Stejskal, 1964), author’s language primitivism and disability to
attentively formulate (Vavřík, 1964; Kovářík, 1964). Contrary, positive aspects were visible
in the specific poetics, the capability to create story impregnated by action (Mikulášek,
1987), sense for dramatization and fantasy in creation of games (Bösser, 1964), intentional
simplicity of construction (Sohr, 1968), which could be emphasized as a typical feature for
the world of myth (Nezkusil, 1991).
c. Understanding from psychoanalyzes position and Jung’s archetypes: it is possible to read
the Foglar’s books as an archetypal drama of initiation (Hybler, 1987), as an antagonism of
rationality, word, consciousness (typical for one boy’s club in novels trilogy) and a symbol of
dark shade, glimpse, silence, unconsciousness (of their opponents) (Hybler, 1999; Balaštík
et al, 1999; Nezkusil, 1991).
d. Educational utility: we could be the witness of exclusively positive acceptation here, namely
in the methodical and innovational shape in program areas. The substance of Foglar’s
instrumentality is an education through the game (Sadecký, 1964), his romantic is a will
toward an action and a courage to dynamic self-education (Bösser, 1964), a pedagogical
aspect as a basic imperative of all Foglar’s performance is visible in the submission of all
other criteria just to educational goals. In the time of increasing of youth’s criminality
(drugs, arms, violence) as effect of looking for adventure and stimulation at any cost, maybe
the reasonable and sensible education of preadolescents, to which Foglar urges, belongs
among the most important tasks of civilization (Hybler, 1999).
Foglar’s pedagogical activity is without any question admirable probably in the global measure: he conducted scout division for 60 years uninterruptedly and as chronicler noted its history
in 60 volumes (at 15 000 holographic pages); he participated in 60 summer camps in 1925-1985; he
published many games, motives and ideas for scouting activities and out-of-school education.
Experiential education based on Foglar’s ideas
The summarizing notice has to be put in the terminological problem of education and selfeducation. Foglar was an educator, was a leader of the scout division, but he directly influenced
only a few decades boys at one moment (about 800 through the decades), but his writing and editor
working affected hundred thousands of young people. This factor is educational, but only at the beginning of such impulse. When the external social factor – the reading – was changed through the
reading process into the reader’s personality, into the intrinsic motivation, then practical consequences in done activities are possible to perceive more as a self-education than a typical education in
class lessons or leisure time. Now we can summarize the basic values which could be found in the
described type of pedagogical literature.
Healthy lifestyle, physical efficiency
In every Foglar’s book we can meet an estimation of physical power, elasticity and body’s agility. Boys’ bodies are steadily in movement and nature, tan skin is a sign of health, muscularity and
power is the aim of concrete exercises and movement activities which instruction reader can read.
Tematski zbornik radova
45
Jirásek, I.
All this together pronouncedly created a cult of body. Nausea to alcohol and nicotine is a penetrative
boundary which differentiates goodness from evil.
In many books of Jaroslav Foglar we can meet a precise abetment to both reading and experiencing the movement activities. In our research we will quest for practical consequences of these
external impulses for the intrinsic motivation, if the appeal to exercise was heard by readers and
realized. The finding that the teacher can influence the salience of climate and optimize a child’s motivation in physical education (Treasure and Roberts, 2001) we would like enlarge not only in direct
teacher-pupil personal relation, but also in indirect operation through the literature.
Nature and outdoor
Detailed observation of nature, perceiving of it and storage by all senses is a signal emphasizing the beauty of colors, forms and phenomena. Perhaps in any Foglar’s book we can find the descriptions of naturedeep and intensive personal experiencing as the possible journey for an admiration of nature at readers. The values of beauty perceived at a human body as well as a human behavior,
displays in nature, or adjustment of tents and composed costumes becomes one from criteria of right
lifestyle. Aesthetical values, it seems to be, are impulses for promotion of moral values.
Morality above all
The accent on fairness, veracity, honesty and friendship are presented in a black and white
naivety which is completely functional and motivational for the children age characterized by exacerbated impressibility together with deficient life experiences. Of course, the permanent alerting on
necessity to differentiate goodness from evil is schematic and incommensurate to complexity of the
world. However, these books are not focused on an adult population who can distinguish between
different ethical categories.
Very interesting in this context is a personal confession that the reading of such moral challenges in childhood was not understood as a barren moralization (or an underflow moral ideal) but as a
chance to be ready to do charity. Jaroslav Foglar “forced” his readers to be ready for doing goodness.
The contemporary teacher of ethics admits that hehelped to others (to bear shop bag, to compose pit
coal, to help women with baby-coach into tram) really cheerly, without any feeling of manipulation
in his childhood (Veselský, 2007).
Power of informal collective
The relation among individual members of a bunch (club, division) helps to self-understanding and feeling of sharing collective values, to socialization of young personality. Perhaps affected
highlights of friendship, adherence accompanied by oaths, unconditional solidarity, some exclusiveness of own group in differentiation of other “common” or “ordinary” people give importance to
meaningfulness of social life. Self-educated moments are coming from stacking up with values and
life’s way of coevals. What is the most important: this style of education believes in children collectives, their independence and activity.
Holism in education
Probably the most inspiring are holistic functioning educational principles and methods. Particular working and program means (for example “Hunting of 13 little beavers”, “Blue life”1) and so
1)
Hunting of 13 little beavers: the legend on the boy Roy growing in the wild nature with his father and even with an Indian old man
for a certain time who exposes him to various tests is brought by the story on 13 rust nails beaten in to the log for hanging furs of
caught beavers. Their hunting is an initiating test proving turning the boy into the man. The writer takes this legend as a motivation
factor for the development of the test that can be past in our time (or for many decades since 1930s, when this book was published
for the first time). Besides “little beavers”, i.e. the tasks aimed at help the others and social solidarity (the rescue and good deeds little
beavers), tests developing courage, patience and will (the little beaver of courage, silence, loneliness, hunger), the tasks improving the
knowledge on the nature (flowers) or polytechnic preparation (skill) and at last even the honesty, goodness and politeness (gentleness), we find even four tests concentrating on physical abilities and healthy lifestyle here: the little beaver of nimbleness (running,
high jump and long jump), aiming (cock-shot), swimmer and force (pull-ups). Blue life is described as seven tasks or obligations
(including everyday morning exercises, also everyday washing in cold water or experienced joys and performed good deed).
46
Proceedings of the Thematic Conference
Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. “Extrinsic” and “Intrinsic”
on) never do only with separate physical training or moralizing, but they effect on whole personality.
The tasks are conceived for development of all components – from physical development through
rational abilities, aesthetical feeling, moral responsibility, to will, constraint, concentration, assembly
and so on. This holistic approach is the more important the more we are living segmentatively in a
nowadays society (including the fragmentation of subjects in school education).
Motivation through mystery, adventure challenge and imitable model
The unique ways of motivation using secrecy and romantic phenomena attract to realization.
Complicated symbolism multivalent relation of reality and fantasy, legends of stories, often impressively
introduce games or activities with edificatory potential. A legend is a magic glamour which can create
prestige business from routine pedantic tasks. Banal life is changed by it into poetics of romantic. Such
easy, maybe boring activity, penetrated by physical effort and mental endeavor, can be at once a subject
of deep interest if it is envelop into environment of Indian life, gold Mexico, builders of railways, wild
West, discovering of an unknown land, sci-fi stories etc. The sensibility for atmosphere, the capability to
escalate tension, to break and even as point up reader’s experience by the question what probably will
come, is very famous. What is not written is coessential as what is declared, because there is some space
for speculation, own fantasy, interest to get knowledge. Probably there are not more motivated factors
for boy’s age than appetite for detection of unrecognized, preferably with expound of all energy and
facilities (see “flow” concepts of Csikszentmihalyi, or “peak experience” of Maslow). Game is coming to
be a mean of self-knowledge and self-development thanks to achievement, fight, and test, thanks to a
boundary of success, knowing of strong and weak parts of own personality.
Force of tradition, rituals and ceremonies
The naming of places visited at excursions and camps according to experienced events, weather, or games, helps to remember it and repeat in discussions. Simple objects got mystique and matter of interest by the fixed way of their using, so treatment of them comes to forms of formed rituals.
The rituals and ceremonies were supported by concrete marks of achieved outputs. Classification on
points almost every activity, the rewards in shape of combination force of word and power of image
clearly denoting ideal which every boy (or girl) could become. Diplomas, colored labels, certificates,
patches, insignia for present visitation, for victory in a small game also for evaluation of the whole
month activity, for order or a special achievement, there all encourage motivation for more active
function. Administration of symbols in shape of honor sign, “Yellow bloom” or “Army of patternboys” has a big power for motivation.2)
It is seemed this is argument for the affirmation there is no inherent negative property of
reward for intrinsic motivation (Cameron, 2001). However, the problem is more complicated: Foglar
had used to give to boys some cards painted by him, some marks and other romantic rewards, but
only in his direct educational activity in a scout division. In his books he only inspired to thousands
readers to make themselves some similar artefacts for the presentation of their own activities. It is
an external impulse, but not an external reward.
Influence of literature on an active lifestyle
There is no space for more detailed presentation of movement’s motives in Foglar’s book.
(For more details see Jirásek, 2008). Beside “hunting 13 little beavers” from his book “Boys from the
Beavers river” (Foglar, 2003) and “blue life” (for both see comment note) from “The port is calling”
(Foglar, 2005) and also from “Chronicle of the lost footstep” (Foglar, 2001) we can mention a description of a competition in physical skills from the book “Our division” (Foglar, 1998). It is a set of 42
exercises (forward roll, somersaults, knee bend, jump rope, climbing a tree, riding a bicycle, jumping
over a table etc.) valued at a total of one hundred points – interestingly, the members of Foglar’s division did such exercises voluntarily, with enthusiasm and fully intrinsic motivated.
2)
Yellow bloom is not independent at any organization or membership – everybody can take it that wants according to his/her choice
adhere to only one maxim, maxim of struggle for abolition of all bad things in relation to people. One hundred thousand of readers
espoused to journal’s editor’s office…
Tematski zbornik radova
47
Jirásek, I.
There is already an output of research in relation of Foglar’s books reading and activity of
readers. Readers constantly affirm they were influenced positively by literary hero’s action, but also
“above standard readers are said to think more often about themselves, about their position among
their friends and about possibilities of their self-realization” (Urbanová and Matýsková, 1992, 13).
There is not possible to distinguish if the reading and sequence activity is coming from an extrinsic
or intrinsic motivation. As phenomenology declares, there is the significant wholeness of phenomenon and we can try to understand it without analytical segmentation.
There are plenty of studies about motivation in the field of physical education and movement activities, concretely about a situational motivation in physical education (Parish and Treasure,
2003), enhancing motivation in physical education (Aldeerman et al., 2006), self-determination in
physical education (Ntoumanis, 2001; Standage et al., 2005), self-determination in recreational sport
(Alexandris et al., 2002) and leisure-time physical activity (Shen et al., 2007), about coaches’ views
motivation (Hansen et al., 2003), students’ perceptions of motivation (Treasure and Roberts, 2001),
or athletes’ emotions and cognitive motivational relational theory (Uphill and Jones, 2007). However, there is no research in the framework of the specific type of motivation in self-education, as
readers of Foglar’s books realize.
METHOD
Instruments and procedure
This survey used to estimation a specific questionnaire relating to the reading of Foglar’s book
and its influence on reader’s activity including movement activities. For a real performed movement
activity we used the part of the International Physical Activity Questionnaire – IPAQ long version
relevant to leisure; it means parts “recreation, sport and leisure activity” and “time consumed by
setting”. The questions were about lifetime of walking, intensive and medium burdening movement
activity in last seven days and also the time setting in week-days and weekends in last seven days. So
the research’s participants recorded their movement activity and inactivity.
The questionnaire was hung at internet web pages of research program of Faculty of Physical
Culture Palacký University Olomouc “Physical Activity and Inactivity of the Inhabitants of the Czech
Republic in the Context of Behavioral Changes” from spring to autumn 2006.
Participants
The 1692 answers about readers’ knowledge of Foglar and his books came through the internet
questionnaire. They were taken from a group of inhabitants with these demographical indexes: the
age of participants from 10 to 70 years, their fair-to-middling age was 29.6 years and standard deviation 11 years. There were 647 (38.2 %) men and 611 (36.1 %) women, 434 (25.7 %) did not answer.
IPAQ questionnaire was filled by 909 participants coming from this big group.
Data analysis
The evaluation3) of movement activity in MET units corresponds energetic equivalent 6 METs
to intensive movement activity, 4 METs to medium intensity and 3.3 METs to walking. Global medial
movement activity expressed in MET∙min-1∙week-1 was calculated through medium minutes values
of every movement activity and corresponding energetic equivalent METs for datum intensity of
movement activity.
Statistic processing was made in program STATISTICA 6. Absolute and relative occurrence
were calculated at questions of nominal type. The comparison of movement activity between two
groups was made by the student t-test for independent choice. Analysis of variability was used at the
comparison of more groups.
3)
Other co-authors cooperated on this part of research: M. Elfmark, D. Sigmundová and F. Křen from Faculty of Physical Culture,
Palacký University in Olomouc. The author thanks to all of them for their cooperation.
48
Proceedings of the Thematic Conference
Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. “Extrinsic” and “Intrinsic”
RESULTS
Knowledge about writer
The participants were coming from supporters of the writer – only 4 answers expressed nescience of this name, 38 individuals did not read any Foglar’s book. That is why we have to resign at the
possibility of a comparison the group of readers with a control group.
Influence by reading
Literature as a motivational instrument of the lifestyle’s change was declared by the respondents
very clearly: only 14 % from them did not record any change of experiencing. Contrary, the guidance
of this literature’s type is personally affirming in different categories – to prefer activity before passivity
(43.2 %), the stay in outdoor (61 %), adventure experiences in collective of coevals (54.1 %), help to
older people (27.8 %). Moral appeals (the willingness to do good turns) was presented by 45.2 %, it
means three times bigger number of people that personalities without any change of their life through this reading. For every fifth readers (21 % of respondents) the literature was impulse for exercising
movement activities. Concretely “Hunting of 13 little beavers” was a source of practical activity for
12.5 % readers, “Blue life” for 13.8 % of them, the comics stories of boys club “Fast arrows” influenced
8.9 %. If we know the relation of belles-lettres and change of reader’s experiencing was not a topic of
research yet.
Quantity of movement activity
Our question is presented by the relation of reading and the quantity of the real practiced
movement activity obtained from the questionnaire inquiry. We distributed respondents into four
groups according to the number of read books. From the table 1 and figure 1 it is seen that the
movement activity is higher in case of the people who read more books of J. Foglar. The differences
between the separate groups, however, are not statistically important. It is visible also there is a high
part of individual approach to movement activity (large scale of standard deviation).
Table 1. Movement activity of Foglar’s books readers
Movement activity (met/MIN)
group
Number
average
Standard deviation
Totally
909
318.70
513.92
Non-reader
29
195.81
137.30
Reader of 1 – 5 books
193
286.36
423.19
Reader of 6-10 books
177
304.22
424.78
Reader of more than 10 books
510
342.96
581.59
Tematski zbornik radova
49
Jirásek, I.
Figure 1. Average movement activity (MET/min) of Foglar’s books readers
Limits of this study
Our finding is strictly national, because Foglar’s books have no international level of understanding. However, it would be interesting to choose for next researches of some other belles-lettres
which is famous in some countries and which is focused on the impulse for exercise and movement
activity in the framework of stories adequate to young readers. If the result of some other possible
inquiry would also indicate a power of motivation for change of behavior, it is a good step in the
discussion on external rewards and internal motivation.
Our results do not show the direction of influence. It means our respondents affirm their
movement activity is based on influence of reading, but there could be a different situation: the active people, interested in a stay in nature and doing sport more often read Foglar’s books than more
passive individuals. Although we think the first possibility is valid, we do not have a falsification for
the second argument at this moment.
DISCUSSION
Although we cannot speak about statistic relevance of the relation between reading and practically doing movement activity, we suppose the results are interesting as a first step in such a type
of research. The reading’s impulses for a real change of lifestyle is – if we know – the first discovery
which can give the argument against the strictly distinction between external rewards and internal motivation. The situation when young boys do by themselves signs of successful “hunting” (the
wheel from wood colored in specific color of every “little beaver” stitched on a sleeve of shirt) is not
any external reward – it is did by the boy himself. At the same moment, however, it is not an internal
motivation because the impulse for these activity origins from reading. It is not the internal, but the
external stimuli from the author of the story. It is not possible to understand these external influences instrumentally: the readers do not do their movement activities for the extrinsic motivation
(rewards), but for activity itself. At the same time, they could not do these activities without the
external stimuli from reading.
Our finding shows that the external stimuli (directions published in belles-lettres books) have
a strong influence on the intrinsic motivation to do activities described in books. It is seemed as
necessary to enlarge the delicate classification of changes in measures of the intrinsic motivation,
like different functioning of rewards for doing a task, finishing task, each unit solved, doing well,
50
Proceedings of the Thematic Conference
Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. “Extrinsic” and “Intrinsic”
surpassing a score and exceeding others (Cameron, 2001), different classification of different types of
rewards and stimuli for next researches. Existing classification of rewards as both tangible rewards,
material (as pizza parties for reading books) and symbolic (good student awards) which undermine
the intrinsic motivation, and verbal rewards in a direct positive feedback, as well as the differentiation of only two aspects of rewards, it means informational and controlling (Deci et al., 2001a) is
deficient, because this does not care for the indirect immaterial external stimuli which raising the
intrinsic motivation as our research declares. One can say the external stimuli from reading are not
solved by this type of thinking, so there is not fully acceptable the theoretical base for understanding
of this type of motivation.
We do not have a complete theoretical background for this phenomenon. Neither the social
cognitive theory nor the cognitive evaluation theory could be a perfect theoretical base for describing of these facts. Also the self-determination theory is not applicable, because the motivation is
undoubtedly autonomous (the experience of choice) but also controlled (norms for giving marks of
success), nevertheless, without any pressure and having to be active. Neither the achievement goal
theory (for using this theory in motivation in physical education see Parish and Treasure, 2003)
is functional, because there is no goal, but experience the motivational element. The multitheory
approach, transcontextual model, mixture of different theoretical frameworks (for example the selfdetermination theory and the theory of planned behavior, like Shen et al., 2007 used) is according to
our point of view not so strong theoretical base for such research. There could be a complementary
explanation, but not a stiff background for ful understanding. It can be seen that only behaviorist
and physiological approaches are not able to take the complexity of human behavior. The existential and phenomenological perspectives could be a good complement (Fahlberg et al., 1992). The
phenomenological investigation shows that status of motivation is much more complicated than the
analytical theories affect: there were described 25 different definitions or meanings of motivation and
31 different motivational strategies during the phenomenological interviews (Dale, 1996; Hansen et
al., 2003). The phenomenological background origins from existential phenomenology, philosophical
thinking of Martin Heidegger (2008) and this paradigm can explore experience as a relative resource
of information. Phenomenology is interested in human being phenomena, not only in quantified, measurable ones. While positivism, empiricism and behaviorism are based on matter of physical objects
and look for description and prediction, phenomenology and hermeneutics deal with meaning and
the understanding as their purpose. While experiment, correlation and other quantitative methods
are typical for the empirical research, the phenomenological interview or interpretative phenomenological analysis could be a right method or technique for the phenomenological inquiry. Probably the
phenomenological approach is more adequate than analytical one and there is no strictly boundary
between external and internal impulses in motivational process, but the answer on such theoretical
question exceeds the topic of this paper.
CONCLUSIONS
The analytical understanding of external rewards and other external condition with their influence on the intrinsic motivation proving no adequate in some self-educational situation demarcating by the external stimuli, intrinsic motivation and absence of external control and reward. Our
finding (which has used no phenomenological means) declares the reading of belles-lettres literature
can be a great impulse for the self-determinate and intrinsic motivated behavior like voluntary practices movement activities.
According to our opinion the phenomenological discourse of investigation (interpretative
phenomenological analyses or phenomenological interview) in a qualitative research framework
can add new information about human behavior without necessity to strictly differentiate between
external and internal, extrinsic and intrinsic. The activity itself and motivation for participation at
it could be perceived as a compact phenomenon. Hopefully such kind of investigation can enlarge
nowadays understanding of human life without punctual particularized categories.
Tematski zbornik radova
51
Jirásek, I.
So there are other ways how to motivate students not only by developing more interesting
learning activities, providing a better choice and doing that tasks optimally challenging, but also by
the external stimuli like using legends and mystery, giving the responsibility to children’s collectives,
exploitation of traditions and rituals, shortly: using the motives from the adventurous literature like
Foglar’s books offer. Of course, this type of increasing of intrinsic motivation is functional only in a
special formative age in childhood, before consistently orientation in the world, fixed ethical values
and looseness of romantic ideals understanding the everyday life as mystery and adventure.
REFERENCES
1. Alderman, B.L., Beighle, A., Pangrazi, R.P. (2006). Enhancing motivation in physical education.
Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 77(2), 41-45 and 51.
2. Alexandris, K., Tsorbatzoudis, Ch., Grouios, G. (2002). Perceived constraints on recreational
sport participation: investigating their relationship with intrinsic motivation, extrinsic motivation
and amotivation. Journal of Leisure Research, 34(3), 233-252.
3. Balaštík, M., Hruška, P., Kasal, L., Komárek, S. (1999) Odkud a kam letí Rychlé šípy? Beseda o
Foglarově trilogii Záhada hlavolamu, Stínadla se bouří a Tajemství Velkého Vonta. Tvar: literární
obtýdeník, 10(8), 1 a 8-9.
4. Bösser, B. (1964). Nejde jen o Foglara. Zlatý máj, 8(11), 496-500.
5. Cameron, J. (2001). Negative effects of reward on intrinsic motivation – a limited phenomenon:
Comment on Deci, Koestner, and Ryan (2001). Review of Educational Research, 71(1), 29-42.
6. Cameron, J., Pierce, W.D. (1994). Reinforcement, reward, and intrinsic motivation: A metaanalysis. Review of Educational Research, 64, 363-423.
7. Cameron, J., Pierce, W.D. (1996). The debate about rewards and intrinsic motivation: Protests
and accusation do not alter the results. Review of Educational Research, 66(1), 39-51.
8. Červenka, J. (1965). Může být člověk chlapcem nadosmrti? Zlatý máj, 9(1), 12-16.
9. Dale, G.A. (1996). Existential phenomenology: emphasizing the experience of the athlete in sport
psychology research. The Sport Psychologist, 10, 307-321.
10. Deci, E.L., Koestner, R., Ryan, R.M. (2001a). Extrinsic rewards and intrinsic motivation in
education: Reconsidered once again. Review of Educational Research, 71(1), 1-27.
11. Deci, E.L., Ryan, R.M., Koestner, R. (2001b). The pervasive negative effects of rewards on intrinsic
motivation: Response to Cameron (2001). Review of Educational Research, 66(1), 33-38.
12. Doušek, P. (1986). Foglarovky ano, nebo ne? Rovnost 101(267), 1-4.
13. Fahlberg, L.L., Fahlberg, L.A., Gates, W.K. (1992). Exercise and existence: exercise behavior from
an existential-phenomenological perspective. The Sport Psychologist, 6, 172-191.
14. Foglar, J. (2005). Přístav volá. Praha: Olympia.
15. Foglar, J. (2003). Hoši od Bobří řeky. Praha: Olympia.
16. Foglar, J. (2001). Kronika Ztracené stopy. Praha: Olympia.
17. Foglar, J. (1998). Náš oddíl. Praha: Olympia.
18. Gagné, M., Deci, E.L. (2005). Self-determination theory and work motivation. Journal of
organizational Behavior, 26, 331-362.
19. Hansen, B., Gilbert, W., Hamel, T. (2003). Successful coaches’ views on motivation and
motivational strategies. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 74(8), 44- 48 and 53.
20. Heidegger, M. (2008). Being and Time. New York: Harper & Row.
21. Hybler, M. (1999). Preadolescentní mentalita. Host, 15(6), 42-45.
52
Proceedings of the Thematic Conference
Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. “Extrinsic” and “Intrinsic”
22. Hybler, M. (1987). Jaroslav Foglar: Tajemství Velkého Vonta. Svědectví 20(80), 944-946.
23. Jirásek, I. (2008). Movement in the context of Jaroslav Foglar’s books and his pedagogical
influence. Acta Universitatis Palackianae Olomucensis Gymnica, 38(2), 7-12.
24. Jirásek, I., Martin, A., Turcova, I. (2009). Games and Play: Jaroslav Foglar’s influence on Czech
education in nature. Horizons, 45, 28-32.
25. Jírek, B. (1964). Počítejme s Foglarem. Zlatý máj 8(11), 504-507.
26. Kovářík, M. (1964). Přijde Foglarův Duben? Zlatý máj 8(5), 208-213.
27. Lipčík, R. (1988). Řekni mi, co čteš… Mladý svět 30(16), 6-7.
28. Martin, A. J. (2001). The dramaturgy wave. Horizons, 15, 26-29.
29. Martin, A. J., Leberman, S.I., Neill, J.T. (2002). Dramaturgy as a method for experiential program
design. Journal of Experiential Education, 25(1), 196-206.
30. Martin, A. J., Franc, D., Zounková, D. (2004). Outdoor and experiential learning. Aldershot, UK:
Gower.
31. Mikulášek, A. (1987). Z nepovinné četby. Tvorba – Literární příloha Kmen, 56(49), 8.
32. Mrva, J. (1990) Jaroslav Foglar. Kroměříž: Okresní knihovna.
33. Nezkusil, V. (1991). Rozpory Foglarova světa: k prvnímu soubornému vydání „stínadelských“
příběhů. Zlatý máj 35(3), 157-163.
34. Ntoumanis, N. (2001). A self-determination approach to the understanding of motivation in
physical education. British Journal of Educational Psychology, 71, 225-242.
35. Parish, L.E., Treasure, D.C. (2003). Physical activity and situational motivation in physical
education: influence of the motivational climate and perceived ability. Research Quarterly for
Exercise and Sport, 74(2), 173-182.
36. Pierce, W.D., Cameron, J., Banko, K.M., So, S. (2003). Positive effects of rewards and performance
standards on intrinsic motivation. The Psychological Record, 53(4), 561-579.
37. Pírek, Z. (1990). Čtenářské kluby Jaroslava Foglara. Brno: Delf ín.
38. Ryan, R.M., Deci E.L. (1996). When paradigms clash: Comments on Cameron and Pierce’s claim
that rewards do not undermine intrinsic motivation. Review of Educational Research, 71(1), 4351.
39. Sadecký, P. (1964). Proč mlčí Jaroslav Foglar? Zlatý máj, 8(3), 105-108.
40. Shen, B., McCaughtry, N., Martin, J. (2007). The influence of self-determination in physical
education on leisure-time physical activity behavior. Research Quarterly for Exercise and Sport,
78(4), 328-338.
41. Sohr, S. (1968). Zase zní píseň úplňku: vyprávění o Jaroslavu Foglarovi. Ostrava: Puls (ÚS PNS,
KPJF, OKZ).
42. Standage, M., Duda, J.L., Ntoumanis, N. (2005). A test of self-determination theory in school
physical education. British Journal of Educational Psychology, 75, 411-433.
43. Stejskal, V. (1964). Jaroslav Foglar aneb výchova snadno a rychle. Zlatý máj, 8(6-7), 241-244.
44. Stejskal, V. (1962). Moderní česká literatura pro děti. Praha: Státní nakladatelství dětské knihy.
45. Treasure, D.C., Roberts, G.C. (2001). Students’ perceptions of the motivational climate,
achievement beliefs, and satisfaction in physical education. Research Quarterly for Exercise and
Sport, 72(2), 165-175.
46. Uphill, M.A., Jones, M.V. (2007). Antecedents of emotions in elite athletes: a cognitive motivational
relational theory perspective. Research Quarterly for Exercise and Sport, 78(2), 79-89.
47. Urbanová, S., Matýsková, B. (1992). Jaroslav Foglar [tematická jednotka pro základní školy].
Ostrava: Item.
Tematski zbornik radova
53
Jirásek, I.
48. Uherková, D., Úlovcová, H. (1993). Co se čte ve veřejných knihovnách. Čtenář: měsíčník pro
práci s knihou, 45(9), 282-293.
49. Vavřík, Z. (1964). Jaroslav Foglar. Proč ne? Zlatý máj, 8(6-7), 244-246.
50. Veselský, P. (2007). Jaroslav Foglar – “profesor morálky”? In I. Jirásek (Ed.), Fenomén Foglar (pp.
106-109). Praha: Prázdninová škola Lipnice.
51. Zapletal, Z. (1970). Znovu Foglar redivivus. Zlatý máj, 14(8), 545-546.
54
Proceedings of the Thematic Conference
Transformation of sports movement in the Czech Republic (1989 – 1992)
UDK: 796.01/.9(437)
TRANSFORMATION OF SPORTS MOVEMENT
IN THE CZECH REPUBLIC (1989–1992)
Milena Strachová1, Jana Juříková2
1
Masaryk university, Faculty of Sports Studies, Department of History, Philosophy,
Sociology and Psychology of Sport, Brno, the Czech Republic
2
Masaryk university, Faculty of Sports Studies,
Department of kinesiology, Brno, the Czech Republic
INTRODUCTION
Principal social changes and the break down of socialism of pro-Soviet type in the Czechoslovak Socialist Federative Republic (hereinafter referred to as ČSFR, i.e. the Czech abbreviation),
on 17 November 1989, significantly changed the whole society. The changes in the whole society
started immediately after November 1989 projecting also into the sport movement. The long-lasting
involuntary submitting to the socialist central management caused the tendencies to negate the arrangement and principles upon which the society had been functioning so far in all the areas of life.
The release from the communist grip simultaneously inflamed an intensive search for new ways of
development. The sport environment was among the first in ČSFR, which started searching for ways
to a new institutional arrangement.
The break down of the hierarchic power structure under the leadership of the Communist
Party of Czechoslovakia (hereinafter referred to as KSČ) led to a great subsequent movement in all
the power sections of state administration. Most of the institutions started quickly and spontaneously democratise themselves.
Until 1989 there had been only one central sport-education organisation within the area of
ČSFR called ČSTV. It was a strictly hierarchically arranged organisation with the character of a
“state monopoly” under the leadership of KSČ. The controlling principle was so-called. “socialist
centralism”. All the sport unions (the lowest organisational units) and sport associations were subordinate to the above said only controlling body. In the course of the long-term socialist consolidation
(1949 - 1989) the originally independent sections and organisations were gradually (in some cases
even with the use of force) incorporated (e. g. the sections of pro-Christian unions or unions of
non-communist political orientation). ČSTV besides the sport education gained also the monopoly
for the organisation of “betting enterprise”. The only sport-education section that had been organisationally separated from ČSTV was the so-called area military-security sports (e. g. shooting, biathlon, automobile sport etc.), which had been organised in a similarly state-monopolistic organisation
Association for co-operation with army (hereinafter referred to as SVAZARM). In the SVAZARM
organisation the influence was divided between the state and the military security unit of the state Czechoslovak People’s Army.
In the sport movement there was a rapid development and significant changes in the structure and system of the functioning of the sport-education organisation immediately after 1989. The
Tematski zbornik radova
55
Strachová, M., Juříková, J.
movement had to adapt to new social conditions, market environment, business and the open professionalization of sport. The whole transformation in sport education and sport did not lie in content but structure. It applied to the ways of management, plurality model and the mutual relationships of the subjects, their legal station and involvement in the market economy. This process has
been ongoing permanently and has not finished (Dvořák, 1996). Currently, there have been in the
Czech Republic as well as Slovakia (i.e. in both the succession states of the former Czechoslovakia)
democratic model of co-existence of the governmental and well as other organisations in the sport
movement on the state, regional as well as local level.
The period prior 1989
After the February communist putsch in 1948 the system of one party government started
in Czechoslovakia which brought the enforcement of the principal of unity (“socialist centralism”)
of social organisations, unions and clubs. Totalization of power quickly manifested also in the field
of sport education and sport. One of the characteristic features was the “idea-organisational unity”,
which had typically been guaranteed by only one umbrella organisation. For the field of sport education it had first been the Czechoslovak Sokol Community (hereinafter referred to as ČOS) 1948
–1952 (came into being by a more or less forceful consolidation of one of the pre-war democratic
sport education organisations - Sokol). That was followed by the Czechoslovak Association of Sport
Education (hereinafter referred to as ČSTV, in Slovak abbreviated as ČSZTV) 1957 – 1990. Between
1953 – 56 the whole sport educational movement was controlled by the state body - State committee
foe physical education and sport (hereinafter referred to as SV TVS), voluntary activities were managed by individual Voluntary sport organisations (DSO), operating under the umbrella of The Revolutionary Union Movement (hereinafter referred to as ROH). Military-technical sports were under the
umbrella of SVAZARM (1951 – 1990). In connection with the militant character of the totalitarian
regime it was the military ability that was emphasised in sport and was cultivated via military sports
and by fulfilling symbols of ability and the military disciplines were prevailing.
The mass monopoly organisation enabled the governmental power their unified educational
influence in the intentions of Marxism-Leninism as well as better control of the members. The control of the movement in the personal sphere was simplified by the principle of so-called “democratic
centralism”, which introduced binding and unconditional respecting the resolutions of the higher
controlling bodies by the inferior bodies. Physical education and sport were aimed at educating their
members in the spirit of “socialistic patriotism” and so-called “proletariat internationalism”. Another
significant feature of socialistic physical education was its mass orientation. Officially the “balance of
mass and performance” had been emphasised, illustrated by the period motto “For the masses – for
the records!”. The mass had often been reached by exaggerated numbers regarding mass events and
the number of participants, or the spectacular character of the whole state Spartakiads (periodic
mass performance of both organised and not organised trainees). Individual records were, on the
other hand, needed as a demonstration of the socialistic system over the “imperialistic block”. In the
socialistic states the hypocritical “state amateurism” was festering and there was the “half-official”
distribution of the forbidden supportive means kept secret to the public.
In the socialistic era there were also positive steps regarding the development of the physical education and sport, mainly when compared with the previous periods (especially the period
between the wars). Namely, the number of experts educated by the faculties of physical education
and sport increased. Also the increasing interconnection of the interest and the compulsory physical
education can be added to the positive aspects. A whole range of new sport facilities and equipment
came into being and thousands of voluntary workers participated in the work. Physical education at
schools became an equal subject and became compulsory also at universities. Also the preparation
of teachers and coaches in the sport movement significantly improved. The development of the performance sport was contributed by the building of sport classes, centres, and schools. The necessary
prerequisite for the said development was the relatively high state subsidy for sport.
56
Proceedings of the Thematic Conference
Transformation of sports movement in the Czech Republic (1989 – 1992)
Transformation of the sport movement after 1989
Despite certain release for the state centralism in the second half of the 80s (so-called “perestroika” – destructuralisation of the party and the society), which also touched the physical education movement, in 1989 in ČSTV there were still the majority of the association and physical
education unions (hereinafter referred to as TJ). ČSTV was still in the crucial period an extremely
large organisation with enormous number of members (about 2 mil. members, the total population
of Czechoslovakia being about 14 mil.) and it had a worked out structure of the more or less centralised way of management.
The initial quite complicated conditions for the beginning of transformation marked the future complicated transformation process. The subsequent transformation events took place, for one
thing spontaneously (usually by some organisation on the lowest level withdrawing from ČSTV) and,
for another, rationally and in an organised way (aimed at structural changes). A significant factor in
the first phase of the transformation was the not small property of ČSTV, which it was needed to
delimitate quickly, regulate the future use of it and prevent losses on the said property.
The organised transformation of ČSTV was initiated by the origination of a working group of
sport unions, which was trying to separate from the submission of the Central Committe of ČSTV
(hereinafter referred to as ÚV ČSTV). The sport unions pushed towards their full independence and
responsibility for the development of the individual sports (sport unions). The superiority of the state territorial bodies of ČSTV was cancelled (the regional and district organisations) over the unions
(i.e. dividing according to the individual sport groups). The territorial bodies were to manage only
the things of the common interest and create conditions for the operation of the associations, union
and clubs. ÚV ČSTV tried to keep their existence as long as possible and announced their reform on
both the personal as well as content side. Under strong stress the said central apparatus was forced
to accept the demands for decentralisation of the association (Tělovýchovný pracovník (TP) 7/1990).
In the beginning of January 1990 a framework idea of the future arrangement of the physical
education movement came into being as a suggestion for the discussion in the physical education
organisation and public. On 30 January 1990 there was the first so called “round table” in Brno,
where the problem of the basic arrangement of physical education in Brno was negotiated. There
was another “round table” in Prague regarding the economics in physical education and further negotiation with the heads of all the partner organisations in the physical education movement (Free
Word 31 January 1990)
At the “round table” in the capital city of the Slovak part of the federation - Bratislava, a proposal regarding terminating the opration of ČSTV was submitted and as its successor was announced to be the Czech Association of Physical Education (ČeSTV1)), Slovak Association of physical
Education Culture (SZTK), Czechoslovak confederation of sport and physical education associations
(ČSKSTS), TJ and associations, who out of their free will stay out of the said association (TP 7/1990).
On 11 March 1990 there was an extraordinary congress of the Slovak organisation of ČSTV
(SO ČSTV), which announced the origination of the successor organisation SZTK in the Slovak Republic under the federation of ČSFR (Perútka and Grexa 1995).
For the physical educational movement an extremely significant day was 25 March 1990 with
the extraordinary congress of ČSTV, which terminated the 40 year activity of the unified physical
education in Czechoslovakia. At the said congress there was the proposal for termination of ČSTV,
which meant for the physical education associations, unions, and clubs a new open space for new
forms of their free and democratic associating. The extraordinary congress eventually terminated
the prescription and enforcing of various models and doctrines from a centre and confirmed the
successor organisations (see above).
1) The abbreviations ČSTV and ČeSTV are used in the text in the following meaning:
ČSTV – Czechoslovak Association of Physical Education in the period 1957 –1990
ČeSTV – Czech Association of Physical Education in the period 1990 – 1993, as it was the official abbreviation used in the period
Tematski zbornik radova
57
Strachová, M., Juříková, J.
The provisional statutes were created, which anchored that ČeSTV was a voluntary association of sport, physical education and tourist associations with the state activity, physical education
and sport clubs and their associations is stated as citizen association according to the Act on associating of citizens No. 83/1990 Sb. Its mission is to support sport, physical education and the sport representation of the Czech Republic as well as preparation for it, represent and protect the rights and
interest of the associated subjects, provide the demanded services and create mutual co-operation
and the needed platform. The subjects associated in ČSTV preserve their independence of their legal
status, property and activities. The supreme body of ČeSTV is the board (hereinafter referred to
asVH), which is formed by the common committee of the union of associations, and representatives
of TJ and SK. VH meets usually once a year. Further bodies of ČeSTV became the representatives
of the associations and representatives of TJ/SK, revision committee, committee of conciliation, and
various regional associations <http://www.cstv.cz/stanovy.htm>.
In april 1990 the first executive committee was elected the chair of which has been, since that
time, ing.Vladimír Srb.
Almost simultaneously came into being the federal subject of ČSKSTS, which was appointed
a day earlier – 24 March 1990 and comprised both the republic organisations (i.e. ČeSTV, SZTK). In
ČSKSTS the Czech-Slovak representation in the federal sport associations was stated (Perútka, Grexa
1995). ČSKSTS became the legal successor of ÚV ČSTV and its task were aimed predominantly at
the state sport representation, management of co-operation of the federal sport associations, which
were members of the confederation as well as securing negotiations with foreign sport federations.
The extraordinary congress declared the legal independence of TJ and sport clubs (SK), as
well as sport and physical education associations. It stated the renewal of the activities of the original pre-war organisations – Czech Sokol Association (ČOS), Eagle, Worker´s physical Education
Unity (DTJ), as well as the origin of new subjects – The Association of Physical Education units in
ČSFR ( ATJ), later The Association of Physical Education units and sport clubs (ATJSK) (Dvořák
1996), which was constituted on 8 January 1990 (Perútka, Grexa 1995). Part of TJ transformed from
the original ČSTV to the renewed ČOS. The Association of Recreational Physical Edcation - SRTV
which transformed into the Asociation of Sport for Everybody (ASPV) (Dvořák 1996), later the Czech
Association of Sport for Everybody (ČASPV), under which title it has been working till today.
Even further successors of the pre-war organisation claimed their rights, i.e. Junák and YMCA
(Young Men´s Christian Association) and YWCA (Yang Women´s Christian Association), Eagle and
DTJ . Regarding their coming into being there has been a mention above (ATJSK, ASV etc.). This
voluntary physical education and sport associations were renewing and creating on the basis of the
Act on association of citizens No. 83/1990 Coll.
After the monopoly position of ČSTV and SVAZARM terminated also the Act No. 68/1956
Coll. on Physical Education and new subjects were constituted according to the Act No. 173/1990
Coll. as citizens associations, which stopped to fulfil their role of “representatives of the whole physical education movement”. The new organisation of the sport movement as well as the other relations
regarding voluntary organisations were regulated by the Act of the Federal Committee of the Czech
and Slovak Federative Republic (FS ČSFR) No. 173 of 1990. In contrast with the Czech part of ČSFR
the activities of the new and old-new associations in the territory of Slovakia was determined on 18
May 1990 by the Act on Physical Education No. 198/1990, which defined the responsibility of the
individual articles of the physical education movement and the state bodies active in sport in the
territory of Slovakia. The said act did not find the invocation in the very beginning and stayed only
as a declarative level (Strachová and Grexa 2008).
Another necessary constituent of the transformation of the original ČSTV was also the division of their property, which, as said above, was not small. ČSTV administered almost all the sport
facilities besides school facilities, owned sport, production and projection companies, the betting
agency Sazka, which was assigned upon three successor entities. ČeSTV gained all that had been
administered by the Czech Organisation of ČSTV (ČO ČSTV), besides the property of sport clubs,
58
Proceedings of the Thematic Conference
Transformation of sports movement in the Czech Republic (1989 – 1992)
kept the abbreviation and the logo of ČSTV. ČSKSTS took over the property from ÚV ČSTV, besides
the property gained by the federal associations. Sport clubs gained the immovable property, which
they had in their documentation or which was under their right of disposition (Slepičková, 2007).
Pluralisation of the physical education and sport movement
The renewed transformation process took place also in SVAZARM. Some subjects left it, E.g.
the Auto club of the Czech Republic (AČR). The left 19 associations joined on 18 March 1990 into
the Association of Technical Sports and Activities of the Czech Republic (Dvořák, 1996). Even further
organisations got their space thanks to the law to come into being or claim their rights to property,
which had been cancelled by force after 1948. In half of December 1989 a proposal for the legal and
organisation independence of Czechoslovak Olympic Committee (ČSOV) was proposed, and the
long-term chair Jindřich Poledník resigned the post. After ČSOV there was the freeing of ČOS.
On 21 December 1989 ČSOV left ČSTV. The constituting congress of the independent ČSOV
took place on 25 April 1990, the new chair was elected to be Věra Čáslavská (The Olympic winner in
gymnastics in 1964 and 1968 and the famous critic of the communist state of affairs in communism
in physical education).
The sport movement of healthily disabled sportspeople has been organised in the Czech Republic since 1961. In 1992 the International Paralympic Committee came into being (IPC), The Czech
Paralympic Committee (ČPV) has been the member organisation of the above stated since 1994.
The changes took place also in the sphere of the state administration. On 1 February 1990 the
deputy for the Physical education and sport at the Ministry of Education, Youth and Physical Education of the Czech Republic (MŠMT ČR) was appointed, and at the said Ministry there was appointed
the Committee for Physical Education. On 6 December 1990 The negotiation of the representatives
of state bodies and sport experts took place regarding the future arrangement of the movement
(Dvořák, 1997). On the lower levels of the state administration, in districts, sport was in charge of
the section of culture but it had no financial support from the said section. There were preparatory
works regarding creating an Act on sport, however, they were not successful. Formally the Ministries
of Education, Youth, and port of the Czech and Slovak Republic were responsible for the development
of Czechoslovak physical education and sport, however, the situation in practice was much more
complicated, especially the relations abroad.
The period after 1990 was a very stormy period. ČeSTV was gradually adopting a new face. The
old controlling and management bodies were cancelled on all the levels, in the committees the clubs
and units were getting their word, as they were associating into TJ voluntarily. In the associations
on the individual levels there was 50-70 % change in the officials. A new apparatus of the executive
committee of ČeSTV was created on a significantly lower scale and with clearly different aims. The
number of the workers in the new organisation decreased by half as well as it did in the new training
unit. The regional committees of ČeSTV with their 129 workers were cancelled and in their place 7
district workplaces with 3 service workers were created. At the end of 1990 ČeSTV comprised 1 275
246 members and 43 sport associatins and 5 435 TJ and SK. In 1991 the number of the members
decreased to 900 000. The decrease was caused by the members leaving for ČOS and also by the natural personal losses of the members. Currently ČSTV has 1.5 million members, associates 72 sport
associations and 9 222 TJ and SK. ČeSTV as well as ČSKSTS and all the associated organisations
regulated their statutes and clarified their mutual relations. In their mutual relations it was the two
factors that played the leading role – property questions and membership. The management of the
property-legal questions influenced mainly the relationships between ČeSTV and ČOS. The cause
of the said disputes might have also been the imprecisely formulated laws and Acts regarding the
property injustices and their remuneration in the Czech Republic (Slepičková, 2007).
Tematski zbornik radova
59
Strachová, M., Juříková, J.
CONCLUSION
In the initiating transformation stage there was the change in the operation of ČSTV almost
within the operation itself. There was the transformation of the centrally organised ČSTV into ČeSTV, which started functioning on the basis of democratic principles. The said change happened
successfully and most of the key questions have been solved. There was a change in the statutes and
a quite successful delimitation of the property. That was the field in which there were the most problems some of which have not been solved until today (property of ČSTV – ČOS).
In the field of restitutions there has been reached a certain compromise which has not always
been easy. The lack of finances from the state (MŠMT) as well as internal (Sazka) sources was
accompanying the whole beginning of the transformation period.
The organisations participating in the development: MŠMT ČR, ČOV, ČeSTV (today used instead of ČeSTV the abbreviation of ČSTV), ČOS, ASPV, Eagle, The Association of Technical Sports
of the Czech Republic, The individual Sport clubs and a whole range of other organisations. MŠMT
ČR and its bodies fulfilled the function of the umbrella organisation. These subjects have not always
been in mutual harmony, there have been disputes and opinions have been shattered from the point
of the individual bodies. That has been why the important laws have never been pushed through.
REFERENCES
1. Český svaz tělesné výchovy, stanovy ČSTV [online]. www.cstv.cz/stanovy.htm - cit. 2008-05-13.
2. Dvořák, F. (1996). Transformace tělesné výchovy a sportu v České republice po roce 1989. Sborník
referátů z národní konference Tělesná výchova a sport na přelomu století. Praha.
3. Elektronická knihovna, CNR 1990-1992, [online]. www.psp.cz/cgi-bin/eng/eknih/1990cnr/ - cit.
2008–03-18.
4. Grexa, J., Souček, Ľ. (2007). Slovensko v znamení olympijských kruhov. Bratislava .
5. Charvátová, J. (1996). Český paralympijský výbor. Sborník referátů z národní konference Tělesná
výchova a sport na přelomu století. Praha. kol.(1995). VŠESOKOLSKÝ SLET PRAHA 1994. Praha
– Litomyšl.
6. Kolář, F. et al. (1999). Kdo byl kdo. Naši olympionici. Praha.
7. Kőssl, J., Štumbauer, D., Waic, M. (2006). Vybrané kapitoly z dějin tělesné kultury. Praha.
8. Perútka, J., Grexa, J. (1995).
Komenského.
Dejiny telesnej kultúry na Slovensku. Bratislava: Univerzita
9. Slepičková, I. (2007). Sportovní organizace. Praha: Univerzita Karlova.
10. Strachová, M., Grexa, J. (2008). Od totality k pluralitě 1989 -1992. Změny organizačních struktur
v české tělovýchově a sportu po roce 1989. Studia Sportiva, 71 - 82.
11. Svobodné slovo (31.1.1990). Dalo se očekávat víc, XLVI, 26.
12. Tělovýchovný pracovník (1990). Rozhodující víkend, XXXIV, 3.
13. Tělovýchovný pracovník (1992). Dnes naposled , XXXVI,10.
14. Tělovýchovný pracovník (1992). Jak hospodařily TJ a SK v ČeSTV v roce 1991, XXXVI, 11.
15. Tělovýchovný pracovník (1990). Návrh prozatímních stanov české národní tělovýchovné federace,
XXXIV, 5.
16. Tělovýchovný pracovník (1990). Nejsme pokračovatelem monopolní organizace, XXXIV, 21.
17. Tělovýchovný pracovník (1990). Řada nezodpovězených otázek, XXXIV , 15.
18. Tělovýchovný pracovník (1991). Situace je složitá, ale buďme optimisty, XXXVI, 6.
60
Proceedings of the Thematic Conference
Fizičko vežbanje u vojsci Kraljevine Srbije
UDK: 796/799:356(497.1“1882/1918“)
FIZIČKO VEŽBANJE U VOJSCI KRALJEVINE SRBIJE
Dejan Gavrilović1, Milija Ljubisavljević2
1
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
2
MUP RS, Beograd, Srbija
UVOD
Zakon o ustrojstvu vojske Kraljevine Srbije iz 1883. godine predviđao je opštu vojnu obavezu
čime je završen dualizam između malobrojne Stajaće i masovne Narodne vojske. Ovim zakonom
uspostavljena je jedinstvena oružana sila čiji je celokupan vojnički sastav sticao osnovno vojničko
znanje u toku služenja vojnog roka. Trajanje vojnog roka bilo je dve godine osim posebnim slučajevima kada je trajalo 1, 5 godinu ili godinu dana. Znanja i veštine stečene u tom periodu obnavljane su
je i dopunjavane u toku perioda vojne obaveze. Služenje vojnog roka obavezivalo je sve zdravstveno
sposobne muškarce. Period od dve godine je bio relativno dug te je omogućavao da se svaki vojnik
osposobi za obavljanje konkretne dužnosti u svojoj jedinici i da stekne dovoljno dodatnih znanja i
veština opšteg karaktera. Vojska je podeljena na Stalni kadar koji su činili oficiri, podoficiri i vojnici
na odsluženju vojnog roka i Rezervu. Stalnom kadru su po potrebi pridruživani vojnici koji su odslužili vojni rok do navršene 30. godine života (rezerva prvog poziva). Rezerva prvog poziva i Stalni
kadar su zajedno činili Prvi poziv. Drugi poziv sazivan je od vojnih obveznika od 30. do 37. godine
života, dok su Treći poziv činili vojni obveznici od 37. do navršenih 50 godina života. Odredbe zakona o ustrojstvu vojske iz 1883. godine predviđale su pozivanje na obuku Drugog poziva u trajanju od
osam dana godišnje, dok Treći poziv nije pozivan na obuku već je njegovo angažovanje predviđeno
isključivo u krajnjoj nuždi. Naredni zakon o vojsci iz 1886. godine predviđao nešto duži vremenski
period za obuku i to: Drugi poziv do 15 dana godišnje, Treći poziv je angažovan radi smotre do pet
dana u godini.
Svi obrazovni sadržaji obuke vojnika u različitim rodovima mogli su se svrstati u tri osnovne
grupe: sadržaji opšteobrazovnog vojnog karaktera, sadržaji vojno stručne obuke i sadržaji fizičkog
vaspitanja odnosno gimnastike.
U periodu drugog dela XIX veka a naročito u poslednje dve dekade, Vojna akademija je predstavljala centar razvoja fizičkog vežbanja u Kneževini i Kraljevini Srbiji.1) S obzirom na činjenicu da
su planovi i programi za predmet gimnastika zaživeli prvenstveno na Vojnoj akademiji a potom prosleđeni jedinicama vojske, možemo pretpostaviti njihov visok klvalitet u odnosu na civilno fizičko
vežbanje u Kraljevini Srbiji. Uvođenjem opšte vojne obaveze ročni vojnici su imali mogućnost da se
upoznaju sa vrednostima gimnastike u toku celokupnog služenja vojnog roka. Za pojedince, služenje
vojnog roka je bio prvi susret sa sistematskim telesnim vežbanjem.
U periodu Kraljevine Srbije, Ministarstvo vojno je kontinuirano razvijalo fizičko vežbanje, prvenstveno u vojsci Kraljevini Srbiji a posredno i među civilnim stanovništvom. Angažovanje belgijskog profesora mačevanja Šarla Dusea 1891. godine, na mestu nastavnika borenja na Vojnoj akademiji predstavlja uzrok nizu kasnijih pozitvnih dešavanja na polju vojnog ali i civilnog fizičkog vežbanja. Upućivanje pomoćnika nastavnika Dusea u vojne sportske škole velikih evropskih armija dalo
1)
V. Rašić, Srpski vitez, Razvitak gimnastičkih društava u Srbiji, 1911, str.2.
Tematski zbornik radova
61
Gavrilović, D., Ljubisavljević, M.
je poseban kvalitet različitim vojnim i civilnim sportskim organizacijama u Kraljvini Srbiji a kasnije
i u Kraljevimi Jugoslaviji. Nastavnik borenja Dragomir Nikolajević (1898-1902)2) je završio u francusku školu gimnastike Žonvil (Joinville le Pont) kraj Pariza, dok su se Bogoljub Dinić (1905-1912 i
od 1919-1921)3)i Aleksandar Josifović (1902-1907)4) spotski usavršavali u ausrijskoj školi mačevanja
i gimnastike (Turn und fechtlehrer).5) Pomenuti nastavnici borenja su znanja iz evropskih centara
vojnog sporta prvenstveno prenosili kadetima Vojne akademije a kasnije i civilima u mnogobrojnim
društvima za telesno vežbanje u kojima su bili angažovani kao treneri. Možemo zaključiti da je Srpska vojska pratila dešavanja vezana za fizičko vežbanje u većim armijama i da je shodno mogućnostima države činila korake za podizanje nivoa domaćeg vojnog fizičkog vežbanja.
Krajem XIX veka gimnastika je postepeno dobijala svoje mesto u civilnom obrazovnom sistemu Srbije.6) U osnovne škole nastava telesnog vežbanja (gimanastike) uvedena je 1871. godine i to
po dva časa nedeljno za Nižu osnovnu školu koja je trajala četiri razreda i Višu osnovnu školu koju je
činilo dva razreda. Godine 1882.godine izašao je veoma detaljan nastavni plan i program za nastavu
gimnastiku u srednjim školama Kraljevine Srbije. Tačnije, to je bio plan i program za gimnastiku
i vojničko vežbanje. Ovaj program bio je namenjen učenicima gimnazije, realke, učiteljske škole i
bogoslovije, jednom rečju za sve srednje škole Kraljevine Srbije. Program srednjoškolskog predmeta
gimnastika i vojničko vežbanje sadržao je pored gimnastičkih vežbanja i različita postrojavanja, marširanja, pravila pešadijske službe i rukovanje puškom.7) Takođe, slušaoci na Velikoj školi su od školske
1884/85 dva puta nedeljno imali obaveznu nastavu fizičkog vaspitanja koja se sastojala od časova
borenja, koji su se održavali u prostorijama Vojne akademije. Pretpostavljamo da je cilj ovakvog programa za srednjoškolce bio da se po završetku školovanja dobije regrut koji je upoznat i pripremljen
za dalju vojnu obuku, dok su vojni sadržaji borenja u visokoškolskim ustanovama težili ka stvaranju
rezervnog oficirskog kadra. Nastavni kadar u srednjim školama od 1882. do 1890. godine činili su
oficiri, kao i u Velikoj školi od 1884. godine. Među nastavnicima borenja za polaznike Velike škole u
školskoj 1888/89 našlo se ime pešadijskog poručnika Miloša Vasića, kasnijeg ministra vojnog u dva
navrata.8) Angažovanjem srpskih oficira kao nastavnika fizičkog vežbanja napravljen je značajan korak ka ozbiljnijem pristupu fizičkom vežbanju u civilnom školstvu Kraljevine Srbije.
Poslednje decenije XIX veka bile su period kada je fizičko vežbanje postepeno ulazilo u različite drštvene domene. Otvarala su se privatna gimnastička društva, nastavni planovi i programi u
obrazovnom sistemu Kraljevine Srbije dodelile su gimnastici ravnoprvniji položaj u odnosu na ostale
predmete, a regruti koji su boravili na odsluženju vojnog roka upražnjavali su redovnu sadržaje fizičkog vežbanja.
METOD
Osnovni cilj rada je da istraži i sistematizuje činjenice vezane za fizičko vežbanje u vojsci Kraljevine Srbije. U radu je korišćen istorijski metod a posebna pažnja je posvećana prikupljanju izvora
njihovoj analizi i donošenju zaključaka vezanih za problem istraživanja.
Fizičko vežbanje u različitim rodovima vojnika na odsluženju vojnog roka
Sadržaji fizičkih vežbanja u vojsci usmereni su na usvajanje elemenata gimnastike, plivanja i
rvanja ali i na uvežbavanje specifičnih sadržaja fizičkog vežbanja, karakterističnih za vojsku. Među
specifičnim sadržajima nalazimo na različita uvežbavanja egzercira (kretanja vojnika na bojnom
polju), bojnu gimnastiku, borbu puškom, borbe bajonetom, bacanja bombi, jahanje itd. Pomenuti
2)
Vreme provedeno kao pomoćnik ili nastavnik borenja na Vojnoj akademiji
3)
Isto
4)
Isto
5)
D. Perić, Nastava fizičkog vaspitanja u Vojnoj akademiji kopnene vojske od osnivanja do raspada SFRJ (1850-1990), str. 102 i 134.
6)
V. Tešić, Fizička kultura, Nastava gimnastike u školama Srbije do 1914. godine, str. 3 i str. 22.
7) S. Ilić, S. Mijatović, Istorija fizičke kulture, 1994, str.65.
8)
R. Ljušić, S. Bojković, M. Pršić, B. Jovović, Oficiri u visokom školstvu Srbije 1804-1918, str. 530.
62
Proceedings of the Thematic Conference
Fizičko vežbanje u vojsci Kraljevine Srbije
sadržaji imali su zadatak približavanja fizičkog vežbanja konkretnim vojnim zadacima, te su učestalije upražnjavani u kasnijim fazama obuke vojnika kod vojnika na redovnom služenju vojnog roka.
U srpskoj vojsci pored navedenih sadržaja negovala su se i nadmetanja koja su svoje korene nalazila
u srednjovekovnim srpskim vojskama. To su bili različiti turniri, sveboji, višeboji.
Jednogodišinji period obuke regruta delio se na letnji i zimski, pri čemu je letnji period počinjao dolaskom nove partije vojnika a završavao se početkom jeseni. U letnjem periodu odvijala se
celokupna obuka na otvorenom prostoru dok je za zimski period planirana dopunska obuka primerena zimskim uslovima, najčešće u zatvorenom prostoru.
Sam cilj obuke imao je tri zadatka: vaspitati vojnika u predanosti i osećanju dužnosti prema
svom vladaru, otadžbini i pretpostavljenim starešinama; izgraditi kod vojnika dobru disciplinu; spremiti vojnika za dobro upotrebu oružja i vešto kretanje po različitim terenima; razvoj fizičkih sposobnosti radi izvršenja navedenih i očekivanih zadataka.
Obuka ročnih vojnika u periodu od 1884-1911. godine u svim rodovima (pešadija, artiljerija,
konjica i inžinjerija) bila je podeljena na delove čiji su nazivi i trajanje bili promenljivi i to: pešadija-regrutska škola (1-5 meseci), četna škola (1-3 meseca), bataljonska škola (od 15 dana 2 meseca),
pukovska škola (od 10-30 dana), manevri združenih rodova vojske (od 10 dana -30 dana); artiljerijaregrutska škola (4 meseca), baterijska škola (1.5 meseci), pukovska škola (dva meseca), manevri (15
dana); konjica-regrutska škola (3 meseca), vodna obuka (1 mesec), eskadronska obuka (1.5 meseci),
pukovska obuka (15 dana), poslednji period (dva meseca); inžinjerija-regrutska škola (dva meseca),
četna škola (2 meseca), osnovna tehnička obuka (2 meseca), bataljonska škola (1.5 mesec), manevri
(15 dana).
Fizička vežbanja pešadijskog roda vojske u okviru regrutske škole (prvog dela obuke) bila su
svakodnevna. Gimnastika je upražnjavana dva puta nedeljno po jedan čas, dok je pešadijski egzercir
izvođen svakodnevno dva časa pre podne i po jedan čas posle podne.9) Strojeve i borbene radnje u
okviru pešadijskog egzercira su pored gimnastike uvodile vojnika u redovno fizičko opterećenje koje
je postepeno rezultiralo podizanjem svih fizičkih sposobnosti na viši nivo. Obuka u „borbi nožem“
imala je svoje mesto u programu obuke ako ne samostalno onada u okviru pešadijskog egzercira.
Sredinom radne nedelje organizovana je i šetnja kao aktivna pauza od redovnih fizičkih aktivnosti
vojnika.
Sam sadržaj gimnastike u regrutskoj školi obuhvatao je grupu najosnovijih gimnastičkih vežbanja. Trčanje se upražnjavano u uvodnom delu časa. Vežbe gipkosti izvođene su kao nastavak zagrevanja tela iz uvodne faze časa. Od vežbi za povećanje gipkosti korišćene su: „razmicanje u mestu“,
gde se vojnici na komandu rašire na propisno rastojanje od dva koraka kako bi mogli izvoditi vežbe
gipkosti; „primicanje na mestu“, vojnici ovu vežbu izvode kada se želi da se vrate u vrstu u kojoj su
bili pre vežbi gipkosti; „mahanje glavom i izvijanje vrata“ su vežbe koje su imale za cilj povećanje
pokretljivosti u vratnim pršljenovima i jačanje mišića vrata. Nalagalo se da u toku vežbi mahanje
glavom a naročito izvijanje vrata, ramena i ostali delovi tela budu nepomični; „previjanje tela i pregibanje tela“, predstavljaju vežbe za povećanje pokretljivosti u zglobu kuka; „pravljenje pesnice“ je
vežba povećanja pokretljivosti u zglobovima šake; „kružno kretanje ruku u članku“ predstavlja vežbu
za povećanje pokretljivosti u zlobu lakta; „izbacivanje nogu u stranu i dizanje noge u stranu“ imale
su za cilj razvoj pokretljivosti nogu; „kružno kretanje noge u članku“ je takođe vežba gipkosti i pokretljivosti u skočnom zglobu.
Vežbe za razvoj snage vojnika takođe su pripadale sklopu gimnastičih vežbanja u okviru regrutske škole. Naručito su upražnjavani: „čučanje na jednoj nozi“, ova vežba imala je cilj razvoj snage
mišića natkolenice čučnjevima na jednoj ili drugoj nozi. Noga koja nije aktivna nalazila se u opruženom položaju, sa isticanjem da je zabranjeno pomaganje naktivnom nogom; vežbe „skok u vis i skok
u stranu“ kao i prethodna vežba imala je za cilj povećanje snage mišića nogu. Vežbe su izvođene
neprestanim skokovima u vis ili u stranu do komande „dosta“ kada je vežbanje prekidano.10)
9)
10)
Đ. Stanić, Z. Kilibarda, Jan Marček, Obuka srpske vojske 1804-1918, 2007, str. 323.
K.S. Protić, Uput za upražnjavanje gimnastikekod pešadije, 1874, str. 28-34.
Tematski zbornik radova
63
Gavrilović, D., Ljubisavljević, M.
U četnom periodu obuke vojnici su uvežbavali rad u okviru čete. Sadržaji gimnastike u ovom
periodu obuke vojnika bili su složeniji u odnosu na fizička vežbanja u regrutskoj školi. U slučaju da su
postajali uslovi vojnici su izvodili fizička vežbanja na gimnastičim spravama, prvenstveno na vratilu,
gredi i sanduku.11)
Aktuelne vežbe na vratilu bile su: „veliki visak“, koji je predstavljao vežbu za povećanje snage
mišića ručno-ramenog pojasa. Vojnik se skokom hvatao na vratilo i boravio u izdržaju u položaju
visa, sa rukama opruženim u zglobu lakta. Vežba je izvođena sa primenom različitih hvatova; „mali
visak“ je vežba slična predhodnoj s tim što se telo dovodilo u položaj zgiba i u njemu vršilo izdržaj; „dizanje i spuštanje na rukama“ je vežba koja se danas naziva zgibovi i u tom periodu je činila
kombinaciju prve dve vežbe za razvoj snage na vratilu; „dvizanje na rukama“ je vežba kretanja na
vratilu naizmeničnim hvatovima jedne pa druge ruke. Ova vežba je imala i varijantu skokovima i
hvatovima sa obe ruke koji su prouzrokovali vodoravno kretanje po vratilu; „uzdužni visak“ nalagao
je da se vojnik koji je u hvatu na vratilu pregibanjem u zglobu kuka i kolena zakači nogom na vratilo i puštajući jednu ruku visi zakačen jednom rukom i nogom a potom drugom rukom i drugom
nogom; „poprečni visak“ predstavnjao je vežbu gde se vojnik drži za vratilo sa obe ruke i jednom
nogom kontaktom sa vratilom u zatkolenoj jami: „Njianje je vežba gde se vojnik takođe hvata sa
obe ruke za vratilo i jednu nogu prebaciju preko vratila a zatim vrši okretanje oko vratila. Kontakt
noge i vratila je u zatkolenoj jami kao u predhodnoj vežbi; „klupče“ predstavlja vežbu gde se vojnik
drži hvatom obema rukama za vratilo a noge savijajući u zglobovima kolena i kuka dodiruju vratilo;
„dubak“ je vežba slična predhodnoj izuzev što su noge opružene u zglobu kolena. Noge se opružaju
u vis iznad vratila; „provlačenje“ (deranje jarca) predstavlja nastavak vežbi dubak i klupče s tim što
se noge provlače između ruku i noge puštaju u vis a potom se vežbač pušta na zemlju; skok u naslon
se izvodio skokom na vratilo i hvatanjem rukama za vratilo pri čemu su ramena dovedena odmah
nakon skoka iznad visine vratila, a potom angažovanjem mišića ruku i ramenog pojasa izvući gornji
deo tela iznad vratila u položaj opruženih ruku (danas ovu vežbu srećemo pod nazivom ruski zgib);
„izbacivanje hogu“ predstavljalo je vežbu gde vežbač u naslonu na vratilu sa oproženim rukama vrši
odvođenje jedne pa potom druge noge u stranu; „ljuljanje“ se izvodilo iz položaja naslona na vratilu
zabacivanjem celog tela u nazad i dovođenjem do vratila koji je prouzrokovan silom gravitacije, ovaj
postupak se ponavljao te se izvodila vežba ljuljanja; „odskakanje“ je vežba koja se nadovezivala na
ljuljanje s tim što se telo puštalo u pad na zemlju kada se nalazilo u najdaljoj tački pri ljuljanju; „preturanje“ je vežba koja povezuje niz prostijih vežbi. Noge se podižu zajedno i prebacuju preko vratila,
zatim vojnik dolazi u položaj naslona sa opruženim rukama i vraća se nazad u položaj dupka a potom
u veliki visak i spuštanje na zemlju.
Različite preskoke činili su: „preskakanje s naslonom“ i „preskakanje barijere“ predstavljaju
vežbe gde vojnik skokom preskače barijeru hvatajući su za prepreku sa obe ili samo sa jednom rukom. Noge prilikom prelaska barijere su opružene i spojene; „skok sa provlačenjem preko vratila
(niskog)“ predstavlja vežbu koja se u kasnijem periodu sreće kao „zgrčka preko kozlića“. Može se
izvoditi iz mesta i kretanja.
Vežbe na gredi imale su za cilj da poboljšaju prvenstveno ravnotežu vojnika. Najčešće korišćene vežbe bile su: „naskok i saskok sa grede“, „naskok ustajanje i sedenje na gredi“ i „kretanje po
gredi sa promenom smera“. Zanimljivo je da je upražnjavanja vežba mimoilaženja dva vojnika na
gredi zatim i prelazak preko puške koja je postavljena u visini kolena vojnika horizontalno i nastavak
kretanja po gredi. Visina grede postepeno je povećavana kao i složenost radnji koje su se izvodile.
Vežbe na sanduku su pripadale takođe grupi gimnastičkih vežbanja na spravama. Vežbe na
saduku činile su : različiti naskoci na sanduk i dolazak u položaj skleka a nakon toga saskok; različiti preskoci preko sanduka sa postavljanjem jedne ili dve ruke u upor i prebacivanje nogu sa druge
strane sanduka; skok sa provlačenjem je u današnjem obliku zgrčaka preko sanduka; „skok u sedlo“
predstavlja takođe skok kao na konja širenjem nogu i postavljanjem sa obe strane sanduka. Predhodno se vojnik naslanja sa obe ruke na sanduk.
11)
Đ. Stanić, Z. Kilibarda, Jan Marček, Obuka srpske vojske 1804-1918, 2007, str. 354.
64
Proceedings of the Thematic Conference
Fizičko vežbanje u vojsci Kraljevine Srbije
Od gimnastičkih sprava još je preporučeno i uvežbavanje na lestvicama, na motci, i skakanje
preko uzice. Penjanje uz konopac takođe se upražnjavano kao element sadržaja za razvoj različitih
fizičkih sposobnosti.
Pored sadržaja na gimnastičkim spravama fizička vežbanja u četnoj školi dopunjena su i različitim trčanjem, preskakanjem ograda, prelascima preko „palisada“ i zidina, puženjem uz strme
nagibe i prelasci jaruga.
Gimnastičke aktivnosti u regrutskoj i četnoj školi imale su za cilj da približe vojnika specifičnoj
borbenoj situaciji i očekivanim borbenim opterećenjima. Gimnastički sadržaji u narednoj fazi obuke, bataljonskoj školi posvećeni su tzv. „bojnoj gimnastici“. Njeni sadržaji su prvenstveno bili borba
puškom, nanošenje uboda bajonetom i odbrana od bajonetskog napada. U okviru bataljonske škole
gimnastika je obogaćena plivačkom obukom, naravno u slučajevima kada su jedinice bile stacionirane pored reka i jezera, gde bi se obuka mogla izvoditi.
U periodu obuke pukovske škole jedinice su takođe imale obaveznu gimnastiku i borbu nožem ali s obzirom na finalizaciju obuke vojnika, vojno-stručni predmeti su imali primat.
Fizička naprezanja vojnika bila su prisutna i van gimnastičkog programa u okviru različitih
marševskih radnji, kretanja četa i bataljona na terenu i sl.
Gimnastika i borba nožem pripadaju grupi od pet predmeta koji su bili zastupljeni u svim
fazama obuke vojnika. Važnost predmeta fizičkog vežbanja možemo pretpostaviti, ako uvažimo činjenicu da je program obuke vojnika u pešadijskom rodu obuhvatao šesnaest predmeta.12)
Kao što je slučaj pri obuci pešadije, gimnastika je visoko vrednovana u planu i programu obuke
artiljerijskog roda. Od ukupno dvadeset i pet predmeta planiranih u obuci artiljerijskog roda vojske,
gimnastika je pripadala grupi od četiri predmeta13) koja su upražnjavana je u svim fazama obuke.
Značajna fizička naprezanja vojnici su takođe imali u predmetu pešačka obuka. Pešadijski egzercir
često je korišćen kao način upošljavanja celokupne artiljerijske jedinice i sredstvo za uvođenje “rada,
reda i discipline“. Pored toga bio je i značajno sredstvo podizanja nivoa fizičkih sposobnosti vojnika.
Fizička naprezanja artiljerci su imali pri usvajanja gradiva iz predmeta „voltižovanje“. Cilj predmeta
bio je da obuči vojnika za mesto „vozara“, koji će jašući konja upravljati zapregama za prebacivanje
artiljerijske jedinice sa jednog na drugi položaj. Uvežbavanja jahanja izvođeno je na živom i drvenom
konju. Uvežbanost vozara naročito je proveravana u okviru predmeta „marševanje sa bivakovanjem“.
Sadržaji obuke konjice mogu su se podeliti na dve osnovne grupe: obuka na konju i obuka peške. Obuka na konju imala je pozitivna dejstva na fizičke sposobnosti u više predmeta i to: tehnika jahanja (jahanje u manježu, jahanje na otvorenom), egzrcirno vežbanje (postrojavanje, prestrojavanje,
formiranje jurišnog projekta i izvršenje juriša...), borba sabljom s konja... “Obuka peške“ izvršavala je
zadatke fizičkog vežbanja kroz pešadijski egzercir i rukovanje konjičkim oružjem (sabljom, karabinom i revolverom). Pretpostavkom da će konjica, sve češće, zbog stalnog usavršavanja pešadijskog i
artiljerijskog oružja „morati da sjaše“ i da vodi borbu peške, sadržaji obuke su obogaćeni sadržajima
vatrene obuke (Nastava za gađanje) i obukom u korišćenju hladnog oružja (Opis i poznavanje konjičkog hladnog i vatrenog oružjasa municijom). Pored navedenih specifičnih sadržaja fizičkog vežbanja,
redovno je upražnjavana gimnastika u svom nespecifičnom obliku. Činile su je, različita kretanja:
trčanje, hodanje i skokovi; i vežbe snage: rvanje i bacanje kamena s ramena. 14) Ostali gimnastički
sadržaji bili su istovetni onima u pešadijskom rodu vojske.
Obuka inžinjerijskih jedinica bila je različita kod pionirskih i pontonirskih sastava, tako da je
za svaki bataljon definisan poseban plan i program obuke. Sadržaji obuke iz opštevojnih predmeta
kojima je pripadala i gimnastika bili su uglavnom identični sa programima iz drugih rodova vojske.
Obuka iz opštevojnih predmeta za pionire i pontonirce nazivala se „vojna obuka“, dok je specifični
deo obuke dobio naziv „tehnička ili stručna nastava“. Značajno je istaći da je jedan od tehničkih delova nastave za pontonirce pripadao obuci u plivanju. Usavršavanje plivačkih sposobnosti za vojnike
12)
Isto. str. 350.
13)
Predmeti koji su upražnjavani u svim fazama obuke aetiljerije bili su: Voltižovanje, nišanjenje na topu, obuka na topovima i gimnastika.
14)
Đ. Stanić, Z. Kilibarda, Jan Marček, Obuka srpske vojske 1804-1918, 2007, str. 371.
Tematski zbornik radova
65
Gavrilović, D., Ljubisavljević, M.
pontonirce je bili najblaže rečeno neophodno, zbog uslova gde su izvodili svoje aktivnosti bilo u ratu
ili miru (reka, jezera, mora...). Preporuke vezane za plivačke aktivnosti objavljene su u listu „Ratnik“
1881. godine.
„Ovo je za svakoga korisno, a naročito za pionire (pontonjere) kojima ono upravo spada u
zanat. Po kretanjima ono je dosta nalično na skakanje. Usiljeno ili forsirano plivanje kod početnika
može da prouzrokuje zapaljenje pluća. Kod ovih moraju se sve moguće predostrožnosti imati na
umu, kao i te , da se zbog neveštine vojnik ne udavi. Zato moraju se svagda imati pri ruci sva sredstva
koja su za čuvanje i spasavanje potrebna. Osim ovoga svako kupatilo treba da ima pravila i slike po
kojima se vrši spasavanje udavljenika i njihovo vraćanje u život.“
Dalje preporuke sadržale su da se pri obuci obrati pažnja na teperaturu vazduha i vode. Preporučena dubina vode za neplivače bila je do 1.2 metra a takođe da boravak u vodi treba da bude
ograničen da ne bi došlo do negativnih posledica. Nije preporučljivo stajanje u vodi već kontinuirana
aktivnost a nakon plivanja detaljno posušivanje tela.15)
Interesantan je podatak da je 1897. godine u okviru programa školovanja za pešadijskog podoficira uveden predmet jahanje na velosipedu.16)
Svi rodovi vojske u Kraljevini Srbiji značajan deo obuke provodili su uvežbavajući različita
fizičaka vežbanja. Znanja dobijena u vojnim jedinicama penešena su svesno ili nesvesno na civilno
stanovništvo.
ZAKLJUČAK
Kraj XIX veka predstavlja izuzetno značajan period za razvoj fizičkog vežbanja u Kraljevini
Srbiji. U civilnom i vojnom obrazovnom sistemu fizičko vežbanje se snažno razvijalo. Od 1871. godine gimnastika je zvanično uvedena u osnovne, od 1882. godine u srednje škole a od 1884. za srpske
visokoškolce. Takođe, u istom vremenskom periodu, započela su rad različita gimnastička društva,
čiji je osnovni cilj bio „da telesnim vežbanjem i izletima, delom i rečju, rade na unapređenju telesne
snage i zdravlja svojih članova“.17) Ceo pozitivan ambijent koji se stvorio sa aspekta fizičkog vežbanja,
vremenski se podudario sa uvođenjem redovnog služenja vojnog roka za sve vojnosposobne mladiće
Kraljevine Srbije (1883). Oni su dobili mogućnost da u dvogodišnjem periodu upražnjavaju redovne
programe gimnastike ali i druge specifične sadržaje fizičkog vežbanja koji su takođe podizali nivo
fizičkih sposobnosti vojnika.
U vojsci Kraljevine Srbije je fizičko vežbanje imalo dobar status, jer se smatralo jednim od važnih preduslova za uspešnost vojinika i starešina u borbi, ali i u mirnodopskim aktivnostima. Fizičko
vežbanje se u početku u vojnim jedinicama pojavilo kao gimnastika da bi kasnije određeni sadržaji
poprimili specifične vojno-borbene karakteristike. Gimnastika je u različitim rodovima vojske predstavljala jedan od retkih predmeta koji je upražnjavani u svim fazama obuke.
15)
F. T, Ratnik, Vežbanja u garnizonu, 1882.
16)
Vožnja bicikla
17)
Arhiv Srbije, Statut Beogradskog gimnastičkog društva Soko, Sokolska društva, 1882.
66
Proceedings of the Thematic Conference
Fizičko vežbanje u vojsci Kraljevine Srbije
LITERATURA
1. Архив Србије. (1882). Статут Београдског гимнастичког друштва Соко, БСоко-4.
2. Илић, С., Мијатовић, С. (1994). Историја физичке културе, ФФК.
3. Љушић, Р., Бојковић, С., Пршић, М., Јововић, Б. Официри у високом школству Србије 18041918, Војноиздавачки завод.
4. Перић, Д. (2000). Настава физичког васпитања у Војној академији копнене војске од
оснивања до распада СФРЈ (1850-1990), Дисертација. ФФК.
5. Протић, К.С. (1874). Упут за упражњавање гимнастикекод пешадије. Министарство војно.
6. Рашић, В. (1911). Српски витез. Развитак гимнастичких друштава у Србији, Српски
витез.
7. Станић,Ђ., Килибарда, З., Марчек, Ј. (2007). Обука српске војске 1804-1918. Војноиздавачки
завод.
8. Тешић, В. (1954). Настава гимнастике у школама Србије до 1914. године, Физичка култура.
9. Т. Ф. (1881). Вежбања у гарнизону, Ратник.
Tematski zbornik radova
67
Gavrilović, D., Ljubisavljević, M.
68
Proceedings of the Thematic Conference
Aktivnost učenika i nastavnika na časovima fizičkog vaspitanja primenom instrumenta sofit u nekim gradovima Srbije
SEKCIJA 2
ISTRAŽIVAČKOMETODOLOŠKI EFEKTI PRIMENE FIZIČKIH
AKTIVNOSTI U FIZIČKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI
SESSION 2
RESEARCHMETHODOLOGICAL ASPECTS OF THE EFFECTS OF
PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION
Tematski zbornik radova
69
Marković, M., Bokan, B., Makić, N., Nikolić, Đ.
70
Proceedings of the Thematic Conference
Aktivnost učenika i nastavnika na časovima fizičkog vaspitanja primenom instrumenta sofit u nekim gradovima Srbije
UDK: 796.012.1:371.3
AKTIVNOST UČENIKA I NASTAVNIKA NA ČASOVIMA
FIZIČKOG VASPITANjA PRIMENOM INSTRUMENTA
SOFIT U NEKIM GRADOVIMA SRBIJE
Miloš Marković1, Božo Bokan1, Nikola Makić1, Đorđe Nikolić2
1
2
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
Fakultet za sportske nauke i univerzitetski sport Univerziteta u Beču, Beč, Austrija
UVOD
Današnji čovek zna mnogo o korisnosti fizičke aktivnosti za održavanje i poboljšanje zdravlja
uopšte. Kakav uticaj ona ima na nivo lipida u krvi, telesnu kompoziciju, kardiovaskularnu izdržljivost
i slično, dokazano je istraživanjima koja se bave ovom problematikom (Sallis et al., 1997). Ovom znanju mnogo je doprineo i tehnološki razvitak sa svojim pozitivnim osobinama, ali je sa sobom doneo i
neke negativnosti kao što je sedentarni način života. U prilog ovoj tvrdnji govore istraživanja (Sport
Council and Helth Education Authority, 1992; WHO, 1995; USDHHS, 1996), gde se navodi da oko
60-70% populacije razvijenih zemalja ne ostvaruje minimalni nivo fizičke aktivnosti preporučen u cilju održavanja zdravlja i energetskog balansa. Savremeni način života ne samo odraslih, već i mladih
širom sveta karakteriše nedovoljna fizička aktivnost i nezdrava ishrana.
Najčešće se kao najveći razlozi zbog kojih je veliki broj mladih danas nedovoljno fizički aktivno navode kontinuirano opadanje fizičke aktivnosti i vežbanja u porodici, zatim u široj društvenoj
zajednici, kao i smanjene mogućnosti za svakodnevno fizičko vežbanje dece u školama (Hardman,
2003). Broj gojazne dece je u porastu kao i dece sa prekomernom telesnom težinom o čemu govori
veliki broj istraživanja u svetu i kod nas (Николић и сар., 2006; Мирлов и Бјелица, 2004). Naučno je
dokazano da fizička aktivnost u mlađem uzrastu doprinosi harmoničnom razvoju deteta, priprema
ga za napor u fiziološkom pogledu, pomaže u održavanju proporcija između telesnog i psihičkog opterećenja, učestvuje u njegovom izgrađivanju umešnosti korišćenja slobodnog vremena u mladosti
i zrelom dobu (Остојић, 2009). Poznato je da je fizička aktivnost vrlo važan faktor u prevenciji od
raznih negativnih uticaja tokom sazrevanja mladih, kao što su delikvencija i razne vrste zavisnosti
(Pate et al., 2000). Zbog sedentarnog načina života koji je sve više rasprostranjen među mladima,
danas u razvijenim zemljama Evrope i Amerike vlada trend i propaganda zdravog i aktivnog načina
života. U njima se sve više pridaje značaj ulozi nastave fizičkog vaspitanja u promovisanju zdravog
načina života i zdrave ishrane. Autori koji se bave ovom problematikom, kao jedan od glavnih činilaca u formiranju pozitivnog odnosa mladih prema fizičkom vežbanju i sportu jeste nastava fizičkog
vaspitanja, odnosno pozitivan stav i odnos učenika prema nastavi fizičkog vaspitanja (Carlson, 1995;
Ennis, 1996; Portman, 1995; Robinson,1990). Pored formiranja pozitivnih stavova učenika prema
fizičkom vežbanju, smatra se da u toku nastave fizičkog vaspitanja učenici treba da ovladaju sa što
više znanja i veština koje će im omogućiti da imaju aktivan i zdrav način života u kasnijem životnom
dobu, ali takođe se smatra da i u toku samih časova fizičkog vaspitanja učenici treba da budu što
aktivniji (Siedentrop, 1994).
Nastava fizičkog vaspitanja je još uvek najorganizovaniji masovni sistem obuhvatanja dece
i mladih fizičkim aktivnostima, kojima se vrši određeni uticaj na organizam (Višnjić i sar., 2004).
Ukoliko je dobro organizovana, njen doprinos se ogleda u tome što deca i mladi vežbajući na čaTematski zbornik radova
71
Marković, M., Bokan, B., Makić, N., Nikolić, Đ.
sovima fizičkog vaspitanja mogu da povećaju ukupno vreme bavljenja fizičkom aktivnošću u toku
dana. Autori koji se bave proučavanjem fizičke aktivnosti kod dece (Strong et al., 2005; Pate et al.,
2000) preporučuju minimalnih 30 do optimalnih 60 minuta bavljenja nekom fizičkom aktivnošću u
toku jednog dana. Kroz program Healthy People 2010, američki naučnici preporučuju svakodnevnu
nastavu fizičkog vaspitanja koja bi se sastojala od časova u kojima bi učenici trebalo da budu angažovani aktivnostima umerenog i visokog intenziteta, i to najmanje 50% od ukupnog trajanja časa (US
Department of Health and Human Services, 2000). I na našim prostorima vršena su istraživanja koja
su ukazivala na neophodnost uvođenja svakodnevne nastave fizičkog vaspitanja u školske programe
(Ђурковић, 1973; Станковић, 1976).
Veliki značaj koji ima iskorišćenost vremena časa fizičkog vaspitanja na doprinos zadovoljenja potrebe za kretanjem, može se posmatrati sa dva aspekta: prvi je trajanje časa ili tzv. “apsolutno
vreme časa”, a drugi “aktivno vreme vežbanja” (Вишњић и сар., 2004). Pod trajanjem časa se podrazumeva vreme od dolaska učenika u prostor za telesno vežbanje, do odlaska učenika na sledeći čas.
“Apsolutno vreme časa” je vrlo nepouzdan pokazatelj za sud o pedagoškim efektima časa telesnog
vežbanja. Zadatak nastavnika je, da se dobrom organizacijom časa i odgovarajućom angažovanošću
dobije što veće aktivno vreme vežbanja (Вишњић и сар., 2004).
Dosadašnja istraživanja
Jedno od prvih istraživanja na ovim prostorima vezano za aktivno vreme vežbanja je sproveo
Stanojević (1965), a došao je do podatka da apsolutno vreme časa u proseku iznosi 36.33 minuta a
aktivno vreme vežbanja 9.04 minuta. Stanojević je sproveo eksperiment i dobio podatak da kada se
čas organizuje sa dopunskim vežbama aktivno vreme se povećava na 23.24 minuta, a kada se koristi
metod stanica kao organizaciona forma časa aktivno vreme vežbanja se povećava na 27.55 minuta.
Juras i Stela (1968) su ispitivanjem utvrdili da prosečno vreme vežbanja iznosi najviše 11–12, a najčešće 7–9 minuta. Ivanić (1969) je došao do podatka da časovi fizičkog vaspitanja traju 40.44 minuta,
što znači da se od svakog časa gubi 4,16 minuta. Možda na prvi pogled ovo ne izgleda mnogo, ali se
ovako gubi preko 10 časova godišnje. Ivanić je dobio da je aktivno vreme vežbanja u proseku negde
oko 9 minuta (po razredima 6. – 8.40, 7. – 8.38, i 8. – 10.29). Lučić (1975) je vršio kontrolu 43 časa i u
100% slučajeva časovi nisu počeli na vreme. Zakašnjenja su se kretala od tri do dvanaest minuta. On
je u svom istraživanju došao do podatka da su učenici bili aktivni 12,26 minuta što je svega 27,24%
vremena od trajanja časa. Miškovic (1978) je u svom istraživanju došao do nešto većih vrednosti
aktivnog vremena vežbanja u odnosu na već pomenute autore. On je dobio da je aktivno vreme vežbanja za učenike osnovnih škola 15,1 minut, a za učenike srednjih škola 17,7 minuta odnosno u proseku 16,4 minuta. Takođe, Miškovic je uočio da se apsolutno vreme časa dosta razlikuje od časa do
časa, ali da u principu časovi nikada ne traju predviđenih 45 minuta. Arunović i sar. (1979) su došli
do rezultata da aktivno vreme za učenike iznosi 13.21 minut (29.35% od trajanja časa), a za učenice
9.29 minuta (20,6%). Zdanski (1986) je sproveo istraživanje i došao do rezultata da je aktivno vreme
vežbanja kod standardne podele učenika između 7 i 10 minuta. Levin (Levin et al., 2001) je došla do
podatka da je aktivno vreme 13.5 minuta, a apsolutno 33 minuta po času. McKenzie je sproveo dva
istraživanja i to 2004 i 2006 godine. U prvom je dobio da je „apsolutno vreme časa“ 34,5 min., a aktivno vreme časa 16.6 minuta, (McKenzie et al., 2004), dok je dve godine kasnije došao do podatka da je
aktivno vreme na posmatranim časovima iznosilo 13.9 minuta, a apsolutno 37.3 minuta, (McKenzie
et al. 2006). Chow i saradnici su došli do podatka da aktivno vreme časa iznosi 15.8 minuta, a apsolutno vreme 31.7 minuta (Chow et al., 2008). Marković i sar. (2011), primenjujući noviji instrument
SOFIT (McKenzie, 1991) došli su do podatka da je aktivno vreme 19.18 minuta po času, a apsolutno
vreme 36.66 minuta. Radi preglednijeg praćenja rezultate navedenih istraživanja dajemo u Tabeli 1.
72
Proceedings of the Thematic Conference
Aktivnost učenika i nastavnika na časovima fizičkog vaspitanja primenom instrumenta sofit u nekim gradovima Srbije
Tabela 1. Uporedni prikaz rezultata istraživanja aktivnog i apsolutnog vremena vežbanja domaćih i
stranih autora na klasično organizovanom času.
Autor
Aktivno vreme vežbanja (min.)
Apsolutno vreme vežbanja (min.)
Stanojević (1965)
Juras i Stela (1968)
Ivanić (1969)
9,04
7-9
9
36,33
Lučić (1975)
12.26
33–42
Miškovic (1978)
16.4
Arunović i sar. (1979)
Zdanski (1986)
Levin et al. (2001
40,44
13.21 M / 9.29 Ž
7 – 10
13.5
33
McKenzie et al. (2004)
16.6
34.5
McKenzie et al. (2006)
Chow et al. (2008)
Marković i sar. (2011)
13.9
15.8
19.18
37.3
31.7
36.66
METOD ISTRAŽIVANJA
U ovom radu primenjen je metod deskriptivne analize uz korišćenje objektivno prikupljenih
podataka na časovima fizičkog vaspitanja uz primenu instrumenta SOFIT. Svi podaci su obrađeni
osnovnom deskriptivnom statistikom, kao i analiza varijanse (ANOVA) i LSD post hoc test, nakon
čega je izvršena komparativna analiza dobijenih rezultata sa sličnim domaćim i stranim radovima.
Predmet istraživanja u ovom radu je ukupna aktivnost nastavnika i učenika na časovima fizičkog vaspitanja u nekim gradovima Srbije.
Osnovni cilj rada je bio primena instrumenta SOFIT na uzorku osnovnih i srednjih škola Beograda, Kraljeva, Bajine Bašte i Gornjeg Milanovca i poređenje dobijenih rezultata sa rezultatima do
kojih su došli neki domaći i strani autori.
Pošlo se od pretpostavke da će se primenom instrumenta SOFIT pored nekih opštih zakonitosti pokazati i određene specifičnosti u školama iz pomenutih gradova.
Uzorak ispitanika
Instrument SOFIT je primenjen u nastavi fizičkog vaspitanja na uzorku od 60 časova. Od ukupnog broja časova 19 je održano u Beogradu, 15 u Kraljevu, a po 13 u Bajinoj Bašti i Gornjem Milanovcu. Istraživanje je sprovedeno tokom aprila i maja školske 2010/2011. godine i aprila 2011/2012.
godine. Prethodno pripremljeni posmatrači su beležili aktivnost učenika, sadržaj časa i pedagošku
aktivnost nastavnika primenom instrumenta SOFIT. Ukupan broj učenika koji je pohađao navedene
časove bio je 1062 učenika muškog i ženskog pola, uzrasta 11, 13 i 16 godina, a na časovima fizičkog
vaspitanja realizovan je odgovarajući program za učenike 5. i 7. razreda osnovne škole i 2. razreda
srednje škole. Ukupan broj nastavnika koji je realizovao pomenute časove je 24.
Uzorak varijabli
Varijable koje su praćene u ovom radu su aktivnost učenika, sadržaj časa i ponašanje nastavnika. Aktivnost učenika je kodirana od 1 do 5, s tim što su kodovi od 1 do 4 označavali da je učenik bio
pasivan. Kod 1 je označavao da je učenik ležao, kod 2 učenik je sedeo, kod 3 je stajao, a kod 4 hodao.
Kod 5 je označavao da je učenik bio aktivan. Sadržaj časa je beležen preko sedam kodova SOFIT-a.
Tematski zbornik radova
73
Marković, M., Bokan, B., Makić, N., Nikolić, Đ.
Kod „M“ „menagment“ (organizacija časa) označava organizaciju časa. Kod K se odnosi se na znanje
učenika, kako na opšta znanja iz prostora fizičkog vaspitanja tako i na znanja vezana za motoričke
sposobnosti (snagu, brzinu, izdržljivost, koordinaciju, fleksibilnost) (McKenzie, 2009). Kod F „fitness“ (vežbanje) se kodira vreme posvećeno aktivnostima čija je glavna svrha da poboljšaju opštu
kondiciju pojedinca poboljšanjem kardiovaskularne izdržljivosti, snage ili fleksibilnosti. Ovo uključuje vežbe oblikovanja, dugoprugaško trčanje, vežbe za poboljšanje koordinacije, testiranja, vežbe
za zagrevanje i vežbe za opuštanje. Kod „S“ „skill practice“ (umenja) se kodira za vreme posvećeno
veštinama sa glavnim ciljem njihovog usavršavanja (na primer u odbojci, izučavanje formi pokreta,
vežbanje driblinga, plesni koraci, vežbe na gredi). Takođe, uključuje i vreme koje je posvećeno proširenju i usavršavanju veština u primenjenim uslovima (u onim uslovima u kojima se naučena veština
koristi) i tokom kojih ima dosta instrukcija i ponavljanja. Kod „G“ „game play“ (igra) predstavlja
vreme posvećeno primeni veština u igri ili takmičarsko okruženje kada učenici učestvuju bez velikog
udela profesora. Kod „O“ „other“ (ostalo) se kodira kada učenici iz nekog razloga napuste prostor za
vežbanje, npr. odu da popiju vodu ili odu do toaleta. Aktivnost nastavnika je kodirana uz pomoć šest
kodova. Kod „P“ „promotes fitness“ (promoviše vežbanje), se beleži kada profesor fizičkog vaspitanja
bodri i podstiče učenike, takođe kada nastavnik dovikuje slogane i gestikulira tokom izvođenja vežbi
od strane učenika. Kod „D“ „demonstrates fitness“ (demonstrira vežbu) se kodira kada nastavnik
učenicima demonstrira određenu vežbu. Kod „M“ „menagment“ (organizacija časa) se kodira kada
nastavnik proziva učenike, postavlja sprave za izvođenje određenih vežbi, deli učenike na grupe, govori o zadacima koji će se raditi na tom času. Kod I „instructs generally“ (opšta uputstva) se kodira
kada nastavnik predaje, opisuje ili daje povratne informacije učenicima vezane za ukupan sadržaj
fizičkog vaspitanja (razvoj veština, tehniku, taktiku, pravila...), ali bez fizičkog angažovanja. Kod O
„observes“ (posmatra) se kodira kada nastavnik posmatra čitavo odeljenje, grupu ili pojedinca. Da bi
se ovaj kod zabeležio nastavnik mora da posmatra tokom čitavog intervala i da ne bude uključen ni u
jednu drugu aktivnost koja se kodira. Kod „T“ „other task“ (drugi zadaci) se kodira kada se nastavnik
bavi poslovima koji nisu u nikakvoj vezi sa njegovim/njenim obavezama prema datom odeljenju.
Npr., čita novine, napušta vežbaonicu da bi se sreo sa osobljem škole, ili telefonira. Da bi se ovaj kod
zabeležio nastavnik mora da se bavi drugim poslovima tokom celog posmatranog intervala.
Instrumenti istraživanja
SOFIT (Sistem for Observing Fitness Instruction Time) je instrument koji je prvobitno korišćen
za vrednovanje programa koji se koriste za školovanje nastavnika fizičkog vaspitanja, ali i za što bolju
procenu i opis aktivnosti učenika na času fizičkog vaspitanja u zavisnosti od različitih sadržaja časa.
Nešto kasnije, on se razvija u poseban instrument, koji se koristi za procenu fizičke aktivnosti učenika u školama na časovima fizičkog vaspitanja (McKenzie et al., 1991). To je sveobuhvatni sistem
ili instrument koji omogućava procenu nivoa fizičke aktivnosti učenika, sadržaja časa i aktivnost
nastavnika tokom trajanja časa.
SOFIT predstavlja direktno posmatranje časova od strane obučenih posmatrača i korišćen je
za procenu kvaliteta časova fizičkog vaspitanja u preko 1000 škola u SAD. Posebna pažnja u sistemu
SOFIT-a je stavljena na kodiranje nivoa fizičke aktivnosti učenika i odabranih faktora sredine (npr.
sadržaja časa i ponašanja nastavnika), a koji su povezani sa mogućnostima učenika da budu fizički
aktivni i fizički spremni.
U Tabeli 2 je dat skraćeni formular instrumenta SOFIT, a za detaljniji opis instrumenta treba
pogledati rad Marković i sar. 2011, ili sajt activelivingresearch.org.
74
Proceedings of the Thematic Conference
Aktivnost učenika i nastavnika na časovima fizičkog vaspitanja primenom instrumenta sofit u nekim gradovima Srbije
Tabela 2. Skraćeni formular za kodiranje parametara instrumenta SOFIT
Intervali
Aktivnost učenika
Sadržaj časa
Ponašanje nastavnika
1
2
12345
12345
MKPFSGO
MKPFSGO
PDIMOT
PDIMOT
Obrada podataka
Svi podaci su obrađeni u programu SPSS 18.0 i dobijeni su osnovni deskriptivni pokazatelji
(minimalna i maksimalna vrednost, srednja vrednost, standardna devijacija i koeficijent varijacije)
za posmatrane varijable u ovom istraživanju. Takođe, urađen je i test ANOVA (analysis of variance
between groups), analiza varijanse između grupa da bi se utvrdilo da li postoji statistički značajna
razlika između škola u ispitivanim gradovima. Nakon ove analize urađena je naknadna analiza LSD
post hoc, između kojih grupa (gradova) je došlo do statistički značajne razlike.
REZULTATI SA DISKUSIJOM
Analizom posmatranih časova ukupnog uzorka došlo se do podatka da prosečno „apsolutno vreme“ iznosi 37.03 minuta (Tabela 3). Ovaj podatak je sličan sa podatkom do koga je došao
Stanojević 1965 (36.33 min). Takođe, i Lučić 1975. je došao do sličnih rezultata, on je utvrdio da je
„apsolutno vreme“ između 33 i 42 minuta. Ivanić je 1969. došao do nešto veće vrednosti „apsolutnog
vremena“ časa jer je utvrdio da je prosek 40.44 min. Takođe ovo vreme je vrlo slično onom do koda
su došli Marković i sar. 2011. (36.66 min). Neki strani autori su došli do sličnih podataka. Tako je
McKenzie (McKenzie et. al., 2004) došao do podatka da je prosečno „apsolutno vreme“ 34.5 minuta,
a Levin (Levin, et al., 2001) je došla do podatka od 33 minuta. Nešto manju vrednost je dobio Chow
od 31.7 minuta (Chow, et al., 2008).
Kada je reč o aktivnom vremenu vežbanja prosečna vrednost na časovima koji su posmatrani
iznosi 17.65 minuta (Tabela 3), i ona je veća od rezultata do kojih su došli neki domaći autori. Stanojević, Zdanski, Ivanić, Juras i Stela su došli do približno istih rezultata jer su utvrdili da je aktivno
vreme između 7 i 10 minuta po času. Lučić i Miškovic su došli do nešto većih vrednosti od 12.2 min.
odnosno 16,4 min. Ovo vreme je slično sa podacima do koga su došli: Levin 2001. (13.5), McKenzie
2004. (16.6), McKenzie 2006. (13.9), Chow 2008. (15.8) i Marković i sar. 2011. (19.18). Veće vrednosti
aktivnog vremena vežbanja na posmatranim časovima se mogu objasniti kao posledica perioda školske godine u kojima je istraživanje sprovedeno. Zapaženo je da su rezultati u istraživanjima koja su
rađena pre 20 do 40 godina pokazala znatno manje aktivno vreme vežbanja u toku časa. Uzroka verovatno ima više, ali je sigurno da metodologija koja je primenjena u ovom radu je znatno stabilnija i
pouzdanija. S druge strane, istraživači koji se unapred najavljuju uozbiljavaju vođenje časova, znatno
aktivnije nego u slučajevima nenajavljene posete. To takođe potvrđuje, da nastavnici u suštini mogu
da vode izuzetno kvalitetne časove po sadržaju i naročito po aktivnom vremenu vežbanja.
Tabela 3. Osnovni deskriptivni pokazatelji analiziranih časova ukupnog uzorka
(N=60 časova)
Min. vr. u
minutima
Maks. vr. u
minutima
Sr. vr.
u minutima
Standardna
devijacija
Koeficijent
varijacije (%)
Apsolutno
vreme časa
30.00
43.00
37.03
3.01
9.06
Aktivno
vreme časa
9.67
24.83
17.65
3.33
11.10
Tematski zbornik radova
75
Marković, M., Bokan, B., Makić, N., Nikolić, Đ.
Ono što se javlja kao specifičnost u rezultatima koji su dobijeni na uzorku ispitivanih škola, jeste pojava statističke značajnosti u rezultatima aktivnog vremena vežbanja između ispitivanih škola
u Beogradu, Kraljevu, Bajinoj Bašti i Gornjem Milanovcu (Tabela 4). Zapaženo je da je koeficijent varijacije na uzorku škola Beograda (cV=13.17) i Gornjeg Milanovca (cV=11.23) u odnosu na Kraljevo
(cV=4.82) i Bajinu Baštu (cV=7.00) znatno veći, što je u kasnijim statističkim procedurama po svemu
sudeći proizvelo „veštačku“ statističku značajnost između ispitivanih škola u navedenim gradovima.
Tabela 4. Osnovni deskriptivni pokazatelji aktivnog vremena vežbanja
u ispitivanim gradovima
Grad
Broj
časova
Min. vr. u
minutima
Maks. vr. u
minutima
Sr. vr. u
minutima
Standardna
devijacija
Koeficijent
varijacije (%)
Beograd
19
10.25
24.83
19.18
3.63
13.17
Kraljevo
15
15.25
22.42
18.66
2.07
4.82
Bajina Bašta
13
11.83
20.25
15.53
2.65
7.00
Gornji
Milanovac
13
9.67
23.08
16.38
3.35
11.23
Primenom analize varijanse (ANOVA) došlo se do podatka da postoji statistički značajna razlika u aktivnom vremenu vežbanja između škola u posmatranim gradovima. U Tabeli 5 prikazani su
podaci testa ANOVA. Uz naknadnu primenu LSD post hoc testa, konstatovano je postojanje razlika
između ukupne aktivnosti učenika iz Beograda u poređenju sa učenicima iz Bajine Bašte i Gornjeg
Milanovca, kao i između učenika iz Kraljeva i Bajine Bašte (što je prikazano u tabeli 6), ali uz prethodnu ogradu koju smo istakli tumačeći rezultate iz tabele 4 o visokim vrednostima koeficijenta
varijacije u školama Beograda i Gornjeg Milanovca.
Tabela 5. Test ANOVA - poređenje aktivnog vremena vežbanja između škola u Beogradu,
Kraljevu, Bajinoj Bašti i Gornjem Milanovcu
Suma
kvadrata
df
Sr. vrednost
kvadrata
F
Značajnost
Između grupa
138.773
3
46.258
5.021
0.004**
Unutar grupa
515.869
56
9.212
Ukupno
654.642
59
Aktivno
vreme
Tabela 6. Rezultati LSD post hoc testa između škola u pomenutim gradovima
Grad
Kraljevo
Bajina Bašta
G. Milanovac
Beograd
0.624
0.002*
0.013*
0.009*
0.053
Kraljevo
Bajina Bašta
0.477
Pored aktivnog vremena vežbanja praena je i struktura asa kao i aktivno vreme vežbanja u svakoj od pojedinanih faza. Korišen je etvorofazni model asa koji podrazumeva sledee faze: uvodnu,
pripremnu, osnovnu i završnu (Mati, 1978). Dobijeni rezultati su prikazani u tabeli 7. Po pitanju trajanja
pojedinih faza asa zikog vaspitanja domai teoretiari i metodiari fizičkog vaspitanja neznatno se
razlikuju (Polič, 1953; Vukotić, 1956; Šepa, 1958; Majovšek, 1962).
76
Proceedings of the Thematic Conference
Aktivnost učenika i nastavnika na časovima fizičkog vaspitanja primenom instrumenta sofit u nekim gradovima Srbije
Tabela 7. Osnovni deskriptivni pokazatelji strukture časa i aktivnog vremena vežbanja po fazama
časa ukupnog uzorka.
Faza
Uvodna
faza
Pripremna
faza
Osnovna
faza
Završna
faza
Ref. vred.
(po Poliču)
Trajanje/
aktivno vreme
Min. vr. u
minutima
Maks. vr. u
minutima
Sr. vr. u
minutima
Standardna
devijacija
Koeficijent
varijacije (%)
Ref. vred.
Trajanje
1.67
8
3-5
4.22
1.72
2.95
Aktivno vreme
0.83
4.42
2.19
0.88
0.78
Ref. vred.
Trajanje
0.00
15.33
7
5.11
2.54
6.43
Aktivno vreme
0.00
9.67
4.19
1.89
3.57
Ref. vred.
Trajanje
15.13
33.83
do 32
25.64
4.42
19.54
Aktivno vreme
0.92
19.17
10.69
3.99
15.92
Ref. vred.
Trajanje
0.00
6.42
do 5
2.06
1.48
2.19
Aktivno vreme
0.00
5.33
0.62
1.10
1.20
U poređenju sa vremenskom slikom pojedinih faza časa, vremenska slika posmatranih časova
(n=60) pokazuje da se vrednosti u proseku kreću u okviru rezultata sličnih istraživanja sa manjim oscilacijama za pojedine faze časa. Dobijeni podaci o vremenskoj strukturi časa su slični sa podacima
Stanojevića (1965) koji je na posmatranim časovima utvrdio da su prosečna vremena faza sledeća:
uvodna – 4.00, pripremna – 5.43, osnovna – 29.16 i završna – 0.57. U dosadašnjim istraživanjima
nije praćeno aktivno vreme u pojedinim fazama časa, stoga nije moguće izvršiti poređenje tog segmenta.
Kada su u pitanju varijable koje se odnose na sadržaj časa i ponašanje nastavnika poređenje
možemo izvršiti sa podacima do kojih su došli strani autori i istraživanjem koje su sproveli Marković i sar. 2011. Analizom posmatranih časova ukupnog uzorka došlo se do podatka da su učenici u
proseku najviše vremena proveli u igri 12.25 min. po času što nije iznenađujuće s obzirom na period
školske godine kada je istraživanje sprovedeno. Pored rečenog, mora se konstatovati da su u školama
Gornjeg Milanovca znatno više korišćeni elementi sportskih igara što je proizvelo izuzetno visok nivo
koeficijenta varijacije. To je veštački izazvalo nehomogenost rezultata u školama Gornjeg Milanovca u
odnosu na ostale škole iz ispitivanih gradova. Većina novih sadržaja je obrađena, tako da su učenici
naučene sadržaje usavršavali i primenjivali ih u igri. Učenici su 8.39 minuta po času proveli vežbajući.
Zatim, najviše vremena nakon igre je utrošeno na organizaciju časa 11.57 minuta. Ovolika minutaža može biti objašnjena raznovrsnim sadržajima koji upražnjavaju različiti razredi, pa nastavnici
moraju da postavljaju i rasklanjaju sprave, zatim određeno vreme se utroši na prozivanje učenika. U
školama koje nemaju tako dobre uslove za rad učenici određeno vreme provedu čekajući u redu za
izvršenje određenog motoričkog zadatka. U ovom vremenu učenici nisu bili aktivni, što daje prostor
za povećanje aktivnog vremena vežbanja, ukoliko se ovaj segment časa svede na najmanju moguću
meru. Učeći nove sadržaje (umenja), učenici su u proseku proveli 3.36 minuta. Slušajući izlaganje nastavnika o opštim znanjima, učenici su utrošili 0.89 minuta, a u ostalim aktivnostima 0.46 minuta (Tabela 8). Ovi podaci su slični sa podacima do kojih je došao McKenzie (McKenzie et al., 2004), u kome su
učenici u igri proveli 9.3 minuta, u organizaciji časa 9.4 minuta, vežbajući 10.2 minuta, a u obučavanju
veština 1.5 minuta. U drugom istraživanju koje je sproveo isti autor dve godine kasnije (McKenzie et al.
Tematski zbornik radova
77
Marković, M., Bokan, B., Makić, N., Nikolić, Đ.
2006), utvrđeno je da je vreme utrošeno na organizaciju časa iznosilo 9.6 minuta, vreme utrošeno na igru
10,9 minuta, vreme utrošeno na vežbanje 7.1 minut, a da je vreme utrošeno na obuku veština 4.3 minuta. U istraživanju Chow i saradnika (2008) utvrđeno je da su učenici u organizaciji časa proveli 5.5
minuta, slušajući izlaganje nastavnika 5.5 minuta, vežbajući 6.3 minuta. Vreme utrošeno na obuku
veština iznosilo je 10 minuta, a na ostale aktivnosti 0.5 minuta (Chow, et al., 2008).
Tabela 8. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli vezanih za sadržaj časova
ukupnog uzorka
Varijabla
Min. vr. u
minutima
Maks. vr. u
minutima
Sr. vr. u
minutima
Standardna
devijacija
Koeficijent
varijacije (%)
M
2.75
26.17
11.57
5.41
29.32
K
0.00
11.75
0.89
1.93
3.71
F
0.92
18.00
8.40
3.87
14.99
S
0.00
14.92
3.36
3.78
14.27
G
0.00
28.92
12.25
8.42
70.93
O
0.00
6.67
0.46
1.03
1.05
Kada je reč o aktivnosti nastavnika analizom rezultata ukupnog uzorka došlo se do podatka da
je nastavnik najviše vremena u proseku proveo posmatrajući aktivnost učenika, 12.90 minuta po času,
zatim davajući opšta uputstva 12.43 minuta, organizujući čas 6.86 minuta, demonstrirajući vežbe 2.61
minuta, promovišući vežbanje 1.57 minuta i obavljajući ostale zadatke 0.63 minuta (Tabela 9). Velika
vrednost vremena koju je nastavnik proveo davajući opšta uputstva može se objasniti time da se ta aktivnost kodirala kada je nastavnik davao uputstva grupi učenika ili pojedinačnom učeniku. Jako visok
nivo koeficijenta varijacije kod varijable posmatranja učeničke aktivnosti je isti kao kod rezultata iz
tabele 4. U školama u Gornjem Milanovcu nekoliko časova na kojima su učenici dosta vremena proveli
u igri, nastavnik je njihovu aktivnost posmatrao. Ovi podaci se ne razlikuju previše od podataka do
kojih su došli Chow i saradnici (Chow, et al., 2008). Oni su utvrdili da nastavnik najviše vremena provodi davajući informacije učenicima 18.7 minuta, organizujući čas 6.0 minuta, demonstrirajući vežbe
3.2 minuta, promovišući vežbanje 2.7 minuta, posmatrajući aktivnost učenika 1.2 minuta. Ovi podaci se razlikuju od podataka do kojih su došli Keating i saradnici (Keating et al., 1999). Po njihovom
istraživanju nastavnik najviše vremena provodi davajući instrukcije, skoro 23 minuta, organizujući čas
6.2 minuta i posmatrajući 3 minuta.
Tabela 9. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli vezanih
za ponašanje nastavnika ukupnog uzorka
Varijabla
Min. vr. u
minutima
Maks. vr. u
minutima
Sr. vr. u
minutima
Standardna
devijacija
Koeficijent
varijacije (%)
P
0.00
8.08
1.57
1.95
3.81
D
0.00
18.8
2.61
3.71
13.79
I
2.50
26.8
12.43
6.49
42.15
M
1.75
19.6
6.86
3.04
9.27
O
1.42
30.7
12.9
8.57
73.51
T
0.00
5.00
0.63
1.24
1.55
Analizom svih dobijenih podataka možemo konstatovati da je polazna pretpostavka potvrđena i da se primenom instrumenta SOFIT pored nekih opštih zakonitosti pokazale i određene speci-
78
Proceedings of the Thematic Conference
Aktivnost učenika i nastavnika na časovima fizičkog vaspitanja primenom instrumenta sofit u nekim gradovima Srbije
fičnosti u školama iz pomenutih gradova. Ovo je drugo istraživanje na uzorku osnovnih i srednjih
škola, a u budućnosti je neophodno da se sprovedu dalja istraživanja na još većem uzorku kako bi
se dobili značajniji podaci, jer se pokazuju tendencije objektivizacije dobijenih podataka sa rastom
uzorka na kome se istraživanje vrši.
ZAKLJUČCI
U ovom radu primenjen je metod deskriptivne analize uz korišćenje objektivno prikupljenih
podataka na časovima fizičkog vaspitanja uz primenu instrumenta SOFIT (System for Observing Fitness Instruction Time). Svi podaci su obrađeni osnovnom deskriptivnom statistikom, nakon čega je
izvršena komparativna analiza dobijenih rezultata sa sličnim domaćim i stranim radovima. Takođe,
urađen je i test ANOVA (analysis of variance between groups), analiza varijanse između grupa da bi
se utvrdilo da li postoji statistički značajna razlika između škola u ispitivanim gradovima. Predmet
istraživanja u ovom radu je ukupna aktivnost nastavnika i učenika na časovima fizičkog vaspitanja u
nekim gradovima Srbije. Osnovni cilj rada je bio primena instrumenta SOFIT na uzorku osnovnih i
srednjih škola Beograda, Kraljeva, Bajine Bašte i Gornjeg Milanovca i poređenje dobijenih rezultata
sa rezultatima do kojih su došli neki domaći i strani autori. Pošlo se od pretpostavke da će se primenom instrumenta SOFIT pored nekih opštih zakonitosti pokazati i određene specifičnosti u školama
iz pomenutih gradova.
Instrument SOFIT je primenjen u nastavi fizičkog vaspitanja na uzorku od 60 časova. Od ukupnog broja časova 19 je održano u Beogradu, 15 u Kraljevu, a po 13 u Bajinoj Bašti i Gornjem Milanovcu. Istraživanje je sprovedeno tokom aprila i maja školske 2010/2011. godine i aprila 2011/2012.
godine. Varijable koje su praćene u ovom radu su aktivnost učenika, sadržaj časa i ponašanje nastavnika. SOFIT predstavlja direktno posmatranje časova od strane obučenih posmatrača. Posebna pažnja u sistemu SOFIT-a je stavljena na kodiranje nivoa fizičke aktivnosti učenika i odabranih faktora
sredine (npr. sadržaja časa i ponašanja nastavnika), a koji su povezani sa mogućnostima učenika da
budu fizički aktivni i fizički spremni.
Analizom dobijenih podataka se došlo do rezultata da je prosečno „apsolutno vreme“ časa
iznosi 37.03 minuta. Kada je reč o aktivnom vremenu časa prosečna vrednost na posmatranim časovima iznosi 17.65 minuta. Testom ANOVA je utvrđeno da postoje statistički značajne razlike između aktivnog vremena vežbanja u posmatranim školama u navedenim gradovima. Uz naknadnu
primenu LSD post hoc testa, konstatovano je postojanje razlika između ukupne aktivnosti učenika
iz Beograda u poređenju sa učenicima iz Bajine Bašte i Gornjeg Milanovca, kao i između učenika iz
Kraljeva i Bajine Bašte. Rezultati vezani za sadržaj časa pokazuju da su učenici najviše vremena proveli u igri 12.25 minuta, dok su 8,40 minuta po času proveli vežbajući, na organizaciju časa utrošeno
je 11.57 minuta. Učeći nove sadržaje (umenja) učenici su u proseku proveli 3.36 minuta, slušajući
izlaganje nastavnika o opštim znanjima 0,89 minuta i u ostalim aktivnostima 0.46 minuta. Kada je
reč o aktivnosti nastavnika analizom rezultata ukupnog uzorka došlo se do podatka da je nastavnik
u proseku najviše vremena proveo posmatrajući aktivnost učenika 12.9 minuta po času, zatim davajući opšta uputstva 12.43 minuta, organizujući čas 6.86 minuta, demonstrirajući vežbe 2.61 minuta,
promovišući vežbanje 1.57 minuta i obavljajući ostale zadatke 0.63 minuta.
Analizom svih dobijenih podataka možemo konstatovati da je polazna pretpostavka potvrđena i da se primenom instrumenta SOFIT pored nekih opštih zakonitosti pokazale i određene specifičnosti u školama iz pomenutih gradova. Ovo je drugo istraživanje na uzorku osnovnih i srednjih
škola, a u budućnosti je neophodno da se sprovedu dalja istraživanja na još većem uzorku kako bi
se dobili značajniji podaci, jer se pokazuju tendencije objektivizacije dobijenih podataka sa rastom
uzorka na kome se istraživanje vrši.
Tematski zbornik radova
79
Marković, M., Bokan, B., Makić, N., Nikolić, Đ.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status školske populacije R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. Аруновић, Д., Новаковић, М., Томић, Ж., (1979). Оптерећеност и ангажованост ученика на
часовима физичког васпитања, Физичка култура, Београд, 33(5), 372-379.
2. Вишњић, Д., Јовановић А., Милетић К. (2004). Теорија и методика физичког васпитања.
Факултет спорта и физичког васпитања, Београд.
3. Вукотић, Е., (1956) Физички одгој у школи, Школска књига, Загреб.
4. Ђурковић, З. (1973). Прилог проучавању утицаја свакодневног физичког вежбања
одговарајућег трајања на пораст физичких способности ученика VI разреда основне
школе, Магистарски рад, ФФК, Београд.
5. Ennis, C.D. (1996). Student’s experiences in sport-based physical education: [More than]
apologies are necessary. Quest, 48, 453-456.
6. Здански, И. (1986). Интензификација часа физичког васпитања. Партизан, Београд.
7. Иванић, С. (1969). Активност ученика на часу физичког васпитања кроз призму наших
истраживања. Физичка култура, Београд, 23(1-2), 11-14.
8. Јурас, С. (1968). Прилози интензификацији наставе физичког одгоја. Школска књига,
Загреб.
9. Keating, X. D., Kulinna, P. H., & Silverman, S. S. (1999). Measuring teaching behaviors, lesson
context, and physical activity in school physical education programs: comparing the SOFIT and
the C-SOFIT instruments. Measurement In Physical Education & Exercise Science, 3(4), 207-220.
10. Крсмановић, Б. (1996). Час физичког вежбања, Факултет физичке културе, Нови Сад.
11. Levin, S., McKenzie, T.L., Hussey, J., Kelder, S., Lytle, L. (2001). Variability of Physical Activity
During Physical Education Lessons Across Elementary School Grades. Measurement in physical
education and exercise science, 5(4), 207-218.
12. Лучић, В. (1975). Класичан час физичког васпитања не обезбеђује рационално коришћење
времена. Физичка култура, Београд, 29(4), 28-30.
13. Mirilov, J., Bjelica, A. (2004). Prevention of Child Obesity as a measure of preventing malignant
disieases. Archive of Oncology, 12, 58-65.
14. Мајовшек, М. (1962). Опћа методика наставе физичког одгоја. Висока школа за физичку
културу, Загреб.
15. Марковић, М., Бокан, Б., Ракић, С., Тановић, Н. (2012). Примена инструмента SOFIT за
процену активности ученика и наставника на часовима физичког васпитања у београдским
основним и средњим школама, у (Ед) Бокан, Радисављевић, Зборник радова: Ефекти
примене физичке активности на антрополошки статус деце, омладине и одраслих,
Београд: Факултет спорта и физичког васпитања.
16. Матић, М. (1978). Час телесног вежбања. Партизан, Београд.
17. Мишковиц, Љ. (1978). Трајање физичке активности ученика на часовима физичког
васпитања. Физичка култура, Београд, 32(3), 217-219.
18. McKenzie, T. L., Catellier, D. J., Conway, T., Lytle, L. A., Grieser, M., Webber, L. A., Elder, J. P.
(2006). Girls’ activity levels and lesson contexts in middle school PE: TAAG Baseline. Medicine
& Science In Sports & Exercise, 38(7), 1229-1235.
80
Proceedings of the Thematic Conference
Aktivnost učenika i nastavnika na časovima fizičkog vaspitanja primenom instrumenta sofit u nekim gradovima Srbije
19. McKenzie, T. L., Sallis JF., Nader PR. (1991). SOFIT: system for observing fitness instruc tion
time. Journal Of Teaching In Physical Education, 11, 195-205.
20. McKenzie, T.L., Sallis, J., Prochaska, J., Conway, T., Marshall, S., Rosengard, P. (2004). Evaluation
of a Two-Year Middle-School Physical Education Intervention: M-SPAN. Medicine & Science in
Sports & Exercise, 36(8), 1382-8.
21. McKenzie, T. L. (2001). Promoting physical activity in youth: focus on middle school environments.
Quest, 53(3), 326-398.
22. McKenzie, T. L., Kahan, D. (2004). Impact of the surgeon general’s report: through the eyes of
physical education teacher educators. Journal Of Teaching In Physical Education, 23(4), 300-317.
23. McKenzie, T. L., Nader, P. R., Strikmiller, P. K., Yang, M., Stone, E. J., Taylor, W. C., Perry, C. L.,
Epping, J., Feldman, H., Luepker, R. V., Kelder, S. H. (1996). School physical education: Effect of
the Child and Adolescent Trial for Cardiovascular Health (CATCH). Preventive Medicine, 25,
423-431.
24. McKenzie, T. L., Sallis, J. F., Nader, P. R. (1992). SOFIT: System for observing fitness instruction
time. Journal of teaching in physical education, 11(2), 195-205.
25. Nikolić M., Milutinović S., Stojanović M., Gligorijević S., Cvetković D. (2006). Prevalence of
obesity among primary schoolchildren in Nišava District. Timočki medicinski glasnik, 31. suppl
1, 18-26.
26. Остојић и сар. (2009). Физичка активност и здравље. Факултет за спорт и туризам, Нови Сад.
27. Pate, R. R., Trost, S. G., Levin S., Dowda M. (2000). Sports participation and health-related
behaviors among US youth. Archives Pediatric Adolescent Medicine, 154, 904-911.
28. Полич, Б. (1953). Физичко васпитање у средњим школама, Институт за физичку културу,
Београд
29. Portman, P.A. (1995). Who is having fun in physical education classes? Experiences of six-grade
students in elementary and middle schools, Journal of Teaching in Physical Education, 14, 445453.
30. Robinson, D.W. (1990). An attributional analysis of students of student demoralization in physical
education settings, Quest, 42, 27-39.
31. Sallis, J.F., McKenzie, T.L., Alcaraz, J.E., Kolody, B., Faucette, N., Hovell, M. F. (1997). The effects
of a 2- year physical education program (SPARK) on physical activity and fitness in elementary
school students, American Journal of Public Health, 87, 1328-1334.
32. Siedentop, D. (1994). Introduction to Physical Education, Fitness, and Sport (2nd ed.). Mountain
View, Calif: Mayfield Publishing Co.
33. Sport Council and Health Education Authority (1992). Allied Dundar National Fitness Survey.
London: Sports Council/HEA.
34. Станојевић, И. (1965). Путеви савременог физичког васпитања у школама. Партизан,
Београд.
35. Strong, W.B., Malina, R.M., Blimkie, C.J., Daniels, S.R., Dishman, R.K., Gutin, B, Hergenroeder,
A.C., Must, A., Nixon, P.A., Pivarnik, J.M., Rowland, T., Trost, S., Trudeau, F. (2005). Evidence
baset physical acitivity for school-age youth. Journal of Pediatric, 146, 732-737.
36. U.S. Department of Health and Human Services (1996). Physical Activity and Health: A Report
of the Surgeon General, USA: Atlanta.
37. US Department of Health and Human Services (2000). Healthy People 2010 (2nd Ed.). 2 vol.
Washington, DC.
38. Hardman, K. (2003). School physical education and sport in Europe-rhetoric and reality: current
and future perspectives. Kinesiology, 35, 97-107.
Tematski zbornik radova
81
Marković, M., Bokan, B., Makić, N., Nikolić, Đ.
39. Carlson, T.B. (1995). We hate gym: Student alientation from physical education, Journal of
Teaching in Physical Education, 14, 467-477.
40. Chow, B. C., McKenzie, T. L., & Louie, L. (2008). Children’s physicals activity and envirmental
influences during elementary school physical education. Journal of Teaching in Physical
Education, 27, 38-50.
41. WHO (1995). Exercise for Health. WHO/FIMS Committee on Physical activity for Health. Bull
WHO, 73, 135-136.
42. Yam, W. K., Tse, P. W., Yu, C. M., Chow, C. B., But, W. M., Li, K. Y., et al. (2008). Medical issues
among children and teenagers with Down syndrome in Hong Kong. Downs Syndrom Research
Practice, 12(2), 138-140.
43. Шепа, М. (1958). Методика физичког васпитања. Нолит, Београд.
82
Proceedings of the Thematic Conference
Students and Teachers‘ Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities
UDK: 796.012.1:371.3
STUDENTS AND TEACHERS‘ ACTIVITY ON PHYSICAL EDUCATION
CLASSES BY APPLYING THE SOFIT INSTRUMENT
IN SOME SERBIAN CITIES
Мiloš Маrković1, Bоžо Bokan1, Nikola Мakić1, Đorđe Nikolić2
1
2
University of Belgrade, Faculty of sport and physical education, Belgrade, Serbia
University of Vienna’s Centre for Sport science and university sports, Vienna, Аustriа
INTRODUCTION
Modern man knows plenty about the usefulness of physical activity for maintaining and improving health in general. The type of influence it has on lipid level in blood, body composition,
cardiovascular stamina and the like was proven by researches dealing with this topic (Sallis et al.,
1997). This knowledge was greatly contributed by technological progress, with its positive sides but
it also brought with it some downsides like sedentary way of life. To support this claim there are researches (Sport Council and Helth Education Authority, 1992; WHO, 1995; USDHHS, 1996), where
it is stated that 60-70% of developed countries’ population does not accomplish the minimal level
of physical activity recommended to maintain health and energy balance. Modern way of life of not
just the grown ups but of the youth from all over the world is characterized by insufficient physical
activity and unhealthy diet.
The most often stated reasons for a large number of young people being insufficiently physically active today are continuing decline in physical activity and exercise within the family as well as
decreased opportunities for everyday physical exercise by children in schools. (Hardman, 2003). The
number of obese children is on the rise as well as the number of children with excessive body weight,
which is documented by a large number of foreign and domestic researches (Nikolić et al., 2006;
Mirlov and Bjelica, 2004). It was scientifically proven that physical activity at an early age contrubutes to the harmonious development of the child, prepares it for physiological efforts, helps in maintaining the proportion between physical and psychological pressure, participates in the child’s development of proficiency in using free time in youth and mature age (Ostojić, 2009). It is known that
physical activity is a very important factor in prevention of negative influences during the youth’s
maturation, such as delinquency and different kinds of addiction (Pate et al, 2000). Because of the
sedentary way of life that is increasingly widespread among youth, there is a trend and promotion
of healthy and active way of life in today’s Europe and America. They give increasing significance to
physical education’s role in promoting a healthy way of life and a healthy diet. Authors dealing with
this topic mark physical education classes, that is – a positive attitude and relationship of students
towards physical education classes, as one of the main factors in forming a positive attitude of children towards physical exercise and sports (Carlson, 1995; Ennis, 1996; Portman, 1995; Robinson,
1990). Aside from forming positive attitude in students towards physical exercise, it is considered
that students are supposed to master as many skills and gain as much knowledge as possible during
physical education classes, which will enable them to have an active and healthy lifestyle later in life,
but it is also considered that they are supposed to be as active as possible during the classes themselves (Siedentrop, 1994).
Tematski zbornik radova
83
Маrković, M., Bokan, B., Мakić, N., Nikolić, Đ.
Physical education syllabus is still the most organized mass system for involving children and
young people in physical activities that perform certain influence on the organism (Višnjić et al.,
2004). If it is well-organized its contribution is reflected in the fact that the children and young people can increase the total physical activity time within a course of one day by practicing on physical
education classes. Authors researching children’s physical activity (Strong et al., 2005; Pate et al.,
2000) recommend a minimum of 30 to an optimum of 60 minutes of engaging in some physical activity during the course of one day. Via the program Healthy People 2010, American scientists recommend an everyday physical education syllabus which would consist of classes in which students are
supposed to be engaged in moderate and high intensity activities, and for at least 50% of total class
duration (US Department of Health and Human Services, 2000). There were also domestic researches indicating the necessity of introducing everyday physical education classes in school programs
(Đurković, 1973; Stanković, 1976).
Great significance that using up the physical education class’s time has on the satisfaction
of the need for movement can be observed from two standpoints: the first one is class duration or
‘’absolute class time’’, and the second one is ‘’active practice time’’ (Višnjić et al., 2004). Under class
duration we consider the time between the students’ arrival to the physical exercise area and the
students’ departure to their next class. ‘’Absolute class time’’ is a very unreliable factor in forming
a judgment on the pedagogical effects of a physical education class. The teacher’s task is to get as
large active practice time as possible through good class organization and appropriate commitment
(Višnjić et al., 2004)
Previous research
One of the first domestic researches related to the active practice time was conducted by
Stanojević (1965), and he recorded that the average absolute class time is 36.33 minutes and active
practice time 9.04 minutes. Stanojević conducted an experiment and recorded that when the class is
organized with additional exercises active time is increased to 23.24 minutes, and that active practice
time is increased to 27.55 minutes when the station method is used as the organizational form of
the class. Juras and Stela (1968) determined via examination that the average practice time is 11–12
minutes at most, and most often 7–9 minutes. Ivanić (1969) recorded that physical education classes last 40.44 minutes, which means that 4.16 minutes is lost out of every class. This may not seem
much at first glance, but this way over 10 classes are being lost per year. Ivanić recorded an average
active practice time that is somewhere around 9 minutes (per grades 6th – 8.40, 7th. – 8.38, and 8th.
– 10.29). Lučić (1975) performed control on 43 classes and in 100% of the cases the classes did not
commence on time. The delays ranged between three and twelve minutes. In his research he recorded that students were active 12.26 minutes which is merely 27.24% of the total class time. Miškovic
(1978) recorded somewhat greater active practice time values in his research when compared to the
aforementioned authors. He recorded that the active practice time for elementary school students is
15.1 minute, and for secondary school students 17.7 minutes resulting in the average 16.4 minutes.
Also, Miškovic observed that the absolute class time is significantly different from class to class, but
that essentially classes never last for the planned 45 minutes. Arunović et al., (1979) obtained a result
according to which the active male student time is 13.21 minute (29.35% out of total class time), and
for female students 9.29 minutes (20.6%). Zdanski (1986) conducted a research and recorded that the
active practice time with standard student division is between 7 and 10 minutes. Levin (Levin et al.
2001) recorded an active time of 13.5 minutes, and absolute time of 33 minutes per class. McKenzie
conducted two researches between the years 2004 and 2006. In the first one he recorded an ’’absolute class time’’ of 34.5 mins, and active class time of 16.6 minutes (McKenzie et al. 2004), whereas
two years later he recorded that the active time on observed classes amounted to 13.9 minutes, and
the absolute class time to 37.3 minutes, (McKenzie et al. 2006). Chow and associates recorded an
active class time of 15.8 minutes and absolute time of 31.7 minutes (Chow et al., 2008). Marković
et al. (2011), by applying the newer instrument SOFIT (McKenzie, 1991), recorded an active time
of 19.18 minutes per class, аnd absolute time of 36,66 minutes. For better overview we provide said
researches’ results in Table 1.
84
Proceedings of the Thematic Conference
Students and Teachers‘ Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities
Таble 1. Comparative representation of active and absolute practice time research results by
domestic and foreign authors on a classically organized class
Author
Active practice time (mins)
Absolute practice time (mins)
Stanojević (1965)
Juras and Stela (1968)
Ivanić (1969)
9.04
7-9
9
36.33
Lučić (1975)
12.26
33-42
Miškovic (1978)
16.4
Аrunović et al. (1979)
Zdanski (1986)
Levin et al. (2001
40.44
13.21 М / 9.29 F
7 – 10
13.5
33
McKenzie et al. (2004)
16.6
34.5
McKenzie et al. (2006)
Chow et al. (2008)
Marković et al. (2011)
13.9
15.8
19.18
37.3
31.7
36.66
RESEARCH METHOD
A descriptive method analysis was applied in this paper along with using objectively gathered
data from physical education classes, and the application of the SOFIT instrument. All data was
processed with basic descriptive statistics, as well as variance analysis (ANOVA) and LSD post hoc
test, after which a comparative analysis of the received results was performed, comparing the results
with similar domestic and foreign papers. The target of research in this paper was the total activity
of teachers and students on a physical education class in some Serbian cities. The paper’s main goal
was the application of the SOFIT instrument on a sample of elementary and secondary schools in
Belgrade, Kraljevo, Bajina Bašta and Gornji Milanovac and comparison of received results with the
results acquired by some domestic and foreign authors. The starting premise was that the application of the SOFIT instrument will show certain specificities in shools from said cities, aside from
some general regularities.
Test subject sample
SOFIT instrument was applied in physical education classes on a sample of 60 classes. Out of
total number of classes 19 were held in Belgrade, 15 in Kraljevo, and 13 in Bajina Bašta and Gornji
Milanovac. Research was conducted during April and May of the school year 2010/2011 and in April
of the school year 2011/2012. Previously prepared observers recorded student activity, class content
and teacher pedagogical activity by applying the SOFIT instrument. Total number of students that
attended said classes was 1062, including both genders, ages 11, 13 and 16, and appropriate program
for fifth and seventh-grade elementary school and second-grade secondary school students was performed on those physical education classes. Total number of teachers conducting said classes was 24.
Variable sample
The variables observed in this paper were student activity, class content and teacher behavior.
Student activity was codified from 1 to 5, with the codes from 1 to 4 signifying that the student was
Tematski zbornik radova
85
Маrković, M., Bokan, B., Мakić, N., Nikolić, Đ.
passive. Code 1 signified that the student was lying, code 2 that the student was sitting, code 3 that
the student was standing and code 4 that the student was walking. Code 5 signified that the student
was active. Class content was recorded through seven SOFIT codes. Code ’’М’’, „management“ signifies class management. Code ’’K’’ refers to student’s knowledge, both general knowledge from the
area of physical education and general knowledge related to motor abilities (strength, stamina, coordination, flexibility) (McKenzie, 2009). Code ’’F’’, „fitness“ (exercise) codifies time devoted to activities the main purpose of which is to improve the individual’s general fitness via improving cardiovascular stamina, strength or flexibility. This includes toning exercises, long-track running, exercises for
improving coordination, testing, warm-up and relaxation exercises. Code ’’S’’,’’skill practice“, codifies
time devoted to perfecting skills (for example in volleyball by studying the movements’ shape, dribbling exercises, dance moves, balance beam exercises). It also includes time devoted to expanding
and perfecting skills in conditions of applying (the conditions where the learned skill is applied) and
during which there are a lot of instructions and repetition. Code’’G’’, ’’game play“ represents time
devoted to applying the skills in a game or a competitive surrounding in which the students participate without much teacher input. Code’’O’’,’’other’’ is codified when the students leave the exercise
area for some reason, for example to drink water or go to the loo. Teacher activity is codified with the
help of six codes. Code’’P’’,’’promotes fitness’’, is codified when the physical education teacher cheers
the students on and supports them, also when the teacher shouts slogans and gesticulates during
students’ exercise performance. Code’’D’’, ’’demonstrates fitness’’ is codified when the teacher demonstrates a particular exercise to students. Code’’M’’,’’management’’(class management) is codified
when the teacher performs role-call, sets the equipment for performing certain exercises, divides the
students into groups, talks about the tasks that are to be performed on that class. Code ’’I’’,’’instructs
generally’’ is codified whent the teacher teaches, describes or gives feedback to students related to
total physical education content (skill development, technique, tactics, rules…), but without physical
commitment. Code ’’O’’, ’’observes’’, is codified when the teacher observes the whole class, a group or
an individual. To record this code the teacher has to observe throughout the whole interval and not
be included in any other activity that is subject to codification. Code ’’T’’,’’other task’’, is codified when
the teacher deals with tasks that are completely unrelated to his/her obligation to the given class.
For example: reading newspaper, leaving the gym to meet school personnel, or to use the phone. To
record this code the teacher has to deal with other tasks throughout the whole observed interval.
Research instruments
SOFIT (System for Observing Fitness Instruction Time) is an instrument that was originally
used for evaluating the programs used for education of P.E. teachers, but also for better evaluation and description of student activity on a physical education class depending on different class
contents. It developed into a separate instrument used for evaluating student’s physical activity on
physical education classes somewhat later (McKenzie et al.,1991). It is a comprehensive system or instrument that enables better evaluation of students’ physical activity level, class content and teacher
activity during the course of class.
SOFIT represents direct class observation by trained observers and was used for evaluating
the quality of physical education classes in over 1000 schools in the US. In the SOFIT system special
attention is given to codifying the students’ physical activity level and chosen environment factors
(for example class content and teacher behavior), which are related to the students’ opportunities to
be physically active and fit.
A shortened form of the SOFIT instrument is provided in Table 2, for a more detailed description of the instrument refer to the paper by Marković et al. or the website activelivingresearch.org.
86
Proceedings of the Thematic Conference
Students and Teachers‘ Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities
Table 2. Shortened form for codifying the SOFIT instrument’s parameters
Intervals
Student activity
Class content
Teacher behavior
1
12345
M K PFSGO
PDIMOT
2
12345
M K PFSGO
PDIMOT
Data processing
All data was processed in the SPSS 18.0 program and basic descriptive indicators were obtained (minimum and maximum value, average value, standard deviation and variation coefficient)
for variables observed in this research. Also, the ANOVA test was performed (аnalysis of variance
between groups) to determine whether there is a statistically significant difference between schools
in examined cities. After this analysis an additional LSD post hoc analysis was performed, to determine between which groups there was a statistically significant difference.
RESULTS AND DISCUSSION
By analyzing the total sample of observed classes it was recorded that the average ’’absolute
time’’ is 37.03 minutes (Table 3). This data is similar to the data recorded by Stanojević in 1965 (36.33
mins). Also, Lučić recorded similar results in 1975, he established an ’’absolute time’’ between 33 and
42 minutes. Ivanić recorded a somewhat larger ’’absolute class time’’ value because he established
an average of 40.44 mins. This time is also very similar to the one obtained by Marković et al. in
2011 (36.66 mins). Some foreign authors obtained similar data. McKenzie (McKenzie et. al., 2004)
recorded an average ’’absolute time’’ of 34.5 minutes in 2004, аnd Levin (Levin, et al., 2001) recorded
33 minutes. A somewhat smaller value was recorded by Chow in 2008 – 31.7 minutes (Chow, et al.,
2008).
When it comes to active practice time average value on observed classes is 17.65 minutes
(Table 3), and it is greater than the results obtained by some domestic authors. Stanojević, Zdanski,
Ivanić, Juras and Stela recorded approximately the same results because they determined an active
time varying between 7 and 10 minutes per class. Lučić and Miškovic obtained somewhat greater
values of 12.2 mins and 16.4 mins respectively. This is similar to the data obtained by: Levin in 2001
(13.5), McKenzie in 2004 (16.6), McKenzie in 2006 (13.9), Chow in 2008 (15.8) and Marković et al.
in 2011 (19.18). Greater active practice time values on observed classes can be explained as a consequence of school year period in which the research was conducted. It is noted that the results in
researches conducted 20 to 40 years ago showed a significantly smaller active practice time during
the class. There are probably multiple causes for this but it is certain that methodology applied in
this paper is significantly more stable and more reliable. On the other hand researchers announcing
their presence beforehand make conducting the class more serious and much more active than in the
cases of a surprise visit. This also confirms that the teacher can ultimately conduct classes of great
quality regarding the content and especially active practice time.
Table 3. Total sample of analyzed classes’ basic descriptive indicators (n=60 classes)
Minimum
values in
mins
Maximum
values in
mins
Average
values in
mins
Standard
deviation
Variation
coefficient (%)
Absolute class time
30.00
43.00
37.03
3.01
9.06
Active class time
9.67
24.83
17.65
3.33
11.10
Tematski zbornik radova
87
Маrković, M., Bokan, B., Мakić, N., Nikolić, Đ.
What occurs as a specificity in the results obtained from the sample of examined schools
is a statistically significant phenomenon in the active practice time results between the examined
schools in Belgrade, Kraljevo, Bajina Bašta and Gornji Milanovac (Table 4). It was noted that the
variation coefficient on the school samples in Belgrade (V=13,17) and Gornji Milanovac (V=11,23)
was significantly larger when compared to Kraljevo (V=4,82) and Bajina Bašta (V=7,00), which likely
produced an ’’artificial’’ statistical significance among said cities’ examined schools in the statistical
procedures that followed.
Table 4. Basic descriptive indicators of active practice time in examined cities
Number
of classes
Min value
in mins
Max value
in mins
Average
value in
mins
Standard
deviation
Variation
coefficient
(%)
Belgrade
19
10.25
24.83
19.18
3.63
13.17
Kraljevo
15
15.25
22.42
18.66
2.07
4.82
Bajina Bašta
13
11.83
20.25
15.53
2.65
7.00
Gornji Milanovac
13
9.67
23.08
16.38
3.35
11.23
City
By applying the variance analysis (ANOVA) it was established that there is a statistically significant difference in active practice time among schools in examined cities. ANOVA test results are
shown in Table 5. With an additional application of the LSD post hoc test, it was established that
there is a difference between the total activity of Belgrade students when compared with students
from Bajina Bašta and Gornji Milanovac, as well as between students from Kraljevo and Bajina Bašta
(which is shown in Table 6), but with the previous remark we put forward when we interpreted results from Table 4, about high variation coefficient results in Belgrade and Gornji Milanovac schools.
Table 5. ANOVA test – active practice time comparison between schools in Belgrade, Kraljevo,
Bajina Bašta and Gornji Milanovac
Square
sum
Active
time
df
Average
square
value
F
Significance
5.021
0.004**
Between groups
138.773
3
46.258
Within groups
515.869
56
9.212
Total
654.642
59
Table 6. LSD post hoc test results between schools in said cities
City
Kraljevo
Bajina Bašta
G. Milanovac
Belgrade
0.624
0.002*
0.013*
0.009*
0.053
Kraljevo
Bajina Bašta
0.477
Aside from active practice time, class structure as well as active practice time in each of the
individual phases were followed. A four-phase class model was used, including the following phases:
introductory, preparatory, basic and final phase (Matić, 1978). Recorded results are shown in Table
7. When individual phases of a physical education class are considered domestic theoreticians and
physical education methodics practitioners differ insignificantly (Polič, 1953; Vukotić, 1956; Šepa,
1958; Majovšek, 1962).
88
Proceedings of the Thematic Conference
Students and Teachers‘ Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities
Table 7. Total sample’s basic descriptive indicators of class structure and active practice time
divided in class phases
Phase
Ref value
(according to Polič)
Duration/
Active time
Introductory
phase
Preparatory
phase
Standard
deviation
Variation
coefficient
(%)
3-5
4.22
1.72
2.95
4.42
2.19
0.88
0.78
0.00
15.33
7
5.11
2.54
6.43
Active time
0.00
9.67
4.19
1.89
3.57
Ref value
Duration
15.13
33.83
Up to 32
25.64
4.42
19.54
Active time
0.92
19.17
10.69
3.99
15.92
Ref value
Duration
0.00
6.42
Up to 5
2.06
1.48
2.19
Active time
0.00
5.33
0.62
1.10
1.20
Min value
in mins
Max value
in mins
Ref value
Duration
1.67
8
Active time
0.83
Ref value
Duration
Average
value in
mins
Basic phase
Final phase
In comparison with individual class phases time image, observed classes’ time image (n=60)
shows that values are averagely in accordance with results of similar researches, with smaller oscillations for individual class phases. Acquired data on class time structure are similar to the ones
obtained by Stanojević (1965) who established that that the average phase times on observed classes
are the following: introductory – 4.00, preparatory – 5.43, basic – 29.16 and final – 0.57. Active time
in individual class phases was not monitored in previous researches so it is not possible to make a
comparison of that segment.
When it comes to variables referring to class content and teacher behavior we can make a
comparison between the data acquired by foreign authors and the research conducted by Marković
et al. in 2011. By analyzing the observed classes’ total sample it was recorded that the students averagely spent most time playing – 12.25 mins per class which is not surprising considering the school
year period in which the research was conducted. Aside from that, it has to be noted that sports
game elements were significantly more used in Gornji Milanovac schools which caused an exceptionally high level of coefficient variation. This artificially caused nonhomogeneity of results in Gornji
Milanovac schools when compared to the rest of schools from examined cities. Most of new content
had been covered so students perfected learned content and applied it in playing. Students spent
8.39 minutes per class practicing. Then, after play most time was spent on class organization - 11.57
minutes. Such time can be explained by various contents practiced by different grades, making the
teachers position and remove equipment, and certain time is spent on roll call. In schools that do
not possess very good working conditions students spend certain time in a line to perform a particular motoric task. Students were not active during this sequence which leaves room for increase in
active practice time if this segment of the class is reduced to the smallest possible measure. Students
spent an average 3.36 minutes learning new content. Students spent 0.89 minutes listening to the
teacher’s lecture on general knowledge and 0.46 minutes in the remaining activities (Table 8). This
data is similar to the one obtained by McKenzie (McKenzie et al., 2004), in which students spent 9.3
minutes playing, 9.4 minutes in class organization, 10.2 practicing, and 1.5 minutes in training skills.
Tematski zbornik radova
89
Маrković, M., Bokan, B., Мakić, N., Nikolić, Đ.
In a different research conducted by the same author two years later (McKenzie et al. 2006), it was
established that time spent on class organization was 9.6 minutes, time spent on playing 10.9 minutes, time spent on practicing 7.1 minutes, and time spent on skill training 4.3 minutes. In a research
by Chow et al. (2008) it was established that students spent 5.5 minutes in class organization, 5.5
minutes listening to the teacher’s lecture, 6.3 minutes practicing. Time spent on skill training was 10
minutes, and for the rest of the activities 0.5 minutes (Chow, et al., 2008).
Table 8. Basic descriptive indicators of variables related to the total sample’s class content
Variable
Min values in
minutes
Max values in
minutes
Average
values in
minutes
Standard
deviation
Variation
coefficient (%)
M
2.75
26.17
11.57
5.41
29.32
К
0.00
11.75
0.89
1.93
3.71
F
0.92
18.00
8.40
3.87
14.99
S
0.00
14.92
3.36
3.78
14.27
G
0.00
28.92
12.25
8.42
70.93
O
0.00
6.67
0.46
1.03
1.05
When teacher activity is considered result analysis of the total sample showed that the teacher
averagely spent most time monitoring student activity, 12.90 minutes per class, then giving general
instructions – 12.43 minutes, organizing the class – 6.86 minutes, demonstrating the exercises –
2.61 minutes, promoting exercise 1.57 minutes and performing other tasks – 0.63 minutes (Table
9). Large value of the time the teacher spent on giving general instructions can be explained by that
activity being codified when the teacher was giving instructions to a group of students or to an individual student. Really high variation coefficient level with the observing student activity variable
is the same as in the results from Table 4. In Gornji Milanovac schools the teacher was monitoring
student activity on a few classes on which they spent a lot of time playing. This data does not significantly differ from the data obtained by Chow et al. (Chow et al., 2008). They determined that the
teacher spends most time giving information to students – 18.7 minutes, organizing the class 6.0
minutes, demonstrating exercises 3.2 minutes, promoting exercise 2.7 minutes, monitoring student
activity 1.2 minutes. This data is different from that obtained by Keating et al. (Keating, et al., 1999).
According to their research the teacher spends most time giving instructions, almost 23 minutes,
organizing the class – 6.2 minutes and monitoring for 3 minutes.
Table 9. Total sample’s basic descriptive indicators of variables related to teacher behavior
90
Variable
Min values in
minutes
Max values
in minutes
Average values
in minutes
Standard
deviation
Variation
coefficient (%)
P
0.00
8.08
1.57
1.95
3.81
D
0.00
18.8
2.61
3.71
13.79
I
2.50
26.8
12.43
6.49
42.15
M
1.75
19.6
6.86
3.04
9.27
O
1.42
30.7
12.9
8.57
73.51
T
0.00
5.00
0.63
1.24
1.55
Proceedings of the Thematic Conference
Students and Teachers‘ Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities
Through analysis of all the acquired data we can establish that the starting premise was confirmed and that application of the SOFIT instrument showed certain specificities in schools from
said cities, aside from some general regularities. This is the second research on a sample of primary
and elementary schools and it is necessary to conduct further research on an even greater sample in
the future, because there is a tendency of objectivization of acquired data parallel with the growth of
sample on which the research is conducted.
CONCLUSIONS
Descriptive analysis method was used in this paper along with using objectively gathered data
on physical education classes by applying the SOFIT instrument (System for Observing Fitness Instruction Time). All the data were processed through basic descriptive statistics after which a comparative analysis of the acquired results was performed, comparing them to similar domestic and foreign papers. Also, the ANOVA (аnalysis of variance between groups) test was performed, variance
analysis between groups to determine whether there is a statistically significant difference in examined cities. This paper’s research topic is the total teacher and student activity on physical education
classes in some Serbian cities. The paper’s main goal was the application of the SOFIT instrument
on a sample of elementary and secondary schools in Belgrade, Kraljevo, Bajina Bašta and Gornji Milanovac and comparison of received results with the results acquired by some domestic and foreign
authors. The starting premise was that the application of the SOFIT instrument will show certain
specificities in shools from said cities, aside from some general regularities.
The SOFIT instrument was applied on physical education classes on a sample of 60 classes.
Out of total number of classes 19 were held in Belgrade, 15 in Kraljevo, and 13 in Bajina Bašta and
Gornji Milanovac. Research was conducted during April and May of the school year 2010/2011 and
in April of the school year 2011/2012. Variables monitored in this paper are student activity, class
content and teacher behavior.
SOFIT represents direct class monitoring by trained observers. Special attention in the SOFIT
system is given to codifying the students’ physical activity level and chosen environment factors (for
example class content and teacher behavior), which are linked to the students’ opportunities to be
physically active and fit.
By analyzing the acquired data a result was reached showing the average ’’absolute class time’’
is approximately 37.03 minutes. When active practice class time is considered the average value on
monitored classes is 17.65 minutes. ANOVA test established the existence of statistically significant
differences in active practice time in said cities’ monitored schools. With the additional application
of the LSD post hoc test it was determined that there is a difference between the total activity of
Belgrade students when compared to students from Bajina Bašta and Gornji Milanovac as well as
between Kraljevo students and Bajina Bašta students. Results related to class content show that the
students spent most time playing – 12.25 minutes, whereas they spent 8.40 minutes per class exercising, 11.57 minutes was spent on class organization. Students spent an average 3.36 minutes learning
about new content, 0.89 minutes listening to the teacher’s lecture on general knowledge, and 0.46
minutes in other activities. When it comes to teacher activity total sample’s result analysis showed
that the teacher averagely spent most time monitoring student activity – 12.9 minutes per class,
then giving general instructions – 12.43 minutes, organizing the class – 6.86 minutes, demonstrating
exercises – 2.61 minutes, promoting exercise – 1.57 minutes and 0.63 minutes for other tasks.
By analyzing all of the acquired data we can establish that the starting premise was confirmed
and that application of the SOFIT instrument showed certain specificities, aside from some general
regularities in said cities’ schools. This is the second research on a sample of primary and elementary schools and it is necessary to conduct further research on an even greater sample in the future,
because there is a tendency of objectivization of acquired data parallel with the growth of sample on
which the research is conducted.
Tematski zbornik radova
91
Маrković, M., Bokan, B., Мakić, N., Nikolić, Đ.
Acknowledgement
The paper resulted from working on the project: „Effects of applying physical activity on the locomotive, metabolic,
psychosocial and educational status of Republic of Serbia’s population“, (Project nr. 47015 for the period between 2011–
2014), which is financed by Republic of Serbia’s Ministry of Education and Science.
REFERENCES
1. Аруновић, Д., Новаковић, М., Томић, Ж., (1979). Оптерећеност и ангажованост ученика на
часовима физичког васпитања, Физичка култура, Београд, 33(5), 372-379.
2. Вишњић, Д., Јовановић А., Милетић К. (2004). Теорија и методика физичког васпитања.
Факултет спорта и физичког васпитања, Београд.
3. Вукотић, Е., (1956) Физички одгој у школи, Школска књига, Загреб.
4. Ђурковић, З. (1973). Прилог проучавању утицаја свакодневног физичког вежбања
одговарајућег трајања на пораст физичких способности ученика VI разреда основне
школе, Магистарски рад, ФФК, Београд.
5. Ennis, C.D. (1996). Student’s experiences in sport-based physical education: [More than]
apologies are necessary. Quest, 48, 453-456.
6. Здански, И. (1986). Интензификација часа физичког васпитања. Партизан, Београд.
7. Иванић, С. (1969). Активност ученика на часу физичког васпитања кроз призму наших
истраживања. Физичка култура, Београд, 23(1-2), 11-14.
8. Јурас, С. (1968). Прилози интензификацији наставе физичког одгоја. Школска књига,
Загреб.
9. Keating, X. D., Kulinna, P. H., & Silverman, S. S. (1999). Measuring teaching behaviors, lesson
context, and physical activity in school physical education programs: comparing the SOFIT and
the C-SOFIT instruments. Measurement In Physical Education & Exercise Science, 3(4), 207-220.
10. Крсмановић, Б. (1996). Час физичког вежбања, Факултет физичке културе, Нови Сад.
11. Levin, S., McKenzie, T.L., Hussey, J., Kelder, S., Lytle, L. (2001). Variability of Physical Activity
During Physical Education Lessons Across Elementary School Grades. Measurement in physical
education and exercise science, 5(4), 207-218.
12. Лучић, В. (1975). Класичан час физичког васпитања не обезбеђује рационално коришћење
времена. Физичка култура, Београд, 29(4), 28-30.
13. Mirilov, J., Bjelica, A. (2004). Prevention of Child Obesity as a measure of preventing malignant
disieases. Archive of Oncology, 12, 58-65.
14. Мајовшек, М. (1962). Опћа методика наставе физичког одгоја. Висока школа за физичку
културу, Загреб.
15. Марковић, М., Бокан, Б., Ракић, С., Тановић, Н. (2012). Примена инструмента SOFIT за
процену активности ученика и наставника на часовима физичког васпитања у београдским
основним и средњим школама, у (Ед) Бокан, Радисављевић, Зборник радова: Ефекти
примене физичке активности на антрополошки статус деце, омладине и одраслих,
Београд: Факултет спорта и физичког васпитања.
16. Матић, М. (1978). Час телесног вежбања. Партизан, Београд.
17. Мишковиц, Љ. (1978). Трајање физичке активности ученика на часовима физичког
васпитања. Физичка култура, Београд, 32(3), 217-219.
18. McKenzie, T. L., Catellier, D. J., Conway, T., Lytle, L. A., Grieser, M., Webber, L. A., Elder, J. P.
(2006). Girls’ activity levels and lesson contexts in middle school PE: TAAG Baseline. Medicine
& Science In Sports & Exercise, 38(7), 1229-1235.
92
Proceedings of the Thematic Conference
Students and Teachers‘ Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities
19. McKenzie, T. L., Sallis JF., Nader PR. (1991). SOFIT: system for observing fitness instruc tion
time. Journal Of Teaching In Physical Education, 11, 195-205.
20. McKenzie, T.L., Sallis, J., Prochaska, J., Conway, T., Marshall, S., Rosengard, P. (2004). Evaluation
of a Two-Year Middle-School Physical Education Intervention: M-SPAN. Medicine & Science in
Sports & Exercise, 36(8), 1382-8.
21. McKenzie, T. L. (2001). Promoting physical activity in youth: focus on middle school environments.
Quest, 53(3), 326-398.
22. McKenzie, T. L., Kahan, D. (2004). Impact of the surgeon general’s report: through the eyes of
physical education teacher educators. Journal Of Teaching In Physical Education, 23(4), 300-317.
23. McKenzie, T. L., Nader, P. R., Strikmiller, P. K., Yang, M., Stone, E. J., Taylor, W. C., Perry, C. L.,
Epping, J., Feldman, H., Luepker, R. V., Kelder, S. H. (1996). School physical education: Effect of
the Child and Adolescent Trial for Cardiovascular Health (CATCH). Preventive Medicine, 25,
423-431.
24. McKenzie, T. L., Sallis, J. F., Nader, P. R. (1992). SOFIT: System for observing fitness instruction
time. Journal of teaching in physical education, 11(2), 195-205.
25. Nikolić M., Milutinović S., Stojanović M., Gligorijević S., Cvetković D. (2006). Prevalence of
obesity among primary schoolchildren in Nišava District. Timočki medicinski glasnik, 31. suppl
1, 18-26.
26. Остојић и сар. (2009). Физичка активност и здравље. Факултет за спорт и туризам, Нови Сад.
27. Pate, R. R., Trost, S. G., Levin S., Dowda M. (2000). Sports participation and health-related
behaviors among US youth. Archives Pediatric Adolescent Medicine, 154, 904-911.
28. Полич, Б. (1953). Физичко васпитање у средњим школама, Институт за физичку културу,
Београд
29. Portman, P.A. (1995). Who is having fun in physical education classes? Experiences of six-grade
students in elementary and middle schools, Journal of Teaching in Physical Education, 14, 445453.
30. Robinson, D.W. (1990). An attributional analysis of students of student demoralization in physical
education settings, Quest, 42, 27-39.
31. Sallis, J.F., McKenzie, T.L., Alcaraz, J.E., Kolody, B., Faucette, N., Hovell, M. F. (1997). The effects
of a 2- year physical education program (SPARK) on physical activity and fitness in elementary
school students, American Journal of Public Health, 87, 1328-1334.
32. Siedentop, D. (1994). Introduction to Physical Education, Fitness, and Sport (2nd ed.). Mountain
View, Calif: Mayfield Publishing Co.
33. Sport Council and Health Education Authority (1992). Allied Dundar National Fitness Survey.
London: Sports Council/HEA.
34. Станојевић, И. (1965). Путеви савременог физичког васпитања у школама. Партизан,
Београд.
35. Strong, W.B., Malina, R.M., Blimkie, C.J., Daniels, S.R., Dishman, R.K., Gutin, B, Hergenroeder,
A.C., Must, A., Nixon, P.A., Pivarnik, J.M., Rowland, T., Trost, S., Trudeau, F. (2005). Evidence
baset physical acitivity for school-age youth. Journal of Pediatric, 146, 732-737.
36. U.S. Department of Health and Human Services (1996). Physical Activity and Health: A Report
of the Surgeon General, USA: Atlanta.
37. US Department of Health and Human Services (2000). Healthy People 2010 (2nd Ed.). 2 vol.
Washington, DC.
38. Hardman, K. (2003). School physical education and sport in Europe-rhetoric and reality: current
and future perspectives. Kinesiology, 35, 97-107.
Tematski zbornik radova
93
Маrković, M., Bokan, B., Мakić, N., Nikolić, Đ.
39. Carlson, T.B. (1995). We hate gym: Student alientation from physical education, Journal of
Teaching in Physical Education, 14, 467-477.
40. Chow, B. C., McKenzie, T. L., & Louie, L. (2008). Children’s physicals activity and envirmental
influences during elementary school physical education. Journal of Teaching in Physical
Education, 27, 38-50.
41. WHO (1995). Exercise for Health. WHO/FIMS Committee on Physical activity for Health. Bull
WHO, 73, 135-136.
42. Yam, W. K., Tse, P. W., Yu, C. M., Chow, C. B., But, W. M., Li, K. Y., et al. (2008). Medical issues
among children and teenagers with Down syndrome in Hong Kong. Downs Syndrom Research
Practice, 12(2), 138-140.
43. Шепа, М. (1958). Методика физичког васпитања. Нолит, Београд.
94
Proceedings of the Thematic Conference
Relacije između antropoloških obeležja i uspeha u školi kod dece mlađeg školskog uzrasta
UDK: 796.012.1:371.26-057.874
RELACIJE IZMEĐU ANTROPOLOŠKIH OBELEŽJA I USPEHA U ŠKOLI
KOD DECE MLAĐEG ŠKOLSKOG UZRASTA
Josip Lepeš, Halaši Sabolč
Univerzitet u Novom Sadu, Učiteljski fakultet na mađarskom nastavnom jeziku Subotica,
Subotica, Srbija
UVOD
U rastu i razvoju dece dolazi do niza promena, počevši od fizičkih i funkcionalnih karakteristika, razvoja emocija, povećanja spoznajnih karakteristika pa sve do sposobnosti samoprocene i slike
o sebi. Na časovima fizičkog deca se u većini slučajeva ostvaruju preko motoričke i funkcionalne
sposobnosti koja se prate, proveravaju i ocenjuju od strane profesora fizičkog vaspitanja. Međutim,
antropometrijska obeležja mogu predstavljati i značajnu socijalnu i emotivnu perceptivnu karakteristiku dece između samih sebe. Razumevanje odnosa antropoloških obeležja, telesne aktivnosti,
telesne mase i školskog uspeha od izuzetnog je značaja. Ono može pomoći društvu u celini, pa onda
i školama u osmišljavanju izrade plana i programa za fizičko vaspitanje. Koliku ulogu u svemu tome
imaju pojedine dimenzije dečjeg organizma, antropološka obeležja i sistem ocenjivanja u školstvu
pokušaće se istražiti u ovom radu.
Kada se govori o bio-psiho-socijalnom biću, u istraživačkim radovima tretiraju se problemi
vezani za stanje, rast-razvoj i relacije sledećih antropoloških obeležja i sposobnosti dece:
x
x
x
x
x
x
x
x
zdravstveni status
morfološke karakteristike tela
funkcionalne sposobnosti
kognitivne (intelektualne) sposobnosti
konativne karakteristike (osobine ličnosti)
vrednosti i stavovi
mikrosocijalni status
socijalni status
Planinšec (2002) je utvrdio značajnu povezanost motoričkih i kognitivnih sposobnosti dečaka i devojčica predškolskog uzrasta. Pozitivnu korelaciju između odnosa motoričkih sposobnosti i
pripremljenosti predškolske dece za školu utvrdili su Bala i sar. (2005) i došli do zaključka kako je
vežbanje motoričkih sposobnosti u predškolskom uzrastu od izuzetne važnosti. Do izražaja su došli
testovi brzine i ravnoteže kod dečaka, a kod devojčica testovi koordinacije i fleksibilnosti. Nourbakhsh (2006) je utvrdio povezanost perceptivno-motoričkih sposobnosti i uspeha u školi kod učenica
5. razreda osnovne škole. Livesey i sar. (2006) su utvrdili da povezanost između izvršavanja motoričkih zadataka, motoričkih funkcija i ponašanja dece predškolskog uzrasta postoje i mogu se utvrditi.
Catenassi i saradnici (2007) su istraživanjem utvrdili da ne postoji statistički značajna povezanost
između BMI-a i motoričkih sposobnosti dece u starosti od četiri do šest godina. Pozitivnu korelaciju
između telesnog razvoja i uspeha u školi su također utvrdili Vrbanac i sar. (2008), dok Shore & Stuard (2008) utvrđuju da je BMI važan indikator školskog uspeha, pažnje, ponašanja u razredu i moTematski zbornik radova
95
Lepeš, J., Sabolč, H.
toričkog statusa dece srednjeg školskog uzrasta. Hollar i sar. (2010) su utvrdili pozitivnu korelaciju
između BMI-a i školskog uspeha.
Dosadašnja istraživanja uglavnom su utvrdila pozitivnu korelaciju između motoričkih i kognitivnih sposobnosti, još od najranijeg detinjstva pa sve do odraslog perioda. Ovo istraživanje usmereno je na pronalaženje takvih odnosa kod dece mlađeg školskog uzrasta. Istraživanjem se želela
ispitati povezanost između nekih antropoloških obeležja i kognitivnih sposobnosti, odnosno uspeha
u pojedinim nastavnim područjima i u celokupnom školskom uspehu.
METODE RADA
Uzorak ispitanika
Uzorak ispitanika činilo je 75 učenika i učenica (35 učenika i 38 učenica) od 1. – 4. razreda
osnovne škole u Kanjiži, prosečne starosti 8.5 godina.
Uzorak varijabli
Uspeh u školi: uzorak varijabli činilo je 8 ocena iz pojedinačnih predmeta, te zaključna ocena
(ukupni uspeh u školi) koje su prikupljene na kraju polugodišta iz školskog dnevnika. Opšti uspeh –
US, Srpski jezik – SJ, Matematika – MAT, Priroda i društvo – PiD, Muzička kultura – MK, Likovna
kultura - LK, Fizičko vaspitanje - FZ, Veronauka – VE, Engleski jezik – ENGL
Antropometrijske karakteriskitke: izmerene su prema IBP standardu: TV (Telesna visina), TT(
telesna masa) i BMI (Indeks telesne mase).
Motoričke sposobnosti: varijable je činilo 7 testova za procenu motoričkih sposobnosti, u testovima koji se procenjuju sa tri čestice, izračunata je aritmetička sredina i korišćena je za dalju analizu:
x
x
x
x
x
x
x
taping rukom (brzina)
skok u dalj iz mesta (eksplozivna snaga)
poligon natraške (koordinacija)
podizanje trupa (repetativna snaga)
pretklon raznožno (fleksibilnost)
izdržaj u visu zgibom (statička snaga)
test za procenu ravnoteže (stajanje na ležećem kvadru – poprečno)
Funkcionalne sposobnosti: test funkcionalnih sposobnosti F3 (trčanje 3 minuta)
Metode obrade podataka
Za sve varijable izračunati su osnovni deskriptivni parametri: aritmetička sredina, standardna
devijacija, modalna vrednost, izduženost i spljoštenost distribucije, normalnost distribucije testirana je Kolmmogorov – Smirnovim testom. Kao mera povezanosti posmatranih varijabli korišćena je
Pirsonova korelaciona analiza (nivo značajnosti p ≥ 0.05). Za utvrđivanje strukture posmatranog
prostora korišćena je faktorska analiza.
96
Proceedings of the Thematic Conference
Relacije između antropoloških obeležja i uspeha u školi kod dece mlađeg školskog uzrasta
REZULTATI
Tabela 1. Osnovni deskriptivni parametri ocena opšteg uspeha i svih predmeta u školi
N
AS
Min
Max
SD
Mod
Frekvencija
Skewness
Kurtosis
KS test
US
73
4.59
3.00
5.00
0.57
5.00
46(63.1%)
-1.04
0.13
*
SJ
73
4.16
2.00
5.00
0.85
5.00
30(41.1%)
-0.74
-0.16
*
MAT
73
4.26
2.00
5.00
0.85
5.00
35(47.9%)
-0.95
0.17
*
PID
73
4.22
2.00
5.00
0.85
5.00
33(54.8%)
-0.86
-0.02
*
MK
73
4.71
3.00
5.00
0.54
5.00
55(75.3%)
-1.74
2.22
*
LIK
73
4.84
4.00
5.00
0.37
5.00
61(83.5%)
-1.85
1.46
*
FV
73
4.85
4.00
5.00
0.36
5.00
62(84.9%)
-1.99
2.03
*
VE
71
4.80
3.00
5.00
0.43
5.00
58(81.6%)
-2.08
3.67
*
ENGL
73
4.25
2.00
5.00
0.88
5.00
35(47. 9%)
-1.02
0.29
*
* KS test značajan na nivou 0.01
Tabela 2. Osnovni deskriptivni parametri antropoloških obeležja
N
AS
Min
Max
SD
Skewness
Kurtosis
KS test
MSD
73
125.78
80.00
180.00
22.08
0.15
-0.02
MIV
73
29.47
2.00
98.00
19.50
0.88
0.57
MPN
73
21.93
10.00
56.00
8.78
1.90
4.36
*
MTR
73
34.74
23.00
51.00
8.62
0.33
-1.32
*
MPR
73
51.59
30.00
86.00
11.80
0.55
0.27
MPT
73
27.40
10.00
55.00
9.89
0.12
0.65
F3
73
476.71
144.00
960.00
152.75
-0.03
0.55
MSUK
73
30.62
2.00
150.00
35.61
1.99
3.86
ATT
73
34.51
19.00
59.00
9.03
0.73
0.38
ATV
73
139.48
120.00
161.00
9.83
0.17
-0.74
BMI
73
17.53
9.83
26.63
3.23
0.80
0.76
*
*
* KS test značajan na nivou 0.01.
Iz osnovnih deskriptivnih parametara vidljivo je da je prosečna ocena iz opšteg uspeha svih
učenika 4.6 s modalnom vrednošću 5 koju je ukupno postiglo 63% učenika mlađeg školskog uzrasta.
Učenici također postižu prosečne vrednosti ocena odličan iz svih predmeta osim Srpskog, Matematike, Prirode i Društva i Engleskog jezika, iako je i u tim predmetima modalna vrednost ocena
izvrstan.
Izračunavanjem keficijenata korelacije utvrđeno je kako nema statistički značajne korelacije
između antropoloških obeležja i uspeha u školi, dok su značajne korelacije i to pozitivne, uočljive
između ocena iz predmeta u školi i opšteg uspeha. Također je uočljivo kako su značajne korelacije
među varijablama antropološkog prostora. Dakle, može se reći kako je grupisanje varijabli određeno
s jedne strane, uspehom u školi i ocenama iz pojedinih predmeta, te antroploškim obeležjima s druge
strana.
Tematski zbornik radova
97
Lepeš, J., Sabolč, H.
Kako bi se utvrdila struktura povezanosti varijabli urađena je faktorska analiza za ekstrakciju
značajnih fakora uz normalizovani Warimax rotacijom glavnih komponenata.
Tabela 3. Tipične vrednosti dobijenih faktora
Tip. vred.
% Total
Cumulativno
Cumulativno
1. Faktor
5.49
27.46
5.49
27.46
2. Faktor
3.76
18.82
9.26
46.28
3. Faktor
2.54
12.69
11.79
58.97
Kriterijumom za ekstrakciju glavnih komponenata dobijene su tri značajne komponente kojima se objasnilo ukupno 59% varijance promatranog prostora.
Tabela 4. Matrica glavnih komponenti
98
Fact. 1
Fact. 2
Fact. 3
MSD
0.16
0.70
0.45
MIV
-0.20
-0.39
0.43
MPN
-0.15
-0.53
-0.54
MTR
0.16
0.85
0.10
MPR
-0.17
0.54
-0.07
MPT
0.22
0.66
0.41
F3
0.12
0.48
0.15
MSPK
-0.11
0.07
0.32
ATT
0.31
0.52
-0.74
ATV
0.33
0.75
-0.26
BMI
0.17
0.15
-0.85
US
-0.92
0.16
0.00
SJ
-0.82
0.29
-0.17
MAT
-0.84
0.12
-0.04
PID
-0.90
0.07
-0.14
MK
-0.73
0.28
-0.07
LIK
-0.48
0.29
-0.08
FV
-0.30
-0.08
0.40
VE
-0.68
0.00
-0.06
ENGL
-0.85
0.08
0.02
Proceedings of the Thematic Conference
Relacije između antropoloških obeležja i uspeha u školi kod dece mlađeg školskog uzrasta
Tabela 5. Matrica značajnih faktora
Fact. 1
Fact. 2
Fact. 3
MSD
-0.04
0.84
0.12
MIV
0.02
-0.21
0.57
MPN
0.09
-0.72
-0.25
MTR
0.06
0.83
-0.26
MPR
0.31
0.42
-0.22
MPT
-0.10
0.79
0.07
F3
-0.01
0.51
-0.07
MSPK
0.07
0.18
0.29
ATT
-0.04
0.22
-0.93
ATV
-0.08
0.62
-0.58
BMI
0.01
-0.18
-0.86
US
0.91
-0.03
0.17
SJ
0.89
0.05
-0.05
MAT
0.83
-0.06
0.13
PID
0.90
-0.16
0.07
MK
0.78
0.09
0.02
LIK
0.55
0.14
-0.06
FV
0.20
0.04
0.46
VE
0.65
-0.14
0.12
ENGL
0.82
-0.07
0.20
Tabela 6. Interkorelacije među dobijenim faktorima
Korelacije među faktorima
Fact. 1
Fact. 2
Fact. 3
Fact. 1
1.00
-0.03
0.19
Fact. 2
-0.03
1.00
-0.15
Fact. 3
0.19
-0.15
1.00
Iz matrice značajnih faktora uočeno je da 1. faktor čine varijable US, PID, SJ, MAT, ENGL,
MK, VE i LIK i mogao bi se nazvati faktor „uspeh u školi“. Drugi faktor, faktor - motoričkih i funkcionalnih sposobnosti čine varijable MSD, MTR, MPT, MPN, F3, ATV i MPR. Treći faktor čine
varijable ATT, BMI, ATV, MIV i FV, te bi se mogao nazvati - morfološki faktor. Vidljivo je kako taj
faktor čini i varijabla MIV (statička snage), rezultat u testu MIV je u velikoj meri determinisan antropometrijskim karakteristikama, naročito telesnom masom.
Rezultati korelacija među dobijenim faktorima ukazuju kako nema statistički značajne korelacije niti među jednim fakorom, te se može utvrditi kako se u posmatranom prostoru sve tri dimenzije
ponašaju nezavisno.
Tematski zbornik radova
99
Lepeš, J., Sabolč, H.
DISKUSIJA
Iako su rezultati prethodnih istraživanja Planinšec (2002), Bala i sar. (2005), Nourbakhsh (2006),
Livesey i sar. (2006), Vrbanac i sar. (2008)) utvrdili povezanost između antropološkog statusa, naročito
motoričkih sposobnosti i kognitivnih dimenzija, u ovom istraživanju takva povezanost nije utvrđena.
Iz ovih rezultata može se zaključiti kako je uspeh u školi determinisan isključivo uspehom iz ostalih
predmeta, što je i logično, jer povećanjem prosečne ocene iz pojedinog predmeta povećava se i ukupna
prosečna ocena. Drugi veliki razlog ovakvih rezultata može se pripisati distribuciji ocena. Naime, iz
deskriptivnih pokazatelja je uočljivo kako je najveći deo učenika (63%) postigao uspjeh „odličan“, a ukupno 96% učenika je postiglo uspeh „vrlo dobar“ i „odličan“. Iz toga se može zaključiti kako ocena u školi
nije prikladan merni instrument za ovakva istraživanja, nego se za procenu relacija između antropoloških karakteristika i kognitivnih sposobnosti trebaju koristiti drugi merni instrumenti. Naime Planinšec
(2002) navodi da je Test Razkol (prema Praper, 1981) prikladan za procenu kognitivnih sposobnosti.
Uopšteno gledano, bez obzira ne rezultate ovog istraživanja, autori se slažu da je uloga razvijenosti motoričkih sposobnosti i veština od izuzetne važnosti u celokupnom razvoju i na planu školskog uspeha.
ZAKLJUČAK
Na uzorku od 75 učenika osnovne škole u Kanjiži pokušalo se utvrditi postoji li povezanost između antropoloških obeležja i uspeha u školi kod dece mlađeg školskog uzrasta. Dobijena
tri značajna faktora ukazuju na nezavisno funkcionisanje kognitivnih sposobnosti i antropoloških
obeležja, što nije u skladu sa većinom dosadašnjih istraživanja što dovodi do zaključka kako su
potrebna dodatna istraživanja ovog podurčja kako bi se shvatili svi faktori koji uslovljavaju akademsko postignuće. Iz ovih rezultata može se zaključiti kako i ocena u školi nije prikladan merni instrument za ovakva istraživanja, već se za procenu relacija između antropoloških obeležja i kognitivnih
sposobnosti moraju koristiti drugi merni instrumenti.
LITERATURA
1. Bala, G. (1980). Struktura i razvoj morfoloških i motoričkih dimenzija dece SAP Vojvodine. Novi
Sad, Fakultet fizičke kulture.
2. Bala, G., Sabo, E., Popović, B. (2005). Relationship between motor abilities and school readiness
in preschool children. Kinesiolgia Slovenica, 11(1), 12-19.
3. Vrbanac, D., Bonacin, D., Širić, V. (2008). Some parameters referring to physical development
of the secondary school female students and their school success. Acta Kinesiologica, 2, 90-94.
4. Đorđić,V. (2007), Posturalni status predškolske dece. U G. Bala (ur.), Antropološke karakteristike
i sposobnosti predškolske dece (str. 153-202). Novi Sad: Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja
5. Kurelić, N., Momirović, K., Stojanović, M., Šturm, J., Radojević, Đ., Viskić-Štalec, N. (1975).
Struktura i razvoj morfoloških i motoričkih dimenzija omladine. Beograd: Institut za naučna
istraživanja Fakulteta za fizičko vaspitanje
6. Livsey, D. i sar. (2006). The relationship between measures of executive function, motor
performance and externalising behaviour in 5-and 6-year old children. Human Movement
Science, 25, 21-33.
7. Nourbakhsh, P. (2006). Perceptual-motor abilities and their relationships with academic
performance of fifth grade pupils in comparison with oseretsky scale. Kinesiology, 38, 31-38.
8. Planinšec, J. (2002). Relations between the motor and cognitive dimensions of preschool girls
and boys. Perceptual and Motor Skills, 94, 56-68.
9. Hollar, D. i sar. (2010). Effect of a Two-Year Obesity Prevention Intervention on Percentile
Changes in Body Mass Index and Academic Performance in Low-Income Elementary School
Children. American Journal of Public Health, 43, 13-20.
10. Catenassi, Z. i sar (2007). Relationship between body mass index and gross motor skill in four to
six year-old children. Brasilian Medicine Esporte, 13, 4-11.
100
Proceedings of the Thematic Conference
Nivoi transformacionih promjena morfoloških karak. žena pod uticajem različitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti
UDK: 796.035.012.1-055-2
NIVOI TRANSFORMACIONIH PROMJENA MORFOLOŠKIH
KARAKTERISTIKA ŽENA POD UTICAJEM RAZLIČITIH MODELA
SPORTSKO-REKREATIVNIH AKTIVNOSTI
Radomir Zrnić1, Predrag Dragosavljević1, Dušan Mitić2, Milena Mikalački3
1
Univerzitet u Banja Luci, Fakultet fizičkog vaspitanja i sporta, Banja Luka, Republika Srpska
2
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
3
Univerzitet u Novom Sadu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Novi Sad, Srbija
UVOD
Od rođenja ljudskog bića pa sve do kraja života na ljudski organizam djeluju unutrašnji i vanjski faktori, koji skupa ili zajedno sa faktorima genetike određuju sva biološka svojstva. Današnje vrijeme karakteristično visokim industrijskim stepenom tehničkog napretka i automatizacije je rezultat
smanjene fizičke aktivnosti i briga za vlastito zdravlje. Aktivan način života i otklanjanje faktora rizika,
u mnogome olakšavaju savremeni život (Sharkey & Gaskill, 2008). Prema istraživanjima pojedinih
autora, manje od 30% američke populacije upražnjava jedva dovoljan nivo fizičke aktivnosti koja je
neophodna za zdrav život (30 minuta umjerene aktivnosti skoro svaki dan, Booth & Chkravarthy,
2002). Nedovoljna fizička aktivnost je najveći zdravstveni problem jedne nacije, a dokazano je da je to
faktor koji doprinosi razvoju hroničnih bolesti i poremećaja (Blair et al., 2004). Rezultati istraživačke
SINDI studije u Republici Srpskoj sprovedenoj na odraslom stanovništvu (25-74 godine) o nivou i
učestalosti zastupljenih fizičkih aktivnosti, potvrđuju njihov uticaj na nivo gojaznosti žena odrasle
dobi, koji je mnogo veći i značajniji problem u odnosu na druge faktore rizika (gojaznost, hipertenziju, pušenje, povišeni šećer i holesterol u krvi, itd., Balaban, 2002). Interesovanje o psihofizičkim sposobnostima savremenog čovjeka sve više postaje predmet naučnih istraživanja. Postoje brojni razlozi
za naučno istraživanje čovjekovih psihofizičkih sposobosti kao što su: utvrđivanje efekata određenih
programa vježbanja, verifikacije programa vježbanja, utvrđivanje određenh parametara za procjenu
trenutnih sposobnosti, kao osnova za izgradnju i realizaciju programa vježbanja u budućnosti i
sl. Svaka fizička aktivnost, kao specifična vrsta “stresa”, izaziva u organizmu kompleksne biohemijske, fiziološke, psihološke reakcije koje su međusobno povezane. Organizam se može adaptirati na
opterećenje u toku rada koji ranije nije bio dostupan ako se pravilno programiraju različiti oblici
fizičkih aktivnosti (Matveev i Meerson, 1984). Na taj se način mogu očekivati transformacije pojedinih dimenzija psihosomatskog statusa čovjeka. Pod programiranim vježbanjem možemo definisati
i upravljanje procesom prevođenja čovjekovog organizma iz aktuelnog inicijalnog stanja u željeno
programirano stanje, putem operatora, odnosno primjenom odgovarajućih modela progama fizičkih
aktivnosti (Mikalački, 2005). U praksi postoji veliki broj različitih programa fizičkih aktivnosti, a kojima je primarni cilj poboljšanje čovjekovog psihosomatskog statusa u cjelini ili njegovih pojedinih
sistema. Fizička aktivnost i fizička kondicija su povezani za zdravlje i dugovječnost od davnina. Hipokinezija, kao posljedica visoke tehnologije i tehnološkog razvoja modernog društva, jedan je od tri
najveća faktora rizika za zdravlje današnjice. Pušenje, loša ishrana i fizička neaktivnost predstavljaju
rizične faktore koji su često temelj za svakodnevne vodeće hronične ubitačne bolesti: bolesti srca,
rak, moždani udar i dijabetes, i oni su uzrok oko jedne trećine smrtnih slučajeva u razvijenim zemljama (Hardman i Stensel, 2009). Učestalost gojaznosti, kao najčešća negativna posljedica hipokinezije,
Tematski zbornik radova
101
Zrnić, R., Dragosavljević, P., Mitić, D., Mikalački, M.
porasla je tri ili više puta u posljednjih 25 godina (Hardman i Stensel, 2009). Aerobna izdržljivost je
najznačajniji segment fitnessa sa aspekta očuvanja zdravlja (Maršić i Paradžik, 2005). Odrasli trebaju
razvijati aerobnu izdržljivost više od bilo koje druge vještine, a autori preporučuju jedan od mogućih
načina treninge uz glazbu. Postoji mnogo različitih aerobik programa, kao što su Hi-Lo, Step, Aqua,
Tae bo, itd., koji potvrđuju pozitivan uticaj kod odraslih žena na morfofunkcionalno stanje, posebno
kod smanjenja masnog tkiva i oblikovanja mišića (Marković i sar., 2006).
Posljedice fizičke neaktivnosti posebno su izražene kod žena srednje dobi, naročito kod onih
koje rade sjedeće poslove. Raznovrsni programi aerobika omogućuju: zadovoljenje potrebe za
fizičkim vježbanjem, očuvanje zdravlja, smanjenje psihičke napetosti i pravilno korišćenje slobodnog
vremena. Cilj našeg rada je da se utvrde nivoi transformacionih promjeana morfoloških karakteristika žena srednje dobi pod uticajem rekrativnih modela plivanja i aerobika.
METODE
Uzorak ispitanica činilo je 76 rekreativki sa prostora Banja Luke hronološke dobi od 35 do 45
godina. Prema kriteriju istraživanja ispitanice su trebale da rade sjedeće poslove, da su podvrgnute
ljekarskom pregledu, da nemaju somatske nedostatke i oboljenja, da se ne bave drugim organizovanim oblicima fizičkih aktivnosti, i da redovno učestvuju u vježbanju. Uzorak je podijeljen u dvije
eksperimentalne grupe: prva grupa plivanje (N = 38) i druga grupa aerobik (N = 38). Za procjenu
morfoloških karakteristika korišćene su sljedeće antropometrijske mjere: obim grudnog koša, obim
nadlaktice, obim trbuha, obim kukova, obim natkoljenice, kožni nabor tricepsa, kožni nabor suprailiace, visina tijela i masa tijela. Obje grupe realizovale su tromjesečni program sa 36 časova rekreativnog vježbanja, tri puta sedmično po sat vremena. Rekreativno plivanje realizovano je na Gradskom
olimpijskom bazenu (25m) u Banja Luci (kružno plivanje u prugama sa određenim zadacima, vježbe
snage i istezanja). Rekreativni aerobik (Hi-Lo, vježbe snage i istezanja) realizovan je na Fakultetu
fizičkog vaspitanja i sporta u Banja Luci. I jedan i drugi eksperimentalni tretman je prvenstveno
imao za cilj da poboljša funkcionalne sposobnosti i da utiče na kvantitativne promjene morfoloških
karakteristika. Dobijeni rezultati obrađeni su adekvatnim statističkim metodama. Za svaku varijablu izračunati su centralni i disperzioni parametri. U cilju utvrđivanja razlika između inicijalnog i
finalnog mjerenja primjenjen je t-test za male zavisne uzorke., a u cilju utvrđivanje efekata/promjena primjenjenih eksperimentalnih tretmana bila je primjenjena multivarijantna analiza kovarijanse
(MANCOVA) i univarijantna analiza kovarijanse (ANCOVA). Kod obje analize nivo značajnosti
razlika testiran je na nivou od p < 0.05.
102
Proceedings of the Thematic Conference
Nivoi transformacionih promjena morfoloških karak. žena pod uticajem različitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti
REZULTATI
Tabela 1. Deskriptivni statistički parametri morfoloških varijabli za grupu Plivanje na inicijalnom
mjerenju
Varijable
Min.
Max.
AS
SD
Sk.
Kt.
Obim grudi
78.0
110.4
93.139
7.9786
.068
-.424
Obim nadlakta
21.0
37.8
29.079
3.9653
-.130
-.471
Obim trbuha
51.6
110.6
86.355
12.8685
-.220
.068
Obim kukova
85.7
129.3
103.700
10.1011
.360
-.135
Obim natkoljenice
38.8
71.0
55.466
6.3205
-.013
.600
Nabor tricepsa
15.4
45.8
29.653
8.6704
-.109
-1.159
Nabor suprailiace
10.6
68.0
33.958
14.1386
.223
-.511
Visina tijela
153.0
178.0
166.895
6.3874
-.245
-.837
Masa tijela
50.4
111.3
69.918
12.1121
1.406
3.349
Tabela 1 prikazuje osnovne statističke parametre morfoloških varijabli eksperimentale grupe
Plivanje na inicijalnom mjerenju. Oblik distribucije kod svih varijabli ne odstupa značajno od normalne izuzev varijable Masa tijela gdje se zapaža nešto veća asimetrija distribucije (Skjunis, 1.406) u
pozitivnom smjeru, kao i vrijednosti koeficijenta zaobljenosti (Kurtosis, 3.449) što ukazuje na povećanu koncentraciju rezultata oko aritmetičke sredine.
Tabela 2. Deskriptivni statistički parametri morfoloških varijabli za grupu Plivanje na finalnom
mjerenju
Varijable
Min.
Max.
AS
SD
Sk.
Kt.
Obim grudi
76.3
107.5
90.579
7.3483
.054
-.147
Obim nadlakta
20.0
33.0
27.247
3.2557
-.101
-.544
Obim trbuha
48.0
107.4
83.534
12.4726
-.219
.517
Obim kukova
84.2
125.5
99.739
8.8497
.574
.663
Obim natkoljenice
44.0
68.6
53.253
5.1164
.575
1.009
Nabor tricepsa
11.0
41.2
22.105
7.5914
.402
-.273
Nabor suprailiace
8.2
42.6
23.550
9.1281
.395
-.640
Visina tijela
153.00
178.00
166.8947
6.38744
-.245
-.837
Masa tijela
51.40
108.20
68.0158
11.32311
1.564
3.794
U tabeli 2 prikazani su deskriptivni statistički parametri morfoloških varijabli za grupu Plivanje na finalnom mjerenju. Dobijene vrijednosti rezultata ukazuju na to da nema značajnih odstupanja od normalne distribucije (1.00), osim kod varijable Masa tijela (1.564), gdje odstupaju od normalne distribucije. Vrijednosti koeficijenta zaobljenosti (Kurtosis) kreću se ispod normalne vrijednosti
distribucije 2.75, što čini distribuciju platikurtičnom ili rasplinutom, izuzev kod varijable Masa tijela
(3.794), što ukazuje na povećanu koncentraciju rezultata oko aritmetičke sredine.
Tematski zbornik radova
103
Zrnić, R., Dragosavljević, P., Mitić, D., Mikalački, M.
Tabela 3. Deskriptivni statistički parametri morfoloških varijabli za grupu Aerobik na inicijalnom
mjerenju
Varijable
Min.
Max.
AS
SD
Sk.
Kt.
Obim grudi
79.0
108.3
90.271
6.3219
.792
.932
Obim nadlakta
22.8
40.6
29.534
3.5467
1.150
2.417
Obim trbuha
72.0
114.1
85.558
8.8052
.969
1.705
Obim kukova
88.8
127.0
100.853
7.0059
1.313
3.954
Obim natkoljenice
45.6
71.8
55.229
4.3952
1.269
4.795
Nabor tricepsa
18.4
43.4
29.003
7.1273
.644
-.640
Nabor suprailiace
9.6
57.2
27.216
10.8476
.591
.247
Visina tijela
159.0
177.0
167.421
4.5060
.589
-.095
Masa tijela
50.3
114.6
73.245
14.2314
.915
1.078
U tabeli 3 prikazani su parametri deskriptivne statistike morfoloških varijabli za grupu Aerobik na inicijalnom mjerenju. Dobijene vrijednosti rezultata ukazuju na to da nema značajnih odstupanja od normalne distribucije, s obzirom na to da vrijednosti koeficijenata zakrivljenosti (Skjunis)
ne prelaze 1.00, izuzev kod varijabli: Obim nadlakta (1.150), Obim kukova (1.313) i Obim natkoljenice (1.269), koje značajno odstupaju od normalne distribucije. Vrijednosti koeficijenta zaobljenosti
(Kurtosis) kreću se ispod normalne vrijednosti distribucije 2.75, što čini distribuciju platikurtičnom
ili rasplinutom, izuzev kod varijabli: Obim kukova (3.954) i Obim natkoljenice (4.795), što ukazuje
na povećanu koncentraciju rezultata oko aritmetičke sredine.
Tabela 4. Deskriptivni statistički parametri morfoloških varijabli za grupu Aerobik na finalnom
mjerenju
Varijable
Min.
Max.
AS
SD
Sk.
Kt.
Obim grudi
77.3
105.0
87.863
6.2293
.805
.774
Obim nadlakta
22.1
37.0
27.639
2.7025
.896
2.836
Obim trbuha
64.0
110.0
81.855
8.9381
.716
1.555
Obim kukova
88.8
123.0
97.655
6.6925
1.585
4.105
Obim natkoljenice
45.5
68.0
53.111
4.3708
1.026
2.515
Nabor tricepsa
12.8
41.4
22.779
6.8163
1.237
.965
Nabor suprailiace
7.3
37.0
20.192
7.3111
.356
-.382
Visina tijela
159.00
185.00
168.078
5.3745
.990
1.332
Masa tijela
49.50
108.00
71.434
13.0149
.759
.710
U tabeli 4 prikazani su deskriptivni parametri morfoloških varijabli za grupu Aerobik na finalnom mjerenju. Dobijene vrijednosti rezultata ukazuju na to da nema značajnih odstupanja od
normalne distribucije, s obzirom na to da vrijednosti koeficijenata zakrivljenosti (Skjunis) ne prelaze
1.00, izuzev kod varijabli: Obim kukova (1.585), Obim natkoljenice (1.026) i Obim tricepsa (1.237),
koje značajno odstupaju od normalne distribucije. Vrijednosti koeficijenta zaobljenosti (Kurtosis)
kreću se ispod normalne vrijednosti distribucije 2.75, što čini distribuciju platikurtičnom ili rasplinutom, izuzev kod varijabli: Obim nadlakta (2.836) i Obim kukova (4.105), što ukazuje na povećanu
koncentraciju rezultata oko aritmetičke sredine.
104
Proceedings of the Thematic Conference
Nivoi transformacionih promjena morfoloških karak. žena pod uticajem različitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti
Tabela 5. T–test između inicijalnog i finalnog mjerenja morfoloških varijabli za grupu Plivanje
Varijable
AS
SD
93,139
7,978
90,579
7,348
29,079
3,965
27,247
3,256
86,355
12,868
83,534
12,473
103,700
10,101
99,739
8,849
55,466
6,321
53,253
5,116
29,653
8,670
22,105
7,591
33,958
14,138
23,558
9,125
166,892
6,391
166,887
6,393
69,923
12,112
68,021
11,324
Obim grudi in. – fin.
Obim nadlakta in. – fin.
Obim trbuha in. – fin.
Obim kukova in. – fin.
Obim natkoljenice in. –fin.
Nabor tricepsa in. – fin.
Nabor suprailiace in. – fin.
Visina tijela in. – fin.
Masa tijela in. – fin.
r
t
p
0,836
3,558
0,001
0,770
4,453
0,000
0,839
2,414
0,021
0,769
3,727
0,001
0,802
3,614
0,001
0,763
8,176
0,000
0,758
6,859
0,000
-
-
-
0,999
7,983
0,000
Testiranje razlike između inicijalnog i finalnog mjerenja kod grupe Plivanje, pokazalo je da se
kod svih varijabli javlja statistički značajna razlika, veći rezultati inicijalnog mjerenja, na šta ukazuju
visoke pozitivne vrijednosti T-testa (tabela 5). Kod varijable Obim trbuha statistička značajnost je
na nivou od p < 0.05 dok je kod svih ostalih varijabli; Obim nadlaktice, Obim grudi, Obim nadlakta,
Obim kukova, Obim natkoljenice, Visina tijela i Masa tijela, značajnost na nivou od p < 0.01. Kod
svih varijabli je korelacija između nivoa mjerenja visoka i statistički značajna, što ukazuje na dobru
pouzdanost mjerenja. Kod varijable Visina tijela nije došlo do promjena, pa vrijednosti nisu izračunate. Iznijeti rezultati ukazuju na to da je došlo do značajne redukcije mjera obima pojedinih segmenata tijela, tjelesne mase, kao i smanjenja količine potkožnog masnog tkiva kod ove grupe ispitanica.
Rezultati T-testa morfoloških varijabli kod grupe Plivanje pokazuju da postoje statistički značajne
razlike između inicijalnog i finalnog mjerenja kod svih mjerenih varijabli, a to znači da je tromjesečni program rekreativnog plivanja u dubokom bazenu imao pozitivan uticaj (niže vrijednosti) na set
morfoloških karakteristika ispitanica.
Ova razlika je statistički značajna kod varijable Obim grudi, gdje smanjenje vrijednosti iznosi
2.56 cm (93.139 cm na inicijalnom, i 90.579 cm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna
razlika na nivou 99% (p = 0.001). Takođe kod varijable Obim nadlakta postoji statistički značajna
razlika, gdje smanjenje iznosi za 1.73 mm (29.079 mm na inicijalnom, a 27.247 mm na finalnom
mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou od 99% (p = 0,000). Kod varijable Obim trbuha
postoji statistički značajna razlika, gdje smanjenje iznosi za 2.82 mm (86.355 mm na inicijalnom, a
83.534 mm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou od 95% (p = 0.021).
I kod varijable Obim kukova postoji statistički značajna razlika, gdje smanjenje iznosi 3.96 mm
(103.700 mm na inicijalnom, a 99.739 mm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika
Tematski zbornik radova
105
Zrnić, R., Dragosavljević, P., Mitić, D., Mikalački, M.
na nivou od 99% (p = 0.001). Rezultati varijable Obim natkoljenice pokazuju da postoji statistički
značajna razlika, gdje smanjenje iznosi 2.213 mm (55.466 mm na inicijalnom, a 53.253 mm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou od 99% (p = 0.001). Statistički značajna
razlika postoji kod varijable Nabor tricepsa gdje je došlo do smanjenja od 7.548 mm (29.653 mm na
inicijalnom i 22.105 mm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou 99% (p =
0.000). Statistički značajna razlika postoji kod varijable Nabor suprailiace gdje je došlo do smanjenja
od 10.408 mm (33.958 mm na inicijalnom i 23.550 mm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou 99% (p = 0.000).
Tabela 6. T–test između inicijalnog i finalnog mjerenja morfoloških varijabli za grupu Aerobik
Varijable
AS
SD
90.271
6.322
87.863
6.229
29.534
3.547
27.639
2.703
85.558
8.805
81.855
8.938
100.853
7.006
97.655
6.692
55.229
4.395
53.111
4.371
29.003
7.127
22.779
6.816
27.216
10.848
20.192
7.311
167.422
4.513
168.081
5.374
73.237
14.234
71.432
13.012
Obim grudi in. – fin.
Obim nadlakta in. – fin.
Obim trbuha in. – fin.
Obim kukova in. – fin.
Obim natkoljenice in. – fin.
Nabor tricepsa in. – fin.
Nabor suprailiace in. – fin.
Visina tijela in. – fin.
Masa tijela in. – fin.
r
t
p
0.979
11.634
0.000
0.777
5.229
0.000
0.910
6.076
0.000
0.911
6.785
0.000
0.956
10.011
0.000
0.847
9.930
0.000
0.850
7.190
0,000
0.703
-1.042
0.304
0.838
1.451
0.154
Kod grupe ispitanica Aerobik analiza razlika je takođe pokazala da je u gotovo svim analiziranim varijablama: Obim grudi, Obim nadlakta, Obim trbuha, Obim kuikova, Obim natkoljenice,
Nabor tricepsa i Nabor suprailiace razlika između inicijalnog i finalnog mjerenja statistički značajna
i to na nivou procjene od p < 0.01 (tabela 6). Jedino kod varijabli Visina tijela i Masa tijela nisu utvrđene statistički značajne razlike između inicijalnog i finalnog mjerenja kod ove grupe. Kod svih analiziranih varijabli je korelacija između nivoa mjerenja visoka i statistički značajna. Kao i kod grupe
Plivanje, kod grupe Aerobik je vidljiva značajna redukcija mjera obima izmjerenih segmenata tijela,
kao i smanjenje količine potkožnog masnog tkiva. Došlo je i do smanjenja mase tijela ali u prosjeku
to nisu statistički značajne razlike. Rezultati T-testa morfoloških varijabli kod grupe Aerobik takođe pokazuju da postoje statistički značajne razlike između inicijalnog i finalnog mjerenja kod svih
mjerenih varijabli i to na nivou 99% (p = 0.000), što znači da je tromjesečni program rekreativnog
aerobika imao pozitivan uticaj (niže vrijednosti) na morfološke karakteristika ispitanica. Ova razlika
106
Proceedings of the Thematic Conference
Nivoi transformacionih promjena morfoloških karak. žena pod uticajem različitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti
je statistički značajna kod varijable Obim grudi, gdje smanjenje vrijednosti iznosi 2.408 cm (90.271
cm na inicijalnom, i 87.863 cm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou 99%
(p = 0.001). Takođe kod varijable Obim nadlakta postoji statistički značajna razlika, gdje smanjenje
iznosi 1.895 mm (29.534 mm na inicijalnom, a 27.639 mm na finalnom mjerenju), što je statistički
značajna razlika na nivou od 99% (p = 0.000). Kod varijable Obim trbuha postoji statistički značajna
razlika, gdje smanjenje iznosi 3,703 mm (85.558 mm na inicijalnom, a 81,855 mm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou od 99% (p = 0.000). I kod varijable Obim kukova
postoji statistički značajna razlika, gdje smanjenje iznosi 3.198 mm (100.853 mm na inicijalnom, a
97.655 mm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou od 99% (p = 0.001).
Rezultati varijable Obim natkoljenice pokazuju da postoji statistički značajna razlika, gdje smanjenje
iznosi 2.118 mm (55.229 mm na inicijalnom, a 53.111 mm na finalnom mjerenju), što je statistički
značajna razlika na nivou od 99% (p = 0.000). Statistički značajna razlika postoji kod varijable Nabor
tricepsa gdje je došlo do smanjenja za 6.224 mm (29.003 mm na inicijalnom i 22.779 mm na finalnom
mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou 99% (p = 0.000). Statistički značajna razlika postoji kod varijable Nabor tricepsa gde je došlo do smanjenja za 7.024 mm (27.216 mm na inicijalnom
i 20.192 mm na finalnom mjerenju), što je statistički značajna razlika na nivou 99% (p = 0.000). Naši
rezultati se mogu tumačiti činjenicom da su ispitanice prevashodno uključene u program rekreativnog aerobnog vježbanja radi smanjenja tjelesne mase i potkožnih masti.
Tabela 7. Analiza razlika između grupa u morfološkim varijablama na inicijalnom mjerenju
Varijable
Grupa
AS
SD
Plivanje
93.139
7.978
Aerobik
90.271
6.322
Plivanje
29.079
3.965
Aerobik
29.534
3.547
Plivanje
86.355
12.868
Aerobik
85.558
8.805
Plivanje
103.700
10.101
Aerobik
100.853
7.006
Plivanje
55.466
6.320
Aerobik
55.229
4.395
Plivanje
29.653
8.670
Aerobik
29.003
7.127
Plivanje
33.958
14.139
Aerobik
27.216
10.848
Plivanje
167.421
4.506
Aerobik
167.053
6.337
Plivanje
73.245
14.231
Aerobik
68.739
9.965
Obim grudi
Obim nadlakta
Obim trbuha
Obim kukova
Obim natkoljenice
Nabor tricepsa
Nabor suprailiace
Visina tijela
Masa tijela
F = 1.766
Tematski zbornik radova
SS1 = 9
SS2 = 66
F
p
1.343
0.250
0.595
0.443
0.027
0.870
0.962
0.330
0.003
0.958
0.037
0.849
4.411
0.039
0.172
0.679
1.204
0,276
p = 0.092
107
Zrnić, R., Dragosavljević, P., Mitić, D., Mikalački, M.
Analiza razlika između grupa ispitanika u morfološkim varijablama na inicijalnom mjerenju
nije pokazala prisustvo statistički značajnih razlika (tabela 7). Vrednost F-testa za cijeli sistem analiziranih varijabli je ispod granične vrijednosti, dok se jedino kod varijable Nabor suprailiace uočava
statistički značajna razlika uz nivo značajnosti od p = 0.039. Ta razlika uočena je kod grupe Plivanje,
što znači da ispitanici imaju značajno deblji kožni nabor.
Tabela 8. Analiza kovarijanse između grupa u morfološkim varijablama na finalnom mjerenju
Varijable
Grupa
AS
Kor. AS
SD
Plivanje
90,579
89,258
7,348
Aerobik
87,863
89,184
6,229
Plivanje
27,247
27,083
3,256
Aerobik
27,639
27,804
2,703
Plivanje
83,534
82,769
12,473
Aerobik
81,855
82,621
8,938
Plivanje
99,739
98,365
8,850
Aerobik
97,655
99,029
6,692
Plivanje
53,253
52,757
5,116
Aerobik
53,111
53,606
4,371
Plivanje
22,105
21,794
7,591
Aerobik
22,779
23,090
6,816
Plivanje
23,550
22,204
9,128
Aerobik
20,192
21,538
7,311
Aerobik
166,894
167,323
6,387
Plivanje
168,078
167,651
5,374
Plivanje
68,016
69,379
11,323
Aerobik
71,434
70,071
13,015
Obim grudi
Obim nadlakta
Obim trbuha
Obim kukova
Obim natkoljenice
Nabor tricepsa
Nabor suprailiace
Visina tijela
Masa tijela
F = 1,008
F
p
0,008
0,931
2,737
0,103
0,011
0,921
0,357
0,554
1,981
0,163
1,239
0,271
0,294
0,591
0,209
0,649
0.281
0,598
DF1 = 7 DF2 = 61 p = 0,444
U tabeli 8 prikazani su rezultati analize kovarijanse za varijable koje su poslužile procjeni morfoloških karakteristika ispitanica. Vrijednost F-testa za cijeli sistem primijenjenih varijabli je pokazao da između analiziranih grupa nema statistički značajne razlike. Shodno tome, uočene razlike u
pojedinim varijablama takođe nisu statistički značajne.
DISKUSIJA
Rezultati deskriptivne statistike morfoloških varijabli grupe Plivanje na inicijalnom i finalnom
mjerenju (tabela 1 i 2) ukazuju da je prosječna Visina tijela ispitanica grupe plivanje 166 cm i da
varira od 153 do 178 cm na inicijalnom mjerenju. Kod grupe Aerobik (tabela 3 i 4) prosječna Visina
tijela je 168 cm i varira od 159 do 185 na inicijalnom mjerenju. Male razlike na finalnom mjerenju
se ne mogu pripisati povećanju ove dimenzije s obzirom na efekte tretmana i završetak rasta longitudinalnih dimenzija. One su rezultat ostvarenog mjerenja koje je izvšio mjerilac. Dobijeni rezultati
108
Proceedings of the Thematic Conference
Nivoi transformacionih promjena morfoloških karak. žena pod uticajem različitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti
mogu se uporediti sa rezultatima istraživanja koje je sprovela Mikalački (2010) na ženama različite
starosne dobi od 20 do 49 godina koje su aktivno vježbale u fitnes-klubu iz Novog Sada. Prosječna
Tjelesna visina žena u pomenutom istraživanju iznosila je 167 cm. Upoređivanjem dobijenih i jednih
i drugih rezultata istraživanja uočava se velika sličnost dobijenih rezultata tjelesne visine kod žena.
Kada je riječ o Masi tijela ispitanika grupe Plivanje (tabela 1), uočavamo da je na inicijalnom
mjerenju prosječna vrijednost 69 kg i da varira od 50 do 111 kg (tabela 9), a na finalnom mjerenju
(tabela 2) izračunata prosječna vrijednost Mase tijela je 68 kg i varira od 51 do 108 kg. Očigledno je
da su izmjerene ekstremne vrijednosti pojedinih entiteta na inicijalnom i finalnom mjerenju, te da
su te pojedinačne vrijednosti uticale na srednje vrijednosti što svrstava grupu u kategoriju bucmast,
prema BMI (26–30) za žene od 35 do 45 godina. Kod grupe Aerobik prosječna Masa tijela je 73 kg
i varira od 50 do 114 kg na inicijalnom mjerenju (tabela 3), a na finalnom mjerenju izračunata prosječna vrijednost Mase tijela je 71 kg i varira od 49 do 108 kg (tabela 4). I kod grupe aerobik uočene
su izmjerene ekstremne vrijednosti Mase tijela i na inicijalnom i na finalnom mjerenju, i prema tim
rezultatima i grupa Aerobik je prema kategorijama BMI na donjoj granici bucmast.
Vrijednosti cirkularne dimenzionalnosti skeleta (obimi) kod grupe Plivanje (tabela 1) pokazale
su sljedeće rezultate na inicijalnom mjerenju: Obim grudi, prosječna vrijednost 93,139 i variranje
rezultata od 78.0 do 110.4; Obim nadlakta, prosječna vrijednost 29.079 i variranje rezultata od 21.0
do 37.8; Obim trbuha, prosječna vrijednost 86,355 i variranje rezultata od 51.6 do 110.6; Obim kukova, prosječna vrijednost 103.700 i variranje rezultata od 85,7 do 129,3; Obim natkoljenice, prosječna
vrijednost 55.466 i variranje rezultata od 38.8 do 71.0. Na finalnom mjerenju grupa Plivanje (tabela
2) je pokazala sljedeće rezultate: Obim grudi, prosječna vrijednost 90.579 i variranje rezultata od 76,3
do 107.5; Obim nadlakta, prosječna vrijednost 27.247 i variranje rezultata od 20,0 do 33,0; Obim
trbuha, prosječna vrijednost 83,534 i variranje rezultata od 48.0 do 107.4; Obim kukova, prosječna vrijednost 99.739 i variranje rezultata od 84.2 do 125.5; Obim natkoljenice, prosječna vrijednost
53.253 i variranje rezultata od 44.0 do 68.6. Kod grupe Aerobik izmjerene su sljedeće cirkularne dimenzionalnosti skeleta na inicijalnom mjerenju (tabela 3): Obim grudi, prosječna vrijednost 92.271 i
variranje rezultata od 79.0 do 108.3; Obim nadlakta, prosječna vrijednost 29.534 i variranje rezultata
od 22.8 do 40.6; Obim trbuha, prosječna vrijednost 85.558 i variranje rezultata od 72.0 do 114.1;
Obim kukova, prosječna vrijednost 100,853 i variranje rezultata od 88.8 do 127.0; Obim natkoljenice, prosječna vrijednost 55.229 i variranje rezultata od 45.6 do 71.8. Na finalnom mjerenju grupa
Aerobik je pokazala sljedeće rezultate (tabela 4): Obim grudi, prosječna vrijednost 87,863 i variranje
rezultata od 77.3 do 105.0; Obim nadlakta, prosječna vrijednost 27,639 i variranje rezultata od 22,1
do 37.0; Obim trbuha, prosječna vrijednost 81.855 i variranje rezultata od 64.0 do 100.0; Obim kukova, prosječna vrijednost 97.655 i variranje rezultata od 45.5 do 68.0; Obim natkoljenice, prosječna
vrijednost 53.111 i variranje rezultata od 44.0 do 68.6.
Vrijednosti cirkularne dimenzionalnosti skeleta (obima) u svim mjerenim tačkama pokazuju
približne vrijednosti za obje grupe ispitanica. Kod grupe Aerobik varijable Obim nadlakta, Obim
kukova i Obim natkoljenice pokazuju nešto veće vrijednosti u odnosu na grupu Plivanje na inicijalnom mjerenju, dok grupa Plivanje ima veće vrijednosti kod varijable Masa tijela na inicijalnom i na
finalnom mjerenju. Dobijeni rezultati mogu se uporediti sa rezultatima istraživanja Beissmann-a i
sar. (2010).
Kada su pitanju kožni nabori uočavamo da je kod grupe Plivanje na inicijalnom mjerenju prosječna vrijednost Nabora tricepsa 29.65 mm i da varira od 15.4 do 45.8 mm (tabela 1), a na finalnom
mjerenju (tabela 2) izračunata prosječna vrijednost Nabora tricepsa je 22.10 mm i varira od 11.0 do
41.2 mm. Kod grupe Aerobik na inicijalnom mjerenju prosječna vrijednost Nabora tricepsa je 29.00
mm i varira od 18.4 do 43.4 mm (tabela 11), a na finalnom mjerenju (tabela 2) izračunata prosječna
vrijednost Nabora tricepsa je 22.77 mm i varira od 12.8 do 41.4 mm. Nabor suprailace kod grupe
Plivanje na inicijalnom mjerenju ima prosječnu vrijednost 33.95 mm i varira od 10.6 do 68.0 mm
(tabela 9), a na finalnom mjerenju (tabela 1) izračunata prosječna vrijednost je 23.55 mm i varira od
8.2 do 42.6 mm. Nabor suprailiace kod grupe Aerobik na inicijalnom mjerenju ima prosječnu vrijednost 27.21 mm i varira od 9.6 do 57.2 mm (tabela 11), a na finalnom mjerenju (tabela 12) izračunata
Tematski zbornik radova
109
Zrnić, R., Dragosavljević, P., Mitić, D., Mikalački, M.
prosječna vrijednost je 20.19 mm i varira od 7.3 do 37.0 mm. Rezultati našeg istraživanja mogu se
uporediti sa istraživanjima Arslana i sar. (2010) i Čokorila i sar. (2011).
Rezultati t-testa (tabela 5 i 6) ukazuju na smanjenje vrijednosti obima tijela i kožnih nabora
koje je prouzrokovalo promjene morfološkog prostora ispitanica grupa Plivanje i Aerobik, a ovakve
promjene u pomenutom prostoru mogu se smatrati posljedicom eksperimentalnog programa. Dobijeni rezultati su u skladu sa dosadašnjim istraživanjima na ovoj populaciji gdje je bio primjenjen
program aerobika (Mikalački i sar. 2010). Autor na osnovu svog i dosadašnjih istraživanja govori o
tome da se poslije dvadesete godine života očekuje normalno povećanje tjelesne mase za 1% na svakih deset godina, sve do šezdesete godine, što do tada iznosi ukupno povećanje od 4% (Mišigoj i Duraković, 1999). Poredeći žene u menopauzi sa ženama u predmenopauzi, Poehlman, Toth i Gardner
(1995) nalaze da žene u menopauzi u poređenju sa ženama koje su ostale u premenopauzi dobijaju
više masne mase (oko 2 kg) veći je i odnos obima struka i kukova i debljina kožnih nabora. Autori su
došli do zaključka da, bez obzira na redovno fizičko vježbanje, neminovno dolazi do promjena u mjerenim varijablama. Ispitanice 40–49 godina i starije ispitanice, imale su veće vrijednosti u odnosu
na mlađe starosne kategorije (20–29 god.). Količina masne mase i centralna adipoznost bile su značajno povezane sa starenjem, ali ne i sa fizičkom aktivnošću. Iz svega navedenog može se zaključiti
da razlike u morfološkim karakteristikama između žena različite starosne dobi aktivno uključenih u
program vježbanja postoje i one su značajne. Dio dobijenih rezultata može se, vjerovatno, pripisati
i različitim stilovima života posmatrane tri starosne kategorije žena u smislu količine kretanja, redovne ishrane, bračnog statusa, genetskih i drugih faktora koji utiču na morfološke karakteristike.
Dobijeni rezultati multivarijante analize varijanse (tabela 7) na inicijalnom mjerenju pokazali su da je grupa Plivanje imala veće prosječne vrijednosti od grupe Aerobik u većini varijabli. U
odnosu na testirane razlike na inicijalnom mjerenju, na finalnom mjerenju (multivarijantna analiza
kovarijanse, tabela 8) razlike između grupa su nešto manje izražene. Razlike uočene na inicijalnom
mjerenju kod varijable Nabor suprailiace neutralisane su na finalnom mjerenju zahvaljujući eksperimentalnom programu, (tabele 7 i 8). Naši rezultati mogu se uporediti sa rezultatima Gillett-a i Eisenman-a (1987), koji su utvrđivali efekte intenzivnih kontrolisanih areobno-plesnih vježbi na aerobni
kapacitet kod gojaznih žena srednjih godina. Program je relizovan sa dvije grupe–kod jedne grupe
se vježbalo preporučenim intenzitetom, a druga grupa je učestvovala u klasičnim časovima aerobika.
Nakon tretmana došlo je do pozitivnih promjena u obje grupe u tjelesnoj težini, procentu tjelesne
masti i drugim motoričkim i funkcionalnim sposobnostima. Slično istraživanje uradili su Pantelić i
sar. (2006). U tom istraživanju je utvrđivana razlika između različitih oblika rekreativnog vježbanja,
folkolora i Hi/Lo aerobnog vježbanja uz muziku. Uzorak ispitanika bile su žene srednje dobi, a testirane su varijable morfološkog i funkcionalnog statusa. Nakon eksperimentalnog tretmana od tri
mjeseca, autori zaključuju da bavljenje različitim oblicima organizovnih rekreativnih aktivnosti dovodi do pozitivnih promjena morfološkog i funkcionalnog statusa, a za veće promjene, aktivnostima
folklora, potreban je duži period vježbanja.
ZAKLJUČAK
Redovna, programirana, ciljana fizička aktivnost, kod žena srednje dobi može pozitivno uticati na poboljšanje radnih sposobnosti, otklanjanje akutnih deformiteta prouzrokovanih profesionalnim radom, poboljšanju zdravstvenog stanja, otklanjanju psihičkih tegoba, preventivno djelovati
kod bolesnih stanja (bolovi u leđima, rak crijeva, dojke i drugi, šećerna bolest, probavni poremećaji,
glavobolje, bolesti srca i krvnih žila, povećanje masnoće u krvi, povećan krvni pritisak, infekcije, bolesti bubrega, menstrualne tegobe, debljina, oseoporoza, i dr., American College of Sports Medicine,
1990).
Istraživanje je sprovedeno s ciljem utvrđivanja nivoa transformacija morfoloških karakteristika žena hronološke dobi od 35 do 45 godina pod uticajem rekreativnih modela plivanja i aerobika.
Nakon provedenog tromjesečnog eksperimentalnog tretmana, a na osnovu dobijenih rezultata kod
primijenjenih varijabli za procjenu morfoloških karakteristika (obim grudnog koša, obim nadlaktice,
110
Proceedings of the Thematic Conference
Nivoi transformacionih promjena morfoloških karak. žena pod uticajem različitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti
obim trbuha, obim kukova, obim natkoljenice, kožni nabor tricepsa, kožni nabor suprailiace, visina
tijela i masa tijela), može se zaključiti da postoje statistički značajne razlike između inicijalnog i finalnog stanja kod obje eksperimentalne grupe. Smanjenje vrijednosti obima tijela i kožnih nabora
prouzrokovalo je promjene morfoloških karakteristika ispitanica grupa Plivanje i Aerobik, a ovakve promjene u pomenutom prostoru mogu se smatrati posljedicama eksperimentalnog programa.
Analizom razlika između grupa na inicijalnom mjerenju uočeno je da se grupe statistički značajno
razlikuju kod varijable Nabor suprailiace (grupa Plivanje), dok na finalnom mjerenju te razlike su
eksperimentalnim tretmanom neutralisane. Uzimajući u obzir utvrđene pozitivne transformacione
efekte i njihov uticaj na morfološki status ispitanica srednje dobi, realizovani modeli aerobnog vježbanja preporučuju se za slična istraživanja, na različitim starosnim kategorijama, kao i na muškoj
populaciji. S obzirom na rezultate pozitivnih promjena pojedinih segmenata antropološkog statusa,
tretirani modeli se mogu aplicirati u cilju poboljšanja zdravstvenog statusa. Navedene programe
možemo primijeniti u fitnes–centrima, aktivnostima Sporta za sve, školama, univerzitetima, preduzećima i drugim ustanovama koje se bave programiranim uticajem fizičke vježbe na antropološki
status. Žene srednjih godina, zbog svojih porodičnih i društvenih obaveza, izložene su velikim pritiscima (stresovima), i zato je potrebno stalno pronalaziti načine i motive kako da se uključe u redovno
rekreativno vježbanje.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status školske populacije R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. American College of sports Medicine (2001). ACSM’s resource manual for Guidelines for exercise
testing and prescrption, 4th edition.
2. Balaban, M. (2002). Zdravlje i zdravstveni rizici stanovništva Republike Srpske. Istraživačka
studija u saradnji sa Svjetskom zdravstvenom organizacijom, Banja Luka: Institut za zaštitu
zdravlja Republike Srpske.
3. Blair, S.,N., LaMonte, M.J., Nichaman, M.,Z. (2004). The evolution of physical activity
recommendations: How much is enough? American Journal of Clinical Nutrition, 79(5), 913-920.
4. Beissmann, Ž., Škrinjarić, D., Psihistal., Z. (2010). Uticaj rekreativnog vježbanja na postotak
masnog tkiva i mišićne mase u ciljanim skupinama odraslih muškaraca i žena. Zbornik radova
19. ljetne škole kineziologa Republike Hrvatske, 408–412. Zagreb: Hrvatski kineziološki savez.
5. Booth, F., Chkravarthy, M. (2002). Cost and consequnces of sedentary living: New battleground
for an old enemy. President’s Council on Phisical Fitness and Sport Reserch Digest, 3rd ser., no. 16.
6. Čokorilo, N., Mikalački, M., Korovljev, D. (2011). Procjena fizioloških sposobnoti vježbača
nordijskog hodanja pomoću UKK2-testa. Sport-mont, 26-27/IX. Podgorica: Crnogorska sportska
akademija.
7. Fučkar, K. (1997). Promjene nekih morfoloških i motoričkih karakteristika žena srednje dobi pod
uticajem sistematskog treninga aerobike. Zbornik radova. Zagreb: Fakultet fizičke kulture.
8. Hardman, A.E., Stensel, D.J. (2009). Physical activity and health: the evidence explained. New
York: Routledge.
9. Marković, G., Marković, M., Metikoš, B. (2006). Što uspješan fitnes trener treba znati (What
successful fitness trainer should know). In V. Findak (Ed.), 15. ljetna škola kineziologa republike
Hrvatske (15th Summer school of Croatian kinesiology) (pp. 466-469). Rovinj: Croatian
Kinesiological Union.
Tematski zbornik radova
111
Zrnić, R., Dragosavljević, P., Mitić, D., Mikalački, M.
10. Maršić, T., Paradžik, P. (2005). Kondicijski trening u tjelesnoj i zdravstvenoj kulturi (Fitness
training in physicalculture and healthcare). Kondicijski trening, 3 (1), 7-16.
11. Matveev, L., Meerson, F. (1984). Principi teorii treninga i sovremenie postanovljenia teorii
adaptacii na fizičeskie nagruzki. Moskva: Očerki teorii fizičeskoj kulturi.
12. Mikalački, M., Korovljev, D., Čokorilo, N. (2010). Antropometrijske karakteristike žena različite
starosne dobi, Zbornik radova, 34, Fakultet za tjelesni odgoj i sport, Tuzla.
13. Mikalački, M. (2005). Sportska rekreacija. Novi Sad: Fakultet fizičke kulture.
14. Mikalački, M., Čokorilo, N. (2008). Uticaj fitnes vježbanja na morfološke karakteristike žena,
Sport-mont, 15–17, Podgorica.
15. Mišigoj Duraković, M. i sar. (1999). Tjelesno vježbanje i zdravlje, Grafeks i Fakultet fizičke kulture,
Zagreb.
16. Mitić, D. (2001). Rekreacija, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd.
17. Pantelić, S., Kostić, R., Mikalački, M., Đurašković, R., Čokorilo, N., Mladenović., I. (2006). Efekti
modela rekreativnog vježbanja na funkcionalne sposobnosti žena, Facta Universitatis, Physical
Education and Sport, 5(1), 19–35.
18. Shahana, A., Nair, S., Hasrani, S.S. (2010). Effect of aerobic exercise programme on health related
physical fitness components of middle aged women, British Journal of Sports Medicine, 44:i19
doi:10.1136/bjsm.2010.078725.60.
19. Sharkey, B.J., Gaskili, S.E. (2008). Vežbanje i zdravlje. Beograd: Data Status.
20. Shinkai, S., Watenbabe, S., Kurokawa, Y., Torii, J., Asai, H., Shephard, R. (1994). Effects of 12 weeks
of aerobic exercise plus dietary restriction on body comosition, resting energy expenditure and
aerobic fitness in obese middle-aged women. Eureopean Journal Physiology and Occupational
Physiology, 68 (3) 258–65.
21. Stojiljković, S., Mitić, D. (2004). Promjene tjelesnog sastava rekreativaca nakon osmonedeljnog
treninga aeobne izdržljivosti. Zbornik radova, Drugi evropski kongres FIEP, Prvi srpski kongres
pedagoga fizičke kulture. Vrnjačka Banja, 291–297.
22. Veljović, D., Stojanović, M.V., Stojanović, M.D., Ostojic, S.M. (2011). Povezanost tjelesne
strukture i različitih programa vježbanja kod zdravih žena, Tims Acta 5, 26–30.
23. Zrnić, R. (2005). Programiranje opterećenja u sportskoj rekreaciji, Glasnik Fakulteta fizičkog
vaspitanja i sporta, pp. 183-189, Banja Luka.
112
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike u smjeru i učinkovitosti šutiranja između muškog i ženskog vrhunskog rukometa
UDK: 796.322.015.1
RAZLIKE U SMJERU I UČINKOVITOSTI ŠUTIRANJA
IZMEĐU MUŠKOG I ŽENSKOG VRHUNSKOG RUKOMETA
Nikola Foretić1, Ante Burger2, Nenad Rogulj1, Tanja Bolanča3
1
Kineziološki fakultet, Split , Hrvatska
2
ŽRK Trogir, Trogir, Hrvatska
3
Kondicijski trener, Split, Hrvatska
UVOD
U suvremenom sportu struktura parametara natjecateljske aktivnosti baza je za komparativne
analize kvalitete sportaša i momčadi, što je posebno važno, za racionalno planiranje i programiranje procesa sportske pripreme. Zato je nužno precizno oblikovati profil individualne strukture
pokazatelja situacijske učinkovitosti pojedinog igrača i/ili cijele momčadi. Za ekspertne trenere i
znanstvenike-praktičare je pored navedenog nužno znati vrednovati pokazatelje situacijske učinkovitosti i ukupne stvarne kvalitete igrača (Foretić i sur. 2011). Brojnost objekata, kompleksna struktura kretanja, raznolikost pozicija i situacija te gotovo neograničeni varijabilitet strateških rješenja
zahtijevaju kvalitetan pristup analizi sportske igre i dekompoziciji igre na manje dijelove.Situacijski
elementi igre predstavljaju pokazatelje tehničko-taktičke aktivnosti u natjecateljskim uvjetima koji
su precizno opisani pravilima igre,a pogodni za promatranje, registraciju i statističku evidenciju.
(Rogulj, 2000). U ovom radu koristiti će se samo standardni pokazatelji situacijske učinkovitosti koji
se na utakmicama registriraju za svaku ekipu. Raščlambom igre na razinu situacijskih pokazatelja
u natjecateljskim uvjetima, pokušat će se utvrditi da li postoji značajna razlika između parametara
situacijske učinkovitosti između ženskog i muškog vrhunskog rukometa u cilju doprinosa boljem
razumijevanju sadržaja i strukture rukometne igre unutar različitih spolova. Za pretpostaviti je
da spolne razlike uvjetuju način igre čiji se ishod i spolna divergentnost može pratiti parametrima
situacijske učinkovitosti. Stoga je i cilj ovog rada utvrditi i objasniti razlike u smjeru i učinkovitosti
šutiranja između muškog i ženskog vrhunskog rukometa.
METOD
Uzorak entiteta predstavljalo je 24 muške ekipe, sudionice Svjetskog rukometnog prvenstva
održanog u Hrvatskoj 2009. godine i 24 ženske ekipe, sudionice Svjetskog rukometnog prvenstva
održanog u Francuskoj 2007. godine. Muške ekipe igrale su 9 ili 10 utakmica a ženske između 6 i
10 utakmica na natjecanju. Zbog nejednakog broja utakmica, za analizu je korištena kumulativna
statistika i omjerne vrijednosti u odnosu na broj utakmica koji je pojedina ekipa odigrala. Podaci
korišteni za analize u radu preuzeti su iz statističkih formulara završnih akcija koje Međunarodna
rukometna federacija (IHF) objavljuje na svojim internet stranicama po završetku prvenstva.
Manifesne varijable odnose se na dijelove gola u kojima je upućen udarac ili postignut pogodak. Gol je podijeljen na 9 segmenata a varijable su promatrane kroz učestalost, broj golova i učinkovitost. Također su konstruirane zbirne varijable koje su se odnosile ukupno na niski, poluvisoki,
visoki, lijevi, desni i srednji segment gola. Ove su varijable nastale spajanjem triju segmenata kako bi
se dobio bolji uvid u razlike između skupina.
Tematski zbornik radova
113
Foretić, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolanča, T.
Na temelju podataka izračunati su osnovni deskriptivni statistički parametri: aritmetičke sredine (AS) i standardne devijacije (SD). Kolmogorov-Smirnovljev test pokazao je normalnu raspodjelu rezultata kod svih varijabli. Za analizu razlika između grupa koristila se jednosmjerna analiza
varijance (ANOVA). Sve analize izvršene su pomoću softverskog paketa Statistica ver. 7
REZULTATI
Tablica 1. Analiza varijance (ANOVA) između rukometaša i rukometašica / zbirne varijable
VARIJABLA
RUKOMETAŠI
AS±SD
RUKOMETAŠICE
AS±SD
F
p
NIGOLZ
4.91±0.91
4.71±1.08
0.48
0.49
NIUDZ
6.51±1.18
6.36±1.30
0.19
0.66
NIZ%
74.03±6.56
72.68±5.87
0.57
0.45
POLGOLZ
1.59±0.61
1.79±0.40
1.86
0.18
POLUDZ
3.40±1.00
3.66±0.51
1.20
0.28
POLZ%
30.92±8.02
30.52±5.33
0.04
0.84
VIGOLZ
2.70±0.64
2.40±0.86
1.87
0.18
VIUDZ
3.78±0.63
3.35±0.98
3.24
0.08
VIZ%
70.84±10.44
69.94±14.58
0.06
0.81
DEGOLZ
3.99±0.64
3.86±0.90
0.33
0.57
DEUDZ
5.96±0.71
5.61±0.97
1.95
0.17
DEZ%
64.68±6.19
67.54±7.23
2.17
0.15
SRGOLZ
1.18±0.44
1.41±0.51
2.88
0.10
SRUDZ
1.93±0.59
2.56±0.60
13.70
0.00*
SRZ%
54.34±10.40
47.86±10.49
4.62
0.04*
LIGOLZ
4.02±0.87
3.63±1.08
1.96
0.17
LIUDZ
5.81±0.99
5.18±1.26
3.71
0.06
LIZ%
66.2±6.35
69.16±10.02
1.29
0.26
Tablica 1 prikazuje rezultate jednosmjerne analize varijance pri čemu je uzorak podijeljen na
2 subuzorka: „rukometaši“ i „rukometašice“. Kriterij podjele uzorka bio je spol. Analiza razlika pokazala je da se od 18 zbirnih varijabli vrhunske muške i ženske rukometne ekipe statistički značajno
razlikuju samo u varijablama SRUDZ i SRZ%. Vidljivo je da rukometašice češće šutiraju u središnji
dio gola (za 0,63 puta više) ali im je učinkovitost šutiranja u taj segment značajno slabija u odnosu
na rukometaše (za 6,48%).
114
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike u smjeru i učinkovitosti šutiranja između muškog i ženskog vrhunskog rukometa
Tablica 2. Analiza varijance (ANOVA) između rukometaša i rukometašica / segmenti gola
VARIJABLA
RUKOMETAŠI
AS±SD
RUKOMETAŠICE
AS±SD
F
p
NIDEGOL
6.77±1.36
6.07±1.58
2.70
0.11
NIDEUDA
9.08±2.05
8.06±1.92
3.19
0.08
NIDE%
75.21±6.55
74.94±8.67
0.01
0.90
NISRGOL
1.60±0.70
2.36±0.91
10.52
0.00*
NISRUDA
2.24±0.84
3.38±1.11
16.09
0.00*
NISR%
70.16±11.03
69.48±11.11
0.05
0.83
NILIGOL
6.35±2.06
5.69±1.85
1.37
0.25
NILIUDA
8.22±2.42
7.63±2.26
0.77
0.38
NILI%
76.73±8.18
73.61±8.82
1.61
0.21
PODEGOL
2.12±0.96
2.56±0.78
3.07
0.09
PODEUDA
4.58±1.44
4.83±0.97
0.52
0.47
PODE%
45.56±11.15
52.85±11.79
4.84
0.03*
POSRGOL
0.33±0.31
0.30±0.23
0.15
0.70
POSRUDA
1.16±0.61
1.74±0.76
8.50
0.01*
POSR%
25.21±17.10
16.72±11.87
4.00
0.06
POLIGOL
2.31±0.92
2.51±0.75
0.68
0.41
POLIUDA
4.48±1.45
4.40±0.98
0.05
0.82
POLI%
50.91±8.35
56.28±11.06
3.60
0.06
VIDEGOL
3.09±1.00
2.96±1.10
0.18
0.67
VIDEUDA
4.21±1.18
3.95±1.24
0.55
0.46
VIDE%
73.26±9.61
74.83±12.20
0.25
0.62
VISRGOL
1.59±0.56
1.56±0.83
0.02
0.88
VISRUDA
2.39±0.72
2.57±0.96
0.53
0.47
VISR%
67.65±17.54
57.39±20.78
3.42
0.07
VILIGOL
3.42±0.96
2.69±1.35
4.68
0.04*
VILIUDA
4.74±1.06
3.53±1.68
8.87
0.00*
VILI%
71.61±11.16
77.60±22.93
1.32
0.26
U tablici 2 prikazani su rezultati jednosmjerne analize varijance, uzorak je, kao i u prethodnoj
analizi, podijeljen na 2 subuzorka: „rukometaši“ i „rukometašice“. Kriterij podjele uzorka bio je spol.
Analiza razlika pokazala je da se od 27 testiranih varijabli koje se odnose na 9 segmenata gola, vrhunske muške i ženske rukometne ekipe statistički značajno razlikuju u samo njih 6.
Rukometašice postižu po utakmici 0.76 pogodaka više od rukometaša u niski srednji segment
gola (NISRGOL). U isti segment (NISRGOL) upućuju i 1.14 udaraca više po utakmici od rukometaša.
Tematski zbornik radova
115
Foretić, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolanča, T.
Iako nema razlika u broju udaraca i postignutih golova, rukometašice imaju za 7.29% bolju
učinkovitost šutiranja u poluvisoki desni kut gola (PODE%) u odnosu na rukometaše.
Rukometašice, također, upućuju 0.58 više udaraca po utakmici u poluvisoki srednji segment
gola (POSRUDA) u odnosu na rukometaše.
S druge strane, rukometaši postižu 0.55 golova više te izvode 1.21 udarac više visoki lijevi segment gola (VILIGOL; VILIUDA), u odnosu na rukometašice.
DISKUSIJA
Kao što je spomenuto u rezultatima središnji segment gola naj interesantniji je dio ovog istraživanja jer je pokazao najveće razlike između rukometaša i rukometašica kada je u pitanju selekcija
šutiranja na gol. Šutiranje u središnji dio gola, izuzev određenih taktičkih varijanti, npr. tzv. šut „kroz
glavu“ vratara tijekom izvođenja sedmerca, smatra se greškom napadača, jer je to dio gola kojeg je
vrataru najjednostavnije braniti. Ovu tvrdnju nije potrebno previše objašnjavati jer je vrataru lakše
zadržati poziciju tijela nego značajno pomicati udove kako bi obranio loptu upućenu u neki od kutova gola.
Razlog češćem šutiranju u središnji dio gola od strane rukometašica valja tražiti u njihovim
antropološkim karakteristikama (visina, dužina poluga,...) koje im onemogućavaju takvu raznovrsnost šutiranja kao rukometašima. Ovo je moguće potvrditi uvidom u varijable udaraca na gol gdje
je vidljivo (iako ne na razini statističke značajnosti) da rukometaši imaju veću učestalost šutiranja u
kutove gola u odnosu na rukometašice.
Bolju učinkovitost realizacije rukometaša u središnji dio gola moguće tumačiti relativno bržim
letom lopte zbog kojeg vratari nekad ne stignu reagirati bez obzira što je udarac upućen u njihovu
neposrednu blizinu. Lopta u muškom rukometu može letjeti i do 130 km/h što u situacijama kada
vratar i obrani loptu može uzrokovati nekontrolirano odbijanje od njegovog tijela i završnicu iza gol
linije. Ovaj je fenomen kod rukometašica rijeđi i ne viđa se često.
Da rukometašice neselektivnije šutiraju vidljivo je i iz podatka koji govori da one imaju značajno više udaraca, u odnosu na rukometaše, u središnji poluvisoki segment gola koji je vrataru najlakše
braniti. Vratari su u obrani ovih udaraca najučinkovitiji zbog 2 razloga:
x to je dio gola u kojem zadržavaju osnovni stav, iz kojeg izvode sve ostale pokrete,
x kada se promatraju anatomske regije tijela vratara vidljivo je da poluvisoki srednji segment
gola odgovara trupu koji je najveći i najvoluminozniji dio vratareva tijela što izvođača
udarca na gol stavlja u napovoljnu poziciju kada šutira u ovaj segment gola
Bolja učinkovitost šutiranja u desni poluvisoki segment gola od strane rukometašica rezultat
je češćeg šutiranja sa linijskih pozicija, bliže golu a što je opet posljedica antropoloških deficita koji
uzrokuju strategiju igre. Ulogu ovdje igraju i brzinske sposobnost vratara koji su ženskom rukometu
nešto sporiji i lošije brane poluvisoke udarce.
Kada se analiziraju zbirne varijable vidljivo je da rukometaši češće šutiraju u visoke segmente
gola. Na razini statističke značajnosti ova pojava je uočena u lijevom visokom segmentu gola, u kojeg
rukometaši upućuju značajno više udaraca i postižu značajno više golova. Širina i visina vratnica za
rukometaše i rukometašice je jednaka ali njihova fizička konstitucija se ipak razlikuje te rukometašima omogućuje snažniji udarac i veći repertoar šutiranja.
116
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike u smjeru i učinkovitosti šutiranja između muškog i ženskog vrhunskog rukometa
ZAKLJUČAK
Uvodni dio ovog diplomskog rada uputio nas je u važnost praćenja situacijske učinkovitosti u
vrhunskom sportu sa stanovišta analize igre, uspješnosti igrača, kriterija pojedinih igračkih pozicija
a sve sa ciljem kvalitetnijeg planiranja i programiranja trenažnog procesa i uspješnijeg natjecateljskog rezultata. Također su naznačene razlike između spolova i mogućnost utjecaja antropoloških
razlika na učinkovitost u igri i način igre sa pozicije strategije i taktike.
Istraživanje provedeno u ovom diplomskom radu imalo je za cilj utvrditi da li postoji značajna
razlika između parametara situacijske učinkovitosti između ženskog i muškog vrhunskog rukometa
kako bi se bolje razumjeli sadržaji i struktura rukometne igre unutar različitih spolova. Ovo je provedeno analizom smjera i učinkovitosti šutiranja u različite segmente rukometnog gola.
Taksativno se mogu donijeti sljedeći zaključci:
x rukometašice više šutiraju u središnji segment gola dok u istom segmentu rukometaši
imaju bolju učinkovitost,
x rukometašice češće šutiraju i postižu više pogodaka u donji središnji segment gola (kroz
noge vrataru) te šutiraju češće u najnepovoljniji segment gola (središnji poluvisoki)
x rukometašice su učinkovitije kada šutiraju u poluvisoki desni segment gola
x rukometaši češće šutiraju visoke šutove, što se konkretiziralo većim brojem udaraca i
postignutih pogodaka u lijevi visoki segment gola
Sveukupno analizirajući moguće je zaključiti kako, vjerojatno zbog prednosti u antropološkim karakteristikama, rukometaši imaju raznovrsniji šut i češće šutiraju visoko. Nasuprot tome, rukometašice, zbog antropoloških karakteristika a koje uvjetuju i način igre, sklonije su nerezonskim
šutiranjima u sredinu gola i niskim šutevima koji se najčešće izvode sa linijskih pozicija.
Ovaj znanstveni rad ima praktičnu aplikaciju kod trenera i rukometnih praktičara jer može
dati uvid u način i učinkovitost šutiranja koje je ipak jedan od najvažnijih elemenata rukometne igre.
LITERATURA
1. Foretić, N., Rogulj, N., Trninić, M. (2010). The influence of situation-related efficiency on the
result of a handball match. Sport Scince, 3(2), 45-51.
2. Gruić, I., Vuleta, D., Milanović, D., (2006). Performance indicators of teams at the 2003 men´s
world handball championship in Portugal, Kinesiology, 38(2), 164-175.
3. Ohnjec, K., Vuleta, D., Milanović, D., Gruić, I. (2008). Performance indicators of teams at the
2003 world handball championship for women in Croatia. Kinesiology, 40(1), 69-79.
4. Pokrajac, B. (2008). EHF Men’s Euro 2008 – Analysis, discussion, comparison, tendencies in
modern handball. EHF Periodical.
5. Rogulj, N., Srhoj, V. (2000). Učinkovitost taktike provedbe i obrane sedmerca u rukometu. 9. Ljetna
škola pedagoga fizičke kulture. Poreč, str. 95-97.
6. Delija, K., Šimenc, Z. (1994). Utjecaj nekih općih i situacijskih motoričkih sposobnosti i znanja
na uspjeh u rukometu, Kineziologija, 26, 51-54.
7. Vuleta, D., Milanović, D., Sertić, H. (2003). Povezanost varijabli šutiranja na gol s konačnim
rezultatom rukometnih utakmica Europskog prvenstva 2000. godine za muškarce. Kinesiology,
35(2), 168-183.
8. Apitzs, E., Liu, W.H. (1997). Correlation between field dependance-independance and handball
shooting by Swedish national male players, Perceptual and Motor Skills, 84, 1395-1398.
9. Taborsky, F. (2008). Cumulative indicators of team playing performance in handball (Olympic
Games Tournaments 2008). EHF Periodical.
Tematski zbornik radova
117
Foretić, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolanča, T.
10. Srhoj, V., Rogulj, N., Naumovski, A. (2001). Differences in situation related indicators of the game
in relation to resulting successfulness of engaged and opposed teams in top quality handball. 2nd
International Scientific Congress, Sport-Stress-Adaptation. Sofia. pp. 120-128.
11. Rogulj, N., Srhoj, V., Srhoj, Lj. (2004). The contribution of collective attack tactics in differentiating
handball score efficiency. Collegium Antropologicum, 28(2), 739-746.
12. Rogulj, N. V. Srhoj (2009). Influence of the collective attack tactics on handball match outcome.
Fizička kultura, 37, 15-20.
13. Deaner, O., R. (2006). More males run fast: A stable sex difference in competitiveness in U.S.
distance runners. Evolution and Human Behavior, 27(1), 63-84.
14. Granados, C., Izquierdo, M., Ibañez, J., Bonnabau, H., Gorostiaga, E.M. (2007). Differences
in physical fitness and throwing velocity among elite and amateur female handball players.
International Journal of Sports Medicine, 28(10), 860-867.
15. Foretić, N., Uljević, O., Prižmić, A. (2010). Some metric characteristics of tests to assess ball
speed during overarm throw performance. Sport Logia, 6(2), 59-66.
16. Rogulj, N. (2000). Differences in situation-related indicators of handball game in relation to the
achieved competitive results of the teams at 1999 World Championship in Egypt. Kinesiology
32(2), 63-74.
118
Proceedings of the Thematic Conference
The Differences in the Direction and Effectiveness of Shooting Between the Male and Female Handball Superior
UDK: 796.322.015.1
THE DIFFERENCES IN THE DIRECTION
AND EFFECTIVENESS OF SHOOTING
BETWEEN THE MALE AND FEMALE HANDBALL SUPERIOR
Nikola Foretić1, Ante Burger2, Nenad Rogulj1, Tanja Bolanča3
1
Kinesiology, University of Split, Croatia
2
ZRK Trogir, Trogir, Croatia
3
Conditioning coach, Split, Croatia
INTRODUCTION
In the modern competitive sport structure parameters of activity is the basis for a comparative
analysis of the quality of athletes and teams, which is particularly important for rational planning
and programming process of sports preparation. Therefore it is necessary to precisely shape the
profile of individual structures, indicators of situational efficiency of individual players and / or the
whole team. For expert trainers and scientists-practitioners is necessary to know in addition to the
above indicators to evaluate the effectiveness and overall situational real quality players (Foretić et
al. 2011). The number of facilities, the complex structure of the movement, the variety of positions
and situations and almost unlimited variability strategic solutions require a quality approach to the
analysis of sports games and games to less decomposition parts.Situacion game elements are indicators of technical-tactical activities in competitive conditions are accurately described the rules of the
game, and suitable for viewing, registration and statistical records. (Rogulj, 2000). In this work we
will use only the standard indicators of situational efficiency that are registered at the games for each
team. By analyzing the game to the level of situational indicators in competitive conditions, will try
to determine whether there is a significant difference between the parameters of situational performance between male and female handball superior in order to contribute to a better understanding
of the content and structure of handball in the different sexes. It is assumed that the gender differences condition the way of the game whose outcome and gender divergence can track the effectiveness
of situational parameters. The objective of this work is to identify and explain the differences in the
direction and effectiveness of shooting between the male and female top handball players.
METHOD
The sample of entities represented 24 men’s teams, participating in the World Handball
Championship held in Croatia 2009th year and 24 women’s teams, competing in the World Handball Championship held in France 2007th year. Male teams played 9 or 10 games a female between
6 and 10 matches in the competition. Due to the uneven number of games, was used to analyze the
cumulative statistics and ratio values relative to the number of games that each team has played. The
data used for the analysis in this paper are taken from the statistical form of the final action that the
International Handball Federation (IHF) announced on its website at the end of the championship.
Tematski zbornik radova
119
Foretić, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolanča, T.
Apparent variables related to the parts where the goal was a shot or a goal is scored. Goal is
divided into 9 segments and variables are observed through the frequency, number of goals and
performance. They also constructed aggregate variables that were related to the low total, a crescent, high, left, right and middle segment of the goal. These variables are created by merging three
segments in order to gain more insight into the differences between the groups.
Based on the obtained data, basic descriptive statistical parameters: mean (AS) and standard
deviation (SD). Kolmogorov-Smirnov test showed normal distribution of results for all variables.
For the analysis of differences between groups using the one-way analysis of variance (ANOVA). All
analyzes were performed using the software package Statistica ver. 7
RESULTS
Table 1. Analysis of variance (ANOVA) between male and female handball / aggregate variables
VARIABLE
MALE PLAYERS
AS±SD
FEMALE PLAYERS
AS±SD
F
p
NIGOLZ
4.91±0.91
4.71±1.08
0.48
0.49
NIUDZ
6.51±1.18
6.36±1.30
0.19
0.66
NIZ%
74.03±6.56
72.68±5.87
0.57
0.45
POLGOLZ
1.59±0.61
1.79±0.40
1.86
0.18
POLUDZ
3.40±1.00
3.66±0.51
1.20
0.28
POLZ%
30.92±8.02
30.52±5.33
0.04
0.84
VIGOLZ
2.70±0.64
2.40±0.86
1.87
0.18
VIUDZ
3.78±0.63
3.35±0.98
3.24
0.08
VIZ%
70.84±10.44
69.94±14.58
0.06
0.81
DEGOLZ
3.99±0.64
3.86±0.90
0.33
0.57
DEUDZ
5.96±0.71
5.61±0.97
1.95
0.17
DEZ%
64.68±6.19
67.54±7.23
2.17
0.15
SRGOLZ
1.18±0.44
1.41±0.51
2.88
0.10
SRUDZ
1.93±0.59
2.56±0.60
13.70
0.00*
SRZ%
54.34±10.40
47.86±10.49
4.62
0.04*
LIGOLZ
4.02±0.87
3.63±1.08
1.96
0.17
LIUDZ
5.81±0.99
5.18±1.26
3.71
0.06
LIZ%
66.2±6.35
69.16±10.02
1.29
0.26
Table 1. shows the results of one-way analysis of variance in which the sample was divided into
two sub-samples: “male handball” and “female handball.” Criteria divisions sample was gender. The
analysis showed that the difference of 18 variables grouped premium men’s and women’s handball
teams statistically significantly different only in the variables SRUDZ and SRZ%. It is evident that
female handball more kick in the central part of the goal (to 0.63 times more) but their shooting efficiency in this segment significantly weaker compared to the male handball (by 6.48%).
120
Proceedings of the Thematic Conference
The Differences in the Direction and Effectiveness of Shooting Between the Male and Female Handball Superior
Table 2. Analysis of variance (ANOVA) between male handball and female
handball / Segments of goal
VARIJABLA
RUKOMETAŠI
AS±SD
RUKOMETAŠICE
AS±SD
F
p
NIDEGOL
6.77±1.36
6.07±1.58
2.70
0.11
NIDEUDA
9.08±2.05
8.06±1.92
3.19
0.08
NIDE%
75.21±6.55
74.94±8.67
0.01
0.90
NISRGOL
1.60±0.70
2.36±0.91
10.52
0.00*
NISRUDA
2.24±0.84
3.38±1.11
16.09
0.00*
NISR%
70.16±11.03
69.48±11.11
0.05
0.83
NILIGOL
6.35±2.06
5.69±1.85
1.37
0.25
NILIUDA
8.22±2.42
7.63±2.26
0.77
0.38
NILI%
76.73±8.18
73.61±8.82
1.61
0.21
PODEGOL
2.12±0.96
2.56±0.78
3.07
0.09
PODEUDA
4.58±1.44
4.83±0.97
0.52
0.47
PODE%
45.56±11.15
52.85±11.79
4.84
0.03*
POSRGOL
0.33±0.31
0.30±0.23
0.15
0.70
POSRUDA
1.16±0.61
1.74±0.76
8.50
0.01*
POSR%
25.21±17.10
16.72±11.87
4.00
0.06
POLIGOL
2.31±0.92
2.51±0.75
0.68
0.41
POLIUDA
4.48±1.45
4.40±0.98
0.05
0.82
POLI%
50.91±8.35
56.28±11.06
3.60
0.06
VIDEGOL
3.09±1.00
2.96±1.10
0.18
0.67
VIDEUDA
4.21±1.18
3.95±1.24
0.55
0.46
VIDE%
73.26±9.61
74.83±12.20
0.25
0.62
VISRGOL
1.59±0.56
1.56±0.83
0.02
0.88
VISRUDA
2.39±0.72
2.57±0.96
0.53
0.47
VISR%
67.65±17.54
57.39±20.78
3.42
0.07
VILIGOL
3.42±0.96
2.69±1.35
4.68
0.04*
VILIUDA
4.74±1.06
3.53±1.68
8.87
0.00*
VILI%
71.61±11.16
77.60±22.93
1.32
0.26
Table 2. shows the results of one-way analysis of variance, the sample, as in the previous analysis, divided into two sub-samples: “male handball” and “female handball.” Criteria divisions sample
was gender. The analysis showed that the difference of 27 tested variables related to 9 segments of
goal, top men’s and women’s handball teams significantly different in only of them six.
Handballers achieved 0.76 goals per game more than a male handball in the low middle segment goal (NISRGOL). In the same section (NISRGOL) and 1.14 indicate more shots per game
than players.
Tematski zbornik radova
121
Foretić, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolanča, T.
Although there was no difference in the number of shots and goals scored, with the female
handball 7.29% better shooting performance in a crescent-right corner of goal (PODE%) compared
to the male handball players.
Female handball players also suggest several blows 00.58 per game in the middle segment of
the crescent goal (POSRUDA) compared to the man.
On the other hand, male handball achieve more goals 0.55 and 1.21 run shot over the left segment of the high-goal (VILIGOL; VILIUDA), compared to female handball.
DISCUSSION
As mentioned in the results of the central segment of the goal is the most interesting part of
this study because it showed the largest differences between male handball players and female handball players when it comes to the selection of shooting for goal. Shooting in the central part of the
goal ,except for certain tactical variants, for example the. shot “throw head” while playing goalkeeper
throw, shall be considered a striker mistake, because it’s part of the goal by goalkeeper easiest to defend. This claim is not necessary to explain too much because it is easier to keep goalkeeper position
of the body but a significant move its limbs to defend the shot, some of the corners of the goal.
The reason more often shooting in the central part of the female handball players goal to be
sought in his anthropological characteristics (height, arm length, ...) which disables them such as
male handball shooting versatility. It is possible to verify by examining the variables shots on goal,
where it can be seen (though not at the level of statistical significance) that handball players have a
higher incidence of shooting angles in relation to the goals in handball.
Better efficiency realization handball players in the central part of the goal could be interpreted relatively faster ball flight for which gatekeepers sometimes not have time to react no matter
what the blow-versed in their immediate vicinity. Ball in men’s handball can fly up to 130 km/h, in
situations where a goalkeeper and defense ball can cause uncontrolled rejection of his body and finishing behind the goal line. This phenomenon is less common in female handball players and you
do not see often.
Non selected shots at female handball it is evident from the data that shows that they have
significantly more shots, compared to handball in the central segment of the crescent goal keeper
who is the easiest to defend. Goalkeepers are the most effective in defense of these shots because of
two reasons:
x This is part of the goal in which retain the basic principles, from which all other movements
are performed,
x When we look at the anatomical regions of the body, it is evident that the goalkeeper
crescent midmarket goal hull that fits the largest and most voluminised body as part of the
goal-kick at goal performer put in good position where for shoots on goal in this segment
Improved efficiency in shooting right crescent segment female handball players goal by the
result of frequent shooting from the line positions closer to the goal which is again a consequence
of anthropological deficit causing a strategy game. Play a role here, and speed capability goalkeepers
who are female handball slightly slower and lower dams crescent kicks.
When analyzing aggregate variables shows that handball players more often into high segments of goal. At the level of statistical significance of this phenomenon is observed in the high
segment left goal in handball indicate that significantly more shots and score significantly more
goals. The width and height of the goal posts for handball and handball equals but their physical constitution and it is different and male handball allows stronger kick and larger repertoire of shooting.
122
Proceedings of the Thematic Conference
The Differences in the Direction and Effectiveness of Shooting Between the Male and Female Handball Superior
CONCLUSION
The introductory part of this work led us to the importance of monitoring the effectiveness
of situational in top sport in terms of game analysis, player performance, criteria specific playing
positions with the goal of better planning and programming the training process, and successful
competition results. It also outlines the differences between the genders and the ability to influence
the effectiveness of anthropological difference in the game and the way the game from a position of
strategy and tactics.
The research conducted in this thesis was aimed to determine whether there is a significant
difference between the parameters of situational performance between male and female handball
superior to better understand the content and structure of handball inside the different gender. This
is done by analyzing the direction and effectiveness of shooting in different segments of the handball
goal.
Specifically can make the following conclusions:
x Female handball shoot more in the central segment of the on goal while in the same segment
of handball players have better efficiency,
x Female handball more often shoots and scores more hits into the lower segment of the
central on goal (through the legs goalkeeper) and more on goal in the worst segment
(central crescent)
x Female handball are more effective when the crescent right segment on goal
Male handball players often high kicks, which embodied a number of kicks and goals scored
in the high segment of the left on goal
Overall analyzing possible to conclude that, probably because of the advantages in anthropological characteristics, handball players are more versatile shot and high. In contrast, women’s
handball, the anthropological characteristics of that condition and the way they play, the more likely
non reasonable shooting on goal in the middle and low shots which are usually performed with a
linear position.
This research work has a practical application for handball coaches and practitioners because
it can provide insight into the way of shooting and efficiency that is still one of the most important
elements of handball.
REFERENCES
1. Foretić, N., Rogulj, N., Trninić, M. (2010). The influence of situation-related efficiency on the
result of a handball match. Sport Scince, 3(2), 45-51.
2. Gruić, I., Vuleta, D., Milanović, D., (2006). Performance indicators of teams at the 2003 men´s
world handball championship in Portugal, Kinesiology, 38(2), 164-175.
3. Ohnjec, K., Vuleta, D., Milanović, D., Gruić, I. (2008). Performance indicators of teams at the
2003 world handball championship for women in Croatia. Kinesiology, 40(1), 69-79.
4. Pokrajac, B. (2008). EHF Men’s Euro 2008 – Analysis, discussion, comparison, tendencies in
modern handball. EHF Periodical.
5. Rogulj, N., Srhoj, V. (2000). Učinkovitost taktike provedbe i obrane sedmerca u rukometu. 9. Ljetna
škola pedagoga fizičke kulture. Poreč, str. 95-97.
6. Delija, K., Šimenc, Z. (1994). Utjecaj nekih općih i situacijskih motoričkih sposobnosti i znanja
na uspjeh u rukometu, Kineziologija, 26, 51-54.
Tematski zbornik radova
123
Foretić, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolanča, T.
7. Vuleta, D., Milanović, D., Sertić, H. (2003). Povezanost varijabli šutiranja na gol s konačnim
rezultatom rukometnih utakmica Europskog prvenstva 2000. godine za muškarce. Kinesiology,
35(2), 168-183.
8. Apitzs, E., Liu, W.H. (1997). Correlation between field dependance-independance and handball
shooting by Swedish national male players, Perceptual and Motor Skills, 84, 1395-1398.
9. Taborsky, F. (2008). Cumulative indicators of team playing performance in handball (Olympic
Games Tournaments 2008). EHF Periodical.
10. Srhoj, V., Rogulj, N., Naumovski, A. (2001). Differences in situation related indicators of the game
in relation to resulting successfulness of engaged and opposed teams in top quality handball. 2nd
International Scientific Congress, Sport-Stress-Adaptation. Sofia. pp. 120-128.
11. Rogulj, N., Srhoj, V., Srhoj, Lj. (2004). The contribution of collective attack tactics in differentiating
handball score efficiency. Collegium Antropologicum, 28(2), 739-746.
12. Rogulj, N. V. Srhoj (2009). Influence of the collective attack tactics on handball match outcome.
Fizička kultura, 37, 15-20.
13. Deaner, O., R. (2006). More males run fast: A stable sex difference in competitiveness in U.S.
distance runners. Evolution and Human Behavior, 27(1), 63-84.
14. Granados, C., Izquierdo, M., Ibañez, J., Bonnabau, H., Gorostiaga, E.M. (2007). Differences
in physical fitness and throwing velocity among elite and amateur female handball players.
International Journal of Sports Medicine, 28(10), 860-867.
15. Foretić, N., Uljević, O., Prižmić, A. (2010). Some metric characteristics of tests to assess ball
speed during overarm throw performance. Sport Logia, 6(2), 59-66.
16. Rogulj, N. (2000). Differences in situation-related indicators of handball game in relation to the
achieved competitive results of the teams at 1999 World Championship in Egypt. Kinesiology
32(2), 63-74.
124
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike smjera šutiranja spram položaja izbačajne ruke u rukometu
UDK: 796.322.015.1
RAZLIKE SMJERA ŠUTIRANJA SPRAM POLOŽAJA
IZBAČAJNE RUKE U RUKOMETU
Ante Burger1, Nenad Rogulj2, Nikola Foretić2, Igor Jelaska2, Luka Bjelanović3
1
2
ŽRK Trogir, Trogir, Hrvatska
Kineziološki fakultet, Split, Hrvatska
3
Nada Rugby, Split, Hrvatska
UVOD
Rukomet je jedna od najsloženijih igara s loptom koju karakterizira precizno definiran
cilj,bogatstvo prirodnih oblika kretanja, različitost kretnih struktura ,naglašeno situacijsko sučeljavanje igrača (kontaktni sport) te potreba za kreativnom i organiziranom provedbom tehničko-taktičkih elemenata u situacijskim uvjetima. Razinu pojedinačnog napada odnosno njegovih segmenata, kao pretpostavljenoj osnovnoj strukturalnoj jedinici igre, moguće je izolirati u odnosu na tri
kriterija: determiniranost pravilima, prostorno – vremensku autonomnost i preciznu ciljnu usmjerenost (Rogulj, 2009). Nadalje, istraživane su razlike između učestalosti i uspješnosti šuta u odnosu
na uspješnost momčadi (Apitzs i sur. 1997, Taborsky 2008), utjecaj elemenata taktike na uspješnost
te utjecaj varijabli završnice napada na završni rezultat utakmice (Srhoj i sur. 2001, Rogulj i sur. 2004,
Rogulj i sur. 2009). Na temelju dobivenih rezultata izolirana su 3 ključna kumulativna parametra
momčadske izvedbe: učinkovitost šuta, prekid napada zbog tehničke greške i učinkovitost napada.
Upravo u navedenim varijablama razlikovale su se prve 4 momčadi od ostalih ekipa na turniru.
Iz svega navedenog vidljivo je kako situacijska učinkovitost predstavlja vrlo važan parametar
promatranja rukometne igre te kao takva zauzima sve veće mjesto kod rukometnih eksperata u analiziranju i pripremi taktike za svoje momčadi. Novija istraživanja su sve kompleksnija i preciznija u
donošenju zaključaka koji mogu biti od presudne važnosti kod pripreme utakmica. Utvrđeno je u
dosadašnjim istraživanjima kako varijable situacijske učinkovitosti u velikoj mjeri određuju ishod
rukometne utakmice (Foretić i sur. 2010, Rogulj, 2009). U određivanju konačnog rezultata rukometne utakmice najveću prognostičku kvalitetu imaju varijable završnih akcija napada (Rogulj, 2001).
Nedvojbeno je da uspješnost udaraca na gol direktno utječe na tijek rezultata i finalni ishod utakmice
(Rogulj, 2001).
METOD
Uzorak entiteta ovog istraživanja predstavljaju svi udarci na gol izvedeni tijekom 10 utakmica
Svjetskog prvenstva za rukometaše održanog u Hrvatskoj 2009. godine. Analizirane su utakmice
prvog kruga natjecanja (Main Round) a ukupno je promatrano 10 različitih slučajno odabranih utakmica unutar svih grupa kako bi se dobio što vjerodostojniji uzorak. Promatrane su utakmice nacionalnih selekcija Hrvatske, Španjolske, Njemačke, Francuske, Mađarske, Makedonije, Švedske, Danske, Saudijske Arabije i Srbije. Uzorak varijabli je napravljen na način da su se promatrale frekvencije
upućenih lopti na gol šuterskom rukom te su se one zapisivale i svrstavale u odnosu na koji je način
lopta upućena. Postavljena su 2 parametra promatranja, a to je parametar položaja ruke u momentu
izbačaja lopte i parametar smjera šutiranja na gol.
Tematski zbornik radova
125
Burger, A., Rogulj, N., Foretić, N., Jelaska, I., Bjelanović, L.
Kroz sve promatrane situacije koje smo zabilježili proizlazi da je moguće dobiti 6 različitih
kombinacija koje se mogu zabilježiti i međusobno usporediti. Situacije se najbolje mogu vidjeti
u (Tablici 1) gdje je prikazana šifra i opis kao i način šutiranja. obzirom da se radi o frekvencijama
metode obrade podataka obuhvaćale su neparametrijske postupke. Hi-kvadrat test je korišten za
utvrđivanje razlika između opaženih i očekivanih frekvencija različitih načina šutiranja na gol. Test
sume rangova Mann-Whitney korišten je za utvrđivanje razlika između načina šutiranja i položaja
izbačajne ruke.
Slika 1. Promatrani segmenti gola zavisno o položaju izbačajne ruke
REZULTATI
Tablica 1. Šifra sa opisom situacija položaja ruke u odnosu na smjer upućivanja lopte
Šifra
Opis
S1
Šut bez otklona u bliži kut gola
S2
Šut bez otklona u dalji kut gola
S3
Šut bez otklona po sredini gola
S4
Šut sa suprotnim otklonom u bliži kut gola
S5
Šut sa suprotnim otklonom u dalji kut gola
S6
Šut sa suprotnim otklonom po sredini gola
Tablica 2. Zabilježene frekvencije opažene i očekivane u odnosu na položaj ruke i smjer
upućivanja lopte
Šifra
OP
OC
Oc-1
Oc-2
Ruka
frekvencija
S1
450
238,5
414
63
2
138
S2
606
238,5
414
63
2
39
S3
138
238,5
414
63
2
12
S4
39
238,5
1
450
S5
186
238,5
1
606
S6
12
238,5
1
186
126
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike smjera šutiranja spram položaja izbačajne ruke u rukometu
U tablici 2. prikazane su opažene i očekivane frekvencije koje su svrstane u šest mogućih situacija. Najviše je opaženih frekvencija pod šifrom S2 odnosno šutom bez otklona u dalji kut gola.
Naime to je bilo i za očekivati jer položaj vratara kao i tehnička izvedba šuta kod igrača omogućava
napadaču da najlakše realizira udarac na gol (Rogulj, 2003). Dalji vratarev kut tako često postaje logični odabir za šutiranje jer se vratar najčešće ne postavi kvalitetno u odnosu na loptu (Rogulj, 1985).
Razlozi učestalijeg šutiranja u svoju stranu su prvenstveno biomehaničke prirode. Biomehanika šuta
najbolje se manifestira pri šutovima koji otvaraju položaj podlaktice u odnosu na nadlakticu koja
omogućava rukometašima najpovoljniji način realizacije na gol (Multon, 1998). Tehnika šuta pri
izbačaju lopte pri tehničkoj izvedbi kod napadača stvara takvo pozicioniranje napadača koji se uglavnom odlučuju realizirati udarac u suprotni vratarev kut.
Tablica 3. Zabilježene frekvencije u odnosu na položaj ruke i smjer upućivanja lopte izračunate u
postotcima
Smjer udarca
U stranu izbačajne
ruke (bliži kut)
U sredinu
U stranu suprotnu
od izbačajne ruke
(dalji kut)
Ukupno
Na strani izbačajne
ruke
450 (92%/38%)
138 (92%/12%)
606 (77%/50%)
1194 (83%)
Na strani suprotnoj
od izbačajne ruke
39 (8%/16%)
12 (8%/5%)
186 (23%/79%)
237 (17%)
Total
489 (34%)
150 (10%)
792 (56%)
1431
izbačaj
HI-kvadrat 61,52 ;df 2 p ,00
DISKUSIJA
Ukupan broj udaraca s otklonom je šest puta manji od broja udaraca na gol bez otklona (Tablica 3). Razlog tome je što su udarci ovakvog tipa karakteristični za pozicije kada se igrači koji igraju
desnom rukom nađu na pozicijama desnog vanjskog ,ili pozicijama desnog krila. Naime zbog čestih
situacija prilikom križanja u rukometu dolazi do izmjena pozicija te se igrači nađu na već spomenutim mjestima kada je kut izbačaja lopte najpovoljniji ovakvim načinom realiziranja. Problem koji
je evidentan u sportovima gdje su potrebni igrači koji igraju s lijevom rukom na pozicijama desnog
vanjskog i desnog krila vidljiv je bio i tokom ovog istraživanja jer je nekolicina reprezentacija igrala s
dešnjacima na ovim pozicijama koji su upravo na ovakav način realizirali svoje udarce. Utvrđivanje
učinka igrača u rukometu putem parametra situacijske učinkovitosti bili su predmet analize mnogih
stručnjaka(Rogulj, 1996, Gutierrez, 2011).
Igrači pri selekciji šuta najčešće biraju područja uz vratnice gola upravo zbog postavljanja vratara koji se uglavnom nalazi u središnjem prostoru, te svojom reakcijom pokušava sa središnje pozicije krenuti prema upućenoj lopti (Rogulj, 2000). Vidljivo je da udarci po sredini gola značajnije
odstupaju od ostalih promatranih situacija te se takvi udarci uglavnom koriste pri udarcima sa krilnih pozicija ili pozicijama realizacije s šest metara kada vratar krene braniti područje gola izlaskom
i skraćivanjem kuta šutiranja na gol. Upravo ukupni broj opaženih frekvencija kod šuta bez otklona
važan je indikator koji može usmjeriti vratara i obranu na postavljanje u obrani u odnosu na napadačku poziciju (Foretić, 2010).
Učestalost šutiranja dominantnom rukom bez otklona u velikoj je mjeri zastupljena kod vrhunskih igrača koji upravo takva način šutiranja preferiraju kako bi najlakšim putem upućena lopta
pronašla svoj put do gola.
Tematski zbornik radova
127
Burger, A., Rogulj, N., Foretić, N., Jelaska, I., Bjelanović, L.
ZAKLJUČAK
Ovo je istraživanje prikazalo korisne informacije koje mogu poslužiti u svrhu pripreme za
utakmice, kao i način treniranja kako igrača tako i vratara u rukometu. Vidljivo je da iz dobivenih
rezultata postoji statistička značajnost između šuterske ruke i kuta u koji se lopta šutira. Na strani izbačajne ruke otpada 83% udaraca na vrata, dok na udarce suprotnoj od strane izbačajne ruke otpada
tek 17% udaraca na vrata. Najveći broj udaraca završava bez otklona u dalji kut. Razlog takve selekcije šuta kod napadača je u činjenici da napadači imaju povoljnu biomehaniku šuta. Biomehanika šuta
na gol je pretpostavka da igrači udarce na gol koriste bez otklona jer su takvi udarci jednostavniji i
konkretniji po principu realizacije i postizanja pogotka.
Kod realizacije s krilnih pozicija vratari se postavljaju na prvu stativu te se krilni napadači
odlučuju šutirati uglavnom u suprotni kut koji vratari ostavljaju otvorenim za realizaciju. Igrači na
vanjskim pozicijama u napadu selekciju šuta izvode s postavljanjem obrane naspram njih kao i pozicije vratara koji se postavlja na položaj napadača.
Kod šuta sa otklonom je karakteristična šest puta manja usmjerenost ukupnog broja udaraca
na gol. Takvi udarci su rjeđi i koriste se kad se igrači nađu u situacijama da im je takav način realizacije jednostavniji i da se otvaranjem ruke u momentu šuta postiže bolji kut realizacije. Karakterističan
način takve realizacije na gol je na pozicijama desnog vanjskog i desnog krila,te pozicijama kružnog
napadača koji se nalazi na desnoj krajnjoj poziciji vratarevog prostora. Udarci iz ovih pozicija tzv.
“ereta“ uglavnom završavaju u suprotni vratarev kut jer je položaj ruke koja je uglavnom ispružena
takav da je to položaj iz kojeg se lako poentira na gol. Udarci sa otklonom u prvi kut su rijetki i koriste
ga vrlo mali broj igrača koji su u stanju koristiti kvalitetno ručni zglob kako bi prevarili vratara.
Istraživanje koje je provedeno na uzorcima vrhunskih rukometnih ekipa može biti smjernica
kao taktička priprema vratarima pred utakmicu, kao i načinu što bolje suradnje između obrane i
vratara.
LITERATURA
1. Apitzs, E., Liu, W.H. (1997). Correlation between field dependance-independance and handball
shooting by Swedish national male players, Perceptual and Motor Skills, 84, 1395-1398
2. Czerwinski, J. (1998). Statistical analaysis of the men’s European Championship held in Italy in
1998. EHF Periodical Handball, 2, 16-19.
3. Delija, K., Šimenc, Z. (1994). Utjecaj nekih općih i situacijskih motoričkih sposobnosti i znanja
na uspjeh u rukometu, Kinezilogija, 26, 51-54.
4. Foretić, N., Rogulj, N., Trninić, M. (2010). The influence of situation efficiency on the result of a
handball match. Sport Science, 3(2), 45-51.
5. Foretić, N., Uljević, O., Prižmić, A (2010). Neke metrijske karakteristike testova za procjenu
brzine leta lopte tokom jednoručnog izbačaja. SportLogia, 6(2), 59-64.
6. Gutiérrez Aguilar, Ó., Ruiz Gómez, J.L., Ramis Claver, J. (2011). Using DEA to Assess the
Efficiency of Handball Teams. EHF Scientific Conference 2011. Science and Analytical Expertise
in Handball. Vienna. pp. 248-251.
7. Malić, Z. (1999). Rukomet – pogled s klupe, Kustoš, Zagreb.
8. Multon F. (1998). Biomedical Simulation of Human Arm Motion, In Proc. of European Simulation
Multiconference, Manchester, pp. 305.
9. Ohnjec, K., Vuleta, D., Milanović, D., Gruić, I. (2008). Performance indicators of teams at the
2003 world handball championship for women in Croatia, Kinesiology, 40(1), 69-79.
128
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike smjera šutiranja spram položaja izbačajne ruke u rukometu
10. Ohnjec, K. (2012). Vrednovanje različitih vrsta napada u rukometnoj igri temeljem njihova
početka, ishoda, trajanja i broja dodavanja (Doktorska disertacija). Zagreb: Kineziološki fakultet
Sveučilišta u Zagrebu.
11. Pokrajac, B. (2008). EHF Men’s Euro 2008 – Analysis, discussion, comparison, tendencies in
modern handball, EHF Periodical.
12. Rogulj, N. (1985). Struktura psihomotoričkog prostora vratara u rukometu. (Diplomski rad),
Split: Filozofski fakultet u Zadru-Studiji odgojnih područja u Splitu.
13. Rogulj, N. (1997). Utvrđivanje učinka igrača u rukometu putem parametara situacijske
učinkovitosti. 6. Ljetna škola pedagoga fizičke kulture. Rovinj, str. 116-118.
14. Rogulj, N. (2000). Differences in situation-related indicators of handball game in relation to the
achieved competitive results of the teams at 1999 World Championship in Egypt. Kinesiology, 32
(2), 63-74.
15. Rogulj, N. (2000). Tehnika, taktika i trening vratara u rukometu. Fakultet prirodoslovnomatematičkih znanosti i odgojnih područja u Splitu, Zavod za fizičku kulturu. Split. str. 7-8.
16. Taborsky, F. (1996). The 1995 Women’s Junior World Championship. EHF Periodical Handball,
2, 7-9.
Tematski zbornik radova
129
Burger, A., Rogulj, N., Foretić, N., Jelaska, I., Bjelanović, L.
UDK: 796.322.015.1
DIFFERENCES IN DIRECTIONAL KICKING
AGAINST THE POSITION OF THROWING HAND IN HANDBALL
Ante Burger1, Nenad Rogulj2, Nikola Foretić2, Igor Jelaska2, Luka Bjelanović3
1
2
ZRK Trogir, Trogir, Croatia
Kinesiology, University of Split, Croatia
3
Rugby Nada, Split, Croatia
INTRODUCTION
Handball is one of the most complex games with a ball which is characterized by precisely
defined goal, a wealth of natural forms of movement, the diversity movement structures, outlined a
situational player deal (contact sports) and the need for creative and organized the implementation
of the technical and tactical elements in situational conditions. Level of individual attacks or segments thereof, as the presumed basic structural unit of the game, it is possible to isolate in relation
to three criteria: the determination rules, the spacial - temporal autonomy and precise target orientation (Rogulj, 2009). Furthermore, to investigate the differences between the frequency and success
of rubble in relation to the success of the team (Apitzs et al., 1997, Taborsky, 2008), the influence of
the elements of tactics and the impact on the performance variables finale attack on the final result
of the match (Srhoj et al., 2001, Rogulj et al., 2004, Rogulj et al., 2009). Based on the results yielded 3
key parameter cumulative team’s performance: efficiency rubble, stop attacks because of a technical
error and efficiency of the attack. It is in these variables differed first 4 teams from the other teams
in the tournament.
From the foregoing it is evident that situational efficiency is a very important parameter to
observations handball game and as such occupies a growing place in the handball experts in analyzing and preparing tactics for your team. Recent studies have more complex and more precise in
drawing conclusions that may be of crucial importance in the preparation matches. It has been found in previous studies that the effectiveness of situational variables largely determine the outcome
of the handball matches (Foretić et al., 2010, Rogulj, 2009). In determining the final result handball
highest quality have prognostic variables final action attacks (Rogulj, 2001). Undoubtedly the success
of shots on goal direct impact on the flow of results and final outcome of the game (Rogulj, 2001).
METHOD
The sample of this research entities representing all shootings carried out during the 10 matches of the World Championship held in Croatia handball 2009th year. Analyzed matches of the first
round of competition (Main Round) observed a total of 10 different randomly selected matches
within all groups in order to obtain the most reliable pattern. Observed the Croatian national team
matches, Spain, Germany, France, Hungary, Macedonia, Sweden, Denmark, Saudi Arabia and Serbia. The sample of variables is made in such a way that the observed frequency of balls directed at
the goal throwing hand you have those down and lined up in relation to how the ball is addressed.
Two parameters are set observation, and this parameter is hand position at the time of the
ejection direction of the ball and parameter kicking at goal. When shooting at the goal, the division
130
Proceedings of the Thematic Conference
Differences in Directional Kicking Against the Position of Throwing Hand in Handball
has been made on the situation, “1” and “2”. The situation involving one shot without deflection of
the body or with a tilt to the side of throwing hand. hands, while the situation involving 2 shot deflected into the side of the body opposite the of throwing hand.
Parameter directional kicking at goal was observed through three positions that are marked
sectors “1”, “0” and “2”. Each sector of space is covered by a meter. Sector “1” is included angle closer
to the goal, the sector “0” is included middle bare, while the sector is “2” represents a further goal angle chi-square test was used to determine the difference between the frequencies of different modes
of shooting on goal compared to the two analyzed variables: the position of the ball at the time of the
ejection direction and shooting.
Picture 1. Segments observed depending
on the position of bare hands of throwing hand.
RESULTS
Table 1. Code describing the situation in the position of the hands relative to the direction of
sending a ball
Code
Description
S1
Shot without deflection in closer angle of goal
S2
Shot without deflection in further angle of goal
S3
Shot without deflection in the middle of goal
S4
Shot with opposite deflection in closer angle of goal
S5
Shot with opposite deflection in closer further angle of goal
S6
Shot with opposite deflection in the middle of goal
Table 2.
Observed and expected frequencies observed in relation to the position of the hand and
the direction of sending a ball
Code
OP
OC
Oc-1
Oc-2
Hand
Frequency
S1
450
238,5
414
63
2
138
S2
606
238,5
414
63
2
39
S3
138
238,5
414
63
2
12
S4
39
238,5
1
450
S5
186
238,5
1
606
S6
12
238,5
1
186
Tematski zbornik radova
131
Burger, A., Rogulj, N., Foretić, N., Jelaska, I., Bjelanović, L.
Table 2. shows the observed and expected frequencies are divided into six possible situations.
Most of the observed frequency code-named S2 and rubble without further deflection angle of the
goal. Specifically it was to be expected, because the position of goalkeeper and technical performance of rubble player allows an attacker to easily realizes shot goal (Rogulj, 2003). Further goal angle so
often becomes a logical choice for the shooting because the goalkeeper is usually not well placed in
relation to the ball (Rogulj, 1985). Reasons for frequent shooting at his side are primarily biomechanical nature. Biomechanics shot is best manifested in the open position, which kicks forearm relative
to the upper arm that provides the most convenient way for implementing the handball on the goal
(Multon, 1998). Techniques during the cast shot the ball in the technical execution of the attacker
creates such positioning attackers who mostly choose to realize the goal kick into the opposite corner.
Table 3. Observed frequency relative to arm position and direction of the ball making a
calculated percentage
Direction of impact
In way of throwing
hand (near angle)
In way opposite
of throwing
hand(further angle)
Total
In the middle
On way of
throwing hand
450 (92%/38%)
138 (92%/12%)
606 (77%/50%)
1194 (83%)
On way opposite of
throwing hand
39 (8%/16%)
12 (8%/5%)
186 (23%/79%)
237 (17%)
Total
489 (34%)
150 (10%)
792 (56%)
1431
throw
Chi-square 61,52 ;df 2 p ,00
DISCUSSION
Total Shots deflection is six times smaller than shots on goal without deviation (Table 3). The
reason is that hitting is typical for this type of position when the players who play the right hand find
themselves in positions outside right, or right-wing. Namely because of the frequent situation when
crossing handball comes to changes positions and players find themselves on the above-mentioned
places where the ejection angle ball this way of realizing favorable. The problem that is evident in
sports where they need players who play with the left hand on the outside right position and the
right wing was visible within this research because the few teams play with right-handed in these
positions who are just in this way realize their impact. Determining the impact of handball players
in parameter situational efficiency were analyzed by many experts (Rogulj, 1996, Gutierrez, 2011).
Players in the selection of shots usually choose areas with the goal frames because setting
goalkeepers who are mainly found in the central space, and my reaction is trying to move to a central position addressed the ball (Rogulj, 2000). It is evident that blows in the middle goal deviate
significantly from the other studied the situation, and such impacts are mainly used in shock with
wing position or positions with the realization six meters when defending goalkeeper starts to leave
the goal area and shortening angle shooting at the goal. That total number of observed frequencies
shots without drift is an important indicator that can direct the goalkeeper and defense to set up the
defense in relation to an offensive position (Foretić, 2010).
The frequency of the dominant shooting hand without deflection is largely represented in elite
players that just such a way to favor shooting lightest addressed through ball found its way to the goal.
132
Proceedings of the Thematic Conference
Differences in Directional Kicking Against the Position of Throwing Hand in Handball
CONCLUSION
This research was presented the useful information that can be used to prepare for the match,
as well as a way to train players and a goalkeeper in handball. It is evident from the results that there
is a statistical significance between throwing hand and angle in which the ball shoots. On a side arm
of throwing hand waste 83% of shots on goal, while the opposite impact by of throwing hand only
accounts for 17% of shots on goal. Maximum number of strokes in the end without further deflection
angle. The reason for this selection of shots at the attackers was the fact that the attackers have favorable biomechanics shot . Biomechanics shot on goal is the assumption that players shoot at goal use
without deviation because these pieces are simpler and more concrete realization of the principle
and achieving goals.
In realizing the wing positions gatekeepers are placed on the first post and wingers decide
shoot mostly in the opposite corner, which leaves open the gatekeepers for implementation. Players
on the positions in the attack shot selection performed with putting up a defense against them, as
well as goalkeeper position is set to the position of striker.
When the shot with deflection are characteristic six times less focus total shots on goal. Such
shots are less common and are used when the players find themselves in situations that they are such
a simple way of realization and to build up his hands at the moment the shot angle achieves better
realization. Characteristic way of realization of such a goal is in the right position and right back and
wing positions and pivot is on the right end position of the goal area. Kicks from these positions like.
“eret” mostly end up in the opposite corner of the goal because the position of the hand that with stretched such that generally it is the position from which you can easily scores the goal. Shock with
the first deflection angle are rare and used it quite a few players who are able to use a good quality
wrist to trick the goalkeeper.
A survey was conducted on a sample of top handball teams can be a guideline as gatekeepers
tactical preparation before the match, as well as how to improve cooperation between the defense
and the goalkeeper.
REFERENCES
1. Apitzs, E., Liu, W.H. (1997). Correlation between field dependance-independance and handball
shooting by Swedish national male players, Perceptual and Motor Skills, 84, 1395-1398
2. Czerwinski, J. (1998). Statistical analaysis of the men’s European Championship held in Italy in
1998. EHF Periodical Handball, 2, 16-19.
3. Delija, K., Šimenc, Z. (1994). Utjecaj nekih općih i situacijskih motoričkih sposobnosti i znanja
na uspjeh u rukometu, Kinezilogija, 26, 51-54.
4. Foretić, N., Rogulj, N., Trninić, M. (2010). The influence of situation efficiency on the result of a
handball match. Sport Science, 3(2), 45-51.
5. Foretić, N., Uljević, O., Prižmić, A (2010). Neke metrijske karakteristike testova za procjenu
brzine leta lopte tokom jednoručnog izbačaja. SportLogia, 6(2), 59-64.
6. Gutiérrez Aguilar, Ó., Ruiz Gómez, J.L., Ramis Claver, J. (2011). Using DEA to Assess the
Efficiency of Handball Teams. EHF Scientific Conference 2011. Science and Analytical Expertise
in Handball. Vienna. pp. 248-251.
7. Malić, Z. (1999). Rukomet – pogled s klupe, Kustoš, Zagreb.
8. Multon F. (1998). Biomedical Simulation of Human Arm Motion, In Proc. of European Simulation
Multiconference, Manchester, pp. 305.
9. Ohnjec, K., Vuleta, D., Milanović, D., Gruić, I. (2008). Performance indicators of teams at the
2003 world handball championship for women in Croatia, Kinesiology, 40(1), 69-79.
Tematski zbornik radova
133
Burger, A., Rogulj, N., Foretić, N., Jelaska, I., Bjelanović, L.
10. Ohnjec, K. (2012). Vrednovanje različitih vrsta napada u rukometnoj igri temeljem njihova
početka, ishoda, trajanja i broja dodavanja (Doktorska disertacija). Zagreb: Kineziološki fakultet
Sveučilišta u Zagrebu.
11. Pokrajac, B. (2008). EHF Men’s Euro 2008 – Analysis, discussion, comparison, tendencies in
modern handball, EHF Periodical.
12. Rogulj, N. (1985). Struktura psihomotoričkog prostora vratara u rukometu. (Diplomski rad),
Split: Filozofski fakultet u Zadru-Studiji odgojnih područja u Splitu.
13. Rogulj, N. (1997). Utvrđivanje učinka igrača u rukometu putem parametara situacijske
učinkovitosti. 6. Ljetna škola pedagoga fizičke kulture. Rovinj, str. 116-118.
14. Rogulj, N. (2000). Differences in situation-related indicators of handball game in relation to the
achieved competitive results of the teams at 1999 World Championship in Egypt. Kinesiology, 32
(2), 63-74.
15. Rogulj, N. (2000). Tehnika, taktika i trening vratara u rukometu. Fakultet prirodoslovnomatematičkih znanosti i odgojnih područja u Splitu, Zavod za fizičku kulturu. Split. str. 7-8.
16. Taborsky, F. (1996). The 1995 Women’s Junior World Championship. EHF Periodical Handball,
2, 7-9.
134
Proceedings of the Thematic Conference
Vrednosti različitih indeksa specifične izdržljivosti merene u anaerobno alaktatnom režimu rada kod vrh. mladih vaterpolista
UDK: 797.253:612.766
VREDNOSTI RAZLIČITIH INDEKSA SPECIFIČNE IZDRŽLJIVOSTI
MERENE U ANAEROBNO ALAKTATNOM REŽIMU RADA KOD
VRHUNSKIH MLADIH VATERPOLISTA
Zoran Bratuša, Milivoj Dopsaj
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
UVOD
Specifičnost sredine u kojoj se vaterpolo igra postavlja motoričke zahteve igračima u igri a
samim tim i trenerima u trenažnom procesu. Pored zastupljenosti osnovnih kretnji (plivanje), u
vaterpolu je zastupljen i veliki broj specifičnih kretnji u horizontalnom i vertikalnom položaju. Sama
struktura vaterpolo igre postavlja zahteve trenerima u trenažnom radu gde se većina specifičnih elemenata realizuje maksimalnim i submaksimalnim intenzitetom, odnosno u vremenskom intervalu
do 15 sekundi. Ako znamo da se oko dve trećine (63%) motoričkih aktivnosti za vreme utakmice
odvija u vertikalnoj poziciji, a jedna trećina (37%) u horizontalnoj poziciji (Dopsaj & Matković, 1994)
i da se u tim pozicijama izvodi i veliki broj specifičnih elemenata tehnike sa loptom (dodavanja,
primanja, šuteva na gol), bez lopte (prebačaji, iskoci, blokovi), kontakti sa protivničkim igračem
(dueli), bez kontakta sa protivničkim igračem /stavovi/, (Bratusa et al., 2003), osnovni mehanizam
održavanja igrača u optimalnom položaju u vodi i efikasnog izvođenja tehnike posledica je udaraca nogama. Efikasnost u igri je posledica trenažnog rada, odnosno adekvatne pripreme koja će
omogućiti postizanje željenog cilja u igri. Ako se ove informacije posmatraju u odnosu na energetske siteme organizma, većina specifičnih elemenata tehnike se realizuje u anaerobno alaktatnoj
energetskoj zoni. Dati elementi su zasnovani na efikasanom radu nogama u vodi i to primenom dve
osnovne tehnike: udarci nogama prsno ili „bicikl“. Osnovni cilj ovog rada je definisanje vrednosti
različitih indeksa specifične izdržljivosti merene u vodi u anaerobno alaktatnom režimu rada kod
vrhunskih vaterpolista kadetskog uzrasta.
METOD
Uzorak ispitanika je sastavljen od 29 vaterpolista juniora prosečne visine 185.2 cm, težine
81.7 kg, starosti 15.8 godina i prosečnog trenažnog staža 7.4 godine. Igrači su testirani premenom
dve različite metode: teziometrijskom metodom vučenja u mestu udarcima nogama prsno i metoda
održavanja u vertikalnoj poziciji sa dodatnim opterećenjem udarcima nogmam „bicikl“ sa rukama u
uzručenju i to:
x Tenziometrijska metoda vučenja u mestu udarcima nogama prsno – igrač se nalazi u vodi
u horizontalnom položaju realizuje udarce nogama prsno u mestu pri čemi je rukama
oslonjen na loptu. Jedan kraj kanapa je zakačen za sondu, dok je drugi kraj vezan za
pojas sa naramenicama koji je na igraču. Karakteristike sile vuče su se merile pomoću
tenziometrijske sonde visoke rezolucije (Dopsaj, 2010) a rezultat se automatski beleži u
program kompjutera koji zapisuje sve karakteristike F-t krive u vremenskom intervalu od
15s nakon čega se program sam isključuje (Fmax – maksimalna sila, izražen u N; RFD –
Tematski zbornik radova
135
Bratuša, Z., Dopsaj, M.
gradijent prirasta sile, izražen u N/s; ImpF – impuls sile, izražen u Ns; MT - masa tega kao
dodatnog opterećenja, izražen u kg).
x metoda održavanja u vertikalnoj poziciji sa dodatnim opterećenjem udarcima nogmam
„bicikl“ sa rukama u uzručenju – igrač u mestu reealizuje naizmenične udarce nogama
„bicikl“, oko regiona karlica-stomak mi je vezan pojas za koji su zakačeni tegovi. Vaterpolista
održava telo u vertikalnom položaju do otkaza sa rukama u uzručenju, gde laktovi i vrh
brade treba da budu iznad površine vode sa pozicijom glave u normalnom vertikalnom
položaju. Svaki igrač je testiran sa četri različite težine (2, 5, 8 i 14 kg). Vreme je mereno
metodom hronometrije, a testiranje se zaustavljalo kada igrač odustane od pokušaja, ili se
brada i/ili laktovi urone u vodu. Metodom matematičkog modelovanja dobijeni su rezultati
kojima je definisana zavisnost opterećenja-vremena održavanja u zadatoj poziciji (Dopsaj
& Thanopoulos, 2006a; 2006b).
Nakon izračunavanja rezultata izvedeni su ineksi anaerobno alaktatne izdržljivosti i definisan
kao:
- odnos ostvarenih karakteristika sile vuče:
x Index ΔFmax15/5 – odnos između prosečne vrednosti maksimalne sile Fmax intervala od 1 do
5 sekunde i od 11 do 15 sekunde,
x Index ΔImpF15/5 – odnos između prosečne vrednosti impulsa sile ImpF intervala od 1 do 5
sekunde i od 11 do 15 sekunde,
x Index ΔRFD15/5 – odnos između prosečnog gradijenta razvoja sile RFD inetrvala od 1 do 5
sekunde i od 11 do 15 sekunde.
-odnos dodatnog opterećenja:
x Index ΔMT15/5 – odnos između prosečne vrednosti mase tega MT inetrvala od 1 do 5
sekunde i od 11 do 15 sekunde
Rezultati su analizirani metodom osnovne deskriptivne i komparativne statistike, primenom
ANOVE i studentovog t testa..
REZULTATI
Rezultati deskriptivne statistike za sve posmatrane varijable, odnosno indekse anaerobno laktatne izdtžljivosti dati su u Tabeli 1 (srednja vrednost, standardna devijacija, keficijent vbarijacije,
maksimum i minimum).
Tabela 1. Deskriptivni statistički pokazatelji
ΔMT15/5
ΔFmax15/5
ΔImpF15/5
ΔRFD15/5
Mean
63.00
8.20
8.77
10.91
SD
6.40
9.13
7.19
26.59
cV
10.16
111.27
81.97
243.63
Min
52.42
-16.58
-14.46
-110.82
Max
75.99
22.18
17.33
33.97
Rezultati su pokazali da su vrednosti indeksa specifične izdržljivosti u anaerobno-alaktatnom
režimu naprezanja merene metodom vučenja u mestu (noge prsno) sledeći: za (ΔFmax15/5 = 8.20±9.13,
136
Proceedings of the Thematic Conference
Vrednosti različitih indeksa specifične izdržljivosti merene u anaerobno alaktatnom režimu rada kod vrh. mladih vaterpolista
cV%=111.27; ΔImpF15/5 = 8.77±7.19, cV%=81.97; ΔRFD15/5 = 10.91±26.59, cV%=243.63), odnosno
da su vrednosti indeksa specifične izdržljivosti merene metodom održavanja u vertikalnoj poziciji
sa dodatnim opterećenjem (noge „bicikl“) na nivou od ΔMT = 63.00±6.40, cV% = 10.16. Rezultati
ANOVE su pokazali da se vrednosti indeksa specifične izdržljivosti statistički značajno razlikuju na
nivou F=94.91, p=0.000 (Tabela 2).
Tabela 2. Rezultati ANOVE
ANOVA
Source of Variation
SS
df
MS
F
P-value
F crit
Between Groups
62844.73
3
20948.24
94.91
0.000
2.686
Within Groups
24721.3
112
220.7259
Total
87566.03
115
Rezultati Studentovog t testa su pokazali postojanje statistički značajne razlike samo između vrednosti indeksa specifične izdržljivosti mereno metodom održavanja u vertikalnoj poziciji (ΔMT 15/5) u odnosu na sva tri indeksa specifične izdrđljivosti karakteristika sila vuče (ΔFmax15/5, ΔImpF15/5 i ΔRFD15/5)
merenih metodom vuče udarcima nogama prsno na nivou p=0.000, dok se indeksi specifične izdržljivostioni karakteristika sila vuče (ΔFmax15/5, ΔImpF15/5 i ΔRFD15/5) međusobno statistički značajno
ne razlikuju.
DISKUSIJA
Anaerobno alaktatna izdržljivost vaterpolista veoma je važna osobina igrača i predstavlja jedan jedan od faktora koji utiču na kvalitet igre svakog pojedinca. Procenu pripremljenosti igrača
možemo vršiti i primenom korišćenih metoda i testova pomoću izračunavanja indeksa anaerobno
alaktatna izdržljivost. Vrednosti dobijenih rezultata različitih indeksa specifične izdržljivosti pokazuju da kvantitativne (numeričke) vrednosti indeksa zavise od uslova u kojim se izdržljivost meri.
Kako su indeksi dobijeni merenjem na dva različita načina, u horizontalnom i vertikalnom položaju,
predpostavka je se dobijene razlike vrednosti indeksa između dve metode merenja najverovatnije
razlikuju zbog uslova položaja tela u vodi.
Indeks izračunat testiranjem igrača u vertikalnom položaju (ΔMT = 63.00±6.40) je diskriminativniji u odnosu na indekse izračunate testiranjem igrača u horizontalnom položaju (ΔFmax15/5,
ΔImpF15/5 i ΔRFD15/5) gde je srednja vrednost za ΔFmax = 8.20±9.13, za ΔImpF = 8.77±7.19 i za ΔRFD
= 10.91±26.59. Najverovatniji razlog za to je vertikalna pozicija tela igrača tokom testa i zadatak
maksimalnog angažovanje zbog održavanja tela na površini. U vertikalnoj poziciji igrač mora da se
suprotstavi sili zemljine teže u uslovima smanjenog potiska vode na telo zbog položaja u kome se
igrač nalazi (manja površina tela izložena potisku vode). Takođe, sa aspekta hidrodinamike u vertikalnoj poziciji igrač mora da potiskuje veliku količinu vode nogama na dole kako bi se održao u
optimalnom položaju, dok se kod merenja metodom vučenja u mestu telo igrača nalazi u horizontalnoj poziciji, pa je i veća površina tela izložena sili potiska, sa jedne strane, dok sa druge, potiskivanje
vode nogama u horizontalpravcu više pogodije i uslovljava fenomen smicanja slojeva vode (fenomen
pojave „laminata“), ta je i sam oslonac tj. otpor vode radu nogu manji, pa verovatno i energetski manje zahtevan.
Tematski zbornik radova
137
Bratuša, Z., Dopsaj, M.
ZAKLJUČAK
Vrednosti različitih indeksa specifične izdržljivosti merene u anaerobno alaktatnom režimu
rada pokazuju da različiti položaji tela u vodi i načini merenja pružaju veću ili manju diskriminativnost rezultata pa samim tim pruža i bolju ili lošiju informaciju trenerima. Pored različitog položaja
u vodi moguće je da su i različite tehnike udaraca nogama u vodi, u horizontalnom položaju udarci
nogama prsno, a u vertikalnom udarci nogama „bicikl“, uticale na veliku razliku u diskriminativnosti
rezultata. Za buduća istraživanja svakako da treba ispitati vrednosti različitih indeksa izdržljivosti u
ustom položaju različitim tehnikama.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. Bratusa, Z., Matkovic, I., Dopsaj, M. (2003). Model characteristics of waterpolo players movements
in the vertical position during the competition. Biomechanics and Medicine in Swimming 9,
Editet by Jean-Claude Chatard, Department of Biology and sport medicine, University of SaintEtienne, Publications de L’Universite de Saint-Etienne, Saint-Etienne, France, pp. 481-6.
2. Dopsaj, M., Matković, I. (1994). Motoričke aktivnosti vaterpolista u toku igre. Fizička kultura,
Beograd, 48(4), 339–347.
3. Dopsaj, M., Thanopoulos, V. (2006a). Generalna validacija metode za procenu radne pripremljenosti vrhunskih vaterpolista u vertikalnoj plivačkoj poziciji. Sportska Medicina, 6(2), 2840.
4. Dopsaj, M., Thanopoulos, V. (2006b). The structure of evaluation indicators of vertical swimming
work ability of top water polo players. Revista Portuguesa de Ciencias do Desporto (Portugese
Journal of Sport Sciences), 6(2), 124-126.
5. Dopsaj, M. (2010). Pulling force characteristic of 10 s maximal tethered eggbeater kick in elite
water polo players: A pilot study. XI International Simposium of Biomechanics and Medicine in
Swimming, pp 69-71, Oslo, Norway.
6. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., Black, W. (1995). Multivariate Data Analysis: With readings
(Fourth Ed.), Prentice-Hall International, Inc.,USA.
7. Smith, HK. (1998). Applied physiology of water polo. Sports Medicine, 26(5), 317–334.
138
Proceedings of the Thematic Conference
Study on the Effectiveness of Element Technical: Attack on the Line II
UDK: 796.325.052.242
STUDY ON THE EFFECTIVENESS OF ELEMENT TECHNICAL:
ATTACK ON THE LINE II
Dana Simona Turcanu
Doctoral Students at Transylvania University of Brasov, Romania
INTRODUCTION
Worldwide voleyball evolution knows a special dynamic, both in terms of developing the content and the impressivness of the game, and also regarding the popularity and spreading area, natural
consequence of the policy, which FIVB practice consistently in this direction. (Cojocaru, 2007, pp. 9).
The continuous progress of the volleyball game, can not be designed and built without a correlated, integrative approach of all the performance components, starting from the human resources (athletes, technicians), scientific resources (research, methodology, medicine), technical-tactical
and organizational (specialized units, competitive systems, management) and up to intimacies of
the preparation process, the content of training and game – programming, methods and means,
control, supervision, directing, evaluation, technical-tactical actions, game models etc. (Ioniță, M.,
2007, pp. 41, quoted in the Cojocaru et al., 2011, pp. 285).
In the context of the performance perspective in a volleyball game, we consider that improvement and contionous modernization are necessary, not through a simple knowledge selection,
but through a restructuring of the entire performance system, in relationship with the appereance
of the surprise element in the first phase of the game. This surprise element can only be, in our acknowledgment the II-line attack.
MATERIAL AND METHODS
Starting from the current analysis on performances in worldwide volleyball and from our internal (domestic) realities (Women’s National Championship, Division A1), I considered appropriate,
to conceptual approach the Romanian volleyball performance optimization strategy, by comparing
the results of II-line attack registration, between two romanian teams and one from the italian championship and also their report on the final result of the official volleyball game effectiveness.
Hereby, we are trying to find an answer to the question: „is the II line attack an element of
safeness or efficiency?
For a better presentation, I tried to use the descriptive methods in order to provide an accurate
picture of the analyzed situation.
Tematski zbornik radova
139
Turcanu, D. S.
RESULTS AND DISCCUSION
The results of the weight of the II-line attack from the total number of attack actions and its
efficiency in the Competition Season (Table 1).
Table 1. II-line weight attack
Team
II-line attack
Efficiency
Information source
CSU Medicina Tg.Mureș
29%
25%
Own Data Volley program
Dinamo București
24%
45%
Own Data Volley program
Foppapedretti Bergamo
28%
68%
www.goalwire.com
Comparative results in relationship with the efficiency of the II-line attack at the match played
in the 2011-2012 competition season (final score 3-0) between CSU Medicina Tg. Mures – host team
(Table 2) and Dinamo Bucuresti – guest team (Table 3).
Table 2. II-line attack efficiency - CSU Medicina Tg. Mures
Total attacks (%)
103 (100%)
Total II-line
attack (%)
Effective actions
II-line attack (%)
Effective actions
II-line attack score
5 (38,47%)
13-11 (set 1)
16-12 (set 1)
11-11 (set 2)
7-4 (set 3)
11-7 (set 3)
13 (12,63%)
Table 3. II-line attack efficiency - Dinamo Bucuresti
Total attack (%)
Total II-line attack
(%)
Effective actions
II-line attack (%)
Effective actions
II-line attack score
78 (100%)
6 (7,70%)
0 (0%)
-
The II-line action attack efficiency at the match played in the 2011-2012 competition season
(final score 2-3) between Foppapedretti Bergamo – host team and Rebecchi Piacenza – guest team
(Table 4).
Table 4. II-line attack efficiency - Foppapedretti Bergamo
Total attacks (%)
115 (100%)
140
Total II-line attack (%)
25 (21,74%)
Effective actions
II-line attack (%)
Effective actions
II-line attack score
9 (36,00%)
9-9 (set 1)
17-16 (set 1)
8-13 (set 2)
10-17 (set 2)
15-23 (set 2)
2-5 (set 3)
3-2 (set 4)
5-8 (set 4)
4-5 (set 5)
Proceedings of the Thematic Conference
Study on the Effectiveness of Element Technical: Attack on the Line II
II-line attack statistic on the team CSU Medicina Tg. Mures in the tour phase of the National
Championship, Division A, 2011-2012 (11 official games) through the use of Data Volley program
(Table 5).
Table 5. II-line attack efficiency - CSU Medicina Tg. Mures
II-line
attack
Phase I
II-line
attack
Phase II
Total
II-line
attacks
II-line
decisive
attack
II-line
decisive
attack to the
15 point
II-line
decisive
attack to the
20 point
II-line
decisive
attack to the
25 point
6
73
79
26 (32,92%)
17
(65,39%)
4
(15,39%)
5
(19,22%)
CONCLUSIONS AND PROPOSALS
Analyzing table 1 and comparing the technical-tactic level that is played in the two championships (Romanian Championship and Italian), we conclude that the II-line attack efficiency is
proportional with the value of the two high above mentioned championships, doubled by the place
that the teams , subject of this study, occupy in the ranking.
The content of the game and of the technical-tactic actions knows a regress tendency in what
involves using the II-line attack, and most of all its efficiency during the time of the entire match,
which derives from studying tables 2 and 3.
Using the II-line attack in the second phase of the game emerges significantly from using the
same technical element in the first phase of the volleyball game. Likewise, at the team from Targu
Mures, using the II-line attack is above superior until the 15 point of every set, which shows that, this
technical element can be considered in the general strategy of the team game, like a safeness element
and not an efficiency one.
All this investigation, aims the continuous progress of the volleyball game, and implicitly the
internal performance strategies allignment to the trends and guidelines of the modern game, which
is always based on surprising the opponent. In the area of volleyball trainning, simultaneously with
the methodological orientation of modeling the trainning content, is required the implementation
in the II –line attack of the tactic-colective structure, as a surprise element in the strategy of approaching an official game.
The expansion of the sportive performance by permanent connection to the new, must be in
accordance and resonance wiht the own real resources and with the tendencies which manifest in
the actual volleyball performance. Our initiative represents „a high ball at the net” for the present
and future volleyball coaches who want to improve the game quality on one side, through using the
II-line attack safeness element and also to increase the game capacity by framing this tehnical element in the efficient category.
Tematski zbornik radova
141
Turcanu, D. S.
REFERENCES
1. Bocos, M., Ciomos, F. (2011). Design and evaluation of training sequences, Publishing House
Casa Cărții de Știință, Cluj Napoca.
2. Cojocaru, A. (2007). Model and modeling in reading performance, Publishing House Universitaria
din Craiova.
3. Cojocaru, A., Cojocaru, M., Turcanu, F., Turcanu, D. (2011). Actualization and tendencies in
Romanian soccer, high performance, Palestrica Mileniuluim III, 12, 3.
4. Epuran, M. (2005). Research methodology the bodily activities, Publishing House Fest, București.
5. Ionita, M. (2007). The game of volleyball training modeling from the perspective of regulation
changes, Publishing House Universitaria, Craiova.
6.
Monteiro, D. (2003). Orientational motivation for the practice of sports, In: „Science of sports”.
33 – Journal published under the auspices of M.T.S și M.E.C.
142
Proceedings of the Thematic Conference
Komparativna analiza određenih morfoloških karak. i motoričkih sposobnosti odbojkašica kadetskog uz. rep. S. i C. G.
UDK: 796.325.012.1-055-2(497.1+497.16)
KOMPARATIVNA ANALIZA ODREĐENIH MORFOLOŠKIH
KARAKTERISTIKA I MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI ODBOJKAŠICA
KADETSKOG UZRASTA REPREZENTACIJA SRBIJE I CRNE GORE
Goran Nešić, Miloš Obradović, Milan Sikimić, Vladimir Ilić,
Nikola Majstorović, Saša Đurić
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
UVOD
Sportske igre, samim tim i odbojka, razlikuju se od drugih sportskih grana, pre svega po mnogostrukim i stalno promenljivim situacijama u toku igre, koje pred igrače postavljaju velike zahteve.
Odbojka je složena sportska igra, koja obiluje raznovrsnim formama kretanja. Ona bi mogla da se
definiše, kao “polistrukturalni kompleksni sport (Janković i Marelić, 1995).
Istraživati motoričke sposobnosti odbojkašica, znači saznavati činjenice vezane za opštu i
specifičnu motoriku u kolektivnoj sportskoj igri - odbojci i njenu primenu u neposrednoj odbojkaškoj
praksi, koja ima za cilj povećanje efikasnosti u toku sportskog nadigravanja. U sportu kao što je
odbojka, takmičarska uspešnost i efikasnost igre u velikoj meri zavisi od fizičke pripremljnosti
(Nešić, 2008). U odbojci, kao i u svakoj drugoj sportskoj aktivnosti, nijedan tehnički element se ne
može valjano izvesti bez adekvatnih motoričkih sposobnosti, niti se motorička sposobnost može u
punoj meri ispoljiti bez optimalnih morfoloških osobina. Upravo u tom smislu se ogleda jedinstvo
motoričkih sposobnosti i morfoloških osobina.
Cilj ovog rada je da se definiše model za procenu generalnog nivoa pripremljenosti odbojkašica.
Na taj način će se definisati jednostavan i trenažno operativan metod testiranja odbojkašica kadetskog
uzrasta, a dobijeni rezultati će moći da se koriste u procesu etapno-trenažnih provera utreniranosti,
za praćenje dugoročnog trenažnog procesa, kao i kod postupaka odlučivanja i izbora perspektivnih i
najkvalitetnijih odbojkašica koje bi učestvovale na elitnom internacionalnom nivou.
METOD
Ovo istraživanje je transverzalnog tipa, jer je osnovni cilj ovog istraživanja utvrđivanje i uporedna analiza trenutnog stanja fizičkog statusa i motoričkih sposobnosti odbojkašica. Merenja su
obavljena u sali Sportskog društva Crvena Zvezda u Beogradu (reprezentacija Srbije), odnosno hala
„Morača“ u Podgorici (reprezentacija Crne Gore) u standardnim uslovima i korišćenjem standardnih
protokola u prepodnevnim časovima. Pre motoričkog dela testiranja sprovedeno je zagrevanje u
trajanju 15 minuta koje su činile vežbe oblikovanja i aerobne vežbe umerenog intenziteta. Prilikom
merenja motoričkih varijabli svaki ispitanik je imao 2 pokušaja, gde je pauza između pokušaja trajala
minimum 2 minuta. Prilikom obrade podataka je korišćen bolji pokušaj. Antopometrijske dimenzije
su merene na sledeći način:
Tematski zbornik radova
143
Nešić, G., Obradović, M., Sikimić, M., Ilić, V., Majstorović, N., Đurić, S.
VISINA TELA - „Meri se antropometrom po Martinu na ispitaniku koji stoji u standardnom
stojećem stavu na čvrstoj, vodoravnoj podlozi. Ispitivač stoji sa leve strane ispitanika tako da mu linija ramena ispitanika seče grudnu kost pod pravim uglom. Antropometar se stavlja iza leđa ispitaniku, vertikalno, da bar u jednoj tački dodiruje telo. Desnom rukom ispitivač drži antropomentar tako
da palcem i kažiprstom pomera klizni prsten a sa ostala tri prsta drži antropometar, a levom rukom
drži vrh horizontalne šipke tačno na sredini temena ispitanika. Čita vrednost i saopštava zapisničaru
dok je instrument na ispitaniku.“ (Macura, 1997).
MASA TELA- ,,Meri se Portabl vagom. Pre početka merenja portabl vagu postaviti na čvrstu i
ravnu podlogu, proveriti tačnost (podešavanjem regulatorom tako da se nula na kružnoj skali poklopi sa izbaždarenom linijom na telu vage). Ispitanik u antropometrijskom odelu staje na vagu u uspravnom stojećem stavu. Izmerenu vrednost saopštavamo zapisničaru dok je ispitanik još na vagi.”
(Macura, 1997). BMI (Body Mass Index), određuje se po formuli: BMI = Tm / Tv2.
DOHVATNA VISINA SMEČA- Meri se centimetarskom pantljikom koja je predhodno zalepljena uz zid. Pre početka merenja ispitanik staje bočno okrenut (dominantna ruka uz zid) zidu, u
čarapama ili bos. Maleolus skočnog zgloba je prislonjen pantljiki, maksimalno ispruža dominantnu
ruku u vis. Merilac očitava sa pantljike maksimalnu vrednost do koje je ispitanik došao.
DOHVATNA VISINA BLOKA - Meri se centimetarskom pantljikom koja je predhodno zalepljena uz zid. Pre početka merenja ispitanik staje licem okrenut prema pantljiki, u čarapama ili bos,
nožni prsti su prislonjeni uz zid, sastavlja pete i maksimalno ispruži ruke u vis tako da srednji prst
jedne ruke preklapa isti prst druge ruke. Merilac očitava sa pantljike maksimalnu vrednost do koje
je ispitanik došao. Nakon što su izmerene telesna visina, telesna masa, dohvatna visina smeča i dohvatna visina bloka, sprovodi se i baterija testova. Skok u dalj iz mesta - Instrumenti: Merna traka,
centimetarska pantljika. Zadatak: Izvođenje maksimalnog skoka u daljinu. Skok se izvodi na ravnoj,
ali ne klizavoj površini. Skok se izvodi sunožno, kao i doskok. Meri se rastojanje od LINIJE ODSKOKA (PRSTI) do linije najbližeg otiska stopala na tlu. Merilac stoji sa strane kod mesta u visini doskoka, oko 120-150cm udaljen. Bacanje medicinke -Instrumenti: medicinka težine 2 kg, merna traka,
centimetarska pantljika. Zadatak: Bacanje medicinke u daljinu. Ispitanik uzima medicinku i staje
u početni položaj odmah iza linije. Sa obe ruke medicinkom pravi zamah nazad (iza glave) i maksimalnim pretklonom trbušnog zida izbacuje medicinku rukama u dalj. Ako ispitanik načini prestup,
bacanje se ponavlja. Sprint na 5m. Instrumenti: Foto ćelije (FITRO). Zadatak: Trčanje deonice od
5m za što kraće vreme. Ispitanik stoji na liniji starta, a merenje vremena započinje presecanjem
„startnog” zraka fotoćelije (kada ispitanik započne kretanje), a prekida se presecanjem „ciljnog” zraka fotoćelije. Sprint na 20m-Instrumenti: Foto ćelije (FITRO). Zadatak: Trčanje deonice od 20m za
što kraće vreme. Ispitanik stoji na liniji starta, a merenje vremena započinje presecanjem „startnog”
zraka fotoćelije (kada ispitanik započne kretanje), a prekida se presecanjem „ciljnog” zraka fotoćelije.
REZULTATI
Primenom korišćenih statističkih metoda za obradu podataka dobijene su informacije, koje
omogućavaju razumevanje i razmatranje predmeta i cilja istraživanja. Pre interpretacije rezultata,
potrebno je dati šifre svih varijabli, radi lakšeg praćenja dobijenih rezultata. Šifra varijabli: TV- telesna visina; TM- telesna masa; BMI- telesno maseni indeks; DVS- dohvatna visina smeča; DVB- dohvatna visina bloka; SUD- skok u dalj; BMed- bacanje medicinke; S5m- sprint na 5m; S20m– sprint
na 20m.
144
Proceedings of the Thematic Conference
Komparativna analiza određenih morfoloških karak. i motoričkih sposobnosti odbojkašica kadetskog uz. rep. S. i C. G.
Tabela 1. Deskriptivni pokazatelji varijabli morfološkog prostora ženske odbojkaške kadetske
reprezentacije Srbije i reprezentacije Crne Gore.
TV (cm)
TM (kg)
BMI (kg/m2)
DVS (cm)
DVB (cm)
SRB
CG
SRB
CG
SRB
CG
SRB
CG
SRB
CG
Srednja
Vrednost
179.4
172.2
68.29
60.38
21.2
20.44
233.1
223.7
230.7
222.9
Standardna
Devijacija
8.01
6.53
8.1
5.5
2.08
2
10.7
11.2
10.8
9.97
Minimum
156.7
156.5
46.4
49
16.7
17.15
201
201
200
200
Maksimum
189.8
184
89.6
70
25.5
24.8
246
243
244
239
U tabeli 1. su prikazani osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli morfološkog prostora testiranih odbojkašica Srbije i Crne Gore (u daljem tekstu SRB i CG). Na osnovu rezultata se može
tvrditi da je prosečna TV kod SRB 179.4 cm, dok je kod CG 172.2 cm. Prosečna TM iznosi 68.29kg,
dok je kod CG 60.38 kg. Prosečna vrednost Telesno-masenog idneksa na nivou SRB 21.2 kg/m2, a
kod odbojkašica CG 20.44 kg/m2 . Srednja vrednost dohvatne visine smeča za SRB i CG su 233.1cm,
223.7cm, odnosno dohvatna visina bloka 230.7cm, 222.9cm.
Tabela 2. Deskriptivni pokazatelji varijabli motoričkog prostora ženske odbojkaške kadetske
reprezentacije Srbije i reprezentacije Crne Gore.
SUD (cm)
Bmed (cm)
S5m
S20m
SRB
CG
SRB
CG
SRB
CG
SRB
CG
Srednja
vrednost
(AS)
208.1
198
979.0
753.6
1.22
1.49
3.50
3.49
Standardna
devijacija (SD)
17.3
12.7
109.8
83.6
0.08
0.14
0.15
0.25
Minimum
170
180
700
500
1.07
1.30
3.23
3.13
Maksimum
238
225
1275
900
1.37
1.79
3.83
4
.
U tabeli 2. su prikazani osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli motoričkog prostora testiranih odbojkašica SRB i CG. Na osnovu rezultata se može tvrditi da je srednja vrednost skoka u dalj
kod SRB 208.1, dok je kod CG taj iznos manji i iznosi 198 cm. Kod testa bacanje medicinki rezultati
pokazuju da je uspešnija SRB 979 cm, dok je CG postigla rezultate u iznosu 753,6. U rezultatima
trčanja na 5m SRB su postigle srednju vrednost od 1.22s, dok je CG postigla 1,49s.
Tematski zbornik radova
145
Nešić, G., Obradović, M., Sikimić, M., Ilić, V., Majstorović, N., Đurić, S.
DISKUSIJA
Iz navedenih rezultata motoričkih i morfoloških varijabli može se videti da postoji znatna
razlika dveju reprezentacija kadetskog uzrasta. Jedine varijable koje nemaju značajnu statističku razliku su BMI i S20m. Na grafikonu 1. prikazani su deskriptivni pokazatelji morfoloških karakteristika odobojkašica kadetskih reprezentacija Srbije i Crne Gore, sa rezultatima T-testa i nivooam
značajnosti razlika između odbojkašica dve reprezentacije, dok gragikon 2. prikazuje deskriptnivne
pokazatelje motoričkih sposobnosti.
* p -vrednost: nivo statističke značajnosti na nivou p < 0.05
*t- rezultat T-testa
Slika 1. Grafički prikaz deskriptivnih pokazatelja morfoloških karakteristika odbojkašica kadetskih
reprezentacija Srbije i Crne Gore, sa rezultatima T-testa i nivoom značajnosti razlika
između odbojkašica dve reprezentacije
Na osnovu obrađenih rezultata dobivenih T- testom, može se zaključiti sledeće: Telesno maseni indeks obe reprezentacije su približno iste i ne postoji statistička razlika. Rezultat T- testa iznosi
294, dok je p=0,202. (na grafikonu „telesno maseni indeks“ prikazan je bez sive pozadine iza rezultata, po SPSS- u predstavlja da ne postoji značajna statistička razlika). Telesna visina se statistički razlikuje i visina kod reprezentativki Srbije je viša. Rezultat T- testa za obe reprezentacije iznosi 3.429,
dok je p=0,001. Telesna masa se statistički razlikuje i težina kod reprezentativki Srbije je veća. Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 3,847, dok je p=0,001. Dohvatna visina smeča („dohvatna
visina dominantne ruke“ u grafikonu) se statistički razlikuje i ista je veća kod reprezentativki Srbije.
Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 2,208, dok je p=0,032. Dohvatna visina bloka („dohvatna visina obema rukama“ u grafikonu) se statistički razlikuje i ista je veća kod reprezentativki Srbije.
Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 2,342, dok je p=0,024.
146
Proceedings of the Thematic Conference
Komparativna analiza određenih morfoloških karak. i motoričkih sposobnosti odbojkašica kadetskog uz. rep. S. i C. G.
Slika 2. Grafički prikaz deskriptivnih pokazatelja motoričkih karakteristika odobjkašica kadetskih
reprezentacija Srbije i Crne Gore, sa rezultatima T-testa i nivoom značajnosti razlika
između odbojkašica dve reprezentacije.
Skok u dalj iz mesta se statistički razlikuje i uspešnija je reprezentacija Srbije. Rezultat T-testa
za obe reprezentacije iznosi 2.260, dok je p=0,029. Bacanje medicinki se statistički razlikuje i u ovom
testu su reprezentativke Srbije znatno uspešnije. Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 7.895,
dok je p=0,001. Rezultati na Sprintu 5m pokazuje najveću razliku u motoričkim testovima gde je i u
ovom testu uspešnija reprezentacija Srbije. Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 8.493, dok
je p=0,001. Rezultati na Sprintu 20m pokazuje da ne postoji statistički značajna razlika između reprezentacija Srbije i Crne Gore. Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 2.246, dok je p=0,807.
Rezultati testiranja pokazuju da su odbojkašice Srbije pokazivale bolje rezultate u sledećim testovima: Telesna masa, dohvatna visina smeča, dohvatna visina bloka, skok u dalj, sprint 5m i bacanje
medicinki, dok statističkih značajnih razlika nije bilo u testovima sprint na 20m i BMI.
ZAKLJUČAK
Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi da li i u kojoj meri postoje razlike u određenim pokazateljima morfoloških osobina i motoričkih sposobnosti kod elitnih odbojkašica kadetskog uzrasta,
koji se profesionalno bave sportom i redovno učestvuju na takmičenjima svojih klubskih ekipa i
reprezentacije i da li postoji uticaj morfoloških osobina i motoričkih sposobnosti na stepen uspešnosti ako se zna da je reprezentacija Srbije na pomenutom prvenstvu Evrope osvojilo treće mesto,
dok reprezentativke Crne Gore nisu uspele da se plasiraju u glavni žreb prvenstva. Adekvatnom
statističkom obradom podataka omogućeno je da se utvrde relacije između parametara koji definišu morfološki status ispitanika i stepen motoričkih sposobnosti. Izračunati su osnovni deskriptivni statistički parametri ispitivanih antropometrijskih i motoričkih varijabli. Takođe je izračunata
statistička zančajnost razlika srednjih vrednosti ispitivanih varijabli između upoređivanih uzoraka,
pomoću t-testa. Statistička značajna razlika srednjih vrednosti između uzorka ne postoji samo kod
BMI i S20m, dok kod ostalih testova postoji razlika u rezultatima i sve su išle u korist reprezentacije
Srbije. Ovim istraživanjem je utvrđeno da su odbojkašice Srbije motorički znatno naprednije od
odbojkašica Crne Gore- Eksplozivna snaga nogu i ruku su presudne karike uspeha u odbojkaškom
lancu. Kasnije su to i potvrdile na takmičenju. Na osnovu navedenog, morfološke osobine visina i
masa su od velikog značaja za uspešnost u odbojci i one najčešće koreliraju sa dohvatnom visinom
smeča, odnosno bloka.
Tematski zbornik radova
147
Nešić, G., Obradović, M., Sikimić, M., Ilić, V., Majstorović, N., Đurić, S.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. Janković, V., Marelić, N. (1995). Odbojka. Kineziološki fakultet. Zagreb.
2. Koprivica, V. (1998). Osnovi sportskog treninga. Samostalno izdanje autora. Fakultet fizičke
kulture. Beograd.
3. Macura, M. (1997). Praktikum Biologija razvoja čoveka. Fakultet fizičke kulture. Beograd.
4. Milišić, B. (2003). Upravljanje sportskim treningom. Samostalno izdanje autora. Beograd.
5. Nešić, G. (2002). Osnovi antropomotorike. Sportska akademija. Beograd.
6. Stojanović, T., Kostić, R., Nešić, G. (2005). Odbojka. Fakultet fizičkog vaspitanja i sporta. Banja
Luka.
7. Stojanović, T., Nešić, G., Karalić, T. (2008). Komparativna analiza motoričkih modela odbojkaških
pionirskih selekcija Srbije u periodu od 1996. do 2004. godine. Glasnik Antropološkog društva
Srbije. Beograd.
148
Proceedings of the Thematic Conference
Funkcionalni dimorfizam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opružača nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba
UDK: 796.071.2:612.766
FUNKCIONALNI DIMORFIZAM RAZLIČITIH INDIKATORA
IZOMETRIJSKIH FT KARAKTERISTIKA OPRUŽAČA NOGU
KOD VRHUNSKIH SPORTISTA I NETRENIRANIH OSOBA
Jelena Ivanović1, Milivoj Dopsaj2, Vladimir Koprivica2,
Saša Jakovljević2, Dragan Radovanović3
1
2
Zavod za sport i medicinu sporta, Beograd, Srbija
Univerzitet u Beogradu Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
3
Univerzitet u Nišu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Niš, Srbija
UVOD
U metrološkim procedurama u sportu (procedure testiranja) pored utemeljenih standarda o merenju maksimalnih vrednosti F-t krive, prepoznatih u vrednostima maksimalne izometrijske sile (Fmax),
opštem pokazatelju eksplozivnosti (RFDFmax) i opštem indeksu sinergije (IndxSNGBASIC) neophodno je
usvojiti procedure merenja i analiziranja i specifične i specijalne karakteristike F-t krive, odnosno specijalne i specifične pokazatelje sile i eksplozivnosti. Činjenica je da za vreme izvođenja maksimalno
brzih pokreta ekstremiteta nije moguće ostvarivanje apsolutnih vrednosti maksimalnih sila na nivou
punog kontraktilnog potencijala angažovanog mišića. Vrhunski sportisti u takmičarskim uslovima najčešće realizuju pokrete u vremenskom intervalu do 300 ms (Andersen and Aagaard, 2006). Zbog toga
se svaki vid usmerene i specifične fizičke pripremljenosti treba bazirati na povećanju eksplozivnosti
(RFD), upravo u specifičnom vremenskom intervalu izvođenja datih pokreta, odnosno u ranoj fazi
mišićne kontrakcije (Mero et al., 1988; Anderson et al., 2010; Ivanović i sar., 2010).
Na osnovu rezultata dosadašnjih istraživanja (Aagaard et al., 2002; Zatsiorsky and Kraemer,
2006; Dopsaj et al., 2010; Ivanović et al., 2011) analizirani su i predloženi sledeći indikatori sa
značajnim informativnim vrednostima u proceni izometrijskih F-t karakteristika, odnosno indikatori koji imaju naučno validni značaj u metrološkim i dijagnostičkim procedurama testiranja sportista:
1. pokazatelji eksplozivnosti tj. eksplozivne mišićne sile (RFD) sa sledećom strukturomx RFDBASIC – opšti ili bazični pokazatelj razvijenosti eksplozivne sile definisan na nivou punog
kontraktilnog potencijala tj. Fmax i tFmax,
x RFDSPEC – specifični pokazatelj razvijenosti eksplozivne sile definisan na nivou 50% od
punog kontraktilnog potencijala tj. F50% i tF50%,
x RFDSPECIJ – specijalni pokazatelj razvijenosti eksplozivne sile definisan na nivou vremenskog
intervala izvođenja specifičnog takmičarskog pokreta tj. Fx i tFx;
2. indeksi sinergije tj. odnosa razvijenosti nivoa ispoljavanja date mišićne sile i eksplozivne
mišićne sile sa sledećom strukturomx IndexSNGBASIC – opšti ili bazični indeks sinergije kao odnos Fmax i RFDBASIC,
x IndexSNGSPEC – specifični indeks sinergije kao odnos F50% i RFDSPEC,
x IndexSNGSPECIJ – specijalni indeks sinergije kao odnos Fx i RFDx;
Tematski zbornik radova
149
Ivanović, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljević, S., Radovanović, D.
3. različiti funkcionalni i matematički aspekti F-t krive sa sledećom strukturom (apsolutni,
relativni ili relativizovani F ili t aspekti krive)x
x
x
x
x
Relativne vrednosti sile u funkciji vremena ispoljavanja: Frel – t zavisnost,
Relativne vrednosti sile u funkciji relativnog vremena ispoljavanja: Frel – trel zavisnost,
Apsolutni pokazatelji sile u funkciji relativnog vremena ispoljavanja: F – trel zavisnost,
Relativizovani pokazatelji sile u funkciji vremena: F% – t zavisnost,
Relativizovani pokazatelji sile u funkciji relativnog vremena ispoljavanja: F% – trel zavisnost.
S druge strane, u dosadašnjim istraživanjima koja su se bavila specifikom kretne strukture u
takmičarskim uslovima i definisanjem vremenskih parametara u kojima se realizuju najkarakterističniji motorički zadaci tehnike kretanja u sportu, mogu se izdvojiti sledeći tipični vremenski intervali: 250 ms – kao vreme realizacije kontraktilnog potencijala prelaznog režima mišićne kontrakcije
– Stretch-Shortening cycle of Contraction (SSC), 180 ms - kao vreme kontakta sa tlom tokom trčanja
u submaksimalnom režimu naprezanja, naglih promena pravaca kretanja i vertikalnih odskoka i 100
ms – kao vremenskog intervala kontakta sa podlogom tokom trčanja apsolutno maksimalnim intenzitetom (Hakkinen, 1991; Zatsiorsky and Kraemer, 2006; Čoh, 2010; Čoh & Supej, 2010).
Sa aspekta teorije i tehnologije sportskog treninga, veoma je važno da se utvrde sve karakteristike relacija između različitih fizičkih svojstava, kako kod kontrolne, netrenirane populacije, tako i
kod različito treniranih populacija sa aspekta različitih kriterijuma kao što su pol, uzrast, takmičarski
nivo i različiti periodi treninga. Ali je još važnije utvrditi i sve karakteristike (smerove i intenzitete
relacija) i u okviru istorodnog fizičkog svojstva, jer je to jedini način da se metodom induktivnog
zaključivanja usavršava opšte i specifično znanje u nauci o treningu.
Pored toga, poznato je da ljudsko telo ima odgovarajuću ravnotežu sa aspekta anatomske i/ili
funkcionalne razvijenosti parnih ekstremiteta. Gledano kroz biomehaničku prizmu osi u telu, ona
zavisi od normalnih razmera između gornjeg i donjeg dela, prednjeg i zadnjeg te desnog i levog dela
tela. Što je veći anatomski ili funkcionalni nesrazmer u određenim mišićnim grupama, javlja se i veća
mogućnost oštećivanja i ozleđivanja samih mišića i/ili koštano-zglobnog sistema kojim one upravljaju. Upravo funkcionalni dimorfizam predstavlja funkcionalnu vezu tj. odnos određene fizičke
ili motoričke sposobnosti između dva parna ekstremiteta (Schantz et al., 1989; Dopsaj et al., 2009a;
Dopsaj et al., 2009b; Ivanovic et al., 2009).
Upravo zbog toga, cilj ovog rada je definisanje funkcionalnog dimorfizma i modela različitih
indikatora za procenu izometrijskih sila-vreme karakteristika opružača nogu merenih na 100 i 50%
od maksimalne sile i na 100, 180 i 250 ms od početka mišićne kontrakcije, kao vremenskih parametara u kojima se realizuju najkarakterističniji motorički zadaci tehnike kretanja u sportu, kod vrhunskih sportista i netreniranih osoba muškog pola.
METOD
Uzorak ispitanika činilo je ukupno 203 vrhunskih sportista i 33 netreniranе osobе muškog
pola. Osnovni antropo-morfološki pokazatelji testiranog uzorka su bili za vrhunske sportiste: TV=
184.45±7.61 cm, TM = 82.50±11.64 kg, BMI= 24.19±2.60, Uzrast= 22.61±4.48 godina i za netrenirane
osobe: TV= 181.76±6.23 cm, TM = 82.04±11.79 kg, BMI= 24.75±2.60, Uzrast= 25.03±4.96 godina. Svi
testovi su realizovani u Laboratoriji za merenje motoričkih sposobnosti u Zavodu za sport i medicinu
sporta Republike Srbije u toku 2012. godine, primenom iste standardizovane procedure, kao i pomoću iste opreme (Ivanović et al., 2011; Ivanović et al., 2011a).
150
Proceedings of the Thematic Conference
Funkcionalni dimorfizam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opružača nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba
Varijable
Merni opseg definisan je na osnovu 30 varijabli koje se odnose na kontraktilne karakteristike
izometrijske sile ekstenzora nogu merene u unilateralnom (dominanta – RFDDO i nedominanta –
RFDND noga) i bilateralnom režimu mišićne kontrakcije:
x Nivo dostignute maksimalne sile – Fmax, sile merene na 50% od maksimalne – F50%, na
100ms od maksimalne – F100ms, na 180ms od maksimalne – F180ms, na 250ms od maksimalne
– F250ms, izraženo u N;
x Pokazatelj opšteg ili bazičnog nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opružača
nogu bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), dobijen je na osnovu
sledeće procedure (Ivanović et al., 2011a; Zatsiorsky and Kreamer, 2006):
Bilateralno – RFDFmax = Fmax/tFmax
Dominantna noga – RFDFmaxDO = FmaxDO/tFmaxDO
Nedominantna noga – RFDFmaxND = FmaxND/tFmaxND
Gde: RFDFmax, RFDFmaxDO, RFDFmaxND predstavljaju maksimalnu vrednost dostignute izometrijske
sile opružača nogu bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), dok tFmax, tFmaxDO,
tFmaxND predstavljaju vreme u s potrebno da se dostigne maksimalna sila bilateralno i unilateralno
(dominantne i nedominantne noge), izraženo u N·s-1.
x Pokazatelj razvijenosti specifičnog nivoa eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opružača nogu
bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), ili S gradijent, izmeren na
50% od Fmax je dobijen na osnovu sledeće procedure (Ivanović et al., 2011a; Zatsiorsky and
Kreamer, 2006):
Bilateralno – RFD50% = F50%/tF50%
Dominantna noga – RFD50%DO = F50%DO/tF50%DO
Nedominantna noga – RFD50%ND = F50%ND/tF50%ND
Gde: RFD50%, RFD50%DO i RFD50%ND predstavljaju vrednosti izometrijske sile opružača nogu bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge) dostignute na 50% od Fmax, dok tF50%, tF50%DO i
tF50%ND predstavljaju vremena u s potrebna za dostizanje F50%, F50%DO i F50%ND, izraženo u N·s-1.
x Pokazatelj specijalnog nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opružača nogu
bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), izmeren na 250 ms od tFmax
je dobijen na osnovu sledeće procedure (Ivanović et al., 2011a; Zatsiorsky and Kreamer,
2006):
Bilateralno – RFD250ms = F250ms/tF250ms
Dominantna noga – RFD250msDO = F250msDO/tF250msDO
Nedominantna noga – RFD250msND = F250msND/tF250msND
Gde: F250ms, F250msDO i F250msND predstavljaju vrednosti izometrijske sile opružača nogu bilateralno i
unilateralno (dominantne i nedominantne noge), dostignute na 250 ms od tFmax, dok tF250ms, tF250msDO i
tF250msND predstavljaju vremena u s potrebno za dostizanje izometrijske sile opružača nogu bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge) izmerene na 250 ms, izraženo u N·s-1.
Tematski zbornik radova
151
Ivanović, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljević, S., Radovanović, D.
x Pokazatelj specijalnog nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opružača nogu
bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), izmeren na 180 ms od tFmax
je dobijen na osnovu sledeće procedure (Ivanović et al., 2011a; Zatsiorsky and Kreamer,
2006):
Bilateralno – RFD180ms = (F180ms/tF180ms) * 1000
Dominantna noga – RFD180msDO = F180msDO/tF180msDO
Nedominantna noga – RFD180msND = F180msND/tF180msND
Gde: F180ms, F180msDO i F180msND predstavljaju vrednosti izometrijske sile opružača nogu bilateralno i
unilateralno (dominantne i nedominantne noge) dostignute na 180 ms od tFmax, dok tF180ms, tF180msDO
i tF180msND predstavljaju vreme u s potrebno za dostizanje izometrijske sile opružača nogu bilateralno
i unilateralno (dominantne i nedominantne noge) izmerene na 180 ms, izraženo u N·s-1.
x Pokazatelj specijalnog nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opružača nogu
bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), izmeren na 100 ms od tFmax
je dobijen na osnovu sledeće procedure (Ivanović et al., 2011a; Zatsiorsky and Kreamer,
2006):
Bilateralno – RFD100ms = F100ms/tF100ms
Dominantna noga – RFD100msDO = F100msDO/tF100msDO
Nedominantna noga – RFD100msND = F100msND/tF100msND
Gde: F100ms, F100msDO i F100msND predstavljaju vrednosti izometrijske sile opružača nogu bilateralno i
unilateralno (dominantne i nedominantne noge), dostignute na 100 ms od tFmax, dok tF100ms, tF100msDO
i tF100msND predstavljaju vreme u s potrebno za dostizanje izometrijske sile opružača nogu bilateralno
i unilateralno (dominantne i nedominantne noge) izmerene na 100 ms, izraženo u N·s-1.
x Funkcionalni dimorfizam - funkcionalni odnos između nedominantne i dominantne noge
za sve gore analizirane izometrijske F-t karakteristike opružača nogu, dobijen je na osnovu
sledeće procedure:
Za indikatore sile – FxNd/Do = FxND / FxDO
Za indikatore eksplozivnosti – RFDxNd/Do = RFDxND / RFDxDO
Gde: FxNd/Do i RFDxNd/Do predstavljaju nivo funkcionalnog dimorfizma određenog pokazatelja sile i
eksplozivnosti, FxND i FxDO odnosno RFDxND i RFDxDO predstavljaju nivo ostvarene sile i eksplozivnosti
merene u unilateralnim uslovima naprezanja, izraženo u indeksnim vrednostima.
Postupak merenja
Za procenu kontraktilnih karakteristika izometrijske mišićne sile opružača nogu (bilateralno
i unilateralno) korišćena je standardizovana oprema, sprava metalne konstrukcije gde je sila merena u sedećem položaju. Testiranje i akvizicija sirovih podataka je realizovano korišćenjem posebno
izrađenog hardversko-softverskog sistema, M_S_NI CW UI 8.0, od strane Instituta „Nikola Tesla“,
Beograd za potrebe kontrole i praćenja treniranosti sportista u Zavodu za sport i medicinu sporta
RS (Slika 1).
152
Proceedings of the Thematic Conference
Funkcionalni dimorfizam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opružača nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba
Slika 1. Aparatura za merenje maksimalne izometrijske sile opružača nogu
s pripadajućom hardversko-softverskom opremom
Tenziometrijska sonda, frekvencije odabira, uzorkovanja podataka od 2000 Hz, nalazi se unutar platforme za stopala koja je fiksirana za konstrukciju. Tenziometrijska sonda, granične frekvencije NF filtra kroz koji se propušta izmereni signal od 50 Hz, bila je povezana s čitačem sile (indikatorom sile) povezanim s računarom (Slika 1).
Na osnovu upotrebljenog protokola testiranja, ispitanici su tokom testa merenja karakteristika
F-t krive opružača nogu bilateralno i unilateralno realizovali po dva pojedinačna testovna pokušaja,
prema sledećoj proceduri: svi ispitanici su testirani posle 5 minuta individualnog zagrevanja. Zadatak ispitanika bio je da ostvare maksimalnu mišićnu silu primenom maksimalno intenzivnog naprezanja u što kraćem vremenskom periodu u sedećem položaju (pozicija guranja nogama). Testiranje
je realizovano u izometrijskim uslovima naprezanja i pri uglu natkolenice i potkolenice od 120˚,
odnosno pri uglu potkolenice i stopala od 90˚. Ispitanik je izvodio testovni pokušaj na zvučni signal
merioca. Svaki ispitanik imao je pravo na dva pokušaja bilateralnog naprezanja i po dva pokušaja
unilateralnog naprezanja (desna-leva-desna-leva noga) između kojih je bila pauza od jednog minuta.
Rezultati testa su automatski, pomoću korišćenja tenziometrijske sonde i pripadajućeg hardverskosoftverskog sistema beleženi u posebnu bazu podataka uz mogućnost pregleda zapisa F-t krive. Za
potrebe ovog rada analiziran je pokušaj sa izmerenim najvećim pokazateljem opšteg ili bazičnog
nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opružača nogu.
Statistička analiza
Od statističkih metoda, pored deskriptivnog statističkog modela, korišćen je i Studentov t-test
(Hair et al., 1998). Sve statičke metode rađene su pomoću softverskog paketa Microsoft ® Office Excel
2007 i SPSS za Windows, Release 17.0 (Copyright © SPSS Inc., 1989–2002).
REZULTATI
Rezultati deskriptivne statistike (aritmetička sredina (Mean), standardna devijacija (SD), koeficijent varijacije (cV%) i granične vrednosti totalnog opsega tj. raspona (Min i Max)) svih ispitivanih
karakteristika opružača nogu u bilateralnom i unilateralnom režimu naprezanja su prikazani na Tabelama 1 (vrhunski sportisti) i 2 (netrenirane osobe).
Tematski zbornik radova
153
Ivanović, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljević, S., Radovanović, D.
Tabеlа 1. Deskriptivna statistika za uzorak vrhunskih sportista
Vrhunski sportisti N=203
Fmax
RFDFmax
F50%
RFD50%
F100ms RFD100ms F180ms RFD180ms F250ms RFD250ms
bilateralno
Mean 4339.67 4152.14 2173.57 13192.90 1206.69 12083.34 2270.63 12627.34 2923.67 11706.56
SD
955.34 1996.04 478.31 4087.91 481.64 4836.51 672.35 3732.48 760.46 3024.84
cV%
22.01
48.07
22.01
30.99
39.91
40.03
29.61
29.56
26.01
25.84
Min
2192.59 994.86 1097.04 4419.28 190.32 1778.70 540.27 3035.20 1081.64 4309.32
Max
7992.48 12487.38 4001.36 24380.26 2507.78 25331.08 4244.32 23645.26 5596.83 22387.33
nedominantna
dominantna
Mean 2423.58 2286.16 1214.32 7240.32 644.82 6457.36 1235.21 6874.14 1622.60 6489.67
SD
572.85 1119.67 286.67 2161.92 259.08 2594.86 387.90 2158.84 439.70 1756.86
cV%
23.64
48.98
23.61
29.86
613.98 2585.00
40.18
40.18
31.40
31.41
27.10
27.07
47.36
473.56
211.92 1180.61 516.08 2052.02
Min
1224.55 735.19
Max
4714.09 7830.09 2358.41 16209.02 1477.59 14702.41 2878.57 16126.45 3589.39 14271.95
Mean 2290.46 2180.01 1147.57 6901.08 614.46 6156.22 1191.60 6626.28 1553.96 6219.60
SD
549.05 1103.00 274.94 2019.68 242.30 2434.33 365.08 2030.31 433.65 1729.44
cV%
23.97
50.60
23.96
29.27
39.43
39.54
30.64
30.64
27.91
27.81
Min
1119.31 596.73
561.10 1726.60 117.40 1176.94 205.30 1108.22 293.14 1188.80
Max
3907.67 7649.49 1959.07 12973.97 1253.71 12663.70 2346.77 12929.85 2970.98 11836.58
Tabеlа 2. Deskriptivna statistika za uzorak netreniranih ispitanika
Netrenirani ispitanici N=33
Fmax
RFDFmax
F50%
RFD50%
F100ms RFD100ms F180ms RFD180ms F250ms RFD250ms
bilateralno
Mean 3197.93 2466.90 1601.91 9632.30 895.98 8991.60 1634.99 9075.28 2053.35 8384.00
SD
431.68 1158.39 215.33 2759.79 367.51 3684.07 457.52 2540.26 488.85 1884.71
cV%
13.50
46.96
13.44
28.65
41.02
40.97
27.98
27.99
23.81
22.48
Min
2093.37 772.75 1051.39 3115.23 229.62 2404.43 490.94 2712.36 895.37 3610.35
Max
3972.41 6465.17 1988.25 13815.39 1419.10 14334.34 2135.14 11841.51 2753.56 10970.35
nedominantna
dominantna
Mean 1757.38 1473.16 880.46 6048.67 578.72 5802.19 1005.12 5585.57 1247.81 5030.52
154
SD
298.94
583.26
149.33 1854.63 240.48 2408.73 298.59 1659.40 272.18 1102.56
cV%
17.01
39.59
16.96
30.66
41.55
41.51
29.71
29.71
21.81
21.92
Min
1305.29 572.18
658.94 3158.46 131.13 1208.54 262.34 1486.36 570.17 2280.66
Max
2328.69 3104.15 1164.82 9155.88 932.58 9279.38 1426.21 7989.95 1700.79 6878.50
Mean 1681.56 1548.48 842.88 5682.31 523.75 5218.87 938.55 5217.39 1199.01 4805.61
SD
309.91
570.29
155.08 1932.79 240.30 2413.37 304.98 1691.49 285.72 1145.78
cV%
18.43
36.83
18.40
34.01
45.88
46.24
32.50
32.42
23.83
23.84
Min
1059.75 402.95
530.03 2082.65 127.79 1101.60 241.80 1332.23 497.52 1986.11
Max
2303.61 2866.26 1152.83 10878.52 1066.10 10878.52 1431.34 7907.95 1644.99 6514.82
Proceedings of the Thematic Conference
Funkcionalni dimorfizam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opružača nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba
Na Tabeli 3 je prikazan nivo funkcionalnog dimorfizma kod vrhunskih sportista i netreniranih
osoba u funkciji svih praćenih F-t karakteristika.
Tabela 3. Funkcionalni dimorfizam
Funkcionalni dimorfizam na razlicitim nivoima sile i eksplozivnosti
Netrenirani
Vrhunski
Fmax
F50%
F100ms
F180ms
F250ms RFDFmax RFD50% RFD100ms RFD180ms RFD250ms
Mean
0.9485 0.9484 1.0750 1.0208 0.9808
0.9783
0.9807
1.0070
1.0049
0.9816
SD
0.0979 0.0977 0.6059 0.3752 0.2493
0.2699
0.2426
0.3295
0.3201
0.2502
cV%
10.32
25.41
27.59
24.74
32.71
31.84
25.48
Min
0.7249 0.7242 0.2717 0.2394 0.2458
0.3817
0.4257
0.3058
0.2416
0.2419
Max
1.4165 1.4162 4.8725 2.9535 2.1593
1.8246
1.9889
2.1654
2.8267
2.1853
Mean
0.9607 0.9611 0.9413 0.9716 0.9753
1.0851
0.9397
0.9368
0.9111
0.9700
SD
0.1163 0.1158 0.3500 0.4009 0.2409
0.3341
0.1662
0.3651
0.2010
0.2424
10.29
12.05
56.37
37.17
36.75
cV%
12.10
24.70
30.79
17.69
38.97
22.05
24.98
Min
0.7104 0.7084 0.4085 0.4388 0.5743
41.27
0.4423
0.6041
0.3906
0.4352
0.5778
Max
1.1726 1.1777 2.1029 2.9170 2.0743
1.7395
1.4048
2.2590
1.4962
2.0868
Tabela 4. Rezultati Studentovog t-testa za uzorak vrhunskih sportista
Paired Mean Differences
t- values
Sig. (2-tailed)
FmaxDO – FmaxND
133.11
7.715
0.000
F50%DO – F50%ND
66.74
7.744
0.000
F100msDO – F100msND
30.35
1.925
0.056
F180msDO – F180msND
43.59
2.162
0.032
F250msDO – F250msND
68.64
3.288
0.001
RFDFmaxDO – RFDFmaxND
106.15
2.098
0.037
RFD50%DO – RFD50%ND
339.23
3.071
0.002
RFD100msDO – RFD100msND
301.14
1.908
0.058
RFD180msDO – RFD180msND
247.86
2.198
0.029
RFD250msDO – RFD250msND
270.06
3.241
0.001
Na Tabelama 4 i 5 su prikazani rezultati Studentovog t-testa u unilateralnim uslovima naprezanja, u funkciji utvrđivanja razlika između nedominantne i dominantne noge za sve praćene F-t
karakteristike kod vrhunskih sportista i netreniranih osoba.
Tabela 5. Rezultati Studentovog t- testa za uzorak netreniranih ispitanika
Paired Mean Differences
t- values
Sig. (2-tailed)
FmaxDO - FmaxND
84.14
2.044
0.051
F50%DO - F50%ND
41.79
2.033
0.052
F100msDO - F100msND
53.43
2.429
0.022
F180msDO - F180msND
63.38
1.852
0.075
F250msDO - F250msND
40.97
1.139
0.265
RFDFmaxDO - RFDFmaxND
-153.14
-1.103
0.280
RFD50%DO - RFD50%ND
323.89
1.806
0.082
RFD100msDO- RFD100msND
558.44
2.517
0.018
RFD180msDO - RFD180msND
354.90
1.880
0.071
RFD250msDO - RFD250msND
202.40
1.408
0.171
Tematski zbornik radova
155
Ivanović, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljević, S., Radovanović, D.
DISKUSIJA
U funkciji praćenih F-t karakteristika kod vrhunskih sportista je utvrđen funkcionalni dimorfizam na statistički značajnom nivou između dominantne i nedominantne noge kod Fmax t=7.715,
p=0.000, F50% t=7.744, p=0.000, F180ms t=2.162, p=0.032, F250ms t=3.288, p=0.001, RFDFmax t=2.098,
p=0.037, RFD50% t=3.071, p=0.002, RFD180ms t=2.198, p=0.029, RFD250ms t=3.241, p=0.001, dok kod
netreniranih osoba na nivou F100ms t=2.429, p=0.022 i RFD100ms t=2.517, p=0.018 (Tabele 4 i 5).
Na osnovu rezultata istraživanja, možemo tvrditi, da za razliku od vrhunsko treniranih sportista kod netreniranih osoba sposobnost intenziteta razvijanja mišićne sile kod praćenih karakteristika
ekstenzora nogu je istovetno razvijena. Razloge očigledne razlike u nivou funkcionalnog dimorfizma
između vrhunsko treniranih sportista i netreniranih osoba svakako treba tražiti u specifičnoj adaptaciji na trenažne napore kod vrhunskih sportista (Dopsaj et al., 2007; Dopsaj et al., 2009a; Dopsaj et al.,
2009b; Ivanovic et al., 2009). Čini se da je značaj dominantne noge imao uticaj na definisanje funkcionalnog dimorfizma kod grupe vrhunskih sportista. Razloge, verovatno treba tražiti u činjenici da je u
istraživanju učestvovao veliki broj sportista iz sportskih disciplina gde dominantna noga igra značajnu
ulogu (uloga dominantne noge u skakačkim disciplinama atletike, različitim vrstama skokova sa jedne
noge u odbojci, košarci, rukometu, različite vrste šuteva, dodavanja i driblinga u fudbalu, specifičnim
stavovima i kretnjama u mačevanju...). U tim slučajevima često nedominantna noga ne igra značajnu
ulogu u uspešnosti izvođenja određenih motoričkih zadataka, pa samim tim ni kontraktilne sposobnosti opružača nogu nisu razvijene na istom/adekvatnom nivou kod svih pojedinaca.
U ranijim istraživanjima, slični podaci su dobijeni u cilju definisanja modela karakteristika
opštih i specifičnih pokazatelja eksplozivne sile i vremenskih parametara stiska šake kod različito
treniranih populacija sa aspekta snage (Dopsaj et al., 2009a) gde su najveće razlike izmerene između sportista iz disciplina snage u odnosu na netrenirane osobe. Različite pozicije hvatova, držanja
odnosno stiskanja šipke obema rukama kod sportista iz disciplina snage sigurno su doprinele specifičnoj adaptaciji koja je uslovila gubitak funkcionalne dominacije jedne ruke, odnosno doprinela
je ujednačavanju sposobnosti stvaranja kako nivoa maksimalne izometrijske sile tako i intenziteta
prirasta sile (RFDBASICHG) kod obe ruke. Uticaj specifične adaptacije na nivo funkcionalnog dimorfizma nije utvrđen samo na nivou odnosa treniranih i netreniranih osoba već i na nivou uticaja pojedinačnih sportskih grana na kontraktilne karakteristike stiska šake i stepen specifične adaptacije
kod različitih sportskih disciplina u odnosu na prirodni nivo funkcionalnog dimorfizma (Dopsaj et
al., 2007; Dopsaj et al., 2009a; Dopsaj et al., 2009b; Ivanovic et al., 2009). Na primer, na uzorku 256
vrhunskih sportista muškog pola iz jedanaest sportskih grana: tekvondo, vaterpolo, laka atletika,
košarka, orijentiring, odbojka, streličarstvo, boks, džudo, rukomet i discipline snage (Ivanovic et al.,
2009) u funkciji maksimalne izometrijske sile stiska šake FmaxHGiso utvrđen je funkcionalni dimorfizam na nivou celog uzorka ispitanika između dominantne i nedominantne ruke na nivou značajnosti
F=2.652 p=0.004 u korist dominantne ruke.Takođe, multivarijatna statistička analiza je utvrdila da
između posmatranih subuzoraka sportskih grana postoji generalna statistički značajna razlika svih
ispitivanih kontraktilnih karakteristika na nivou Wilks Lambda 0.357, F=3.853, p = 0.000. Primenom
metroloških procedura definisanja normativa u sportu, testirani sportisti su zatim kategorisani tako
da odbojka, košarka, džudo, boks i bodibilding spadaju u sportske grane sa simetrijom funkcionalnog dimorfizma (0.9337 do 0.9597); taekvondo i vaterpolo spadaju u sportske grane sa prosečnim,
tj. prirodnim funkcionalnim odnosom stiska šake (indeks od 0.9076 do 0.9336); laka atletika, orijentiring i streličarstvo spadaju u sportske grane sa asimetrijom funkcionalnog dimorfizma (indeks
od 0.8816 do 0.9075); rukomet spada u sportske grane sa dominantnom asimetrijom funkcionalnog
dimorfizma (indeks manji od 0.8815).
Za razliku od kontraktilnih karakteristika stiska šake, gde je očigledan uticaj redovnog trenažnog
procesa na gubitak funkcionalne dominanacije jedne ruke, na osnovu rezultata ovog istraživanja u slučaju
kontraktilnih karakteristika opružača nogu taj je uticaj u korist funkcionalne dominacije jedne noge.
Kako su u svim istraživanjima ispitanici bili različito trenirani sportisti i netrenirane fizički
aktivne osobe moguće je s jedne strane postaviti hipotezu o uticaju određene sportske grane na
specifičnu adaptaciju a sa druge strane moguće je da i u zavisnosti od testirane mišićne grupe,
156
Proceedings of the Thematic Conference
Funkcionalni dimorfizam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opružača nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba
zbog njenih anatomsko-funkcionalnih i mišićno-strukturnih specifičnih karakteristika indikatori
eksplozivnosti imaju i različit nivo funkcionalnog dimorfizma. Pored toga moguće je govoriti i o
uticaju odskočne noge pod predpostavkom da ona ne mora po pravilu da bude i dominantna i/ili
jača. Naravno, trebalo bi sve ove pretpostavke detaljno istražiti u nekom narednom istraživanju,
posebno zbog činjenice da su grupu vrhunskih sportista činili sportisti iz različitih grupa sportova
(brzinsko-snažnih sportova, sportova sa kompleksnim ispoljavanjem svih motoričkih svojstava i
sportova izdržljivosti) sa pripadajućim sportskim granama i disciplinama.
ZAKLJUČCI
Na osnovu prikazanih rezultata, sa aspekta funkcionalnog odnosa između nedominantne i
dominantne noge, može se zaključiti da su vrhunski sportisti i netrenirane osobe adaptirani da na
različite načine ispoljavaju mišićnu silu i njene karakteristike.
Kod netreniranih osoba, sposobnost intenziteta razvijanja mišićne sile kod praćenih karakteristika ekstenzora nogu istovetno je razvijena. Drugim rečima, Fmax i RFDFmax nedominante bio
je na nivou od 96.07 i 108.51% Fmax i RFDFmax dominante noge, F50% i RFD50% nedominante bio je na
nivou od 96.11 i 93.97% F50% i RFD50% dominante noge, F100ms i RFD100ms nedominante bio je na nivou
od 94.13 i 93.68% F100ms i RFD100ms dominante noge, F180ms i RFD180ms nedominante bio je na nivou od
97.16 i 91.11% F180ms i RFD180ms dominante noge, F250ms i RFD250ms nedominante bio je na nivou od 97.53
i 97.00% F100ms i RFD100ms dominante noge.
Za razliku od netreniranih ispitanika, kod vrhunskih sportista, sposobnost intenziteta razvijanja mišićne sile kod praćenih karakteristika ekstenzora nogu nije istovetno razvijena. Drugim rečima, Fmax i RFDFmax nedominante bio je na nivou od 94.85 i 97.83% Fmax i RFDFmax dominante noge, F50%
i RFD50% nedominante bio je na nivou od 94.84 i 98.07% F50% i RFD50% dominante noge, F100ms i RFD100ms
nedominante bio je na nivou od 107.50 i 100.70% F100ms i RFD100ms dominante noge, F180ms i RFD180ms
nedominante bio je na nivou od 102.08 i 100.49% F180ms i RFD180ms dominante noge, F250ms i RFD250ms
nedominante bio je na nivou od 98.08 i 98.16% F100ms i RFD100ms dominante noge.
Rezultati velikog broja istraživanja su pokazali da mišićna sila, eksplozivnost i snaga donjih
ekstremiteta značajno utiču na nivo izvođenja različitih tehničko-taktičkih zahteva u mnogim sportovima. S obzirom na to a i na činjenicu da mišići nogu predstavljaju značajnu, gotovo presudnu
aktivnu jedinicu od koje, zajedno sa karakteristikama koštano-zglobnog sistema zavisi uspeh u lokomociji, pa i u drugim vrstama kretanja potrebno je u nekom narednom istraživanju detaljno istražiti
i ispitati uticaj dugotrajnih trenažnih napora kod sportskih grana gde se dominantno koristi jedna
noga na prirodni nivo funkcionalnog i polnog dimorfizma različitih uzrasnih kategorija.
Na osnovu takvih podataka biće moguće izračunati kriterijume odluka, kako sa aspekta dijagnostičkih procedura – standardizovani testovi, sa metrološkog aspekta – analitički aspekt dobijenih
rezultata, tako i sa normativno-zdravstvenog aspekta – definisanje stepena adaptiranosti, odnosno
promene prirodnog nivoa funkcionalnog dimorfizma u odnosu na posmatrane kontraktilne karakteristike ekstezora nogu.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. Aagaard, P., Simonsen, E.B., Andersen, J.L., Magnusson, P., Poulsen, P.D. (2002). Increased rate
of force development and neural drive of human skeletal muscle following resistance training.
Journal of Applied Physiology, 93, 1318–1326.
Tematski zbornik radova
157
Ivanović, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljević, S., Radovanović, D.
2. Andersen L.L., Aagaard P. (2006). Influence of maximal muscle strength and intrinsic muscle
contractile properties on contractile rate of force development. European Journal of Applied
Physiology, 96, 46–52.
3. Andersen L.L., Andersen, J.L., Zebis, M.K., Aagaard, P. (2010). Early and late rate of force
development: differential adaptive responses to resistance training? Scandinavian Journal of
Medicine & Science in Sports, 20(1), 162−169.
4. Čoh, M., Supej, M. (2008). Dynamic and kimenatic model of the take-off action in hihg jump. In:
Čoh, M. (Ed.). Biomechanical diagnostic methods in athletic training. Ljubljana: Faculty of sport.
5. Čoh, M. (2010). Biomechanical characteristics of take off action in high jump – a case study.
Serbian Journal of Sports Sciences, 4(4), 127–135.
6. Dopsaj, M., Koropanovski, N., Vučković, G., Blagojević, M., Marinković. B., Miljuš, D. (2007).
Maximal isometric hand grip force in well-trained university students in Serbia: Descriptive,
functional and sexual dimorphic model. Serbian Journal of Sports Sciences, 1(1−4), 138−147.
7. Dopsaj, M., Ivanović, J., Blagojević, M., Koropanovski, N., Vučković, G., Janković, R., Marinković,
B., Atanasov, D., Miljuš, D. (2009а). Basic and specific characteristics of the hand grip explosive
force and time parameters in different strength trained population. Brazilian Journal of
Biomotricity, 3(2), 177−193.
8. Dopsaj, M., Ivanović, J., Blagojević, M., Vučković, G. (2009b). Descriptive, functional and sexual
dimorphism of exsplosive isometric hand grip force in healthy university students in Serbia. FACTA
UNIVERSITATIS Series: Physical Education and Sport, 7(2), 125–139.
9. Dopsaj, М., Blagojevic, M., Koropanovski, N. & Vuckovic, G. (2010). Structural analysis of basic
leg extensor isometric F-t curve characteristics in male athletes in different sports measured in
standing position. In: M.J. Duncan, M. Lyons (Eds.) Trends in Human Performance Research (pp.
55–70). Hauppauge, NY: Nova Science Publishers.
10. Dopsaj, M., Ivanović, J. (2011). The analysis of the reliability and factorial validity in the basic
characteristics of isometric F-t curve of the leg extensors in well trained serbian males and
females. Measurement Science Review, 11(5): 165–172.
11. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., Black, W. (1998). Multivariate Data Analysis (Fifth Ed.). New
Jersey, USA: Prentice - Hall, Inc.
12. Hakkinen, K. (1991). Force production characteristics of leg extensor, trunk flexor and extensor
muscles in male and female basketball players. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness,
31, 325–331.
13. Ivanović, J., Koropanovski, N., Vučković, G., Janković, R., Miljuš, D., Marinković, B., Atanasov,
D. Blagojević, M., Dopsaj, M. (2009). Functional dimorphism and characteristics considering
maximal hand grip force in top level athletes in the Republic of Serbia. Gazzetta Medica Italiana
Archivio per le Scienze Mediche, 168(5), 297−310.
14. Ivanović, J., Dopsaj, M., Nešić, G. (2011). Factor Structure differences of indicators for evaluating
isometric leg extensors explosive force in female volleyball athletes and different trained female
population. British Journal of Sports Medicine, 45, 542.
15. Ivanović, J., Dopsaj, M., Ćopić, N., Nešić, G. (2011a). Is there a relation between maximal and
explosive leg extensors isometric force? FACTA UNIVERSITATIS Series: Physical Education and
Sport, 9(3), 239–254.
16. Mero, A. (1988). Force-time characteristics and running velocity of male sprinters during
acceleration phase of sprinting. Research Quarterly, 59, 94−98.
17. Schantz, P. G., Moritani, T., Karlson, E., Johansson, E., Lundh, A. (1989). Maximal voluntary
force of bilateral and unilateral leg extension. Acta Physiologica Scandinavica, 136, 185–192.
18. Zatsiorsky, V.M., Kraemer W.J. (2006). Science and practice of strength training (Sec. Ed.).
Champaign, IL: Human Kinetics.
158
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike motoričkih sposobnosti merenih u vodi kod selektiranih vaterpolista različitih generacija istog uzrasta
UDK: 796.253.012.1
RAZLIKE MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI MERENIH U VODI
KOD SELEKTIRANIH VATERPOLISTA
RAZLIČITIH GENERACIJA ISTOG UZRASTA
Zoran Milenković, Zoran Bratuša
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
UVOD
Svedoci smo tendencije opadanja zainteresovanosti društva, dece i omladine za bavljenje fizičkom aktivnošću uz sve veće prisustvo medija u društvenom životu (televizije, kompjutera, igrica). Iz
tog razloga deca iskazuju slabiju zainteresovanost za bavljenje sportom koji iziskuje određeni napor.
Vaterpolo je sportska igra koja se karakteriše naizmeničnim podnošenjem napora intenzivnog anaerobnog i aerobnog rada uz konstantnu promenu dinamičkog i motoričkog stereotipa (Dopsaj, 1993).
Kao posledica sredine (vode) u kojoj se vaterpolo odvija kretnje koje izvode vaterpolisti su nekoliko
puta sporije u odnosu na fudbalere, košarkaše, odbojkaše i druge sportiste. U takvim uslovima potrebno je značajan obim rada na usvajanju i usavršavanju osnovne tehnike kako bi se stekli uslovi za
efikasno sprovođenje taktike. Da bi ostvarili vrhunski nivo igre jedan od uslova vaterpolo ekipa je
adekvatna plivačka pripremljenost. Vrhunski vaterpolisti mora da razviju sva tri energetska sistema
koji su neophodni za efikasno podnošenje napora u toku treninga i utakmica.
Odgovarajuće potrebna takmičarska pripremljenost vaterpoliste (seniora) se postiže višegodišnjim trenažnim procesom. Zato je izuzetno bitno da se tokom realizacije trenažnog procesa kvalitetno radi sa mlađim kategorijama. Kontrola trenažnog rada je bitan element svakog trenažnog
procesa. Periodično testiranje motoričkih sposobnosti se izvodi kako bi treneri stekli uvid u efikasnost i adekvatnost trenažnog rada. U sistemu razvoja vaterpola i dugogodišnjeg praćenja igračavaterpolista veoma je značajno da se dobijeni rezultati sa testiranja mogu uporediti sa rezultatima
ranijih generacija.
Kroz dugu istoriju vaterpola, promene pravila igre imala su za cilj ubrzanje igre i želju da utakmice i takmičenja postanu atraktivnija za publiku. Vaterpolo je sportska igra koja je u odnosu na
ostale u svojoj istoriji pretrpela, možda, i najviše izmena pravila. Promene pravila su vršene u svim
segmentima igre i u značajnoj meri su uticale na trenažni proces (Smith, 1998). Danas je tendencija
da se promene pravila igre realizuju svake četvrte godine i to nakon olimpijskog ciklusa.
Takođe, veće razumevanje igre od strane gledalaca je jedan od problema sa kojim se vaterpolo
bori i danas. Tome u prilog ne ide različito tumačenje pravila od strane sudija koje od pojave vaterpolo sporta imaju veliki uticaj na rezultat. Promene pravila igre, skraćenje vremena napada sa 35 na
30 sekundi, povećanje trajanje četvrtine sa 7 na 8 minuta, povećanje pauze između 2 i 3 četvrtine sa
2 na 5 minuta, doneta su sa osnovnom idejom da se ubrza igra što samim tim izaziva i posledične
promene u trenažnom procesu. Može su postaviti pitanje da li su vaterpolisti zahvaljujući promenama pravila igre posledično korigovali trenažni proces i unapredili svoje motoričke sposobnosti u
cilju ostvarenja potrebne adaptacija radi intenzifikacije igre na utakmici. Osnovni cilj ovog rada je
poređenje motoričkih sposobnosti procenjivanih u vodi kod vaterpolista različitih generacija istog
uzrasta (kadeta).
Tematski zbornik radova
159
Milenković, Z., Bratuša, Z.
METOD
Uzorak ispitanika činile su dve grupe selektiranih vaterpolista istog uzrasta (N=38). Igrači
obe grupe su testirani u 50-metarskom bazenu SC Banjica. Igrači kadeti iz sezone 2000/01 koji su
testirani 30.06.2000.godine bili su prosečne starosti 14.5 godina, težine 67.61 kg, visine 177.26 cm i
prosečnog trenažnog staža 5.9 godina, a igrači kadeti iz sezone 2009/10 koji su testirani 15.09.2009.
bili su prosečne starosti 14.3 godina, težine 74.57 kg, visine 181.32 cm i prosečnog trenažnog staža
6.6 godina. Za proveru specifičnih motoričkih sposobnosti u vodi korišćeni su standardizovani testovi (Dopsaj i Bratuša, 2003; Bratuša et al., 2008). Metodom hronometrije mereno je vreme plivanja
na deonicama od 25m, 50m i 200m kraul tehnikom. Na taj način je nivo plivačke pripremljenosti
igrača dve generacije procenjivan baterijom testova koja su simulirala naprezanje u tri karakteristične energetske zone i to:
x m25k, plivanje kraul tehnikom 25m, anaerobno-alaktatna energetska zona - igrač startuje
iz vode na znak pištaljke i pliva 25 m kraul tehnikom, a štoperica se zaustavlja kada igrač
glavom preseče zamišljenu liniju na 25-tom metru;
x m50k, plivanje kraul tehnikom 50m, anaerobno-laktatna energetska zona - igrač startuje
iz vode na znak pištaljke i pliva 50 m kraul tehnikom, a štoperica se zaustavlja kada igrač
dodirne ivicu bazena na suprotnoj strani,;
x m200k, plivanje kraul tehnikom 200m, aeroba energetska zona - igrač startuje iz vode na
znak pištaljke i pliva 200m kraul tehnikom, a štoperica se zaustavlja kada igrač dodirne
ivicu bazena nakon 4 preplivane dužine bazena.
Rezultati su analizirani primenom deskriptivne statistike (srednja vrednost – MEAN, standardna devijacija – SD, koeficijent varijacije –cV%). Nakon toga je primenom t-testa utvrđena razlika u
postignutim rezultatima između grupa.
REZULTATI
U Tabeli 1 su prikazani osnovni statistički pokazatelji ispitivanih varijabli (rezultati testiranja
prve grupe (G1) igrača (iz sezone 2000/01) i druge grupe (G2) igrača (iz sezone 2009/10).
Tabela 1. Rezultati osnovnih deskriptivnih pokazatelja varijabli korišćenih u istraživanju
2000/01
m25k
m50k
m200k
2009/10
m25k
m50k
m200k
MEAN (s)
13.52
29.40
149.54
MEAN
13.49
29.17
144.42
SD (s)
0.71
1.43
6.59
SD
0.60
1.02
5.38
cV%
5.26
4.86
4.41
cV%
4.46
3.49
3.73
Rezultati su pokazali da nema statistički značajne razlike između grupa (G1 i G2) u odnosu na
nivo utreniranost sa aspekta anaerobno-alaktatnih naprezanja (plivanje kraul tehnikom 25m - G1
13.52±0.71s; G2 13.49±0.60s; p=0.84). Takođe, nije utvrđena statistički značajna razlika u odnosu
na nivo utreniranosti testiranih igrača u odnosu na anaerobno-laktatna naprezanja (plivanje kraul
tehnikom 50m - G1 29.40±1.43s; G2 29.17±1.02s; p=0.501). Međutim, utvrđena je statistički značajna
razlika između grupa u odnosu na zonu aerobnih naprezanja (plivanje kraul tehnikom 200m - G1
149.54±6.59s; G2 144.42±5.38s; P=0.008).
Utvrđeno je takođe da između grupa postoji statistički značajna razlika u morfološkim karakteristikama igrača (TT1 67.61±7.11kg; TT2 74.57±6.23kg; P=0.013, a TV1 177.26±4.04cm; TT2
181.32±5.61cm; P=0.006), igrači generacije 2009/10 su i teži i viši a imaju i duži trenažni staž (TS1
5.90±0.81god; TS2 6.63±1.16god; P=0.018), skoro godinu dana su duže u trenažnom procesu, dok su
približno istog uzrasta (GS1 14.5±0.61god; GS2 14.3±0.73god; P=0.259).
160
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike motoričkih sposobnosti merenih u vodi kod selektiranih vaterpolista različitih generacija istog uzrasta
DISKUSIJA
Istraživanje je pokazalo da između različitih generacija igrača istog uzrasta (razmaku od 9
godina) nema statistički značajnih razlika rezultata motoričkih sposobnosti posmatrano sa anaerobno-alaktatnog i anaerobno-laktatnog energetskog aspekta u plivanju (deonice od 25m i 50m.
Međutom, u odnosu na aerobni energetski aspekt plivanja (deonica od 200m kraul tehnikom)
grupa kadeta iz sezone 2009/10 je statistički značajno imala bolji rezultat (G1 149.54±6.59s; G2
144.42±5.38s; P=0.008). S obzirom da je grupa igrača testirana u sezoni 2009/10 statistički značajno
viša (TV1 177.26±4.04cm; TT2 181.32±5.61cm; P=0.006) i statističko značajno veće telesne mase
(TT1 67.61±7.11 kg; TT2 74.57±6.23kg; P=0.013), a i da im je trenažni staž statistički značajno duži
(TS1 5.9±0.81god; TS2 6.63±1.16god; P=0.018) može se, na hipotetskom nivou, data činjenica objasniti upravo dužem trenažnom radu kod druge generacije igrača (GS2). Takođe, moguće je i da je
morfološka struktura igrača iste generacije doprinela boljim rezultatima postignutim u aerobnoj
zoni naprezanja.
Bilo je očekivano da usled promene pravila igre, usmerene ka ubrzanju i takmičarskoj atraktivnosti, posledično dođe do pojave korekcije trenažnog rada i ka poboljšanju motoričkih sposobnosti
koje se realizuju u anaerobno-alaktatnoj energetskoj zoni i anaerobno-laktatnoj zoni ali rezultati
ovog istraživanja su pokazali da do takvih poboljšanja rezultata nije došlo.
ZAKLJUČAK
Na kraju se može zaključiti da grupa igrača-kadeta testirana u sezoni 2009/10 ima bolje razvijen aerobni kapacitet nego grupa testrana 9 godina ranije. Najverovatnije da je to posledica dužeg
trenažnog staža, kao boljih morfoloških karakteristika grupe igrač iz pomenute generacije. Razvoj
anaerobno-laktatnih karakteristika nije primarni cilj u ovom periodu razvoja igrača pa i nije za očekivati da rezultati budu bolji, dok je očekivano da anaerobno-alaktatni kapacitet igrača kadeta testiranih u sezoni 2009/10 bude statistički značajno bolji. Najverovatnije da je usmerenost trenažnog
rada u klubu u kojem su igrači trenirali ostala na nivou sezone 2000/01, odnosno da nije došlo do
promene tehnologije trenažnog rada kako bi se ispratila promena pravila igre, do kojih je došlo između dva testiranja, a usmerene su ka „ubrzanju“ same igre.
Istraživanja praćenja motoričkih karakteristika igrača juniora za vreme igre pokazuju da na
zvaničnim utakmicama juniora (igrači približno istog uzrasta) dominiraju deonice od 10 do 25 metara (Perišić i Bratuša, 2010), što je posmatrano sa energetskog aspekta pretežno u anaerobno-laktatnoj energetskoj zona. Može se reći da igrači ovog uzrasta u vaterpolu nisu spremni na visok ritam
igre i brze promene pozicije u vodi, a rezultati dobijeni ovim poređenjem upravo na to ukazuju, a sa
druge strane potrebe same igra zu značajno izmenjene.
Kao generalni zaključak možemo reći da trenažni proces u radu sa mlađim uzrastnim kategorijama treba da bude usmeren pre svega ka razvoju aerobnih kapaciteta, a zatim ka rezvoju anaerobno-alaktatnih kapaciteta kao i poboljšanju reakcije na promenu situacije i razvoj kognitivnih
sposobnosti a sve u cilju ubrzanja igre.
Za buduće istraživanje jedan od najvećih izazova će biti kako otkriti u kojoj meri je moguće i
na koji način poboljšati brzinske sposobnosti igrača, kada se zna da je efikasnost kretanja ograničena
uticajem same sredine u kojoj se vaterpolo igra.
Tematski zbornik radova
161
Milenković, Z., Bratuša, Z.
LITERATURA
1. Bratuša, Z., Dopsaj, M., Štirn, I., Peranovič, T. (2008). Modification of motor stereotype in
various modalities of crawl swimming tehnique in elite junior water polo playersin Slovenia, 4th
International Simposium Youth Sport 2008, pp. 62, Lubljana, Slovenija.
2. Dopsaj, M., Bratuša, Z. (2003). Matematički model za procenu generalne plivačke pripremljenosti
vaterpolista mlađeg uzrasta od 12 do 14 godina, Nova sportska praksa, Viša škola za sportske
trenere, Beograd.
3. Dopsaj, M. (2003). Metodologija pripreme vrhunskih ekipa u sportskim igrama: na primerima iz
fudbala, košarke, rukometa, odbojke i vaterpola. Naučna Knjiga, Beograd.
4. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., Black, W. (1995). Multivariate Data Analysis: With readings
(Fourth Ed.), Prentice-Hall International, Inc., USA.
5. Perišić, M., Bratuša, Z. (2009). Opšti pokazatelji obima plivanja kraul tehnikom vaterpolista
juniorskog uzrasta na utakmici, Zbornik radova, str. 249-253, Univerzitet u Beogradu, Fakultet
sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd.
6. Smith, H.K. (1998). Applied physiology of water polo. Sports Medicine, 26(5), 317–334.
162
Proceedings of the Thematic Conference
Reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge standardizovanih skokova uvis kod tren. i netren. osoba ženskog pola
UDK: 796.431.1-055-2
RELIABILNOST KARAKTERISTIKA SILE REAKCIJE PODLOGE
STANDARDIZOVANIH SKOKOVA UVIS KOD TRENIRANIH
I NETRENIRANIH OSOBA ŽENSKOG POLA
Nemanja Ćopić, Milivoj Dopsaj, Srđan Marković
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
UVOD
Najzastupljeniji tehničko-taktički element igre u odbojci je skok uvis. Prilikom kontrole utreniranosti odbojkašica, pored ostalih komponenti pripremljenosti (energetika, taktika, psihologija...),
velika pažnja se posvećuje pripremljenosti, sa aspekta sposobnosti realizacije različitih tehnika skokova uvis. U mnogim sportovima pa i u odbojci veoma važnu ulogu ima i sposobnost razvoja snage.
Jedna od glavnih faktora u ovom sportu je brzinska snaga, za čiju procenu se najčešće koristi visina
skoka koji predstavlja dominantni motorički zadatak. U toku igre skok se realizuje na različite načine
sa punim zamahom obe ruke, bez zamaha, zamahom jedne ruke itd., u različitim delovima igre (u
napadu i u odbrani). Bez obzira na vrstu skoka u toku igre, ekstenzori mišića nogu učestvuju sa 56%,
plantarni fleksori 22%, ekstenzori u zglobu kuka 10%, antifleksori 10% i ekstenzori u potiljačnom
zglobu 2%. (Jarić, 1987).
Testiranjem brzinske snage nogu korišćenjem skokova bez zamaha rukama i skokova sa zamahom rukama, može se proceniti i efikasnost zamaha rukama, kao koordinacijska efikasnost u
odnosu na dati motorički zadatak. Ovaj odnos ukazuje na sposobnost sportiste da efikasno koristi
postaktivno prenošenje zamaha koje se sa ruku prenosi na celo telo i na taj način poboljšava maksimalnu silu reakcije podloge i visinu skoka. Imajući u vidu širok spektar dostupnih skokova, postavlja
se pitanje na koji način se mogu najbolje opisati i pružiti dijagnostičke informacije o karakteristikama sile reakcije podloge, kao povretne informacije o kontraktilnim sposobnostima mišića opružača
nogu ostvarene tokom skoka, a date informacije povratno ukazuju i o primenjenom obrazcu i načinu
treniranja. Bilateralni skokovi uvis spadaju u osnovni vid testiranja brzinske snage u većini sportova
(odbojka, košarka, fudbal...)
Istraživanja koja su se bavila učestalošću elemenata tehnike za vreme odbojkaške igre su pokazala da su to različite varijante skoka uvis (Kroon, 2000). Na osnovu velikog broja istraživanja zaključeno je da svaki igrač u odbojkaškoj ekipi ima u proseku po utakmici 22 ofanzivna i odbrambena
skoka, a ajveći broj zabeleženih skokova po igrača u toku dve prvoligaške utakmice je 73 kod muškaraca i 45 kod žena (Ziv & Lidor, 2010). U uspešnim timovima elementi odbojke koji se sastoje od
različitih skokova, npr. servis, mogu uticati na konačni rezultat, sa efikasnošću od 48.42 do 53.54%,
kao i element bloka, sa efikasnošću od 53.25% (Nešić, 2008).
Cilj ovog rada je da se utvrdi reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge kod dva standardizovana skoka u odnosu na trenirane i netrenirane osobe ženskog pola. Dobijeni podaci će ukazati
na metodološki pristup testiranja kod osoba sa različitim nivoom sportsko-trenažnog iskustva.
Tematski zbornik radova
163
Ćopić, N., Dopsaj, M., Marković, S.
METOD
Uzorak ispitanika
U istraživanju je učestvovalo 38 ispitanika treniranih i netreniranih osoba ženskog pola podeljene u dve grupe i to: I grupa – 18 odbojkašica Super lige-Srbije; II grupa – kontrolna grupa koju čini
20 studentkinja Univerziteta Beograda. Osnovni antropo-morfološki pokazatelji terenskog uzorka kod odbojkašica Super lige su bili: TV=182.0±8.6 cm, TM=68.8±8 kg, BMI= 20.7±1.2, Uzrast=
20.0±3.7 godina, odnosno kontrolne grupe TV=167.8±5.9 cm, TM=60.8±5.0 kg, BMI= 21.3±1.3,
Uzrast= 21.1±1.1 godina. Sve ispitanice su bile obaveštene o predmetu, cilju i zadatku istraživanja i
u saradnji sa trenerima su dale dobrovoljni pristanak za učestvovanjem.
Uzorak varijabli
Baterija testova kojom je procenjivana skočnost sadrži 2 vrste skokova koji su predstavljali i
pojedinačne varijable merenja:
y Varijable ostvarene pri skoku uvis bez zamaha rukama (CMJNOARM) (Slika 1) y CMJNOARM_Fmax_con – maksimalna sila u koncentričnoj fazi, izražena u N,
y CMJNOARM_Vmax_con – maksimalna brzina u koncentričnoj fazi, izražena u m/s,
y CMJNOARM_RFD_con – gradijent prirasta sile u koncentričnoj fazi, izražen u N/s,
y CMJNOARM_Pmax – maksimalna snaga, izražena u W,
y CMJNOARM_Pavg – prosečna snaga, izražena u W.
Slika 1. Skok uvis bez zamaha rukama - CMJNOARM
y Varijable ostvarene pri skoku uvis sa zamahom rukama (CMJARM) (Slika 2) y CMJARM_Fmax_con – maksimalna sila u koncentričnoj fazi, izražena u N,
y CMJARM_Vmax_con – maksimalna brzina u koncentričnoj fazi, izražena u m/s,
y CMJARM_RFD_con – gradijent prirasta sile u koncentričnoj fazi, izražen u N/s,
y CMJARM_Pmax – maksimalna snaga, izražena u W,
y CMJARM_Pavg – prosečna snaga, izražena u W.
164
Proceedings of the Thematic Conference
Reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge standardizovanih skokova uvis kod tren. i netren. osoba ženskog pola
Slika 2. Skok uvis sa zamahom rukama - CMJARM
Skokovi su izmereni na tenziometrijskoj platformi na Fakultetu sporta i fizičkog vaspitanja,
Univerziteta u Beogradu, u Motoričko-istraživačkoj laboratoriji (MIL). Pokazatelji takmičarske efikasnosti predstavljeni su pomoću skokova uvis bez zamaha rukama (CMJNOARM) i sa zamahom rukama (CMJARM). Parametri efikasnosti su analizirani deskriptivnom statističkom metodom. Takođe,
korišćena je i analiza reliabilnosti, gde je na osnovu ICC definisana korelacija između prvog i drugog
pokušaja za dati skok kao i statistička značajnost.
Na Grafikonu 3 je prikazan način ispoljavanja sile i brzine ostvarene pri skoku uvis sa zamahom i bez zamaha rukama. Vertikalne isprekidane linije predstavljaju podele na različite faze (faza
mirovanja, ekscentrična, koncentrična faza, faza leta kao i faza doskoka na platformu) pri ostvarenoj
sili i brzini.
Grafikon 3. Grafik ispoljavanja sile i brzine ostvarene
pri skoku uvis sa zamahom i bez zamaha rukama
Tematski zbornik radova
165
Ćopić, N., Dopsaj, M., Marković, S.
REZULTATI
U Tabeli 1 su prikazani osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli Fmax_con,Vmax_con, RFD_con,
Pmax i Pavg u prvom i drugom pokušaju ostvarenih pri skoku uvis sa zamahom rukama (CMJNOARM) i
bez zamaha rukama (CMJARM), kod kontrolne grupe.
Najveća srednja vrednost maksimalne sile u koncentričnoj fazi pri skoku uvis bez zamaha
rukama kod kontrolne grupe, ostvarena je u drugom pokuašju 1389.44 N (Tabela 1), dok kod odbojkašica Super lige-Srbije u prvom pokušaju 1609.09 N (Tabela 2).
Tabela 1. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli prvog i drugog pokušaja za CMJNOARM i
CMJARM kod kontrolne grupe
Pokušaj 1
Pokušaj 2
Kontrolna grupa (n=20)
Mean±SD
cV%
Mean±SD
cV%
1368.76±179.17
13.09
1389.44±193.34
13.91
CMJNOARM_Vmax_con (m/s)
2.27±0.23
10.19
2.26±0.27
11.89
CMJNOARM_RFD_con (N/s)
5662.81±1605.10
28.34
5852.64±1711.47
29.24
CMJNOARM_Pmax (W)
3104.02±497.98
16.04
3138.19±576.49
18.37
CMJNOARM_Pavg (W)
461.81±142.45
30.85
444.72±161.35
36.28
CMJARM_Fmax_con (N)
1418.85±151.35
10.67
1463.77±191.58
13.09
CMJARM_Vmax_con (m/s)
2.40±0.24
9.84
2.44±0.29
12.00
CMJARM_RFD_con (N/s)
5423.75±2137.45
39.41
5786.97±2452.83
42.39
CMJARM_Pmax (W)
3394.86±432.39
12.74
3558.61±552.84
15.54
CMJARM_Pavg (W)
457.33±165.73
36.24
526.07±239.22
45.47
CMJNOARM_Fmax_con (N)
Srednja vrednost maksimalne sile u koncentričnoj fazi pri skoku uvis sa zamahom rukama kod
kontrolne grupe, ostvarena je u drugom pokušaju 1463.77 N (Tabela 1), dok kod odbojkašica Super
lige-Srbije takođe je ostvarena u drugom pokušaju 1583.23 N (Tabela 2).
U Tabeli 2 su prikazani osnovni deskriptini pokazatelji varijabli Fmax_con,Vmax_con, RFD_con,
Pmax i Pavg u prvom i drugom pokušaju ostvarenih pri skoku uvis sa zamahom rukama (CMJNOARM) i
bez zamaha rukama (CMJARM), kod odbojkašica Super lige-Srbije.
166
Proceedings of the Thematic Conference
Reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge standardizovanih skokova uvis kod tren. i netren. osoba ženskog pola
Tabela 2. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli prvog i drugog pokušaja za CMJNOARM i
CMJARM kod odbojkašica Super lige-Srbije
Pokušaj 1
Pokušaj 2
Super liga (n=18)
Mean±SD
cV%
Mean±SD
cV%
1609.09±213.82
13.29
1562.73±206.23
13.20
CMJNOARM_Vmax_con (m/s)
2.46±0.21
8.45
2.49±0.23
9.25
CMJNOARM_RFD_con (N/s)
6385.50±1487.13
23.29
5757.92±1268.12
22.02
CMJNOARM_Pmax (W)
3957.05±627.87
15.87
3888.03±626.01
16.10
CMJNOARM_Pavg (W)
610.08±229.23
37.57
585.36±228.44
39.02
CMJARM_Fmax_con (N)
1574.84±189.76
12.05
1583.23±209.81
13.25
CMJARM_Vmax_con (m/s)
2.81±0.37
13.02
2.63±0.19
7.27
CMJARM_RFD_con (N/s)
5320.86±1531.62
28.79
5356.98±900.76
16.81
CMJARM_Pmax (W)
4423.51±711.19
16.08
4174.48±684.11
16.39
CMJARM_Pavg (W)
771.68±331.30
42.93
603.49±232.52
38.53
CMJNOARM_Fmax_con (N)
U Tabeli 3 u odnosu na parcijalne razlike utvrđeno je da postoji statistička značajnost između
prvog i drugog izvedenog pokušaja tj. skoka uvis bez zamaha rukama kod igračica Super lige-Srbije: CMJNOARM_Fmax_con – Cron. Alpha=0.970, p=0.014; CMJNOARM_RFD_con – Cron. Alpha=0.920,
p=0.003; dok u kontrolnoj grupi nije bilo statističke značajnosti.
Tabela 3. Prikaz upoređenih varijabli pri prvom i drugom pokušaju kod skoka uvis bez zamaha
rukama kod odbojkašica Super-lige i kontrolne grupe
pokušaj 1 i pokušaj 2
Super Liga-Srbije
Kontrolna grupa
Cronbach’s
Alpha
ICC
ANOVA
F
P value
Cronbach’s
Alpha
ICC
ANOVA
F
P value
CMJNOARM_Fmax_con (N)
0.970
0.942
7.51
0.014
0.929
0.869
0.92
0.349
CMJNOARM _Vmax_con (m/s)
0.852
0.746
0.62
0.442
0.778
0.643
0.06
0.809
CMJNOARM _RFD_con (N/s)
0.920
0.862
12.51
0.003
0.919
0.852
0.876
0.361
CMJNOARM_Pmax (W)
0.959
0.921
1.380
0.256
0.830
0.717
0.138
0.714
CMJNOARM_Pavg (W)
0.850
0.739
0.402
0.535
0.669
0.507
0.254
0.620
Varijable
U Tabeli 4 što se tiče parcijalnih razlika kod skoka uvis sa zamahom rukama postoji statistička
značajnost između prvog i drugog izvedenog pokušaja tj. skoka uvis sa zamahom rukama kod igračica Super lige: CMJARM_Vmax_con – Cron. Alpha=0.607, p=0.024; CMJARM_Pmax – Cron. Alpha=0.859,
p=0.046; CMJARM_Pavg – Cron. Alpha=0.651, p=0.025; dok su u kontrolnoj grupi postojale razlike kod
CMJARM_Fmax_con – Cron. Alpha=0.951, p=0.015; CMJARM_Pmax – Cron. Alpha=0.947, p=0.004.
Tematski zbornik radova
167
Ćopić, N., Dopsaj, M., Marković, S.
Tabela 4. Prikaz upoređenih varijabli pri prvom i drugom pokušaju kod skoka uvis sa zamahom
rukama kod odbojkašica Super-lige i kontrolne grupe
pokušaj 1 i pokušaj 2
Super Liga-Srbije
Kontrolna grupa
Cronbach’s
Alpha
ICC
CMJARM_Fmax_con (N)
0.972
0.950
0.290
0.597
CMJARM_Vmax_con (m/s)
0.607
0.530
6.152
CMJARM_RFD_con (N/s)
0.428
0.312
CMJARM_Pmax (W)
0.859
CMJARM_Pavg (W)
0.651
Varijable
ANOVA
Cronbach’s
P value
F
Alpha
ICC
ANOVA
F
P value
0.951
0.931
7.193
0.015
0.024
0.917
0.866
1.550
0.228
0.010
0.921
0.724
0.573
0.576
0.457
0.753
4.626
0.046
0.947
0.926
10.748
0.004
0.513
6.004
0.025
0.774
0.674
3.025
0.098
DISKUSIJA
U funkciji adekvatne takmičarske pripremljenosti odbojkašica, naročito sa aspekta sposobnosti vertikalnih skokova (skočnosti), pored opšte fizičke pripremljenosti, veliki značaj se pridaje
i specifičnoj fizičkoj pripremljenosti (Dopsaj, 2012; Marques, 2008; Marques, 2006; Zaciorsky and
Kraemer, 2006). U odbojci, kao sportskoj igri, pod specifičnom fizičkom pripremljenosti podrazumeva se sposobnost sportiste da sve tehničko-taktičke situacije igre realizuje efikasno u funkciji
pobede svoje ekipe, što sa aspekta motoričkih zadatka znači da na utakmici izvede veliki broj kratkih
a tačnih, situaciono svrsishodnih, brzih i eksplozivnih horizontalnih i/ili vetrikalnoih kretanja, u čijij
motoričkoj strukturi dominiraju skokovi uvis (Ercolessi, 1999).
U odnosu na dobijeni rezultati ovog istraživanja, sa aspekta ispoljavanja maksimalne sile u
koncentričnoj fazi, utvrđeno je da postoji obrnuto proporcionalnu povezanost između dva analizirana različita skoka gde odbojkašice u slučaju CMJARM ispoljavaju silu na isti način a kod CMJNOARM
ne, dok je kod kontrolne grupe obrnuto.
Drugim rečima, pokazalo se da kod vrhunskih igračica tj. odbojkašica Super lige pri skoku uvis
bez zamaha rukama, kod maksimalne sile u koncentričnoj fazi (CMJNOARM_Fmax_con) kao i kod gradijenta prirasta sile (CMJNOARM_RFD_con), postoji statistički značajna razlika između prvog i drugog
pokušaja na nivou (p=0.014), odnosno (p=0.003), dok kod kontrolne grupe to nije bio slučaj. Utvrđene
razlike kod odbojkašica verovatno ukazuju o nivou adaptacije u smislu da ove ne tipične vrste skokova
(skok bez zamaha ruku koji je takmičarski ne tipičan pa ga i ne treniraju) ne izvode na isti način (sa
aspekta tehnike) dok za varijantu skoka sa zamahom rukama, kao motorički obrazac skoka na koji su
adaptirane, u odnosu na date varijable u situaciji ponavljanja skoka izvode na isti način.
U kontrolnoj grupi, maksimalna ostvarena sila u koncentričnoj fazi (CMJNOARM_Fmax_con) pri
skoku uvis bez zmaha rukama, nije se statistički značajno razlikovala između prvog i drugog pokušaja (p=0.349). To ukazuje na činjenicu da su ispitanice iz kontrolne grupe kao specifično netrenirane osobe skok uvis bez zamaha rukama (realizovan samo kroz pokret pregibanja i opružanja nogu)
izvodile na isti način, dok u koordinaciono složenijoj formi skoka (skok sa zamahom ruku) istovetan
način izvođenja motoričkog zadatka nisu uspele da ponove.
Kod odbojkašica koje su izvodile skok uvis sa zamahom rukama, pokazalo se da postoji statistički značajna razlika kod brzine skoka u koncentričnoj fazi (CMJARM_Vmax_con) p=0.024, maksimalnoj snazi (CMJARM_Pmax) p=0.046 i prosečnoj snazi (CMJARM_Pavg) p=0.025. Dok kod kontrolne grupe,
u skoku uvis sa zamahom rukama, statistički se značajno razlikuju maksimalna sila u koncentričnoj
fazi (CMJARM_Fmax_con) i maksimalna snaga (CMJARM_Pmax), p=0.015, odnosno p=0.004. Ove vrednosti ukazuju da kontrolna gupa nije uspela da izvede skok na isti način u prvom i drugom pokušaju sa
koordinaciono složenog aspekta.
168
Proceedings of the Thematic Conference
Reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge standardizovanih skokova uvis kod tren. i netren. osoba ženskog pola
ZAKLJUČAK
Na osnovu rezultata može se zaključiti da kod različitih vrste skokova uvis različito trenirane
osobe ženskog pola ostvaruju ispoljavanje karakteristika sile reakcije podloge sa različitom pouzdanosšću (karakteristike sile reakcije podloge različito ispoljavaju pri istoj vrsti skoka). U slučaju specifično treniranih osoba, kod odbojkašica rezultati ukazuju na to da skok uvis sa zamahom rukama
izvode na isti način u prvom i drugom pokušaju, i to verovatno jer im je taj vid pokreta poznat u
njihovim situacionim motoričkim zadacima tj. u odbojkaškoj igri. U slučaju skoka uvis bez zamaha
rukama utvrđeno ja da postoji razlika između dva pokušaja. Uzrok ovoj pojavi je verovatno u činjenici da je to vrsta skoka u nespecifičnim uslovima izvođenja pokreta za odbojkašice. U slučaju
specifično ne treniranih osoba ženskog pola i motoričkog zadatka vertikalni sunožni skokovi sa i
bez zamaha rukama, rezultati upućuju na razmišljanje o postojanju moguće potrebe korigovanja
pristupa metodologiji testiranja u smeru povećanja broja skokova odnosno broja pokušaja prilikom
njihovog testiranja.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. Dopsaj, M., Ćopić, N., Nešić, G., Sikimić, M. (2012). Jumping performance in elite female
volleyball players Relative to playing positions: a practical Multidimensional assessment model.
Serbian Journal of Sports Sciences, 6(2), 61-69
2. Ercolessi, D. (1999). La caduta dal salto. Super Volley, 1, 79-82.
3. Jarić, S. (1987). Biomehanička istraživanja maksimalnog sunožnog vertikalnog skoka i njihove
implikacije u praksi. Fizička kultura, 41(1), 30-37.
4. Kroon, S. (2000). Verical jump ability of elite voleyball palyers compared to elite atheltes in other
team sports, http:://www.Faccioni.com/ reviews (20.3.2002).
5. Marques, M.C., Gonzalez-Badillo, J. J., Kluka, D. (2006). In-season strength training male
professional volleyball athletes. Strength Condition Journal, 28, 6-12.
6. Marques, M. C., Van den Tillaar, R., Vescovi, J. D., & Gonzalez-Badillo, J. J. (2008). Changes in
strength and power performance in elite senior female professional volleyball players during the
in-season: a case study. Journal of Strength and Conditioning Research, 20, 563-571.
7. Nešić, G. (2008). Struktura takmičarske aktivnosti odbojkašica. Godišnjak, 14,89-112.
8. Zaciorsky, M. V., Kraemer, J.W. (2006). Science and practice of strength training. Human Kinetics,
Champaign, IL: USA.
9. Ziv, G., Lidor, R. (2010). Vertical jump in female and male volleyball players: a review of
observational and experimental studies. Scandinavian Journal of Medicine and Science in
Sports, 20(4), 556-567
Tematski zbornik radova
169
Sredojević, N., Nikolić, B.
UDK: 796.61.012.1(497.1)
PRIMENA MOTORIČKIH TESTOVA U PROCENI PRIPREMLJENOSTI
ELITNIH BICIKLISTA RS SRBIJE
Nevenka Sredojević1, Biljana Nikolić2
1
Univerzitet u Beogradu, Fakultet za sport i fizičko vaspitanje, Beograd, Srbija
2
Zavod za sport i medicinu sporta R. Srbije, Beograd, Srbija
UVOD
Drumski biciklizam je takmičarski sport gde je karakteristična velika aerobna i mišićna
izdržljivost, kao i anaerobna moć i kapacitet (trke traju i do 7 sati). Na višeetapnim trkama prisutni
su svi napori i sa različitih aspekata specifične snage (kratki napori – skokovi i sprintevi, tj. nagla ubrzanja; kratki intervalni napori – 1 do 2 min; kao i duge tempo vožnje na aerobno anaerobnom pragu
– hronometri). Takmičarski rezultat zavisi od više faktora i to: tehničko-tehnološke komponente,
radno-funkcionalne sposobnosti biciklista, taktičkih faktora vožnje, meteo-uticaja, konfiguracije terena, kao i motoričkih sposobnosti bicikliste. Gledajući sa aspekta fizičkih napora drumski biciklizam možemo opisati kao najkompleksniji i jedan od najzahtevnijih i najtežih sportova. U biciklizmu
postoje različite discipline i specijalnosti u okviru njih.
U svakoj sportskoj grani, kao i u biciklizmu, neophodno je poznavati opšte i specifične motoričke sposobnosti i u skladu s tim izdvojiti motoričke testove za procenu tih sposobnosti. U trenažnom procesu bilo kog sporta bazične motoričke sposobnosti se modifikuju prema zahtevima
tog sporta. Bazične motoričke sposobnosti su osnova na koju se nadograđuju specifične motoričke
sposobnosti, tj. vodeće varijable (najvažnije motoričke sposobnosti) i one se razlikuju od sporta do
sporta.
Zahtevi biciklizma kao sporta za produkcijom aerobne i anaerobne energije su ispitani i vrednosti se mogu pronaći u literaturi kod brojnih autora (Gardner et al., 2005). Ono što se u drugim
studijama ređe sreće je da li su definisani zahtevi u opštim i specifičnim motoričkim sposobnostima
biciklista kao što su: karakteristike sila i snage različitih mišićnih grupa (donjih ekstremiteta, abdominalne ili leđne muskulature), karakteristike sprinterskih sposobnosti, karakteristike sposobnosti
za penjanje na uspone i nivo sposobnosti koje definišu uspeh za hronometarske trke. Istraživanje
motoričkih sposobnosti kod biciklista ima za cilj povećanje mišićne efikasnosti u toku takmičenja
(Gardner et al., 2005). Međutim, jedan od najvažnijih problema koji je evidentan u pregledu dostupne literature je utvrditi koje su osnovne a koje specifične motoričke sposobnosti bitne za takmičarsku
uspešnost u biciklzmu, i u kojoj meri treba razviti i na koji način održavati iste u pojedinim fazama
godišnjeg trenažnog ciklusa. U budućim istraživanjima bi trebalo dati fokus upravo ovom problemu.
Osnovni cilj ovog rada je dobijanje normativnih vrednosti za različite grupe ispitanika, tj. da
utvrdi ima li razlika u maksimalnoj snazi, sili i eksplozivnosti nakon primenjene baterije standardnih
motoričkih testova za procenu motoričkih sposobnosti kod biciklista u funkciji takmičarske kategorije, specijalnosti, i ako ima, da prikaže u kojim motoričkim sposobnostima se razlikuju.
170
Proceedings of the Thematic Conference
Primena motoričkih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije
METODE
Protokol testiranja
Biciklisti su u jednom danu izveli sva tri testa u Laboratoriji za motorička testiranja, Zavoda
za sport i medicinu sporta u Beogradu. Prvo je bio izveden test pojedinačnih i serijskih vertikalnih
skokova, zatim Wingate modifikovani test u trajanju od 6s ponovljen 3 puta, sa pauzama između
svakog ponavljanja od 3 minuta, i na kraju test za procenu izometrijske maksimalne i eksplozivne
sile opružača nogu na presi.
Prvi test: Pojedinačni i serijski skokovi
Pojedinačni skokovi:
1. Prvi skok iz čučnja (squat jump – SJ) koji podrazumeva izvođenje maksimalnog vertikalnog naprezanja iz pozicije polučučnja (zglob kolena pod uglom od 90°), sa rukama postavljenim na
predeo kukova. Ova vrsta merenja omogućava procenu sposobnosti izolovane koncentrične mišićne
kontrakcije opružača donjeg ekstremiteta (Harman et al., 1990).
2. Skok iz stojećeg stava sa rukama na kukovima (countermovement jump – CMJ) izvodi se iz
pozicije stojećeg stava sa opruženim nogama u zglobu kolena i sa rukama na kukovima. Maksimalan
vertikalan skok nakon brzog polučučnja omogućava indirektnu procenu sposobnosti opružača donjeg ekstremiteta tj. sposobnosti brzog smenjivanja ekscentrične i koncentrične kontrakcije i transfer
elastične energije, esencijalne za sportsko postignuće (Bobbert et al., 1987).
3. Skok iz stojećeg stava sa desne nogu sa rukama na kukovima (countermovement jump –
CMJD); izvodi se iz pozicije stojećeg stava sa opruženom desnom nogom i savijenom levom nogom
u zglobu kolena i sa rukama na kukovima.
4. Skok iz stojećeg stava sa leve nogu sa rukama na kukovima (countermovement jump –
CMJL); izvodi se iz pozicije stojećeg stava sa opruženom levom nogom i savijenom desnom nogom
u zglobu kolena i sa rukama na kukovima.
5. Maksimalni skok sa pripremom (Maximal Counter Movement Jump) se identično izvodi
kao skok iz čučnja sa pripremom. Razlika je u tome da se ruke ne izoluju na kukovima, već su u funkciji zamaha (radi postizanja max visine skoka). Ruke se u početnom položaju nalaze u predručenju u
visini grudi. Koordinisano sa spuštanjem u čučanj ispitanik izvodi zaručenje, sledi maksimalni odraz
i zamah rukama kroz fazu predručenja do uzručenja. Pokret je karakterističan za većinu situacija
koje se javljaju tokom sportske aktivnosti. Koordinisan zamah rukama u funkciji skoka doprinosi
većoj visini skoka za 10% (Harman i sar., 1990). Test procenjuje ekscentrično-koncentričnu komponentu eksplozivnosti skoka (visina skoka izmerena u centimetrima) i koordinaciju ekstremiteta u
izvođenju skoka.
Serijski skokovi:
6. Sedam uzastopnih skokova (7RJ). Zahtevi testa su visina skoka i frekvencija skokova u zadatom vremenskom intervalu. Ispitanikove ruke su fiksirane na kukovima (zbog maksimalne izolacije
prilikom skoka). On stoji u uspravnom položaju nekoliko sekundi, a nakon zvučnog signala počinje
izvoditi kontinuirane skokove iz čučnja sa pripremom. Prilikom kontaktne faze sa podlogom (faza
doskoka) noge moraju biti flektirane u kolenima pod uglom od približno 90º. Zavisno od trajanja,
test procenjuje: maksimalnu anaerobnu snagu (do 15sek) i snažnu izdržljivost u izvođenju aktivnosti
eksplozivnog karaktera (preko 45 ili 60sek). Vrednosti su izražene u obliku visine izmerenog skoka
(cm).
Tematski zbornik radova
171
Sredojević, N., Nikolić, B.
Drugi test: Wingate modifikovani 6s test
Wingate modifikovani 3x6s test izvodio se na Monark bicikl-ergometru (Monark 894E). Test je
bio primenjen nakon standardnog zagrevanja lagane vožnje na biciklergometru u trajanju od 5min.
Test je započinjao na znak „start“ od strane stručnog lica koji je rukovodio testiranjem, nakon čega
su biciklisti maksimalnom brzinom pedalirali u trajanju od 6s.
Opis testa: Pre sprovođenja VAnT6s na bicikl ergometru visina sedišta bila je podešavana za
svakog ispitanika posebno. Optimalna visina sedišta je ona koja omogućava fleksiju u zglobu kolena
između 170 i 175° (ugao fleksije pri potpuno opruženoj nozi je 180°) za vreme najniže pozicije stopala pri okretu (Baker i Davies, 2004). Zadatak ispitanika je bio da okreće pedale što je brže moguće
tokom vremenskog perioda od 6 sekundi. Početak testa je bio nakon što je ispitanik ostvario okretanje pedalama maksimalnom brzinom bez opterećenja u periodu od 3 sekunde, kako bi se izbegla
inercija točka i dostigla maksimalna brzina okretanja. Za procenu maksimalne snage mišića bilo je
korišteno jedno ponavljanje. Pauze između ponavljanja iznosile su 3 minuta.
Intezitet opterećenja: Za potrebe ovog istraživanja u VAnT6s koristio se interval opterećenja od
9% od TM. Preciznost podešavanja opterećenja iznosila je 0.1 kg.
Treći test: Izometrijski Leg Press test
Za procenu maksimalne izometrijske sile opružača nogu (bilateralno i unilateralno) korišćena
je standardna oprema, metalne konstrukcije za merenje izometrijske sile opružača nogu u sedećem
položaju (Dopsaj & Ivanović, 2011). Ispitanici su bili u sedećoj poziciji sa ciljem da guraju nogama
tenziometrijsku sondu unutar platforme za stopala, koja je bila fiksirana za konstrukciju. Ispitanici
su dobili instrukcije da „dostignu maksimalnu silu što je brže moguće i da je održe“ (Murphy & Wilson, 1996). Ispoljavanje sile trajalo je maksimalno 4s. Ispitanicima je pružana povratna informacija
o trenutnoj sili na monitoru koji su posmatrali i sve vreme su bili dodatno motivisani. Pauza između
dva uzastopna pokušaja bila je 2 minuta. Obrada podataka je realizovana korišćenjem hardverskosoftverkog sistema. Na osnovu upotrebljenog protokola testiranja, ispitanici su test realizovali u dva
pokušaja, i to: svi ispitanici su testirani nakon 5-minutnog zagrevanja. Zadatak ispitanika je da na
testu ostvare maksimalnu mišićnu silu u što kraćem vremenskom periodu. Testiranje je realizovano
u izometrjskim uslovima naprezanja i pri uglu natkolenice i potkolenice od 110−1200, i pri uglu potkolenice i stopala od 900. Pauza između pokušaja je bila u trajanju od jednog minuta.
Uzorak ispitanika
Uzorak je bio sastavljen od ukupno 39 biciklista sa prosečnom TV=178.1±7.9 cm, TM=66.2±9.3
kg, BMI=22.19±1.3 kg/m2, seniorske, juniorske i kadetske kategorije koji su bili na široj listi nacionalne reprezentacije. Struktura uzorka po takmičarskoj specijalnosti je bila sledeća: kod seniora (N=16) (N=6 „sprinter“, N=4 „hill“ (brdski vozač) i N=6 „flat-rider“), kod juniora (N=10) (N=3
„sprinter“, N=4 „hill“ (brdski vozač) i N=3 „flat-rider“), kod kadeta (N=13) (N=2 „sprinter“, N=4
„hill“ (brdski vozač) i N=7 „flat-rider“). Svakom ispitaniku, koji je učestvovao u merenjima, bilo je
predočeno objašnjenje studije, mogući zdravstveni rizik i predviđeni postupak merenja. Merenje je
bilo obavljeno u „Centru za motorička testiranja i analitiku u sportu“ u Zavodu za sport i medicinu
sporta R Srbije u Beogradu.
Varijable
U istraživanju su ispitivani pokazatelji za procenu izometrijske eksplozivne sile, maksimalne
snage i eksplozivnosti donjih ekstremiteta i to kroz bateriju standardnih motoričkih testova, vertikalni skokovi (pojedinačni i serijski), Wingate modifikovani 6s test i test na izometrijskoj presi:
172
Proceedings of the Thematic Conference
Primena motoričkih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije
U toku serije testova vertikalnih skokova određivali su se sledeće varijable: visine ostvarene
pri skoku sa pripremom CJ (cm), skoku sa rukama na bokovima bez pripreme CMJ (cm), skoku sa
rukama na bokovima sa leve i desne noge CMJL i CMJD (cm), skoku sa zamahom CMJZ (cm) i kod
sedam uzastopnih skokova 7RJ (cm).
U toku Wingate testa određivali su se sledeći parametri anaerobnih sposobnosti koji su bili
izraženi u apsolutnim vrednostima:
x
x
x
x
Maksimalna anaerobna snaga (peak power – PPaps),
Vrednost prosečne snage ostvarene tokom celokupnog testa (mean power – Paver),
Vrednost ostvarene snage na maksimalnoj brzini izraženo u vatima (W) PVmaxaps,
Vrednost maksimalne brzine izražene kao broj obrtaja pedala u 1 min- Vmax (rpm).
U toku testa na izometrijskom dinamometru-presi za ovo istraživanje koristili su se sledeće
varijable:
x • Maksimalna vrednost dostignute izometrijske sile opružača nogu (Fmax) izraženu u
Njutnima (N),
x • Eksplozivna mišićna sila (RFDFmax) opružača nogu kao pokazatelj opšteg nivoa razvijenosti
eksplozivne sile tj. eksplozivnosti, dobijena je na osnovu sledeće procedure (Dopsaj &
Ivanović, 2011) RFDFmax = (Fmax / tFmax) * 1000
Gde: Fmax predstavlja maksimalnu vrednost dostignute izometrijske sile opružača nogu, dok tFmax
predstavlja vreme u ms potrebno da se dostigne maksimalna sila, izraženo u N/s.
METODE OBRADE PODATAKA
Svi podaci su prvo analizirani primenom deskriptivne statističke analize, radi definisanja
osnovnih pokazatelja centralne tendencije i mera varijablititeta rezultata (Mean, Standard Devijacija, i granične vrednosti ukupnog opsega (Min и Max).
Razlika između definisanih subuzoraka biciklista u funkciji takmičarske kategorije i specijalnosti je utvrđivana primenom statističke tehnike analize varijanse (ANOVE) i post/hok test kao
kriterijum za utvrđivanje razlika specijalnosti i kategorija pojednačnih varijabli (Bonferonni’s test)
(Hair et al., 1998).
Sve statističke metode rađene su pomoću softverskih paketa: Microsoft ® Office Excel 2007 и
SPSS for Windows, Release 17.0 (Copyright © SPSS Inc., 1996–2007). Sve vrednosti prilikom statističke obrade podataka bile su na nivou od p < 0.05.
Tematski zbornik radova
173
Sredojević, N., Nikolić, B.
REZULTATI I DISKUSIJA
Rezultati deskriptivne statistike TV (cm), TM (kg) i BMI (kg/m2) u odnosu na ukupan uzorak
biciklista po uzrasnim takmičarskim kategorijama i specijalnostima, prikazani su u Tabeli 1.
Tabela 1. Rezultati antropomerisjkih parametara u odnosu na bicikliste po takmičarskim
kategorijama i specijalnostima
SENIORI
JUNIORI
KADETI
Varijable/specijaln
Mean±SD
Min-Max
Mean±SD
Min-Max
Mean±SD
Min-Max
26.9±7.8
20-32
18.5-0.5
18-19
15.5±2
12-17
Sprinters
181.4±7.1
173-188
181.67±6.4
177-189
185.50±3.5
183-188
Hills
180.5±5.9
176-189
182.75±3.3
179-186
178±4.2
172-182
Flat-rider
178±4.8
171-181
176.67±3.5
173-180
172.7±10.7
161-188
Total
179.8±4.7
171-189
180.6±4.8
173-189
176.3±19.2
159-188
Sprinters
74.4±4.7
71-82
71.33±2.1
69-72
76.50±2.1
75-78
Hills
71.8±6
66-80
67.00±4.9
61-72
63±4.1
59-67
Flat-rider
70.1±4.8
59.5-78
64.67±5.5
59-70
55.7±10.2
43-73
Total
72±5.6
59.5-82
67.60±4.8
59-73
61.2±10.6
43-78
Sprinters
22.3±1.4
20.7-23.9
21.47±1.1
20.2-22.2
21.50±1.5
20.4-22.6
Hills
22.2±0.3
21.9-22.5
20.18±1.8
18.6-22.7
20.13±2.3
17.6-22.8
Flat-rider
70.1±4.8
19-24.3
20.83±1.6
18.9-21.8
18.57±1.6
16.2-20.7
Total
22.19±1.3
19-24.3
20.76±1.5
18.6-22.7
19.5±2.1
16.2-22.8
UZRAST (god)
TV
(cm)
TM
(kg)
BMI
(kg/
m2)
Motoričke sposobnosti biciklista – maksimalna sila (Fmax) i gradijent prirasta sile (RFD)
U sportu se sila (eng. strength) definiše kao maksimalna sila (Fmax ) koja nastaje tokom maksimalne voljne kontrakcije (MVK), u zadatim uslovima (Abernethy et al., 1995). Jarić i Kukolj (1996)
za istu osobinu koriste pojam jačina i definišu je kao sposobnost mišića da razvije veliku jačinu u
izometrijskim uslovima ili protiv velikog spoljnog opterećenja pri malim brzinama skraćenja.
Za razliku od sile i gradijenta prirasta sile - RFD, snaga predstavlja sposobnost mišića da deluje
relativno velikim silama protiv manjeg spoljašnjeg opterećenja, ali pri velikim brzinama skraćenja
mišića (Jarić i Kukolj, 1996). U pojedinim sportovima veoma je bitna i brzina kojom se sila razvija,
što se smatra važnom funkcionalnom osobinom mišića (Mirkov, 2003; Andersen et al., 2005; Knežević i Mirkov, 2010). Prilikom trčanja, plivanja, vožnje bicikla maksimalnom brzinom, sportisti ne
ispoljavaju maksimalnu silu, ali ostvarenu silu ispoljavaju što je moguće brže.
Izkvierdo i sar. (Izquierdo et al. 1999) navode da površina preseka mišića značajno korelira sa
maksimalnom izometrijskom silom (Fmax). Sila utiče na ispoljavanje snage opružača u zglobu kolena pri različitim nivoima opterećenja i različitim brzinama skraćenja mišića. Iako su ove dve sposobnosti, relativno nezavisne, snaga ovog mišića je ipak uslovljena njegovom maksimalnom silom
(Кнежевић и Мирков, 2011). Na ispoljavanje sile utiču: veličina i broj aktivnih motornih jedinica,
frekvencija pražnjenja motoneurona, veličina poprečnog preseka mišića, dužina mišića, dužina poluge na kojoj on deluje, veličina spoljašnjeg opterećenja, brzina mišićne kontrakcije, stanje antago-
174
Proceedings of the Thematic Conference
Primena motoričkih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije
nističke grupe mišića i drugo (Jarić i Kukolj, 1996). Iz ovoga možemo zaključiti da je za takmičarski
biciklizam bitno pored ostalih motoričkih sposobnosti razvijati i silu kao i njen prirast.
U našem izstraživanju rezultati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru ukupnog uzorka biciklisti ne razlikuju u varijablama izometrijske sile opružača nogu u zglobu kolena u
varijablama maksimalne sile obe noge (Fmax bilateralno, p=0.13), prirasta te sile (RFDFmax bilateralno,
p=0.14) i maksimalne sile desne noge (Fmax desna noga, p=0.45).
Tabela 2. Deskriptivni pokazatelji rezultata izometrijske sile opružača nogu u zglobu kolena kod
biciklista u odnosu na kategoriju (seniori, juniori i kadeti)
Uzrast
Kateg.
Fmax (N)
bilateralno
Mean
SD
RFDFmax (N/s)
bilateralno
Mean
Fmax (N)
Desna noga
SD
Mean
SD
408.32
RFDFmax N/s
Desna noga
Mean
SD
Fmax (N)
Leva noga
Mean
SD
RFDFmax (N/s)
Leva noga
Mean
SD
Seniori
3886.3 829.3 1538.38
460.06
2177.24
8840.57 2508.95 2049.77
385.06 8378.90 2302.04
Juniori
3533.9 627.9 1518.82
294.82
1991.24 315.799 9058.98 2154.06 1837.39
240.96 8756.80 1553.11
Kadeti
2995.9
730
1147.20 2535.30 1782.97 444.354 7673.60 2085.78 1707.32
534.13 7372.85 2105.69
Ukupno 3488.9
824
1399.41 3953.46 1993.41 425.020 8498.82 2300.62 1876.73
430.57 8134.17 2088.69
Tabela 3. Deskriptivni pokazatelji rezultata izometrijske sile opružača nogu na testu Leg Press kod
biciklista seniorskog uzrasta u odnosu na takmičarsku specijalnost
Seniori
Fmax (N)
bilateralno
RFDFmax (N/s)
bilateralno
Mean
Mean
SD
SD
Fmax DN
(N)
Mean
SD
RFDFmax_DN
(N/s)
Mean
Fmax_LN
(N)
RFDFmax_LN
(N/s)
SD
Mean
SD
Mean
SD
2471.94
2215.46
507.06
8042.42
2763
2301.36 317.77 10400.97
3222.71
2115.19
338.02
9841.62
2506.7
Flat-ride 3477.55 806.49 1480.77 293.79 1987.22 348.07 8003.12
1912.30
1868.09
265.4
7684.14
1599
2508.95
2049.77
385.06
8378.90
2302.03
Sprinters 4108.62 923.30 1386.97 489.70 2305.96 515.83 8597.18
Hills
Total
4221.52
3886.30
649.64
829.25
1814.08
1538.38
616.67
460.60
2177.24 408.32
8840.57
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru seniorske kategorije biciklisti ne razlikuju u ostvarenoj maksimalnoj sili (Fmax) kao i u prirastu sile (RFDFmax).
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru kategorije juniora biciklisti
razlikuju u varijablama maksimalne sile Fmax bilateralno ( p=0.026), Fmax desna noga (p=0.003), kod
sprintera i hills (p=0.020), Fmax leva noga (p=0.002), kod sprintera i hills (p=0.011).
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru kategorije kadeta, biciklisti
razlikuju u prirastu sile RFDFmax bilateralno, desne i leve noge, između brdaša i flat-riders (p=0.020),
i sprintera i hills (p=0.014).
Motoričke sposobnosti biciklista – test procene eksplozivnosti donjih ekstremiteta
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru ukupnog uzorka biciklisti
ne razlikuju u varijablama eksplozivne komponente opružača nogu (visine skoka cm).
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru juniorske kategorije biciklisti razlikuju u varijablama vertikalnog skoka. Rezultati Post-hok testa pokazuju razlike vertikalnog
skoka kod biciklista juniorskog uzrasta u funkciji takmičarske specijalnosti kod sledećih varijabli,
Tematski zbornik radova
175
Sredojević, N., Nikolić, B.
SJ, između sprintera i flat-riders (p=0.003), zatim hills i flat-riders (p=0.001), CMJZ se razliku kod
sprintera i hills (p=0.047), hills i flat-riders (p=0.009). U varijabli 7RJ sprinteri su bili bolji od brdaša
(p=0.049).
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru kadetske kategorije biciklisti ne razlikuju u varijablama vertiklnog skoka.
Deskriptivni pokazatelji rezultata rezultata vertikalnog skoka prikazani su na Tabeli 4.
Tabela 4. Deskriptivni pokazatelji rezultata vertikalnog skoka kod biciklista u odnosu na
kategoraiju (seniori, juniori i kadeti)
Test/specijalnost
CJ
(cm)
CMJ
(cm)
CMJD
(cm)
CMJL
(cm)
CMJZ
(cm)
7 RJ
(cm)
Mean
SD
Min
Max
senior
29.26
4.725
22
36
junior
27.90
3.429
25
35
kadet
29.43
4.242
22
35
senior
35.03
5.987
26
46
junior
34.06
5.215
28
47
kadet
33.98
4.380
24
40
senior
18.24
3.855
12
25
junior
16.84
2.051
12
19
kadet
16.68
3.117
12
23
senior
16.86
3.593
11
24
junior
16.86
2.609
13
21
kadet
16.54
1.871
13
20
senior
42.11
5.736
31
50
junior
39.50
5.399
32
46
kadet
40.07
3.082
35
45
senior
28.92
3.820
23
35
junior
27.61
4.965
19
35
kadet
26.57
3.636
20
33
Motoričke sposobnosti biciklista - Test za procenu maksimalne snage tokom pedaliranja
Snaga (eng. power P) se definiše i kao izvršeni rad (A) u jedinici vremena (t), A = F/t, ili kao
proizvod jačine (F) i brzine (V), P = FxV. U biciklizmu je posebno važna i zbog toga sa velikom pažnjom praćena funkcija mišića nogu a među njima najčešće mišića opružača u zglobu kolena (Swain,
1997)
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru ukupnog uzorka razlikuju varijable ostvarene maksimalne snage, prosečne snage u testu kao i snage pri maksimalnoj brzini,
p=0.003, p=0.003 i p=0.002 (Ppeak 9%, Paver 9%, Pvmax 9%). Nakon post-hok testa utvrđeno je da su se
razlike pokazale u varijablama: maksimalne snage (Ppeak 9%) između seniora i kadeta - p=0.002, prosečne snage na testu (Paver 9%) između seniora i kadeta - p=0.002, snage pri maksimalnoj brzini (Pvmax 9%)
između seniora i kadeta p=0.001 i između juniora i kadeta p=0.066.
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru seniorske i juniorske kategorije biciklisti ne razlikuju u varijablama Wingate 6s testa, dok se u drugim studijama mogu pronaći
podaci da je razlika između grupa potvrđena i očekivana (Tabela 8).
176
Proceedings of the Thematic Conference
Primena motoričkih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije
Rezultati analize nakon Wingate 6-s testa prikazani su u Tabeli 7.
Tabela 7. Deskriptivni pokazatelji rezultata modifikovanog Wingate 6s testa kod biciklista u
odnosu na kategoraiju
Test/specijalnost
Ppeak 9%
(W)
Paver 9%
(W)
P_Vmax 9%
(W)
Vmax_rpm 9%
(W)
Mean
SD
Min
Max
senior
1054.46
175.8
749
1364
junior
953.79
148.7
697
1208
kadet
825.00
156.2
520
1053
senior
953.01
135.7
688
1204
junior
886.42
122.4
648
1062
kadet
760.70
141.9
498
977
senior
1062.35
179.3
684
1430
junior
986.42
144.9
801
1214
kadet
809.31
174.7
544
1079
senior
141.21
11.4
126
161
junior
138.02
13.8
109
154
kadet
134.03
12.3
115
158
Tabela 8. Deskriptivni pokazatelji rezultata modifikovanog Wingate 6s testa (W) kod biciklista
seniorskog uzrasta u odnosu na takmičarsku specijalnost (apsolutne vrednosti)
Test/ specijalnost
Ppeak_9% (W)
Paver %
(W)
PVmax_9%
(W)
Vmax_rpm 9%
(W)
Mean
SD
Min
Max
sprinters
1090.94
146.982
969
1343
hills
1125.33
201.987
922
1364
Flat-rider
976.82
179.303
749
1238
sprinters
978.22
83.645
874
1072
hills
1018.08
162.447
851
1204
Flat-rider
888.62
145.331
688
1088
sprinters
1058.30
78.038
978
1163
hills
1174.38
193.021
1022
1430
Flat-rider
991.05
215.955
684
1309
sprinters
140.26
12.806
126
158
hills
147.45
14.054
135
161
Flat-rider
137.85
8.367
127
149
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru kadetske kategorije biciklisti razlikuju u varijablama Ppeak 9%, Paver 9%, Pvmax 9%, Vmax rpm 9% Wingate 6s testa. Nakon post-hok
testa utvrđeno je da razlika postoji kod varijabli maksimalne snage ostvarene na testu (Ppeak 9%)
između sprintera i flat-riders (p=0.020), kao i između hills i flat-rider (p= 0.007). Takođe, utvrđeno
je da se razlika pojavila u varijabli prosečne snage na testu (Paver 9%) između sprintera i flat-ridera
(p=0.011), kao i između hills i flat-ridera (p=0.026). Takođe, razlika je uočena i kod varijable snaga
na maksimalnoj brzini (PVmax 9%) između sprintera i flat-rider-a, (p=0.038). Vrednosti varijable maksimalna brzina pedaliranja (rpm) se razlikovala kod hills biciklista i flat-riders, što nam verovatno
govori da su biciklisti flat –riders postizali svoj maksimum snage pri optimalnoj brzini pedaliranja u
Tematski zbornik radova
177
Sredojević, N., Nikolić, B.
jedinici vremena (rpm), koja je utvrđena da je od 110-130 rpm/min, dok su hills biciklisti naviknuti
na manju kadencu, usled specifičnosti konfiguracije terena na kojoj su dominantni, pokazivali niže
vrednosti rpm. Hills biciklisti voze na većim prenosima od flat-riders što prouzrokuje veću silu na
većem otporu, ali pri manjoj brzini, rpm (Dorel et al. 2005; Martin et al., 1997)
Interesantno je da se u našem istraživanju biciklisti seniori i juniori ne razlikuju u varijabli
maksimalne snage u okviru njihovih specijalnosti, dok je kod drugih autora u njihovim studijama
pronađena razlika, što može da govori u prilog tome da sprinetri kao specijalnost nisu dovoljno pripremljeni ni u seniorskoj ni u juniorskoj kategoriji.
ZAKLJUČAK
Motoričke sposobnosti su osnova na koju se nadograđuju performanse koje su bitne za takmičarsku uspešnost u svakom sportu. Na osnovu rezultata standardne baterije testova za procenu motoričkih sposobnosti biciklista sile, snage i eksplozivnosti možemo uočiti da profil biciklista R Srbije
ne zadovoljava u potpunosti nivo motoričke pripremljenosti koje pokazuju elitni biciklisti vodećih
zemalja. Varijable datih testova koji su procenjivali određene motoričke sposobnoti, sile, snage i eksplozivnosti pokazuju da se biciklisti u ključnim pokazateljima ne razlikuju, kao što je to slučaj kod
seniora i juniora u vodećim bicilističkim zemljama sveta i evrope.
LITERATURA
1. Abernethy, P., G. Wilson, P. Logan (1995). Strength and power assessment. Issues, controversies
and challenges. Sports Medicine, 19, 401-417.
2. Baker, J.S., Bailey, D.M., Davis, B. (2001). The relationship between total-body mass, fat-free mass
and cycle ergometry during 20 seconds of maximal exercise. Journal of Sciences and Medicine in
Sport, 1, 1-9.
3. Baker J., Davies, B. (2004). Influence of body mass on ressistive force selection during high intesity
cycle ergometry: interrelationships betwenn laboratory and field measures of performace.
Journal of Exercise and Physiology, 7(5), 34-43.
4. Bobbert, M.F., P.A. Huijing, Van Ingen Schanau, G.J. (1987). Drop Jumping I. The influence of
jumping technique on the biomechanics of jumping. Medicine and Science in Sports and Exercise,
19, 332 –338.
5. Dopsaj, M., Ivanović J. (2011). The analysis of the reliability and factoral validity in the basic
characteristics of isometric F-t curve of the leg extensors in well trained Serbian males and
females. Measurement Science Review, 11(5), 165-172.
6. Dorel, S., Hautier, C.A., Rambaud, O. (2005). Torque and power–velocity relationships in cycling:
relevance to track sprint performance in world-class cyclists. International Journal of Sports
Medicine, 26,1–8.
7. Dugan, E., Doyle, T., Brendan, H., Christopher, J.. Hasson, R. (2004). Determing the optimal
load for jump sqats: a review of methods and calculations. Journal of Strength and Conditioning
Research, 18(3), 668–674
8. Gardner, A.S., Martin, D.T., Barras, M., Jenkins, D.G., Hahn, A.G. (2005). Power output demands
of elite track sprint cycling. International Journal of Performance Analysis in Sport, 5, 149-154.
9. Harman, E.A., Rosenstein, M.T., Frykman, P.N., Rosenstein, R.M., (1990). The effects of arms and
countermovement to vertical jumping. Medicine and Science in Sports and Exercise, 22, 825–833.
10. Hair, J. F. Jr., Anderson, R. E., Tatham, R. L. and Black, W. C. (1998). Multivariate Data Analysis
(5th ed.). New Jersey, Prentice-Hall.
178
Proceedings of the Thematic Conference
Primena motoričkih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije
11. Izquierdo, M., Ibanez, J., Gorostiaga, E., Garrues, M., Zuniga, A., Anton, A., et al. (1999).
Maximal strength and power characteristics in isometric and dynamic actions of the upper and
lower extremities in middle-aged and older men. Acta Physiologica Scandinavica, 167(1), 57-68.
12. Jarić, S., Kukolj, M. (1996). Sila (jačina) i snaga u pokretima čoveka. Fizička kultura, 50(1-2), 1528.
13. Julien PINOT, (2010). Le Profil de Puissance Record Une nouvelle méthode d’analyse du potentiel
physique du cycliste, Année universitaire , Pôle Activité Physique et Sportive EA RTS BESANCON
EA-4267/2SBP.
14. Кнежевић, О., Мирков, Д., (2011). Сила и снага мишића опружача у зглобу колена, Физичка
Култура, 65 (2): 5-15.
15. Martin, J.C, Martin, S.M., Spirduso, W.W. (1997). Maximum power and optimal pedaling rate of
masters track cyclists. Medicine and Science in Sports and Exercise, 29(5), S155.
16. Murphy, A.J., Wilson, G.J. (1996). Poor correlations between isometric tests and dynamic
performance: relationship to muscle activation. Europen Journal of Applied Physiology, 73, 353357.
17. Mirkov, D. M. (2003). Uloga mišićne jačine u kinematičkoj šemi pokreta [Role of muscle strength
in kinematic scheme of movements]. Doktorska disertacija [Doctoral disertation], Univerzitet u
Beogradu [University of Belgrade].
18. Paasuke, M., Ereline, J., Gapeyeva, H. (2001). Knee extension strength and vertical jumping
performance in nordic combined athletes. Journal of Sports Medicine & Physical Fitness, 41(3),
354-361.
19. Swain, D. P. (1997). A model for optimizing cycling performance by varying power on hills and
in wind. Medicine and Science in Sports and Exercise, 29, 1104-1108.
Tematski zbornik radova
179
Spasić, M. Martić, E., Perasović, I.
UDK: 796.853.23.012.56
POVEZANOST IZVOĐENJA JUDO BACANJA
S PRIMENJENIM UGLOM U ZGLOBU KOLENA
Miodrag Spasić, Emina Martić, Ivan Perasović
Kineziološki fakultet Split, Hrvatska
UVOD
Reč “judo” prevedena s japanskog glasila bi “nežan put” (JU = nežan, mekan, gibak; DO = put,
način, princip). Osnovni princip judoa koji glasi: “popusti da bi pobedio” jasno poručuje da se na silu
ne odgovara silom. Judo je veština i kao takav podrazumeva minimalnu primenu sile u svrhu postizanja cilja. Cilj, međutim, za razliku od nekih drugih borilačkih sportova, nije destrukcija protivnika,
već njegovo savladavanje (pomoću usvojene tehnike) koje simbolizuje pobedu. Jedna od najstarijih
poznatih, i dan danas najprimenjivanijih metoda za savladavanje određenog otpora uz minimalnu
upotrebu sile je primena poluge. Poluga spada u jednostavne mehanizme, zajedno s vijkom, klinom,
kosinom, koturom i točkom/osovinom. Fizička veličina kojom izražavamo nastojanje sile da promeni rotaciono kretanje nekog krutog tela zovemo momentom sile (Dželalija i Rausavljević, 2005, str.
161). Da bi moment sile (M) ostao konstantan, što je krak (hvatište) sile (r) veći, primenjena sila (F)
za savladavanje otpora mora biti manja i obrnuto:
=
x
Prema japanskoj terminologiji, uke je onaj na kome se pokušava realizovati tehnika, a tori onaj
koji određenu tehniku nastoji realizovati. U ovom istraživanju analiziran je ugao u zglobu kolena
toria u trenutku kada on ostvari kontakt trupom s telom ukea. To je jedan od bitnih momenata prilikom tehnike bacanja, u fazi koja se naziva tsukuri. Tsukuri je relativno širok pojam, jer označava
postavljanje svih delova tela toria u pravilan položaj za bacanje. Kako judo spada u grupu kontaktnih
sportova, jasno je da taj “pravilan položaj za bacanje” nije uvek moguće postići onako kako to nalaže
“školska tehnika”, već ga treba prilagoditi trenutnoj situaciji u kojoj se judoke nalaze. Ipak, zakoni
fizike vrede, bez obzira na situaciju u kojoj se judoke zateknu, i to sve vreme valja imati na umu.
Spomenuti ugao u zglobu kolena toria posmatran je za vreme izvođenja dva elementa judo
tehnike. To su ručno bacanje ipon seoi nage i bočno bacanje tsuri goshi. Tsukuri za oba navedena
elementa izgleda približno jednako, barem što se tiče ugla koji je predmet razmatranja ovog istraživanja. U kontekstu poluge taj ugao direktno utiče na položaj oslonca. Uzmemo li da je hvatište
sile uvek na istom mestu, tada posmatrani ugao direktno utiče na krak sile, a samim tim i na njen
moment. Princip delovanja poluge spomenut na početku uvoda prikazan je slikovito na primeru
bacanja tsuri goshi (slika 1).
180
Proceedings of the Thematic Conference
Povezanost izvođenja judo bacanja s primenjenim uglom u zglobu kolena
Slika 1. Primena poluge kod elementa tsuri goshi
(http://www.zenshin.nl/over-judo/judotechnieken-vertaald/heupworpen/)
Uzmimo za primer dvojicu judoka kojima se centar mase nalazi na približno jednakoj visini od
podloge (hCMT ≈ hCMU). Pretpostavimo li da se hvatište sile F (ruke toria) uvek nalaze na istom mestu i da je visina centra mase ukea (hCMU) konstantna vrednost, tori smanjuje ugao α iz više razloga:
x smanjujući visinu svog centra mase (hCMT) dovodi svoje telo u stabilniji položaj (smanjuje
mogućnost da ga uke kontrira i omogućava sebi sigurnije postizanje većeg pretklona)
x osiguravajući sigurniji veći pretklon, tori zadovoljava jedan od osnovnih biomehaničkih
principa izvođenja bacanja, a to je korištenje sopstvene telesne težine za izvođenje bacanja.
Ovakav položaj tela toriu ujedno omogućava korištenje većih mišićnih grupa, a samim tim
i ispoljavanje većeg mišićnog potencijala za provođenje bacanja.
x pomiče oslonac poluge (CMT’), što rezultira povećanjem kraka sile (r) i smanjenjem sile F
potrebne za generisanje jednake vrednosti momenta sile
x dovodi ukea u neuravnotežen položaj, jer mu se tada većina mase nalazi iznad oslonca
poluge (položaj povoljan za toria jer tada zadovoljava još jedan od osnovnih biomehaničkih
principa izvođenja bacanja, a to je korištenje telesne težine tela protivnika pri izvođenju
bacanja)
Potrebno je spomenuti i neke objektivne poteškoće prilikom provođenja biomehaničkih eksperimenata u judou:
x za provođenje eksperimenta potrebno je najmanje dvoje ispitanika što za sobom povlači
dodatne probleme, kao što su: razlika u telesnoj visini i masi (telesnoj konstituciji uopšte),
razlika u kvalitetu, strah od ukea,...
x svaka tehnika zahteva delimičnu korekciju stereotipa kretanja kod promene partnera
x izuzetno teško provođenje u situacijskim uslovima (koji su, ujedno, i najinteresantniji), jer
biomehanička oprema najčešće nije zanemarivih dimenzija i ometa ispitanike prilikom
izvođenja.
Tematski zbornik radova
181
Spasić, M. Martić, E., Perasović, I.
x kimono je obavezan deo sportske opreme svakog judiste i pokriva mu gotovo celo telo, pa se
samim tim o tačnom položaju određenih delova tela judiste najčešće samo pretpostavlja....
Razni su autori u svojim istraživanjima sagledavali izvedbe judo tehnika s biomehaničkog aspekta prateći pri tom čitav niz različitih kinetičkih i kinematičkih parametara (Busko i Nowak, 2008;
Imamura i Johnson, 2003; Puscok i sar., 2001). Primenjen manji ugao α sa strane toria je za autore
ovog istraživanja bila pretpostavka za dobro izvedeno bacanje. Autoi su se stoga odlučili provesti
ovo istraživanje i pokušati utvrditi postoji li značajna korelacija između ugla u zglobu kolena toria u
trenutku kontakta njegovog trupa s ukeovim i ocena eksperata za to isto bacanje. Primarni cilj ovog
istraživanja je dakle utvrditi povezanost između ugla u zglobu kolena i kvaliteta izvedbe dve tehnike
bacanja u judou kod odraslih judo početnika. Sekundarni cilj je utvrditi metrijske karakteristike novokonstruisanih testova: objektivnost (pouzdanost), homogenost i osetljivost.
METOD
Istraživanje je provedeno na uzorku od 30 studenata druge godine Preddiplomskog studija
kineziologije u Splitu. Svi ispitanicu odslušali su kolegij Borilački sportovi 1 u trajanju od jednog
semestra i dobrovoljno su pristupili istraživanju. Pre provođenja eksperimenta ispitanici su, zavisno
o telesnoj visini, podeljeni u 4 grupe. Takvim homogenizovanjem grupa htelo se postići da ispitanici
svih grupa moraju (s obzirom na ugao u zglobu kolena) postići približno jednak ugao u zglobu kolena u odnosu na ukea, odnosno da su im centri mase na približno jednakoj visini od podloge. Svi
ispitanici jedne grupe za ukea su imali jednog (istog) ispitanika iz te grupe. Na početku semestra
nitko od ispitanika nije imao predznanja iz judoa.
Nakon odslušanog kolegija Borilački sportovi 1 studenti Preddiplomskog studija kineziologije
u Splitu polažu praktični deo ispita iz tog kolegija, na kom demonstriraju naučene elemente. Za potrebe ovog istraživanja pratila su se samo dva elementa na spomenutom ispitu: ipon seoi nage i tsuri
goshi. Digitalnom video kamerom ispitanici su snimljeni kako izvode elemente u sagitalnoj ravni
(slika 2).
Slika 2. Ipon seoi nage
Elektrogoniometri često se uspešno koriste prilikom merenja uglova u fizičkim aktivnostima
(Petushek i sar. 2012; Carcia i sar. 2012; Bucci i sar. 2006), ali u nedostatku istih u ovom istraživanju
ugao se merio na drugi način. Iz video zapisa izdvojene su pojedinačne slike u momentu kada je tori
za vreme „ulaska“ pred/pod ukea svojim trupom ostvario kontakt s telom ukea (slika 2). Zatim su na
svakoj pojedinoj slici označene 3 tačke na toriu: lateralni maleolus, lateralni kondil golenične kosti
i glava femura (slika 3). Pomoću digitalnog uglomera (MB-Ruler) manuelno je izmeren manji ugao
182
Proceedings of the Thematic Conference
Povezanost izvođenja judo bacanja s primenjenim uglom u zglobu kolena
koji te 3 tačke zatvaraju. Izmereni ugao predstavlja ugao u zglobu kolena, a kako je to prvi puta da se
taj merni instrument koristi u ove svrhe, izračunate su njegove metrijske karakteristike.
Slika 3. Markirane tačke za izračun ugla u zglobu kolena (ispitanik br.26)
Video zapis izvedbi bacanja ocenile su četiri nezavisne sudije (kineziologa), majstora judoa.
Kako je sudijama zbog navike najlakše davati ocene na skali od 1 do 5, zamoljeni su da elemente
ocene na taj način s tim da mogu davati i međuocene (1,5; 2,5; 3,5 i 4,5). Konačna skala je, dakle, bila
dvostruko osetljivija. Ipon seoi nage uspešno je izvelo 29, a tsuri goshi 30 ispitanika.
Izračunom aritmetičkih sredina ocena četvorice sudija (IPON_1 – 4) za element ipon seoi
nage, dobije se nova varijabla koja predstavlja srednju ocenu sudija i nazvana je IPON. Mogući raspon varijable IPON je od 1 do 5, gde ocena 5 predstavlja najbolji, a 1 najlošiji rezultat izvedbe elementa. Isto vredi i za element tsuri goshi, a varijabla izračunata iz varijabli TSURI_1 – 4 nazvana je
TSURI.
Varijabla Alpha IPON predstavlja ugao koji je pojedini ispitanik ostvario u zglobu kolena za
vreme bacanja ipon seoi nage. Ona predstavlja vrednost aritmetičke sredine između triju čestica
merenja dotičnog ugla. Kako je dobijena odlična (maksimalna) pouzdanost mernog instrumenta
(Cr. alpha=1) za element ipon seoi nage, varijabla Alpha TSURI dobijena je na temelju jedne čestice
merenja, a predstavlja ugao koji je pojedini ispitanik ostvario u zglobu kolena za vreme bacanja tsuri
goshi.
Kvalitet bacanja je bio ocenjen u rasponu ocena od 1-5 po sledećim kriterijumima:
x Ocena 4,5 i 5 bila je dodeljena za besprekorno izvedenu tehniku bacanja, odnosno za tačno,
bez tehničkih grešaka, izvedenu tehniku, uz adekvatnu snagu, brzinu i amplitudu izvedenog
bacanja.
x Ocena 3,5 i 4 bila je dodeljena za bacanje koje, s tehničke strane, nije u potpunosti tačno
izvedeno ili nije izvedeno dovoljno snažno, brzo, uke nije imao zadovoljavajuću amplitudu
leta, odnosno, ako je ispitanik napravio neku grešku u tačnom izvođenju tehnike, kao što su
nedovoljan kuzushi (izbacivanje ukea iz ravnoteže) ili nepravilan tsukuri.
x Ocena 2,5 i 3 bila je dodeljena za bacanje koje je bilo izvedeno s bar dve greške ili u tehničkom
ili u energetskom smislu. Te ocene ispitanik bi dobio i ako je bacanje bilo izvedeno sa
nedovoljnom amplitudom, odnosno da nisu bile tačno i kvalitetno izvedene dve od tri faze
bacanja: kuzushi, tsukuri i kake (završna faza bacanja).
x Ocena 1,5 i 2 bila je dodeljena za bacanje izvedeno s očiglednom greškom u tehnici
izvođenja. Pod tim se podrazumeva očigledan nedostatak ili pogrešno izvođenje jedne od
Tematski zbornik radova
183
Spasić, M. Martić, E., Perasović, I.
prvih dveju faza bacanja (kuzushi ili tsukuri), te nedostatak ili pogrešno izvođenje nekog
segmenta bacanja. To podrazumeva da bacanje nije izvedeno odgovarajućom snagom,
brzinom i nema potrebnu amplitudu leta, ali ipak postoje bar dve faze bacanja, te se kao
takvo može prepoznati.
x Ocena 1 bila je dodeljena za bacanje koje u potpunosti ne zadovoljava osnovne tehničke
karakteristike dotičnog bacanja. Bacanje nije izvedeno dovoljno brzo, snažno, niti uke ima
potrebnu amplitudu leta. Ujedno, bacanje nema dve ispravne od tri faze bacanja (ili su
preslabo izvedene).
Za obradu podataka korišten je računarski program Statistica (verzija 5.0). Izračunati su i
određeni osnovni deskriptivni pokazatelji (broj ispitanika, aritmetička sredina rezultata izvođenja,
standardna devijacija, minimalni rezultat, maksimalni rezultat, te vrednosti Kolmogorov Smirnovljevog testa).
Za utvrđivanje:
x objektivnosti sudija izračunat je Crombah alpha koeficijent,
x pouzdanosti mernog instrumenta za izračun ugla izračunat je Crombah alpha koeficijent i
matrica korelacija čestica
x homogenosti mernih instrumenata napravljena je faktorska analiza
x osetljivosti mernih instrumenata izračunat je Kolmogorov Smirnovljev test
x povezanosti ugla u zglobu kolena i ocene izvođenja elemenata primenjena je korelacijska
analiza
REZULTATI
Tablica 1. Rezultati deskriptivne statistike (N – broj ispitanika, AS – aritmetička sredina rezultata izvedbe, SD – standardna devijacija, Min – minimalni rezultat, Max – maksimalni rezultat,
d – vrednost Kolmogorov Smirnovljevog testa, D – granične tablične vrednosti KS testa)
Varijabla
N
AS
SD
Min
Max
d
D
IPON_1
29,00
3,12
0,99
1,00
5,00
0,149
0,246
IPON_2
29,00
2,84
0,78
1,50
4,50
0,144
0,246
IPON_3
29,00
3,38
1,01
1,00
5,00
0,212
0,246
IPON_4
29,00
2,98
1,01
1,00
5,00
0,143
0,246
IPON
29,00
3,08
0,74
1,13
4,13
0,080
0,246
Alpha IPON 1
29,00
112,45
13,75
84,43
134,06
0,089
0,246
Alpha IPON 2
29,00
112,22
13,57
83,86
133,00
0,102
0,246
Alpha IPON 3
29,00
112,13
13,48
84,79
134,08
0,082
0,246
Alpha IPON
29,00
112,27
13,59
84,46
133,71
0,081
0,246
TSURI_1
30,00
3,67
1,15
1,00
5,00
0,181
0,242
TSURI_2
30,00
2,98
0,77
1,50
4,50
0,135
0,242
TSURI_3
30,00
3,28
1,42
1,00
5,00
0,160
0,242
TSURI_4
30,00
2,73
1,14
1,00
5,00
0,095
0,242
TSURI
30,00
3,17
0,98
1,25
4,63
0,118
0,242
Alpha TSURI
30,00
107,43
12,65
85,51
137,42
0,092
0,242
Legenda: IPON_1-4 – ocene sudija za element ipon seoi nage; IPON – prosečna ocena sudija za element ipon seoi nage;
Alpha IPON_1-3 – čestice merenja ugla u zglobu kolena za element ipon seoi nage; Alpha IPON – prosečna vrednost ugla
u zglobu kolena za element ipon seoi nage; TSURI_1-4 - ocene sudija za element tsuri goshi; TSURI - prosečna ocena sudija
za element tsuri goshi; Alpha TSURI - ugao u zglobu kolena za element tsuri goshi
184
Proceedings of the Thematic Conference
Povezanost izvođenja judo bacanja s primenjenim uglom u zglobu kolena
Cr. alpha koeficijent izračunat kako bi se odredio nivo objektivnosti sudija iznosio je 0,78 za
element ipon seoi nage i 0,9 za element tsuri goshi, što ukazuje na zadovoljavajuću objektivnost
sudija, te činjenicu da su se prilikom ocenjivanja pridržavali zadatih im kriterijuma. Ocene svakog
pojedinog sudije za oba elementa (IPON_1 – 4 i TSURI_1 – 4) normalno su distribuirane kao i
prosečne ocene (varijable IPON i TSURI) dobijene izračunom aritmetičkih sredina ocena sudija za
svakog pojedinog ispitanika (tablica 1), što nam govori o dobroj osetljivosti merne skale. Faktorska
analiza izolovala je po jedan faktor (s visokim projekcijama varijabli) prilikom analiziranja ocena
sudija za element ipon seoi nage, kao i za element tsuri goshi, što ukazuje na dobru homogenost
mernog instrumenta (tablica 2).
Tablica 2. Rezultati faktorske analize
Factor 1
Factor 1
IPON_1
0,73
TSURI_1
0,83
IPON_2
0,72
TSURI_2
0,89
IPON_3
0,86
TSURI_3
0,88
IPON_4
0,79
TSURI_4
0,89
Expl.Var
2,42
Expl.Var
3,05
Prp.Totl
0,61
Prp.Totl
0,76
Legenda: IPON_1-4 – ocene sudija za element ipon seoi nage; TSURI_1-4 ocene sudija za element tsuri goshi
Pouzdanost mernog instrumenta za izračun ugla utvrđena je pomoću matrice korelacija (tablica 3) i izračunom Cr. alpha koeficijenta koji je, uzimajući u obzir tri čestice merenja, iznosio 1.
Tablica 3. Koeficijenti korelacije među česticama merenja (CR. alpha = 1)
Alpha IPON 1
Alpha IPON 2
Alpha IPON 3
Alpha IPON 1
1
1
1
Alpha IPON 2
1
1
1
Alpha IPON 3
1
1
1
Legenda: Alpha IPON_1-3 –čestice merenja ugla u zglobu kolena za element ipon seoi nage
Vrednosti Kolmogorov Smirnovljevog testa prikazane u tablici 1 predstavljaju normalnu distribuciju vrednosti uglova, što govori o dobroj osetljivosti mernog instrumenta za izračun ugla.
U svrhu utvrđivanja homogenosti mernog instrumenta za izračun ugla, napravljena je faktorska analiza (tablica 4). Rezultati faktorske analize ukazuju na dobru homogenost mernog instrumenta za izračun ugla, jer je izolovana samo jedna značajna komponenta (faktor) s visokim (maksimalnim) projekcijama čestica merenja na spomenuti faktor.
Tematski zbornik radova
185
Spasić, M. Martić, E., Perasović, I.
Tablica 4. Rezultati faktorske analize
Factor 1
Alpha IPON 1
1,00
Alpha IPON 2
1,00
Alpha IPON 3
1,00
Expl.Var
2,99
Prp.Totl
1,00
Legenda: Alpha IPON_1-3 –čestice merenja ugla u zglobu kolena za element ipon seoi nage
Grafikon 1. Grafički prikaz međusobne zavisnosti vrednosti varijabli
IPON i Alpha IPON (ALPHA_IP)
Da bi sukladno cilju ovog istraživanja pokušali utvrditi postoji li značajna korelacija između
ugla u zglobu kolena toria u trenutku kontakta s telom ukea i ocena eksperata za to isto bacanje,
provedena je korelacijska analiza između varijabli IPON i Alpha IPON, te TSURI i Alpha TSURI.
Izračunati koeficijent korelacije za element ipon seoi nage iznosio je 0,04 (grafikon 1) a za element
tsuri goshi 0,17 (grafikon 2).
Grafikon 2. Grafički prikaz međusobne zavisnosti vrednosti varijabli
TSURI i Alpha TSURI (ALPHA_TS)
186
Proceedings of the Thematic Conference
Povezanost izvođenja judo bacanja s primenjenim uglom u zglobu kolena
DISKUSIJA
Niske vrednosti koeficijenata korelacije predstavljaju gotovo nikakvu međusobnu zavisnost
primenjenog ugla u zglobu kolena s ocenom eksperata za to bacanje kod oba elementa. Kao razlog
tome autori vide činjenicu da je svaki element judoa, pa tako i posmatrana dva elementa, u stvari
kompleksna motorička struktura. Drugim rečima, svaki je element judoa sastavljen od niza kretnji
povezanih u jednu celinu. Upravo svaku od tih kretnji sudije su ocenjivale prilikom izvođenja oba
posmatrana elementa i po završetku izvedbe promptno, na temelju tih ocena, davali konačnu ocenu
o izvedenom elementu. Sudeći po izračunima objektivnosti, sudije su prilično ujednačeno ocenjivale
izvedene elemente a ipak, korelacija s uglom u zglobu kolena ne postoji. Razlog tome je verovatno
što ispitanici nisu u vremenu od jednog semestra uspeli kvalitetno usvojiti niti automatizovati podučavane elemente. Tako, čak i ako pripremu za bacanje izvedu dobro, ostaje im još niz kretnji koje
moraju izvesti do završetka bacanja. Te im kretnje mogu umanjiti ukupnu ocenu bacanja, jednako
kao što i onim ispitanicima koji su pripremu za bacanje izveli loše, konačnu ocenu mogu uvećati.
Kao rešenje ovog problema, tj. za dobijanje jasnije slike o uticaju određenog dela nekog judo elementa na izvedbu tog istog elementa kod judista početnika, autori vide provođenje istraživanja u kom bi
sudije ocenjivale svaki pojedini deo određenog elementa judo tehnike. Tako dobijene ocene trebalo
bi staviti u regresijsku analizu s jednim kriterijumom – ocenom eksperata za to bacanje. Pretpostavka je da bi tada ugao u zglobu kolena imao veći uticaj na ocenu izvedbe.
Autori pretpostavljaju da bi se kod iskusnijih judista dobili drugačiji rezultati od rezultata dobijenih ovim istraživanjem, jer su oni usavršili osnovne principe i primenjuju ih prilikom izvođenja
tehnika bacanja. Njihove bi se izvedbe, stoga, od izvedbe početnika, trebale razlikovati u detaljima
od kojih sigurno veliku ulogu ima upravo ugao u kolenu. Interesantno bi bilo istražiti uticaj pominjanog ugla na izvedbu bacanja u situacijskim uslovima. Treba odmah naglasiti da je takvo jedno
istraživanje izuzetno teško provesti, zbog nekih objektivnih poteškoća spomenutih u uvodnom delu.
U situacijskim uslovima (uslovima aktivnog otpora ukea) primena manjeg ugla u zglobu kolena,
znači lakše savladavanje otpora protivnika, odnosno upotrebu znatno manje sile za izvedbu bacanja.
Dobro započeto bacanje daje veliku brzinu telu protivnika, što toriu omogućava lakšu manipulaciju
i kontrolu nad njim, a samim tim i manju potrošnju energije koja je i inače najveća za vreme tsukuri
faze sudeći po rezultatima studije Blais i sar. (2007) provedene na sličnom bacanju. Sporim telom
protivnika teško je manipulisati, a autori smatraju da su upravo velikom potrošnjom snage studenti
(ispitanici) u ovom istraživanju kompenzovali loš početak bacanja. Na taj način donekle su uspešno
priveli izvedbu kraju, što je kasnije rezultiralo zadovoljavajućom ocenom sa strane sudija i ujedno
lošom korelacijom praćenih varijabli (ugla u zglobu kolena i ocene izvedbe). Nažalost, rezultate ovog
istraživanja nemoguće je usporediti s rezultatima nekih dosadašnjih istraživanja jer ova problematika nije ranije istraživana na ovaj način.
ZAKLJUČAK
Istraživanje je provedeno u skladu s ciljem, tj. izračunati su koeficijenti korelacije između ocene izvedbe i ugla u zglobu kolena za vreme bacanja (elemenata) ipon seoi nage i tsuri goshi. Niske
vrednosti koeficijenata korelacije (0,04 za ipon seoi nage i 0,17 za tsuri goshi) predstavljaju gotovo
nikakvu međusobnu zavisnost primenjenog ugla u zglobu kolena s ocenom eksperata za to bacanje
kod oba elementa. Razlog tome je što je postizanje posmatranog ugla samo jedna u nizu kretnji koje
tvore oba primenjena judo elementa i ne može se posmatrati odvojeno bez praćenja ostalih delova,
kako bi se na temelju njega pretpostavio ishod izvedbe, barem kod ispitanika koji su participirali u
ovom istraživanju. Ipak, ovim istraživanjem utvrđeno je kako je računalni alat MB-Ruler dobar merni instrument za merenje ugla u određenom zglobu. Buduća istraživanja ove problematike trebalo bi
provesti uz aktivan otpor ukea i (po mogućnosti) uzimajući u obzir više prediktora od samog ugla u
zglobu kolena.
Tematski zbornik radova
187
Spasić, M. Martić, E., Perasović, I.
LITERATURA
1. Blais, L., F. Trilles, P. Lacouture (2007). Three-dimensional joint dynamics and energy expenditure
during the execution of a judo throwing technique (Morote Seoď Nage). Journal of Sports
Sciences, 25(11), 1211-1220.
2. Bucci, G., F. Ciancetta, E. Fiorucci, R. Manno, L. Tedeschini (2006). A microcontroller system
for human mechanical power measurement during squat jumps. Conference Record - IEEE
Instrumentation and Measurement Technology Conference, 2215-2220.
3. Buśko, K., A. Nowak (2008). Changes of maximal muscle torque and maximal power output of
lower extremities in male judoists during training. Human Movement, 9(2), 111-115.
4. Carcia, C. R., B. R. Kivlan, J. S. Scibek (2012). Time to peak force is related to frontal plane
landing kinematics in female athletes. Physical Therapy in Sport, 13(2), 73-79.
5. Dželalija, M., N. Rausavljević (2005). Biomehanika sporta. Split: Fakultet prirodoslovnomatematičkih znanosti i odgojnih područja.
6. http://www.zenshin.nl/over-judo/judotechnieken-vertaald/heupworpen/
7. Imamura, R., B. Johnson (2003). A kinematic analysis of a judo leg sweep: major outer leg reap osoto-gari. Sports biomechanics / International Society of Biomechanics in Sports, 2(2), 191-201.
8. Petushek, E., C. Richter, D. Donovan, W. P. Ebben, P. B. Watts, R. L. Jensen (2012). Comparison of
2D video and electrogoniometry measurements of knee flexion angle during a countermovement
jump and landing task. Sports Engineering, 15(3), 159-166.
9. Pucsok, J. M., K. Nelson, N. D. Ng (2001). A kinetic and kinematic analysis of the Harai-goshi
judo technique. Acta Physiologica Hungarica, 88(3-4), 271-280.
188
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj fizičke aktivnosti na uspeh u školi
UDK: 796:371.26
UTICAJ FIZIČKE AKTIVNOSTI NA USPEH U ŠKOLI
Josip Tomaško1,2, Ivan Zorić1,2
1
2
Studenti Kineziološkog fakulteta, Sveučilište u Zagrebu, Hrvatska
DRITE – Udruga studenata kineziologije u znanstveno-stručnom radu, Zagreb, Hrvatska
UVOD
Telesno vežbanje, odnosno fizička aktivnost ima brojne zdravstvene koristi i efekte kako na
odrasle osobe, tako i na mlađu populaciju odnosno decu (Bauman, 2004). Uprkos svim tim pozitivnim učincima većina ljudi u svetu je fizički neaktivna, gde veliki udeo zauzimaju deca i mladi
što je zabrinjavajuće. Takođe, fizička neaktivnost u dečijem dobu u velikoj meri uslovljava i fizičku
neaktivnost u odrasloj dobi, te povećava rizik od različitih hroničnih oboljenja u dečijem i odraslom
dobu (Jurakić, 2012). Nekoliko radova već se bavilo istraživanjima uticaja fizičke aktivnosti u školi
na školski uspeh.
Fizička aktivnost u školi obuhvata nastavu telesne i zdravstvene kulture, ali i vannastavne
sportske aktivnosti kao i vežbanje u posebnim pauzama koje se sprovodi tokom časa u razredu.
Pregledni rad koji je objavio Taras (2005) obuhvata 14 istraživanja, te dolazi do zaključka da postoje
dokazi za kratkoročne efekte fizičke aktivnosti na neke kognitivne veštine, kao što je koncentracija.
Pregledni rad koje su objavili Trudeau i Shepard (2008) obuhvata ukupno 17 istraživanja. Pregledom
transverzalnih istraživanja u ovome radu utvrđena je pozitivna povezanost između fizičke aktivnosti
i uspeha u školi u 60% radova, negativna povezanost u 10% i nulta povezanost u 30% radova. Pozitivna povezanost utvrđena je između fizičke aktivnosti i ocene na testovima (matematika i maternji
jezik). Zaključeno je da jedan sat nedeljno fizičke aktivnosti u školi u okviru nastavnog plana i programa, može doprineti blagom povećanju ukupne prosečne ocene učenika. Zaključak je izveden na
osnovu istraživanja u kojima je fond časova nastave telesne i zdravstvene kulture bio povećan, ali se
ukupno nastavno opterećenje nije menjalo. Rad Rasberry i sur. (2011) obuhvata 43 naučna članka u
kojima se istraživala povezanost fizičke aktivnosti i školskog uspeha. Utvrđen je ukupno 251 parametar povezanosti između fizičke aktivnosti i školskog uspeha (ocena na testovima, kognitivne veštine
i stavovi te ponašanje u školi). 50,5% parametara bilo je statistički značajno i pozitivno, 48% nije bilo
statistički značajno, a samo 1,5% je bilo statistički značajno i negativno. Takođe, u većini istraživanja
gde je fizička aktivnost bila posmatrana sa aspekta vannastavnih aktivnosti utvrđena je pozitivna
povezanost sa školskim uspehom. Meta-analizom koju su proveli Fedewa i Ahn (2011) utvrđena je
pozitivna značajna povezanost fizičke aktivnosti s kognitivnim sposobnostima i školskim ocenama.
Utvrđeno je da fizička aktivnost najviše utiče na rezultate u testovima iz matematike i uspešnosti
čitanja. Najveći pozitivni efekti u tim testovima utvrđeni su kod dece koja imaju poteškoće u učenju.
Takođe, utvrđeno je da se najveći efekti postižu ako se fizička aktivnost sprovodi tri puta nedeljno.
U većini navedenih istraživanja utvrđena je pozitivna povezanost između fizičke aktivnosti u
školi i školskog uspeha, dok u manjem broju nije utvrđena statistički značajna povezanost. Biddle i
Asare (2011) pozitivan uticaj fizičke aktivnosti na uspeh u školi objašnjavaju putem psiholoških mehanizama. Među te mehanizme svrstavaju uticaj fizičke aktivnosti na povećanje arausala, smanjenje
zamora i dosade te povećanje samopoštovanja.
Tematski zbornik radova
189
Tomaško, J., Zorić, I.
Cilj ovog istraživanja je videti postoji li statistički značajna razlika u ukupnom proseku ocena i
ocenama iz matematike i maternjeg jezika na kraju školske godine između učenika srednje škole koji
se bave nekom fizičkom aktivnosti i onih koji se ne bave.
METODE
Ispitivanje je sprovedeno na uzorku od 161 učenice i 49 učenika drugog, trećeg i četvrtog
razreda jedne opšte gimnazije u Zagrebu, prosečne starosti 16.61 godine. Ispitanici su popunjavali
anketu koja se sastojala od 7 pitanja (starost, pol, razred, zaključna ocena iz matematike na kraju prethodne školske godine, zaključna ocena iz maternjeg (hrvatskog) jezika na kraju prethodne
školske godine, ukupni prosek ocena na kraju prethodne školske godine te jesu li se bavili sportom
ili nekom fizičkom aktivnosti u prethodnoj školskoj godini). Ukoliko je posljednji odgovor bio DA,
učenici su odgovarali na još dva pitanja: koji sport ili aktivnost i koliko puta nedeljno. Učenici su
zatim podeljeni u dve grupe:
1. Učenici koji se tokom prethodne školske godine nisu bavili sportom ili nekom fizičkom
aktivnosti (N=110);
2. Učenici koji su se tokom prethodne školske godine bavili određenim sportom ili fizičkom
aktivnosti (N=100).
U Tabeli 1 možemo videti kako kod učenika koji se bave određenom fizičkom aktivnosti najviše dominira ples (28%), što ne iznenađuje s obzirom na činjenicu da 77% uzorka čine učenice. Nakon
plesa sledi tenis sa 14%, isto kao i teretana ili trčanje. 13% otpada na timske sportove (fudbal, košarka,
rukomet, odbojka), dok se još 10% bavi borilačkim sportovima, a njih 8 % plivanjem. Najveći broj
ispitanika (40%) bavio se određenom aktivnosti 2 puta nedeljno. 3 puta nedeljno bavilo se 25%, dok
se 12% ispitanika bavilo sportskom aktivnosti 4 puta nedeljno (Tabela 2).
Tabela 1. Fizičke aktivnosti učenika sa pripadajućim procentima
Fizička aktivnost
%
Ples
28
Tenis
14
Teretana/trčanje
14
Timski sportovi (fud, koš, ruk, odb)
13
Borilački sportovi
10
Plivanje
8
Ostali sportovi i akt.
13
Tabela 2. Nivo fizičke aktivnosti nedeljno sa pripadajućim procentima
190
Broj fizičke aktivnosti nedeljno
%
1
8
2
40
3
25
4
12
5
9
6
5
7
1
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj fizičke aktivnosti na uspeh u školi
Prikupljeni podaci i informacije obrađeni su primenom programskog paketa R verzija 9.10.
Za svaku od varijabla (ukupni prosek (UP), ocena iz matematike (MAT), ocena iz maternjeg jezika
(HRV)) sprovedena je deskriptivna analiza (srednje vrednosti (AS), standardna devijacija (SD), minimalni i maksimalni rezultat (Min i Max), simetrija i zakrivljenost distribucije (Skew i Kurt)). Za
testiranje statističke značajnosti između dve navedene grupe korišćen je t-test za nezavisne uzorke.
Da bi navedeni test mogli koristiti podaci trebaju biti normalno distribuirani. Pretpostavili smo da
naše ocene dolaze iz normalne distribucije jer ocene u školi prate gauss-ovu krivulju, pa ih nema
potrebe dodatno testirati. Nivo statističke značajnosti postavljen je na p < 0.05.
REZULTATI I DISKUSIJA
Tabela 3. Deskriptivni parametri učenika
Varijabla
Fiz. akt.
N
AS
Min
Max
SD
Skew
Kurt
DA
100
4,42
3,30
5,00
0,42
-0,65
-0,03
NE
110
4,43
3,26
5,00
0,40
-0,88
0,23
DA
100
3,46
2
5
0,99
0,14
-1,02
NE
110
3,44
2
5
0,97
-0,02
-0,98
DA
100
4,41
2
5
0,71
-0,96
0,27
NE
110
4,48
2
5
0,73
-1,60
2,70
UP
MAT
HRV
U Tabeli 3 prikazani su glavni statistički parametri posmatranih varijabli (UP-ukupni prosek;
MAT-ocena iz matematike; HRV-ocena iz maternjeg (hrvatskog) jezika) za obe grupe: srednje vrednosti (AS), standardna devijacija (SD), minimalni (Min) i maksimalni rezultat (Max), mere oblika
(Skew) i zakrivljenosti distribucije (Kurt). Kao što se može videti iz tabele srednje vrednosti su vrlo
slične. Prosečne vrednosti proseka ocena za obe grupe su oko 4,4, prosečne ocene iz matematike oko
3.4, a iz maternjeg jezika oko 4.4.
Tabela 4. Analiza razlika između učenika koji se bave fizičkom aktivnosti i onih koji se ne bave
Varijabla
df
t
p
UP
208
-0.206
0.83
MAT
208
0.106
0.91
HRV
208
-0.715
0.47
U Tabeli 4 možemo videti rezultat t-testa koji odgovara na pitanje ima li statistički značajne
razlike između dve grupe učenika za svaku pojedinu varijablu. Uz pretpostavku normalnosti i jednakosti varijanci proveden je t-test za nezavisne uzorke. U tabeli se nalaze podaci o stupnjevima
slobode (df ), t-vrednost (t) i p-vrednost (p). Nivo statističke značajnosti postavljen je na p < 0.05. Iz
tabele možemo videti kako nije dobijena niti jedna statistički značajna p-vrednost, što nam govori da
niti u ukupnom proseku ocena, kao ni u ocenama iz matematike i maternjeg jezika nema statistički
značajne razlike između učenika koje se bave određenom fizičkom aktivnosti ili sportom i onih koji
se ne bave.
Tematski zbornik radova
191
Tomaško, J., Zorić, I.
ZAKLJUČAK
Osnovni cilj ovog istraživanja je videti postoje li razlike između učenika srednjih škola u uspehu u školi zavisno o tome bave li se nekim sportom ili fizičkom aktivnosti ili ne. Uzorak čine učenici
drugih, trećih i četvrtih razreda jedne opšte gimnazije u Zagrebu. Nakon što su učenici ispunili
kratki upitnik u kome su ispunjavali podatke o uspehu u školi i fizičkoj aktivnosti, podeljeni su u dve
grupe, oni koji se bave sportom ili fizičkom aktivnosti i oni koji se ne bave. Uspeh u školi procenjen je
sa 3 varijable: ukupni prosek ocena na kraju prethodne školske godine i zaključne ocene iz matematike i maternjeg (hrvatskog) jezika na kraju prethodne školske godine. Statistička značajnost razlika
između ove dve grupe učenika testirana je t-testom za nezavisne uzorke. Dobijeni rezultati govore
kako niti u jednoj od tri navedene varijable nema statistički značajne razlike, odnosno kako između
dve navedene grupe ne postoji statistički značajna razlika gledajući navedene varijable. Uprkos tome
kako su neki radovi (Taras, 2005; Rasberry i sur., 2011; Fedewa i Ahn, 2011) doveli do zaključka kako
fizička aktivnost dovodi do poboljšanja određenih kognitivnih dimenzija te boljih ocena u školi, u
ovome radu to nije dokazano.
LITERATURA
1. Bauman, A.E. (2004). Updating the evidence that physical activity is good for health: an
epidemiological review 2000-2003. Journal of Science and Medicine in Sport , 7(1), 6-19.
2. Biddle, S.J., Asare, M. (2011). Physical activity and mental health in children and adolescents: a
review of reviews. British Journal of Sports Medicine, 45(11), 886-895.
3. Fedewa, A.L., Ahn, S. (2011). The effects of physical activity and physical fitness on children’s
achievement and cognitive outcomes: a meta-analysis. Research Quarterly for Exercise and
Sport, 82(3), 521-535.
4. Jurakić, D. (2012). Utječe li tjelesna aktivnost na školski uspjeh? U M. Andrijašević i D. Jurakić
(ur.), Međunarodna znanstveno-stručna konferencija ‘Odgojni i zdravstveni aspekti sporta i
rekreacije’, Križevci, 31. ožujka 2012., 133-138. Križevci: Zajednica sportskih udruga Križevci;
Sveučilište u Zagrebu, Kineziološki fakultet.
5. Rasberry, C.N., Lee, S.M., Robin, L., Laris, B.A., Russell, L.A., Coyle, K.K., Nihiser, A.J. (2011). The
association between school-based physical activity, including physical education, and academic
performance: a systematic review of the literature. Preventive Medicine, 52(1), 10-20.
6. Taras, H. (2005). Physical activity and student performance at school. Journal of School Health,
75(6), 214-218.
192
Proceedings of the Thematic Conference
Study on the Fac. Det. The Density Fluc. of the Variables Involved in Physical Education and Sports Lessons - Sec. Sc. Education
SEKCIJA 3
METODIČKI ASPEKTI EFEKATA PRIMENE FIZIČKIH AKTIVNOSTI
U FIZIČKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI
SESSION 3
ASPECTS OF TEACHING METHODS OF THE EFFECTS
OF PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND
RECREATION
Tematski zbornik radova
193
Bădicu, G., Prisăcaru, C.
194
Proceedings of the Thematic Conference
Study on the Fac. Det. The Density Fluc. of the Variables Involved in Physical Education and Sports Lessons - Sec. Sc. Education
UDK: 796.01:371.3
STUDY ON THE FACTORS DETERMINING THE DENSITY
FLUCTUATIONS OF THE VARIABLES INVOLVED
IN PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS LESSONS
 SECONDARY SCHOOL EDUCATION
Georgian Bădicu, Ciprian Prisăcaru
„Transilvania” University, Faculty of Physical Education and Mountain Sports, Brașov, Romania
INTRODUCTION
In the current phase changing and modernizing education, lesson continues to be the basic
form of organizing the teaching process.
One of the most important problems of process is the density PE lesson, which is an important
indicator of the quality of teaching specific. It highlights how the use of the time allotted lesson both
in terms of volume and intensity and complexity of effort and time working relationship between
students and teachers assigned to measures taken by the teacher.
Density is not an end in itself, but it is a fundamental requirement on which level they achieved the lesson objectives. This is achieved in different ways, depending on the theme of lessons and
the conditions for business.
Density recorded by counting method. To have an objective conclusion, it should be done on
a representative sample of the number of classes.
Density can register only in certain situations the training session or all its main purpose being
to determine the amount of effort requirement, depending on they will take the necessary measures
to increase the level of effort. In terms of percentage, an effective lesson must have a motor density
(actual work) at least 35 minutes of the 50 available taken a lesson. (Balint, 2003, p. 196).
The aim of the research is that the introduction of the educational process of methodological
and organizational means and measures to improve density may result in physical and sports lesson.
METHODS
The research was conducted at the National College Mesota in Brasov, Romania, in the period:
January 12 to February 12, 2012 and is registered as motor and pedagogical protocols density of 6
lessons in each class included in the study.
Research students were enrolled in grades and-VIII (3 classes on each level, comprising a total
of 70 students in the class V, and 70 eighth grade).
Methods used in research: the study of bibliography specialized method, observation method,
questionnaire survey method as the method of registration of the case study method, statistical method - mathematical, graphical method.
Tematski zbornik radova
195
Bădicu, G., Prisăcaru, C.
The research hypothesis is based on the premise that „the variables involved in improving
physical education lessons in terms of density values are determined both methodological and organizational measures pre-impact and impact, and the professional level of the teacher” .
Summarized the most important methods used:
1. Experimental methods
The basic method used is ascertaining experiment.
The research was conducted in two stages:
Stage I - the cost in preparation of protocols density - students, teachers and observation, aiming thereby to students, which is the actual density of different types of physical education classes
and the teachers and the variables that influence prejudiciează physical education lesson on quality.
Stage II - consisted in interpreting the results of all density and observation protocols collected and taken to a table summarizing statistical and comparative analysis of the density lesson designed according to the didactic intentions.
Mention that throughout the performance of the health of the pedagogical experiment subjects was good, there were no injuries, and students involved in research have shown interest and
responsiveness to requests.
2. Measuring the performance of pupils in the sample (heart rate and respiratory rate)
The measurement was applied to several subjects, was objective, fair, done with subjects, so
the self registration, because it was considered that they know how,, making the „right of those values.
A very important condition for using this method of assessing the level of effort in physical
education lesson, was the knowledge baseline heart rate (70-80) and respiratory rate (16-18), registering particularly aiming exceptions and them during their work.
F.C. and FR. measurement was conducted in 3 stages:
a. before exercise, at rest, in 15 seconds;
b. during exercise after each sequence of lessons, 15 seconds;
c. 15 seconds after exercise.
Measurement F.C. and F.R. is a good criterion for assessing the intensity effort, only if the activity (building, playing, baton, racing, driving quality development) is carried out with continuity.
Excessive disruption causes changes in F.C. and F.R., ultimately influencing activity.
3. Recording method
It is a process that is observation, which is recorded using the saw. Also mention what was
seen, what changes have occurred over time, which is quality-quantity ratio of the tracked.
We followed the lessons of physical education students in their preparation. To attend lessons,
recording density protocols for students and teachers observation.
196
Proceedings of the Thematic Conference
Study on the Fac. Det. The Density Fluc. of the Variables Involved in Physical Education and Sports Lessons - Sec. Sc. Education
4. Analysis results based on statistical computation - mathematical
This method is most important to process data collected. Statistics drawn from the study of
mass connections and correlations, and significance of the results obtained on samples and anticipates some of their parameters.
As a method of processing and interpretation of data, statistics is indispensable to any researcher.
In this article were calculated:
x Arithmetic average density and density driven teaching based on all protocols recorded
throughout the experiment by finding enter data into a summary table.
x Statistical calculation of the values of density motor / learning intentions designed
(initiation, consolidation, training, education, grade and eighth).
Formula of the density and density driven teaching:
D.M. =
D.M. =
The effective work of the subject
Full length lesson
x 100
Time in which the subject actively participates in teaching measures
- - methods needed lesson (explanations, demonstrations, bringing
materials etc.)
Full length lesson
x 100
He plotted the density functional, which has a special formula calculation, but resulting in
the evolution of heart rate values (F.C.) and respiratory rate (F.R.) during the lesson. Based on changes in the values of the two fundamental functional parameters consists curve effort these lessons.
RESULTS AND DISCUSSION
In the two classes tracked in the experiment were recorded following relevant results: the average density motive to class V - 50, 25%, average density teaching the same class - 30, 05%, average
class density motive Eighth - 51, 5%, the average density in the same class teacher - 28, 05%.
The main negative reasons that led these lessons density fluctuations relative to the current
requirements were: organizational - prior neamenajarea materials, facilities and venue, lack of optimal material conditions, deficiencies in working bands choice etc.; such method: - using the lame
intuitive methods (direct demonstration performed incorrectly or in a placement that does not allow
receiving act / action that is learned driving, lack of explanation to accompany the action demonstration in using the indirect demonstration boards, etc. chinograme, less conclusive motor task that is
to be practiced; selection procedures for direct observation of driving execution of other subjects without direct students’ attention to the moments’ key‚ movements to be tracked and so on, the drives
selected and / or designed not adequately establish the exercise to be submitted, the content does not
provide exercises and regulators use the method, methodical processes through which exercise is
performed is not consistent with a psycho-motor development subjects; other: lack of attractiveness
of the lesson; improvised lessons without a teacher preparedness project (Balint, 2003, p 198-199).
Tematski zbornik radova
197
Bădicu, G., Prisăcaru, C.
CONCLUSIONS
Student body’s physiological response to the physical education lesson specific effort by itermediul cardiorespiratory indicators (registered on rings) showed a good behavior of pupils during
exercise. This report reduced use of large and small efforts and the use of mild predilection efforts in
lessons investigated. Investigation undertaken and recorded data density based protocols revealed a
lack of concern of teachers to improve lesson density and lack of main directions of efficiency, which
we will develop and implement programs to improve their strategy, both at specialist teachers and
the early career teachers.
Proposals for measures to improve the overall density of physical education and sports lessons
based on diversity issues raised above: organizational, methodological and other causes:
Organizational nature:
A1. Planning workspaces around the classroom or for each group, which in soon need to receive the necessary sports material, to handle equipment and to move in order to begin to the practice;
A2. To purchase sports material, it is preferable to provide limited material range, but in
adequate quantities early;
A3. Procuration materials (available school) that is to to use to achieve various thematic cycles
and their number, which I allow a process of intensive training;
A4. Since the end of the school year can prepare materials for year next;
A5. Checking the functionality of the equipment and installation, before starting teaching;
A6. Without early verification apparatus and installations can not be held lesson physical education normally because problems can arise such as, for example, injuries;
A7. Is necessary to choose devices that allow a large number of students working in same time.
For example: we are not indifferent, if fashioned a simple toolbar for drawing in her arms, with the
possibility of working in table 1 -3 students or only once. As more students can work simultaneously,
the lesson will be greater efficiency;
A8. Considering the size and shape of existing space at each school can develop a systematic
plan, outdoor sports base making the most of the opportunities offered, so make sure whatever is
necessary to achieve full curriculum requirements;
A9. In order to choose the most effective work teams and processes of organization exercising,
it is recommended:
A.9.1. Working front: it is advisable to use as much in the lesson, the teacher observed taking
advantage of all students during its development.
x Often used in the first and the last link of the lesson, which by virtue of their require
this form of work;
x Frontal activity may extend into the lesson homework this but conditional the specific
theme and quantity of sports necessary to achieve that theme;
It can also be used to „circuitry” preparatory exercises and complexes link the second, the
use of development activities (education driving qualities: strength, speed, skill, and preparation for
dynamic games with collective participation of all students).
A.9.2. Working in pairs: can be used both to influence selective link, and in the achievement of
lesson topics, especially those that require support and help (in acrobatic gymnastics, exercises for
strength development and some sports games).
x The lessons with loads of throws where the loss is high time it is recommended to work
in pairs.
198
Proceedings of the Thematic Conference
Study on the Fac. Det. The Density Fluc. of the Variables Involved in Physical Education and Sports Lessons - Sec. Sc. Education
A.9.3. Group work-teams. Workshop: Use particularly for sports games and especially for
power circuits. Offers several advantages:
x To achieve a correct application of the principle of availability, students are treated
differently in terms of programming effort and its remarkable technical elements of
sports, leading to increased interest, motivation and a good student activation.
In physical education lessons, held in the gym, the team of students can be organized in groups (workshops) using basic lesson tasks and additional tasks (especially for subjects that require
exercise machines, because in this case students wait until their turn comes).
Themes of jumps (over chest, goat, horse, etc..), or those of acrobatics where you can work in
flood or in pairs, groups may be higher.
The Nature Methods:
Over to the practice teacher must constantly find in the middle students to submit specifications methodical order, make assessments, incentives, warnings, conducting demonstrations, explanations, corrections individulizate achieve, apply predetermined direction indicators, etc..
Other:
Attractiveness lesson - is the problem of „key” efficiency. The way it manages to achieve this
aspect of the lesson depends on the interest and participation, conscious and active students, who
are devoting their full mental and physical availability for program activities.
These aspects of the lesson contributes greatly to pupils to love exercise determination and
desire to manifest one independent practice.
Attractiveness exercise can be done by their content (which must have a high emotional level,
interesting) or permanent insurance for self and spirit race against a pleasant climate recreational
conducted mainly by racing games movement (Bădicu & Balint, 2009, pp. 30-33).
REFERENCES
1. Bădicu, G., Balint, L. (2009). Sistematizarea cauzelor care determină o slabă densitate în
lecția de educație fizică și soluții de ameliorare a acesteia. Revista de informare olimpică –
OLYMPIA, Nr. 9, Brașov.
2. Balint, L. (2003) Didactica generală a educației fizice și sportului. Brașov, 2003.
Tematski zbornik radova
199
Marković, M., Marković, M., Višnjić, D., Petković, M.
UDK: 796-053.5:371.3
AKTUELNI PROBLEMI BAVLJENA SPORTOM
UČENIKA OSNOVNE ŠKOLE
Miroslav Marković1, Miloš Marković2, Dragoljub Višnjić2, Mladen Petković3
1
2
Društvo pedagoga fizičke kulture Beograda, Beograd, Srbija
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
3
Udruženje pedagoga fizičke kulture opštine Palilula, Beograd, Srbija
UVOD
Poslednjih godina konstantno se govori kako se kod nas sve veći broj dece bavi nekim od sportova i kako taj trend iz godine u godinu raste. Osim novinskih članaka i izjava u sredstvima informisanja, niko do sada nije dao prave podatke o tome niti sproveo neko opširnije istraživanje. Činjenica
je da se školske sale za fizičko izdaju raznim klubovima i pojedincima često bez ikakve kontrole (i
ako zakon to ne dozvoljava), te se ne može znati da li i u kojoj meri se one koriste za rad sa decom.
Svedoci smo, bar nastavnici iz prakse, koliko se školske sale koriste ne namenski, koliko u njih ulaze
pojedinci koji se najmanje bave decom već su im deca izgovor da uđu u školsku salu.
Neophodno je da se deca bave fizičkim aktivnostima, odnosno telesnim vežbama zbog pravilnog rasta i razvoja (psihofizičkog, socijalnog, duhovnog), to jest zbog zdravlja u najširem smislu.
Kontinuirano opadanje fizičke aktivnosti i vežbanja u porodici, zatim u široj društvenoj zajednici,
kao i smanjene mogućnosti za svakodnevno fizičko vežbanje dece u školama navode se kao najveći
razlozi zbog kojih je veliki broj mladih danas nedovoljno fizički aktivan (Hardman, 2003). Osnovna
potreba čoveka jeste kretanje, a svedoci smo (žrtve) načina života koji podrazumeva dugo i nepravilno sedenje ispred kompjutera, TV ekrana, radnog stola, preterano korišćenje prevoznih sredstava
(automobila, autobusa, liftova) čak i za male razdaljine. Deca do škole koriste autobus za jednu stanicu ili ih prevoze roditelji. Pored mnogih drugih posledica hipokinezije, registrovana je masovna
pojava lošeg držanja tela i ravnih stopala već kod dece nižih razreda osnovne škole. Najveća vrednost
sporta ogleda se kroz negovanje sportskog duha, a karakterišu ga etika, fer-plej, timski rad, zdravlje,
izuzetna dostignuća, karakter i obrazovanje, radost i zabava, poštovanje pravila i zakona, poštovanje
sebe i drugih učesnika, hrabrost, solidarnosti... (Bačanac i sar. 2009). Mnogi strani autori govore o
značaju sporta za pravilan rast i razvnoj deteta i preventivnom značaju fizičke aktivnosti od raznioh
bolesti i deformiteta (Collins, 2012).
Društvo pedagoga fizičke kulture je u nekoliko svojih biltena u proteklih 12 godina ukazivalo
je na problem bavljenja (ne bavljenja) dece sportom kao i na problem ne namenskog korišćenja školskih sala za fizičko vaspitanje često i u vreme nastave. Anketiranje koje je sprovedeno 2008 i 2009.
godine u organizaciji Udruženja pedagoga fizičke kulture opštine Palilula koja obuhvata škole iz
centralnih, gradskih i prigradskih delova grada, pokazalo je tendenciju pada bavljenja dece sportom.
Po rezultatima te ankete svega se 16% dece bavi sportom, a 59% dece i omladine fizičku aktivnost
upražnjava isključivo na časovima fizičkog vaspitanja. 87% dece želelo bih da se bavi sportom. Kao
razlog ne bavljenja nekim sportom najveći broj učenika njih 82% odgovorilo je da nema materijalnih
sredstava za to, dok je 10% navelo da ne voli da se bavi nekim sportom, ostalih 8% kaže da mu je
daleko da odlazi do mesta gde se nalazi sportski klub. U slobodno vreme upražnajva fizičku aktivnost
200
Proceedings of the Thematic Conference
Aktuelni problemi bavljena sportom učenika osnovne škole
(igra u parku - dvorištu fudbal, košarku odbojku, lastiš....) svega 25% učenika, 59% učenika slobodno
vreme provodi uz kompijuter ili televizor (fejsbuk, igrice, društveni sajtovi) i ne upražnjava gotovo
nikakvu fizičku aktivnost, osim šetnje sa drugovima i drugaricama. Rezultati ove ankete izneti su
na kongresu na Fakultetu sporta i fizičkog vaspitanja 2010. godine kao deo rada na temu Gojaznost
epidemija ili pandemija autora Miroslava Markovića.
Da li su podaci koje dobijamo iz medija i klubova tačni ili ne, i šta je to što sprečava naše mališane da se bave sportom? Taj odgovor možda možemo pronaći u dosadašnjim istraživanjima u našim
školama. Svi znamo koliko je važno i značajno da se naša dece bave fizičkom aktivnošću, da usvajaju
zdrave životne navike i usade ih u sopstvenu kulturu življenja. Iz sveg goreg navedenog proizilazi
naša opšta hipoteza:
Ho – Broj dece uzrasta od petog do osmog razreda koja se bave sportom manji je od 25%,
a preko 55% dece se bavi fizičkim vežbanjem samo na času fizičkog vaspitanja.
METODE
Ispitivanju koje je realizovano 2012. godine na opštini Palilula, uzorak su činila 854 učenika
petog, šestog, sedmog i osmog razreda iz 12 osnovnih škola na teritoriji grada Beograda. Analizom
dobijenih podataka dobili su se rezultati koji ukazuju da se mali broj dece ovog uzrasta bavi sportom
van časova fizičkog vaspitanja. Anketa je sadržala je 8 pitanja koja se odnose na bavljenje fizičkim
vežbanjem i kako provede slobodno vreme. Na roditeljskim sastancima roditeljima ili starateljima
učenika podeljene su ankete i data detaljna uputstva kako njihova dece uz njihovu pomoć treba da
popune anketu. Anketarenje je realizovano u trećem tromesečju školske 2011/2012 godine. Anketa
je preuzeta od Društva pedagoga fizičke kulture Beograda koja je istu anketu sporvelo 2008 i 2009.
godine, kao i sličnu anketu sprovedenu 2002 godine nakon ponovnog oživljavanja rada naše strukovne organizacije.
Primer ankete učenika
Udruženje pedagoga fizičke kulture opštine Palilula
Beograd, Vanezelisova 70
Molimo te da pažljivo pročitaš anketu i ukoliko je potrebno u saradnji sa roditeljima odgovoriš
iskreno na postavljena pitanja. Molimo te da ne upisuješ svoje lične podatke osim razreda koji pohađaš. Anketa je potpuno anaonimna i rezultati iste koristiće isključivo u naučno istraživačkom radu.
ANKETA
Naziv škole u koju ideš ___________________________________
Zaokruži razred koji trenuto pohađaš
V
VI
VII
VIII
1. Da li si oslobođen nastave fizičkog vaspitanja? (zaokruži)
DA
NE
Ukoliko si trajno oslobođen-a od nastave fizičkog vaspitanja navedi razlog i dalje odgovori samo na pitanja od 4 do 6)
________________________________________________________________________________
2. Da li aktivno treniraš i koliko dugo neki sport (navedi koji), ili vežbaš samo u školi na časovima fizičkog vaspitanja?
________________________________________________________________________________
Tematski zbornik radova
201
Marković, M., Marković, M., Višnjić, D., Petković, M.
3. Navedi razlog ili više njih zašto ne treniraš (popuni samo ako ne treniraš)?
________________________________________________________________________________
4. Napiši kao najčešće provodiš svoje slobodno vreme?
________________________________________________________________________________
5. Da li psotoji sportska sekcija u tvojoj školi? (zaokruži)
DA
NE
NE ZNAM
6. Da li u tvojoj školi postoje klubovi koji koriste salu? (zaokruži)
DA
NE
7. Da li si upoznat sa projektom „Školica sporta“ od strane svog nastavnika fizičkog vaspitanje
ili roditelja? (zaokruži)
DA
NE
8. Da li bi voleo da u tvojoj školi bude organizovana „Školica sporta“? (zaokruži)
DA
NE
REZULTATI
Rezultati ankete učeniuka
1. Svega se 16% dece bavi sportom;
2. 82% učenika bavi se fizičkom aktivnošću jedino na časovima fizičkog vaspitanja i izabranog
sporta;
3. 2% ne seme da se bavi fizičkim vežbanjem iz zdravstvenih razloga;
4. Kao razlog ne bavljenja nekim sportom navedeni su sledeći razlozi:
x najveći broj učenika njih 79% odgovorilo je da nema materijalnih sredstava za to,
x 11% učenika navelo je da ne voli da se bavi nekim sportom,
x ostalih 10% kao razlog ne bavljenja nekim sportom navelo udaljenost sportskog kluba
od mesta stanovanja;
5. Svega 44% učenika u slobodno vreme upražnjava fizičku aktivnost (igra u parku - dvorištu
fudbal, košarku, odbojku, lastiš....);
6. 56% učenika slobodno vreme provodi uz kompjuter ili televizor i ne upražnjava gotovo
nikakvu fizičku aktivnost, osim šetnje sa drugovima i drugaricama;
7. Sportska sekcija postoji u 8 od 12 anketiranih škola;
8. U 10 od 12 škola koje su učestvovale u anketi psotoje sportski klubovi kojima se izdaje
sala;
9. Skoro 95% učenika podržava organizovanje “Školica sporta” u školi koju bi vodilo stručno
veće fizičkog vaspitanja.
202
Proceedings of the Thematic Conference
Aktuelni problemi bavljena sportom učenika osnovne škole
DISKUSIJA
Zbog svega navedenog, ne možemo reći da se sve više dece bavi sportom van škole. Upoređujući ovo istraživanje sa sličnim koje je sprovedeno od strane Udruženja pedagoga fizičke kulture
opštine Palilula, školske 2008/2009 godine u najmanju ruku možemo reći da broj dece koji se bavi
aktivno nekim sportom stagnira (po prethodnom istraživanju procenat dece koja se bave sportom
iznosio je oko 16.5%). Većina medija i mnogi klubovi govore kako se sve više dece bavi sportom, i
kako taj broj iz dana u dan je sve veći međutim ovo istraživanje je pokazalo da to nije baš tako. I ako
se situacija, što se tiče sportskih terena i objekata menja na bolje (sve je više renoviranih terena i
hala) broj dece koja se bave sportom stagnira i to najviše iz materijalnih razloga.
Danas oko 80% naše dece od petog do osmog razreda, fizičku aktivnost upražnjava jedino na
časovima fizičkog vaspitanja i izabranog sporta. Veliki broj dece, njih preko 80% nema finansijske
mogućnosti za bavljenje sportom. Poražavajući su podaci da se veoma mali procenat dece igra - igra
u prirodi, košarke, fudbala, odbojke, lastiša... dok ogroman broj dece sedi i svoju potrebu za kretanjem zamenjuje virtuelnom stvarnošću koju im omogućava kompjuter ili mobilni telefon. Frapantan
je podatak da sve više dece u poslednjih 15 godina, oboljeva od kardiovaskularnih bolesti i šećerne
bolesti, o povećanju deformiteta kičmenog stuba da i ne govorimo (Ljubić i sar. 2002). Bavljenje fizičkom aktivnošću odavno se pokazalo kao najbolja preventiva od gore navedenih bolesti.
Podaci dobijeni od iz Klifornije (Wilson, 2011) pokazuju da se u slobodno vreme sportom bavi
preko 65% dece školskog uzrasta od 11- 15 godina. Obrazovni sistem u SAD-u je takav da deci nakon
škole omogućava da se aktivno bave sportom koji žele nakon školskih časova sa svojim nastavnikom.
Sredstva koja se ulažu u sistem školskog sporta značajna.
Warwick University (Harris, 2009) u svom žurnalu objavljuje podatak da se u engleskoj jedno
od četvoro dece ne bavi organizovano sportom u školi.
Preventivna – edukacija, roditelja o važnosti i značaju fizičkog vežbanja za njihovu decu je
od neprocenjivog značaja. Značajnu ulogu u ovom procesu treba da imaju profesori fizičkog vaspitanja, uz podršku obrazovnog i zdravstvenog sistema naše države. Uložiti u preventivu je svakako
mnogo jeftinije nego u saniranje posledica, koje mogu biti nesagledive po celu društvenu zajednicu.
Neophodno je omogućiti velikom broju dece koja nemaju uslove za bavljenjem nekom fizičkom aktivnošću (sportom), da se istom bave uz nadzor svojih profesora fizičkog vaspitanja. Neophodno je škole i sale otvoriti za decu tokom cele godine, a ne samo na redovnoj nastavi, povećati broj
časova fizičkog vaspitanja kao i da nastavnici fizičkog vaspitanja više pažnje treba da posvete tome da
deci govore o važnosti njihovog bavljenja fizičkom vežbanjem i njegovom značaju za njihov pravilan
rast i razvoj. Projekat „Školica sporta“ koja bi bila finansirana od strane lokalnih samouprava možda
bi bilo jedno od rešenja. Na opštini Palilula nekoliko škola uz saglasnost Školskog odbora uvelo je
Školicu sporta koju finansiraju roditelji po principu članarine koju oni sami predlažu na Savetu roditelja uz specifikaciju neophodnih troškova koju dostavlja Stručno veće fizičkog vaspitanja (koja je u
većini slučajeva i do 70% niža od cene u klubovima), dovelo je to toga da se veliki broj dece uključio
u nju da je bilo potrebno povećati broj termina u školskoj sali. Reakcija roditelja i dece je više nego
zadovoljavajuća jer kako oni sami kažu u anketi (sugestije i ideje): ‘’...više volim da su mi deca u svojoj
školi sa svojim nastavnikom i drugovima nego da ih vodim negde dalje gde je prvenstveno mnogo
skuplje..’’.
Rezultati ankete potvrđuju gore navedenu hipotezu Ho: Broj dece uzrasta od petog do osmog
razreda koja se bave sportom manji je od 25%, a preko 55% dece se bavi fizičkim vežbanjem samo na
času fizičkog vaspitanja.
Tematski zbornik radova
203
Marković, M., Marković, M., Višnjić, D., Petković, M.
ZAKLJUČAK
Hipokinezija i njene posledice nisu izolovani problem pojedinca, već problem celog našeg savremenog društva. Danas mnogi stručnjaci govore o značaju bavljenja fizičkim vežbanjem za pravilan rast i razvoj deteta kao i preventivi od teških oboljenja srca, krvnih sudova i gojaznosti itd. Mediji
koji konstantno prenose uspehe naših sportista takođe imaju važnu ulogu u popularisanju sporta
kod dece. Materijalna situacija velike većine naših porodica ne dozvoljava roditeljima da izdvoje
velika sredstva za bavljenje sportom njihove dece, još veći problem su porodice sa dvoje ili više dece
imajući u vidu da je prosečna plata u našoj zemlji 35000 din. a da smo za sport (u zavisnosti od sportske grane) potrebno je izdvojiti od 2500 do 6000 dinara mesečno. Polako sport postaje privilegija
bogatih slojeva u društvu. Država kroz svoj sistem mora da napravi strategiju sporta, zdravstvenog
vaspitanja, prevencije od bolesti i deformiteta jer je to najbolje i najjeftinije za nju.
Sportske sale koje koriste klubovi često imaju jedan do dva termina za decu školskog uzrasta
(koja imaju to da plate), dok ostale termine koriste za svoje starije kategorije (profesionalce). Sistemski je potrebno rešiti ne tako lak položaj klubova i tu važnu ulogu treba da imaju sportski savezi
opština i gradova koji poseduju svoje sportske objekte dok bi se u školskim salama razvijao školski
sport od kojeg bi kasnije i klubovi mogli imati koristi. Projekat „Školica sporta“ može biti jedno od
rešenja ovog ne malog problema.
Teći čas fizičkog vaspitanja, danas Izabrani sport veliki je napredak i blagodet u vaspitno obrazovnom radu sa decom, ali je neophodno da se svoj deci (koja to žele) omogući da se u svoje
slobodno u svojoj školi sa svojim profesorima bave fizičkom aktivnošću – sportom.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status školske populacije R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. Bačanac. Lj., Petrović N., Manojlović N. (2009). Priručnik za roditelje mladih sportista. Republički
zavod za sport, Beograd.
2. Bilten Društva pedagoga fizičke kulture grada Beograd (2002). Problem školskog sporta i izdavanje
školskih sala za fizičko vaspitanje. Društvo pedagoga fizičke kulture, Beograd.
3. Colins, H. (2012). Children and sports. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry.
4. Dinko, K. (2008). Šećerna bolest kod djece. Potral za škole, Ministarstvo znanosti obrazovanja i
sporta republike Hrvatske, Zagreb.
5. Hardman, K. (2003). School physical education and sport in Europe-rhetoric and reality: current
and future perspectives. Kinesiology, 35, pp. 97-107.
6. Harris S. (2009). One in four childrens is not playing organised sport at school or home. Warvick
University.
7. Ljubić, M., Ristić, V., Marković, V. (2002). Završni rezultati ispitivanja deformiteta kičme kod
školske dece. Acta medica Medianae, 2, 63-68.
8. Wilson, K. (2011). Statistic on kids involved in sports. Pediatrics, pp. 32-33.
204
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti primjene korektivnog vježbanja na korekciju posturalnih poremećaja srednjoškolske omladine
UDK: 796.41-057.874:615.825
EFEKTI PRIMJENE KOREKTIVNOG VJEŽBANJA
NA KOREKCIJU POSTURALNIH POREMEĆAJA
SREDNJOŠKOLSKE OMLADINE
Gorana Tešanović1, Zlatko Babić2, Goran Bošnjak1
1
Univerzitet u Banja Luci, Fakultet fizičkog vaspitanja i sporta, Banja Luka, Bosna i Hercegovina
2
Tehnička škola, Banja Luka, Bosna i Hercegovina
UVOD
Dječiji život je usmjeren na obrazovno-vaspitni i intelektualni razvoj, koji omogućava uspješno
“članstvo” u materijalističkoj borbi za opstanak. Djeca i omladina sve manje vremena provode u igri,
kretanju i fizičkoj aktivnošću bilo koje vrste. Njihovo odrastanje prate računari, video-igre, televizijski program i mobilni telefoni, a u školama su prinuđeni da mnogo vremena provedu sjedeći u
školskim klupama koje su često neudobne i anatomski neprilagođene. Hipokinezija uzima danak
na razne načine, a jedan od njih je i sve veća pojava posturalnih poremećaja i deformiteta kičmenog
stuba i stopala kod djece i omladine. Kosinac (2008) je istraživao relacije nekih pokazatelja otklona
posture i skolioze u djece različitog pola, i došao do zaključka da približno oko 28% učenica i 20%
učenika juvenilne dobi ima blagi otklon kičmenog stuba u frontalnoj ravnini, te da se u pojedinim
slučajevima skoliotično držanje, potpomognuto brojnim ambijentalnim faktorima, pretvara u patološku skoliozu sa specifičnom etiopatogenezom. Posturalne poremećaje djeca ne mogu uočiti niti
otkloniti bez stručne pomoći. Prvu stručnu pomoć u rješavanju ovog problema, djeca bi trebala dobiti od nastavnika fizičkog vaspitanja koji ranom detekcijom, stručnim zalaganjem i uz saradnju sa
fizioterapeutima, na časovima fizičkog vaspitanja mogu doprinijeti otklanjanju nastalih poremećaja.
Korektivno vježbanje je kineziterapijska metoda kojom se ciljano djeluje na ispravljanje deformiteta
i loših posturalnih odnosa u tijelu koji uzrokuju bol, skraćenost mekih tkiva, koštane i zglobne deformitete i težu patologiju kao što su problemi sa normalnim radom organa, pritisci na korjene živaca, različita dužina ekstremiteta, asimetrija hoda, itd. Održavanje uspravne pozicije tijela zahtijeva
stalno prilagođavanje mišića trupa i udova, sa ciljem suprostavljanju sili gravitacije. Principi korektivnog vježbanja usmjereni su prema rješenju svakog specifičnog deformiteta kako bi se uspostavili
normalni odnosi svih struktura lokomotornog sistema. Program vježbi sadrži sve kineziterapijske
aspekte važne za izliječenje: jačanje oslabljenih mišića, rastezanje skraćene muskulature, vježbe cirkulacije i disanja, mobilizacija zglobova, pravilno pozicioniranje okolnih segmenata,stabilnost, balans i koordinacija, inhibiciju skraćene i facilitaciju oslabljene muskulature. Otklanjanje posturalnih
poremećaja sastoji se u korigovanju držanja tijela lakim zatezanjem muskulature i dodvođenjem
svih segmenata tijela u pravilan, simetričan položaj, što se može sprovoditi u predškolskim, školskim
ustanovama ili u dispanzerima.
Fizičko vaspitanje je sistematska, trajna i organizovana pedagoška aktivnost u formiranju sretnog čovjeka, a kao nastavni predmet u školama, integralni je dio odgoja, u kome se vježbanjem
utiče na održavanje i poboljšanje zdravlja, pravilan rast i razvoj organizma, te razvoj konativnih i
kognitivnih osobina učenika. Nastavni plan i program fizičkog vaspitanja ima svoje ciljeve i zadatke
koji treba da budu provedeni tokom 72 časa u toku školske godine. Nevolja je u tome što to znači
Tematski zbornik radova
205
Tešanović, G., Babić, Z., Bošnjak, G.
da se nastavnici sa učenicima susreću dva časa sedmično po 45 minuta i u tako kratkom vremenu
trebaju ispoštovati zahtjeve nastavnog plana i programa, koji je pretrpan sportskim igrama a vježbi
iz programa korektivne gimnastike nema. Vježbe koje se, uglavnom, izvode na časovima fizičkog
vaspitanja su vježbe oblikovanja i vježbe za jačanje muskulature trupa. Razna istraživanja, koja su
sprovedena da bi utvrdila efikasnost fizičkog vaspitanja, pokazala su da intenzitet i sadržina nastavnog plana i programa nisu takvi da bi značajnije mogli da utiču na razvoj motoričkih sposobnosti
učenika (Milenković, 2002).
U posljednjoj deceniji primjenjuju se novi nastavni planovi i programi za fizičko vaspitanje
usvojeni od Prosvjetno-pedagoškog zavoda Republike Srpske i Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske. Ti nastavni planovi i programi su savremeniji, ali i dalje bazirani na primjeni i realizaciji klasičnih formi i bez jasnih zahtjeva o postizanju pozitivnih efekata na motoričke sposobnosti,
motorna znanja i somatski status učenika. Evaluacijom rezultata dugogodišnje primjene ovih nastavnih planova i programa stiče se utisak da kapaciteti i mogućnosti učenika nisu dovoljno iskorišteni
i da nedostaju određeni sadržaji koji bi bili jak impuls za aktivaciju učenika i njihov pravilan rast i
razvoj. Ovo istraživanje je poniklo na ovakvim razmišljanjima, a provedeno je sa namjerom da se
na redovnim časovima fizičkog vaspitanja, u skladu sa nastavnim planom i programom, sa učenicima srednje škole, u periodu od jedne školske godine, utvrdi pravilnost posturalnog stava učenika
i ustanovi efekat primjene korektivnog vježbanja tokom nastave fizičkog vaspitanja na posturalne
poremećaje učenika. Dakle, cilj istraživanja bio je utvrditi efekte primjene korektivnog vježbanja na
korekciju posturalnih poremećaja učenika prvog razreda srednje škole.
METOD
Istraživanje je provedeno na početku i na kraju školske godine u Kabinetu za fizičko vaspitanje u Tehničkoj školi u Banjaluci. Oba mjerenja, i inicijalno i finalno, rađena su u jutarnji časovima.
Prikupljanje podataka proveo je jedan mjerilac (autor istraživanja) sa istim instrumentima, koji su
baždareni prije mjerenja.
Status lokomotornog aparata utvrđivan je procjenom držanja tijela. Jedna od najpogodnijih i
najpraktičnijih metoda ocjenjivanja držanja tijela u školskim ustanovama je somatoskopska metoda
ili metoda posmatranja. Prije početka mjerenja na svakom ispitaniku označene su dermografskom
olovkom potrebne antropometrijske tačke i nivoi. Budući da primjena ove metode zahtijeva nesmetan uvid u fizionomiju tijela ispitanika, morali su biti bosi i u adekvatnoj opremi tako da se vide sve
obilježene antropometrijske tačke i nivoi. Ocjenjivanje držanja tijela započinjalo je posmatranjem
ispitanika, sa rastojanja od 2-3 metra. Inspekcija se vršila posmatranjem cijele posture, određenim
redoslijedom po segmentima, sa zadnje, prednje i bočne strane tijela. Ukoliko je somatoskopskom
metodom uočeno bilo kakvo odstupanje u frontalnoj ili sagitalnoj ravni, pristupalo se daljoj detekciji
lokacije, oblika i stepena posturalnog poremećaja. Utvrđivanje veličine poremećaja u sagitalnoj ravni, izvodilo se tako što se vrpca viska polako spuštala, duž, dermografom obilježenih rtnih nastavaka
i preko glutealnog ureza prema podlozi. Nakon što bi se visak ustabilio, lenjirom se mjerilo rastojanje
od tjemene vratne krivine do vrpce viska. Svaka izmjerena vrijednost preko 3.5 cm ukazuje na loše
kifotično držanje. Onda se lenjirom mjerilo rastojanje od tjemena lumbalne krivine do vrpce viska,
ukoliko je ova vrijednost veća od 5 cm, prisutno je loše lordotično držanje. Pomoću viska i lenjira se
u frontalnoj ravni utvrđivalo prisustvo lošeg skoliotičnog držanja, ukoliko je uočeno bočno odstupanje kičmenog stuba od vrpce viska, vrijednost skolioze mjerila se lenjirom od tjemena skoliotične
krivine do vrpce viska. Sve vrijednosti izražene su sa preciznošću od 0.1 cm.
Uzorak je brojao 77 ispitanika muškog pola, učenika srednje Tehničke škole u Banjaluci, starosti 15 godina (± 6 mjeseci). Uzorak ispitanika je izabran metodom slučajnog uzorka, nisu bili uključeni u neki trenažni proces, niti su bili članovi nekog sportskog kluba. Ispitanici su, prije otpočinjanja
istraživanja, a pema odjeljenjskoj pripadnosti, bili podijeljeni u dvije grupe - eksperimentalnu, koju
je sačinjavalo 38 ispitanika i kontrolnu grupu, koja je brojala 39 ispitanika.
206
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti primjene korektivnog vježbanja na korekciju posturalnih poremećaja srednjoškolske omladine
Eksperimentalni program primjenjivao se sa učenicima eksperimentalne grupe tokom jedne
školske godine, a osmišljen je tako da se ne naruši plan i program nastave fizičkog vaspitanja, nego
samo da se dopuni korektivnim vježbanjem u pripremnom dijelu časa, dok je uvodni, glavni i završni
dio časa odrađivan prema planu i programu nastave fizičkog vaspitanja. Na taj način se vaspitnoobrazovni proces fizičkog vaspitanja nije narušio, ali je veći dio časa bio usmjeren na korektivno
vježbanje. Program vježbi za učenike kod kojih se mjerenjima utvrdilo postojanje nekog posturalnog
poremećaja je sastavljen nakon utvrđivanja stanja lokomotornog aparata, obima i lokacije posturalnog poremećaja, a izvođen je u pripremnom dijelu časa koji je trajao 20 minuta. Sastavljeni su
programi za korekciju kifotičnog, lordotičnog i skoliotičnog držanja, a svaki od programa sadržavao
je po deset vježbi. U zavisnosti od prirode vježbe, tj. da li je vježba statičkog ili aktivnog karaktera,
vježbe su rađene po deset ponavljanja ili po 10-15 sekundi.Učenici kod kojih mjerenjem nisu utvrđeni posturalni poremećaji, u pripremnom dijelu časa, koji je trajao 20 minuta, radili su četiri vježbe
oblikovanja i šest vježbi korektivnog vježanja (tri za korekciju kifoze, tri za korekciju lordoze). Ispitanici kontrolne grupe odrađivali su nastavu fizičkog vaspitanja prema planu i programu.
Procjena statusa lokomotornog aparata, na osnovu čega su se mjerili, analizirali i procjenjivali
efekti nastave fizičkog vaspitanja, vršila se na osnovu sljedećih varijabli: kifotično držanje (PPKD),
lordotično držanje (PPLD), skoliotično držanje (PPSD).
Za obradu podataka korišten je statistički paket SPSS 17.0 for Windows. Da bi se došlo do
valjanih zaključaka, izračunati su osnovni deskriptivni parametri manifestnih bazičnih varijabli i
primijenjena je analiza kovarijanse.
REZULTATI
U okviru deskriptivne statističke analize izračunati su osnovni parametri centralne tendencije
i disperzije rezultata mjerenja: srednja vrijednost i standardna devijacija.
Tabela 1. Parametri centralne tendencije i disperzije rezultata inicijalnog i finalnog mjerenja
Varijable
Srednja vrijednost
Standardna devijacija
N
eksperimentalna grupa
2.8421
.91049
38
kontrolna grupa
2.5538
.69466
39
eksperimentalna grupa
2.8368
.64028
38
kontrolna grupa
2.6692
.62245
39
eksperimentalna grupa
2.9868
.81080
38
kontrolna grupa
3.1410
.82101
39
eksperimentalna grupa
3.3868
.79463
38
kontrolna grupa
3.2564
.75037
39
eksperimentalna grupa
.4818
.62992
38
kontrolna grupa
.5462
.75907
39
eksperimentalna grupa
.5045
.42926
38
kontrolna grupa
.5038
.77691
39
PPKDin
PPKDfin
PPLDin
PPLDfin
PPSDin
PPSDfin
Posmatrajući podatke navedene u tabeli 1. uočava se da je, kada se posmatra eksperimentalna
grupa, srednja vrijednost varijable kifotično držanje (PPKD) niža na finalnom mjerenju, dok je sredTematski zbornik radova
207
Tešanović, G., Babić, Z., Bošnjak, G.
nja vrijednost varijabli lordotično držanje (PPLD) i skoliotično držanje (PPSD) na finalnom mjerenju
viša nego na inicijalnom mjerenju, što ukazuje na smanjenje vrijednosti zakrivljenosti kičmenog stuba u torakalnom i povećanje zakrivljenosti kičmenog stuba u lumbalnom dijelu i u frontalnoj ravni.
Takođe, kada se posmatraju podaci navedeni za kontrolnu grupu, uočava se da su srednje vrijednosti
varijabli kifotično držanje (PPKD) i lordotično držanje (PPLD) više na finalnom mjerenju, dok je
srednja vrijednost varijable skoliotično držanje (PPDS) bila niža na finalnom mjerenju, što ukazuje
na povećanje zakrivljenosti kičmenog stuba u torakalnom i lumbalnom dijelu i smanjenje zakrivljenosti kičmenog stuba u frontalnoj ravni.
Tabela 2. Analiza varijanse
Varijable
Suma kvadrata
df
Aritmetička sredina sume kvadrata
F
p
R2
PPKD
.017
1
.017
.191
.664
.773
PPLD
1.217
1
1.217
6.731
.011
.695
PPSD
.007
1
.007
.061
.806
.629
Posmatranjem rezultata navedenih u tabeli, na osnovu vrijednosti značajnosti može se uočiti
da ne postoji statistička značajnost varijabli kifotično držanje (PPKD) i skoliotično držanje (PPSD),
niti na nivou 0.01 niti na nivou 0.05, dok se može konstatovati da postoji statistička značajnost kod
varijable lordotično držanje (PPLD) na nivou 0.05.
DISKUSIJA
Kovač (2000) ističe kifozu, lordozu i skoliozu kao najčešće deformitete kičme u dječijem dobu,
te daje osvrt na probleme rane dijagnostike, probleme interdisciplinarne dijagnostike i liječenja.
Jovović (2003) je uvrdio stanje i strukturu kifotičnog poremećaja kičmenog stuba kod učenika-ca i
došao do zaključka da je kod velikog broja učenika-ca status lokomotornog aparata ugrožen, te da je
prisutan najveći procenat funkcionalne ili reduktibilne kifoze. Podaci dobijeni u ovom istraživanju,
pokazali su da je na finalnom mjerenju srednja vrijednost kifotičnog držanja eksperimentalne grupe
bila niža od vrijednosti na inicijalnom mjerenju, a srednja vrijednost kifotičnog držanja kod ispitanika kontrolne grupe bila je viša na finalnom mjerenju, dok je analiza varijanse pokazala da nije
bilo statistički značajne razlike u vrijednostima između grupa nakon provođenja eksperimentalnog
programa. Budući da je granična vrijednost između normalne kifoze i hiperkifoze 3.5 cm, dakle sve
vrijednosti veće od 3.5 cm označavaju loše kifotično držanje i vode ka hiperkifozi, tako da se može
konstatovati da nije bilo statistički značajne razlike u vrijednostima zakrivljenosti kičmenog stuba
u torakalnom dijelu nakon provedenog eksperimentalnog programa, tj. nije bilo ni pozitivnog ni
negativnog uticaja primjene korektivnog vježbanja na zakrivljenost kičmenog stuba u torakalnom
dijelu, tako da se ne može govoriti o korekciji posturalnih poremećaja u torakalnom dijelu kičmenog
stuba primjenom eksperimentalnog programa. Posmatrajući srednje vrijednosti lordotičnog držanja
obje grupe, bila je viša na finalnom mjerenju, a znajući graničnu vrijednost između normalnog i
lošeg lordotičnom držanja od 5.00cm i uzimajući u razmatranje statističku značajnost između grupa
na nivou 0.05 (0.011), može se konstatovati da. nije bilo ni pozitivnog ni negativnog uticaja primjene korektivnog vježbanja na zakrivljenost kičmenog stuba u lumbalnom dijelu ali je bilo značajnih
promjena u vrijednostima zakrivljenosti kičmenog stuba u lumbalnom dijelu nakon provođenja
eksperimentalnog programa, tj. eksperimentalni program je imao uticaj na povećanje zakrivljenosti kičmenog stuba ispitanika u lumbalnom dijelu. Dakle, može se govoriti o uticaju eksperimentalnog programa na zakrivljenost kičmenog stuba u lumbalnom dijelu. Što se tiče skoliotičnog
držanja, neželjena je pojava bilo kakve zakrivljenosti, a srednje vrijednosti su pokazale da je došlo
do povećanja u eksperimentalnoj grupi i smanjenja vrijednosti u kontrolnoj grupi, dok je vrijednost
značajnosti razlike između grupa nakon primjene eksperimentalnog programa od .806 pokazala
208
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti primjene korektivnog vježbanja na korekciju posturalnih poremećaja srednjoškolske omladine
da nema efekata provednog programa na korekciju posturalnih poremećaja u frontalnoj ravni tj. da
nije bilo ni pozitivnog ni negativnog uticaja eksperimentalnog programa na zakrivljenost kičmenog
stuba u frontalnoj ravni.
Iz svega navedenog može se konstatovati da nakon provođenja eksperimentalnog programa
ne postoje statistički značajne razlike između vrijednosti zakrivljenosti kičmenog stuba u torakalnom dijelu i u frontalnoj ravni, te da postoje statistički značajne razlike između vrijednosti zakrivljenosti kičmenog stuba u lumbalnom dijelu između ispitanika eksperimentalne i kontrolne grupe.
Dakle, istraživanje je pokazalo da eksperimentalni program primijenjen u toku jedne školske
godine, nije imao uticaja na vrijednosti zakrivljenosti kičmenog stuba ispitanika u torakalnom dijelu i u frontalnoj ravni, a imao je uticaja na vrijednosti zakrivljenosti kičmenog stuba u lumbalnom
dijelu. Da bi se govorilo o pozitivnom ili negativnom uticaju, morala bi se izvršiti detaljnija analiza
primijenjenog programa. Budući da korektivno vježbanje ima za cilj korekciju, a tokom primjene
eksperimentalnog programa bilo je primijenjeno pravilno i uz stručni nadzor, postavlja se pitanje
efekta sadržaja programa fizičkog vaspitanja koji se primjenjuju, broj časova tokom jedne školske
godine, broj sedmičnih časova te trajanja jednoga časa. Bala (1981) u svom kritičkom osvrtu govori
da je fizičko vaspitanje ”natraške postavljeno” i ne dovodi do značajnijih transformacija u bilo kojim
antropološkim dimenzijama djece, jer je obim i intenzitet aktivnosti na časovima neadekvatan. Kosinac i Banović (2008) navode da djecu u zavisnosti od pola karakterišu različiti pokazatelji nepravilnog tjelesnog držanja, te da se nepravilno držanje može izbjeći ili ublažiti aktivnim programom
vježbanja.
Dakle, istraživanje je ukazalo na uticaj eksperimentalnog programa na lordotično držanje,
dok uticaja na kifotično i skoliotično držanje tijela nije bilo. Razlozi za ovakve pokazatelje mogu se
tražiti u sadržajima koji se primjenjuju na časovima fizičkog vaspitanja, njihovoj strukturi i svrsi koju
bi trebalo da imaju, u sedmičnom broju časova fizičkog vaspitanja i trajanju tih časova, u stručnosti
profesora fizičkog vaspitanja i njihovoj posvećenosti i individualnom pristupu svakom učeniku, u
zalaganju učenika u radu na časovima fizičkog vaspitanja, njihovim životnim navikama u školi i svakodnevnom životu i poimanju o značajnosti bavljenja fizičkim aktivnostima i unapređenju zdravlja,
što bi trebalo da potakne stručnjake raznih profila na kompleksnija istraživanja koja bi mogla ponuditi konkretna rješenja.
ZAKLJUČAK
Budući da je istraživanje provedeno samo u toku jedne školske godine na uzrastu od 15 godina
± 6 mjeseci učenika muške populacije, a znajući da rast i razvoj traje tokom cijelog srednjoškolskog
školovanja, te da se promjene u posturalnom statusu dešavaju konstantno, bilo bi poželjno istraživanje ovoga tipa provoditi do kraja srednjoškolskog školovanja, da bi se dobio bolji uvid u efekte korektivnog vježbanja na posturalni status učenika i da bi se dobile smjernice o eventualnim izmjenama
plana i programa fizičkog vaspitanja.
Takođe, možda bi se značajnije uticalo na antropološki status učenika srednjoškolskog uzrasta
izborom sredstava i sadržaja korektivnog i fizičkog vježbanja opšteg statusa i njihovom primjenom
većim intenzitetom nego što se u praksi primjenjuju. Jovović (1999) navodi da se najbolji rezultati
postižu organizovanjem posebnih časova korektivne gimnastike, koje treba da realizuje nastavnik
fizičkog vaspitanja za djecu iz više obližnjih škola te da učenici sa određenim poremećajima, umjesto
redovne nastave fizičkog vaspitanja sprovode korektivnu gimnastiku u školi.
Dakle, da bi se obezbijedio pravilan rast i razvoj djece i omladine, tokom cjelokupnog školovanja je neophodan konstantan rad nastavnika na aktivnom utvrđivanju individualnog statusa učenika radi otklanjanja njegovih nedostataka i zadovoljavanja njegovih potreba za kretanjem, što sve
omogućuje sistematsko i realno obavještavanje učenika i roditelja o promjenama koje nastaju u organizmu učenika zbog uticaja tjelesnog vježbanja, što sve vodi poboljšanju i očuvanju zdravstvenog
statusa učenika i njihovoj svjetlijoj budućnosti.
Tematski zbornik radova
209
Tešanović, G., Babić, Z., Bošnjak, G.
LITERATURA
1. Bala, G. (1981). Struktura i razvoj morfoloških i motoričkih dimenzija dece SAP Vojvodine. Novi
Sad: Fakultet fizičke kulture u Novom Sadu, OOUR Institut fizičke kulture.
2. Jovović, V. (1999). Tjelesni deformiteti adolescenata. Nikšić: Filozofski fakultet u Nikšiću.
3. Jovović, V. (2003). Transverzalna analiza učestalosti kifoze kod učenika-ca adolescenata. Glasnik,
38, 177-184.
4. Kovač, V. (2000). Problematika kralješnice razvojne dobi. Paediatrica Croatica, 44(1), 199-204.
5. Kosinac, Z., Banović, I. (2008). Povezanost između nekih pokazatelja nepravilnoga tjelesnoga
držanja i skolioze u djece juvenilne dobi. Život i škola, (LVI-19), 9-20.
6. Milenković, V. (2002). Antropometrijske karakteristike i efikasnost primene eksperimentalnog
programa sportske gimnastike na neke motoričke sposobnosti učenika VII razreda osnovne škole.
Neobjavljena doktorska disertacija, Leposavić: Fakultet za fizičku kulturu, Univerzitet u Prištini.
7. Ulić, D. (1997). Osnove kineziterapije. Novi Sad: Samostalno autorskom izdanje.
210
Proceedings of the Thematic Conference
Effects of Sports Games Program to the Motor Abilities Development in Physical and Health Education
UDK: 796.3.012.1
EFFECTS OF SPORTS GAMES PROGRAM
TO THE MOTOR ABILITIES DEVELOPMENT
IN PHYSICAL AND HEALTH EDUCATION
Sanjin Džajić
Srednja škola Konjic, Konjic, Bosnia and Herzegovina
INTRODUCTION
The aim of teaching physical and healthy education is focused on healthy and positive imapct
on growth and development of school population. Duration of lesson, weekly number of lessons,
group size, different level of motivation can have positive and negative impact on final results in
physical and healthy education (PHE). Program of physical exercise in physical and healthy education directs to transformation from special anthropological characteristics from one to another better
condition, which will have an positive imapct on growth and development of school population
(Malacko, 2004). Disadventages of material resources in organization of physical and healthy education has an negative impact on transformation level,because of that sport teachers have to correrct
curriculum by adapting to the material condition in which they work (Hadzikadunic, 2004).
During the school year author has applied program of different sport games by increasing
number of lessons for each sport game (football, basketball, volleyball and handball). This has also
increased the possibilities for learning new technical elements. Learnt technical elements, sensitive
period of development some motor abilities for selected sample (Malacko, 2004) has enabled increased work intensity; all this should caused positive impact on development of motor abilities. Effects
issues of programmed in physical and healthy education was interested by many authores (Skender,
2003; Kucuk, 2006; Stankovic, 2005; Milenkovic, 2005; Hadzikadunic, 2007). In their researches,they
have confirmed that programmed instruction in physical and healthy education can cause motor
abilities changes, especially for abilities that are influenced by endogenous factors as well as for some
that have been on low level in initial testing. After examining above factes hypothesis can be defined:
Applied program will have positive effect on motor abilities development.
METHODS
The study was conducted on a sampling of male participiants (N=50), 6° elementary school.
They are 12 years old (+/- 6 months) with avarage high 155+/-10cm and weight 42kg +/-8kg, with no
physical deformity.The participiants don’t practice sport.
For assessing motor abilities was used system of 14 variables and were assessed on:flexibilities
,coordination, movement frequency, explosive strenght, repetitive strenght and endurance (Momirovic et al., 1975; Gredelj et al., 1975, Dzajic, 2010)
Tematski zbornik radova
211
Džajić, S.
Ordinary
number
Variables for assessing basic motor abilities
Test code
Measuring unit
1.
Variables for assessing movement frequency:
taping by hand
.taping by leg
(MBFTAP)
(MBFTAPN)
no.of repetitions
no.of repetitions
2.
Variables for assessing flexibilities
Flexibility with bat
Sit and reach
(MFLISK)
(MBFDS)
cm
cm
3.
Variables for assessing explosive strenght
Jumping forward from a place
Jumping vertically from a place
Running at 20m –from a high start
(MFESDM)
(MFESVM)
(MFE20V)
cm
cm
sec
4.
Variables for assessing repetetive strenght
Sit ups 30s
Deep squats 40s
Push ups
(MRCLDT)
(MFRDČ)
(MFRSKL)
No.of repetitions
No.of repetitions
No.of repetitions
5.
Variables for assessing coordination
Side steps
Envelop test
Polygon backwardes
(MAGKUS)
(MAGTUP)
(MREEPOL)
sec
sec
sec
6.
Variables for aerobic endurance
Beep test
(MAIT20I)
sec
Sport games program had 70school lessons. Program was made for four sport games (handball, basketball, volleyball and football). Every game had 16 school lessons. Program contents of
sport games is made from: technical elements, tactical elements (1:1 game, cooperation with two or
three players), two polygon lessons with contents of sport games and two circle work lessons,with
getting stronger of whole body musculature. There was made initial and final testing of motor abilities at the beginning and at the end of school year. During the school year were used complex work
forms.
By data processing there was used program system for multivariates data analysis. Data analysis were done with SPSS 17.0 and Statistica 5.0 programes. Information were done on univariate
and multivariates level. With univariates t–test for dependent samples there were tested differences
between initial and final measurement. Establishing global quantitive differences was performed by
canonical discriminant analysis.
212
Proceedings of the Thematic Conference
Effects of Sports Games Program to the Motor Abilities Development in Physical and Health Education
RESULTS WITH DISCUSSION
Table1.
Results t-test for dependent samples of motor abilities (AM – arithmetical mean, SD standard deviation, t–values of t–test, DF – freedom degrees and a significance level of p)
initial
final
t-test
variables
AM
SD
AM
SD
T
DF
p
MFLDS
14,420
5,321
15,380
5,708
-1,919
49,000
0,061
MFLISK
80,157
10,112
74,213
9,054
4,967
49,000
0,000
MBFTAP
25,020
4,386
26,540
3,005
-3,707
49,000
0,001
MBFTAN
19,387
1,518
19,937
1,502
-3,636
49,000
0,001
MREEPOL
14,828
2,342
12,657
1,444
8,713
49,000
0,000
MAGTUP
25,863
1,788
24,566
1,344
6,300
49,000
0,000
MAGKUS
10,815
0,836
10,212
0,885
5,569
49,000
0,000
MFESSDM
158,777
16,224
170,192
18,087
-7,488
49,000
0,000
MFESSVM
29,020
3,633
31,433
4,619
-5,610
49,000
0,000
MFE20V
4,324
0,208
4,211
0,178
5,511
49,000
0,000
MFRDc
30,740
4,553
32,260
5,514
-1,909
49,000
0,062
MFRSKL
6,460
6,072
8,060
6,793
-2,993
49,000
0,004
MFRSPDL
19,180
3,544
20,600
3,551
-4,057
49,000
0,000
MAIT20
169,940
64,485
245,920
95,451
-6,692
49,000
0,000
There were established the partial differences by t-test on tested variables for assessing motor
abilities for dependent samples on significance level ( sig < 0.05). Obtained reuslts of t–test show us
that program has caused statistical significant changes at all motor abilities except test for asessing
repetetive strenght of the legs and flexibility of the lower extremities. Dicrepancy is not just because the program impact,as well we have to pay attention on the fact that participiantes are still in
growth and develpoing phase. Obtained changes are the results of constantly applying of exercises
in preparation part of PHE lesson as well as two lessons of conditional preparation for every cycle.
The biggest increase was found in variables for assessing legs explosive strenght (MFESSDM), the
same was established in others studies (Stankovic, 2005; Milenkovic et al., 2005; Hadzikadunic, 2007;
Tomljenovic, 2011). However, there was found high increase in aerobic endurance, even it was low
at tested participantes. The low level of areobic abilities is probably determinated by huge break
between two period of physical and healthy education (summer vacation),which is the only form of
organized physical exercises at most participiantes. The same discrepancy at school population was
confirmed by others studies and authores (Hadzikadunic, 2007).
Global quantitive differences between two measurement was established by discriminant
analysis – method of canonical discriminant analysis, as a special form of factor analysis
Tematski zbornik radova
213
Džajić, S.
Table 2.
Value of isolated discriminant function (eigenvalue,% of var pecentage of the variance,
cum % -total variance, which are being described by discriminant functions, R –
canonical correlation coefficient, Lambda – value of Wilks lambda, chi –sq –hi square
test, df –freedom degrees, significance level of p.
Function
Eigenvalue
% of Var
Cum %
R
Lambda
Chi-sq
df
p
1
0,542
100,000
100,000
0,593
0,648
39,416
14,000
0,000
There has been isolated one statistical significant (p=0.000) function with characteristical root
of (0.542) by canonical discriminant analysis. The value of canonical correlation is (R=0.593) indicates the correlations high in which there are set of tested variables. The strenght of discriminant
function has been established by Wilks` lambda (lambda λ=0.648), and statistical significant discriminant has been tested by Bartlets` hi square test (chi –sq=39.416).
Table 3. Structure of discriminative function
VARIABLES
FUNCTION
1
MREEPOL
0,766
MAIT20
-0,640
MAGTUP
0,562
MAGKUS
0,481
MFESDM
-0,456
MFLISK
0,425
MFESVM
-0,398
MFE20V
0,398
MBFTAP
-0,277
MFRSPDL
-0,275
MBFTAN
-0,250
MFRDČ
-0,206
MFRSKL
-0,170
MFLDS
-0,119
GROUP
1
1
0,729
2
-0,729
Having analysed dicriminant function (table no.3), it can be seen which tested variables have
had the biggest changes between two measurements. By program applying of physical education the
biggest changes between two measurements have had: variables for assessing coordination (MREEPOL), explosive strenght (MFESSDM; MFESVM i MFE20V), aerobic endurance (MAIT20), segment
extremities speed (MBFTAP and MBFTAN). At tested variables for assessing repetative strenght
there has been emphasized the variables for assessing repetative strengh of abdomen (MFRSPDL),
and at tested variables for assessing flexibilities there has been emphasized variables for assessing
flexibilities of shoulders region (MFLISK).
Statistical significant differences that are not obtained in variables for assessing repetative
strenght of shoulders region and legs (MFRSKL and MFRDC) indicate that applying of technical tac-
214
Proceedings of the Thematic Conference
Effects of Sports Games Program to the Motor Abilities Development in Physical and Health Education
tical elements with ball can`t be sufficient for improving of repetative strenght then is needed bigger
external workload. Weaker results in a test for assessing flexibilites of lower extremities (MFLDS)
was contributed by impact of longitudinal dimensions, especially the lenght of lower extremities.
The program contents in each teaching cycle has had two lessons of conditional preparations
with special focus on muscle regions, which are essencial for performing some elements in a sports
game. Every teaching cycle has had two lessons for performing technical elements on polygon. For
consolidation some special motion structures lessons were performed through elementary games.
However, in preparatory part of each lesson were performed exercises with domination of dinamical
one, streching and jumping exercises. During the major exercises there were applyed some additional one. More flexibilities improvement of sholuder region have been resulted by constantly using
of shoulder muscle in a sport games as a basketball, handball and volleyball. Charateristics of sport
games structures are explosive movements followed by agilities and body control in a space. After
examining above factes, besides genetically determinated growth and development of each participant, have contributed differences between two measurements.
CONCLUSION
Based on these results, it can be concluded that defined hypotesis is confirmed after applying
of this program by statistically significant differences in motor abilities. The program of sport games
has contributed: better result in corrdination, explosive strenght, endurance, movement frequency,
as well as the flexibilities of shoulders region. Applying of technical –tactical elements in some work
conditions through the game, with application of some complex form of work organisation has had
an positive impact on motor abilities changes. This program hasn`t had an positive impact on motor
development of repetative strenght of shoulder –blade region and legs, indicating that for repetative
strenght development are necessary to perform exercises with the increased workload. Having realised the legitimated cirriculum for physical and healthy education, gym lessons besides affecting on
other motor areas, have to have an impact on repetative strenght development as well. It is especially
refer for elements which performance is determinated by strenght.
Program of sport game can be applied in physical and healthy education , only with content
of gymnastics, which has an positive impact on repetative strenght development; it has been confirmed in other studies as well (Milenkovic, 2005). After examining above factes, besides genetically
determinated growth and development of each participant, have contributed differences between
two measurements
REFERENCES
1. Džajić, S. (2010). Efekti eksperimentalnog programa sportskih igara na razvoj motoričkih
sposobnosti i situaciono-motoričkih sposobnosti u nastavi tjelesnog i zdravstvenog odgoja kod
učenika VI razreda. Magistarski rad, FASTO, Sarajevo.
2. Hadžikadunić, M., Mađarević, M. (2004). Metodika tjelesnog odgoja sa osnovama fiziologije
vježbanja. PA Zenica.
3. Hadžikadunić, A. (2007). Transformacioni procesi bazično motoričkih, situaciono motoričkih i
funkcionalnih sposobnosti učenika VIII razreda pod utjecajem programirane nastave tjelesnog i
zdravstvenog odgoja. Magistarski rad, FASTO, Sarajevo.
4. Kučuk, M. (2006). Strukturalne promjene morfoloških domenzija i motoričke sposobnosti
djevojčica i dječaka. Magistarski rad, Fakultet za tjelesni odgoj i sport, Tuzla.
5. Malacko, J., Popović D. (2001). Metodologija kineziološko antropoloških istraživanja. Univerzitet
u Prištini, Fakultet za fizičku kulturu, Leposavić.
Tematski zbornik radova
215
Džajić, S.
6. Malacko, J., Rađo, I. (2004). Tehnologija sporta i sportskog treninga. Univerzitet u Sarajevu,
FASTO, Sarajevo.
7. Milenković, V., Aleksić, D. (2005). Utjecaj primjene eksperimentalnog programa iz sportske
gimnastike na razvoj nekih motoričkih sposobnosti učenica VII razreda osnovne škole. NTS,
Zbornik naučnih i stručnih radova, FASTO, Sarajevo, str. 464-471.
8. Rađo, I., Wolf, B. (2002). Kvantitativne metode u sportu- taksonomska i diskriminativna analiza.
Fakultet sporta, Sarajevo.
9. Skender, N. (2003). Transformacioni procesi motoričkih sposobnosti i antropoloških karakteristika
pod utjecajem sedmomjesečnog tretmana kod učenika trećeg i četvrtog razreda. Doktorska
disertacija, Fakultet sporta i tjelesnog odgoja, Sarajevo.
10. Tomljenović, B., Pejčic, A., Trajkovski-Višić, B. (2011). Razlika u antropološkim obilježjima
učenika petih i šestih razred u redovitoj nastavi i učenika uključenih u školski sport u Gospiću. 6th
FIEP European Congress Physical Education In The 21st Century – Pupils’ Competencie, Hrvatski
kineziološki savez, Poreč.
216
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj programirane nastave fizičkog vaspitanja na morfološke i motoričke karakteristike učenika III i IV razreda o.š.
UDK: 796.012.1-053.5
UTICAJ PROGRAMIRANE NASTAVE FIZIČKOG VASPITANJA
NA MORFOLOŠKE I MOTORIČKE KARAKTERISTIKE UČENIKA
III I IV RAZREDA OSNOVNE ŠKOLE
Milan Domanović, Srđan Marković, Božo Bokan
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
UVOD
„Cilj nastave fizičkog vaspitanja jeste da raznovrsnim i sistematskim motoričkim aktivnostima, povezanim sa ostalim vaspitno-obrazovnim područjima, doprinese integralnom razvoju ličnosti
učenika (kognitivnom, afektivnom, motoričkom), razvoju motoričkih sposobnosti, sticanju, usavršavanju i primeni motoričkih umenja, navika i neophodnih teorijskih znanja u svakodnevnim i specifičnim uslovima života i rada“ (Prosvetni glasnik RS, 2010, str. 85).
Doprinos nastave fizičkog vaspitanja integralnom i harmoničnom razvoju dece, koji bi se mogao definisati i kao „efikasnost nastave fizičkog vaspitanja“ predmet je mnogih rasprava, ne samo u
krugovima stručnjaka, već i u široj društvenoj javnosti. Uglavnom preovladavaju kritičke ocene u kojima se jasno i nedvosmisleno izražava nezadovoljstvo sadašnjim stanjem u sistemu školskog fizičkog
vaspitanja i rezultatima koji se u njemu postižu. Negativne ocene posebno su naglašene u analizama
koje se odnose na stanje i efikasnost nastave u mlađim razredima osnovne škole, pri čemu se uzroci
pripisuju najrazličitijim faktorima i okolnostima.
Mlađe školsko doba je veoma pogodno da se kod učenika razvije razumevanje i smisao za
fizičku kulturu i stvore trajne navike za angažovanje u njoj. Sve to se može realizovati samo kroz konkretnu i raznovrsnu motoričku aktivnost koja bi učeniku osigurala osnovno motoričko obrazovanje
i preko kojih bi spoznao najznačajnije vrednosti fizičkog vaspitanja.
Međutim, stanje u stvarnosti je takvo da je odnos države i škole prema ovoj nastavnoj oblasti
neadekvatan, što za posledicu ima nizak kvalitet nastave, samim tim i smanjenu efikasnost nastave
fizičkog vaspitanja. Jedan od uzroka jeste i prepuštanje celokupne brige o fizičkom vaspitanju u ovom
uzrastu profesoru razredne nastave, koji najčešće nema adekvatno obrazovanje u ovoj oblasti, ali ni
adekvatan pristup prema nastavi fizičkog vaspitanja (Berković i sar., 1982).
Suština problema nije u tome ko će predavati nastavu fižičkog vaspitanja – nastavnik fizičkog
vaspitanja ili profesor razredne nastave, već kako će se ono predavati, odnosno kako će se obezbediti
viši nivo efikasnosti u ovoj oblasti, naravno pod uslovom da su oba profila dovoljno obrazovana za
rad u ovoj oblasti.
Neosporna su istraživanja o značaju redovne fizičke aktivnosti u mlađem školskom uzrastu
(Đurković, 1973; Proje, 1980; Simić, 1985). Naime, ovaj period predstavlja kritični period za razvoj
mnogih motoričkih sposobnosti kao što su koordinacija, brzina, gipkost (Koprivica i sar., 1994).
Takođe, ističe se značaj fizičke aktivnosti i samim tim i nastave fizičkog vaspitanja na sprečavanje
nastajanja, ali i na otklanjanje različitih deformiteta (Stamatović, 1995). Istraživanja u vezi sa problemom lošeg stanja fizičkog vaspitanja u školama su mnogobrojna. Još 70-ih godina prošlog veka ukazivano je na loše stanje nastave fizičkog vaspitanje u školama. Kao glavni uzrok, navodi se, pored loše
Tematski zbornik radova
217
Domanović, M., Marković, S., Bokan, B.
materijalne opremljenosti, jednostrana orijentacija učitelja, neshvatanje suštine zadataka fizičkog
vaspitanja, nepoznavanje programskih sadržaja i nedovoljna stručnosti profesora razredne nastave.
Kao rešenje, navodi se uvođenje stručne, sistematske i kontinuirane nastave i u niže razrede osnovne
škole (Konstantinović, 1968; Ivančević, 1972, prema Milanović, 2006).
Kao dodatni problem naglašava se položaj nastave fizičkog vaspitanja u opštem rasporedu i
režimu školskog rada, pri čemu se uočava da broj nedeljnih časova fizičkog vaspitanja dobrim delom
uslovljava ukupnu efikasnost nastave fizičkog vaspitanja (Berković, 1976, prema Milanović, 2006).
Kao konkretan problem u mlađim školskim uzrastima, navodi se zamena nastave fizičkog vaspitanja
sa nastavom iz drugih oblasti (Božinović, 1980).
U novije vreme istraživanja koja su rađena sa mlađim školskim uzrastom su se bavila procenom efikasnosti nastave fizičkog vaspitanja u zavisnosti od toga da li se izvodi kao predmetna ili
kao razredna nastava (Stamatović, 2001; Marković, 2002; Bigović, 2003; Milanović, 2006). Rezultati
koji su dobijeni u ovim istraživanjima ukazuju da je nastava fizičkog vaspitanja u mlađim razredima
efikasnija ukoliko se izvodi kao predmetna nastava. Međutim, i pored neospornih dokaza o značaju
fizičkog vaspitanja, naročito u mlađem školskom dobu, kao i činjenica da se sve manje koriste pozitivni uticaji fizičke aktivnosti na celokupan razvoj deteta i dalje je fizičko vaspitanje na relativno
niskom nivou kada je mlađi školski uzrast u pitanju. Jedan od faktora jeste i stručna obučenost profesora razredne nastave, što dovodi do usporenog razvoja motoričkih i drugih sposobnosti dece.
Iz toga proizilazi da je problem efikasnosti nastave fizičkog vaspitanja u prostoru razvoja motoričkih
sposobnosti učenika s obzirom na način realizacije i realizatore nastavnog procesa. Predmet ovog istraživanja je programirana nastava fizičkog vaspitanja, koju sprovodi nastavnik fizičkog vaspitanja, kao sredstvo
povećanja efikasnosti nastavnog procesa kod mlađeg školskog uzrasta.
Cilj istraživanja je da se utvrdi značaj programirane nastave fizičkog vaspitanja, koju sprovodi
nastavnik fizičkog vaspitanja, na razvoj motoričkih sposobnosti učenika mlađeg školskog uzrasta.
Na osnovu postavljenog cilja definisana je glavna hipoteza da programirana nastava fizičkog vaspitanja pozitivno utiče na razvoj motoričkih sposobnosti dece. Takođe, definisane su i dve posebne
hipoteze i to da se ne očekuju statistički značajne razlike u promenama između učenika eksperimentalne i učenika kontrolne grupe u morfološkom prostoru, ali da se očekuju statistički veće pozitivne
promene kod učenika eksperimentalne u odnosu na učenike kontrolne grupe u varijablama motoričkog prostora.
METOD
Ovo je istraživanje sa kvazi-eksperimentalnim nacrtom sa kontrolnom grupom, jer nije bilo
mogućnosti za formiranje grupa ispitanika slučajnim procesom, nego su korišćena odeljenja dva
razreda osnovnih škola. Istraživanje je obavljeno na učenicima muškog pola III i IV razreda osnovne
škole. U istraživanju je učestvovalo 119 učenika, ali bar u jednom od merenja nije učestvovalo 23
učenika, tako da je uzorak koji je korišćen za analizu 96 učenika. U OŠ “1300 kaplara” nastavu fizičkog vaspitanja u III i IV razredu drži nastavnik fizičkog vaspitanja tako da su učenici ove škole činili
eksperimetnalnu grupu, dok u OŠ “Braća Jerković” u ovim razredima nastavu fizičkog vaspitanja
drže profesori razredne nastave i oni su činili kontrolnu grupu.
Sva merenja su obavljena u salama pomenutih škola, u približno istim uslovima, korišćenjem
istih instrumenata i istim redosledom merenja pojedinih varijabli. Pre početka, učenicima su date
detaljne instrukcije o testovima, organizaciji i ponašanju. Pre svakog testa, učenicima je pružena demonstracija od strane nastavnika, kao i dodatne instrukcije. Pre početka motoričkog dela testiranja,
sprovedeno je zagrevanje u trajanju od 5 min.
218
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj programirane nastave fizičkog vaspitanja na morfološke i motoričke karakteristike učenika III i IV razreda o.š.
Varijable morfološkog prostora
Visina tela (TV) je merena pomoću metra pričvršćenog za zid. Pri merenju učenik stoji u
uspravnom stavu na čvrstoj podlozi, pri čemu su leđa ispravljena, stopala spojena (stav spetni), glava
u produžetku kičmenog stuba, pogled pravo. Horizontalna prečka se spušta na teme glave i očitava
se rezultat sa tačnošću 0.1 cm.
Masa tela (TM) je merena elektronskom vagom, stabilno postavljenoj na čvrstoj podlozi, sa
tačnošću 0.1 kg. Pri merenju, ispitanik je u opremi za čas fizičkog vaspitanja, bez patika. Merenje
se vrši tako što učenik stane na sredinu vage, u uspravnom položaju i ne pravi naknadne pokrete
dok se na ekranu ne očita vrednost mase tela. TMI (telesno-masni indeks), određivao se po formuli:
TMI = ТM / ТV2.
Varijable motoričkog prostora
Za procenu repetitivne snage trupa korišćen je test Ležanje-sed za 30 sekundi. Pri izvođenju
ovog testa, ispitanik leži na leđima, sa prstima ukrštenim na potiljku i nogama zgrčenim, pod uglom
od 90 stepeni. Ispitanik ima zadatak da napravi što veći broj pregibanja za 30 s, pri čemu je obavezno
da laktovima dodirne kolena, a u ležanju da ramenima dodirne tlo. Prilikom merenja jedan merilac
meri vreme, dok drugi drži noge fiksirane, kontroliše položaj i beleži rezultat.
Za procenu gipkosti korišćen je test Duboki pretklon. U ovom testu, ispitanik stoji na klupici,
pruženih nogu, i u pretklonu dohvata metar fiksiran duž klupice. Početak metra je okrenut na gore,
20 cm iznad stopala. Ispitanik ima zadatak da napravi što dublji pretklon ispod nivoa stopala. Noge
moraju biti maksimalno ispružene bez savijanja u kolenima. Meri se razdaljina između stopala i vrhova prstiju (nivo stopala je vrednost 0, iznad stopala negativna vrednost, ispod pozitivna). Prilikom
merenja jedan merilac vodi računa o ispravnosti položaja ispitanika, dok drugi beleži rezultat.
Za procenu agilnosti korišćen je test Čunasto trčanje 4x10m. Ispitanik, na znak merioca, trči
između dve linije udaljene 10m, pri čemu je obavezno da pređe liniju jednom nogom pre okreta.
Meri se vreme potrebno da se istrči četiri deonice od po 10m. Prilikom izvođenja testa, jedan merilac
kontroliše izvođenje i meri vreme, dok drugi beleži rezultat.
Za procenu spretnosti i okretnosti korišćen je Poligon. Poligon je specijalno osmišljen za potrebe ovog testiranja i sastoji se iz 9 zadataka postavljenih na rastojanju od 3m:
1. Kretanje četvoronoške napred
2. Kretanje četvoronoške unazad
3. Sunožni poskoci preko 2 palice, koje su postavljene na kapice visine 10 cm na rastojanju
od 1 m
4. Provlačenje kroz obruč
5. Preskok preko prepreke napravljene od vijača širine 60 cm
6. Preskok preponice, visine 35 cm
7. Slalom trčanje između 6 kapica, postavljenih na razmaku 30 cm
8. Osloncem rukama, preskok preko švedskog sanduka koji je postavljen na tlu.
9. Prolazak punom brzinom između dve kapice (cilj)
Prilikom izvođenja testa jedan merilac meri vreme dok drugi kontroliše izvođenje testa i beleži
rezultat.
Programirana nastava
x I nedelja: testiranje
x II nedelja: obuka trčanja, kombinovana sa igrom između 2 vatre
x III nedelja: obuka igre sedeći fudbal u kombinaciji sa laganim trčanjem, vijačom i vežbama
snage za jačanje leđne i trbušne muskulature
Tematski zbornik radova
219
Domanović, M., Marković, S., Bokan, B.
x IV nedelja: rad na promeni smera kretanja, upoznavanje sa različitim oblicima brzine
kretanja (progresivno ubrzanje, naizmenicno brzo-sporo), elementarna igra između 4 vatre
x V nedelja: elementarna igra jurke, poligon (savladava se iz delova), brzina reagovanja u
kombinaciji sa fudbalom
x VI nedelja: isti sadržaji kao i prethodne nedelje, uz dodate elemente povratnog trčanja
x VII nedelja: savladavanje motorički složenijeg poligona, brzina reagovanja iz različitih
početnih položaja, štafete
x VIII nedelja: uvežbavanje različitih poligona, vežbe snage, trčanje sa preprekama, sedeći
fudbal
x IX nedelja: obuka koluta napred, elementarne igre
x X nedelja: uvežbavanje koluta napred, elementarne igre
x XI nedelja: ponavljanje sadržaja obrađenih tokom VIII nedelje, košarka
x XII nedelja: dva časa namenjena su različitim elementarnim igrama, dok je treći čas u ovoj
nedelji namenjen uvežbavanju sadržaja, koji će biti na testiranju
x XIII nedelja: uvežbavanje i priprema za testiranje - poligon, brzina reagovanja, povratno
trčanje, vežbe snage
x XIV nedelja: testiranje
Obrada podataka
Podaci dobijeni istraživanjem obrađeni su primenom deskriptivnih i komparativnih statističkih procedura. U okviru deskriptivne statistike za sve varijable određene su: aritmetička sredina,
standardna devijacija, minimum i maksimum. Takođe, određen je Kohenov efekat veličine promene,
koji se računa kao odnos razlike aritmetičkih sredina posttesta i pretesta s jedne strane i standardne
devijacije pretesta sa druge strane, pri čemu se efekti između 0.2 i 0.5 nazivaju malim efektima, između 0.5 i 0.8 srednjim efektima, a preko 0.8 velikim efektima.
U okviru komparativne statistike primenjena je analiza varijanse (ANOVA) sa ponovljenim
merenjima čime je procenjivan uticaj eksperimentalnog faktora „programirana nastava“ na promene
varijabli motoričkog i morfološkog prostora. Ako je uticaj statistički značajan, primenjena je Bonferoni post-hoc analiza.
REZULTATI
Rezultati istraživanja prikazani su tabelarno i grafički. U Tabelama 1 i 2 prikazani su deskriptivni pokazatelji ispitivanih varijabli, dok su na Grafikonima 1-4 prikazani srednje vrednosti motoričkih varijabli sa razultatima ANOVE sa ponovljenim merenjima. U Tabeli 3 prikazani su efekti
veličine promena ispitivanih varijabli.
220
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj programirane nastave fizičkog vaspitanja na morfološke i motoričke karakteristike učenika III i IV razreda o.š.
Tabela 1. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli morfološkog prostora za eksperimentalnu
i kontrolnu grupu. Prikazane su srednje vrednosti (A), standardne devijacije (SD),
minimumi i maksimumi (min i max) za pretest i posttest
TM (kg)
grupa
posttest
pretest
posttest
pretest
posttest
A
36.8
38.8 **
143.3
145.6 **
17.8
18.2 **
SD
7.5
8.5
7.0
7.2
2.7
3.0
MAX
69.9
74.8
158.8
162.0
27.7
28.6
MIN
24.5
25.9
125.8
127.8
14.0
14.3
A
36.2
38.3 **
139.1
141.5 **
18.6
19.0 **
SD
8.4
9.6
6.4
6.8
3.5
3.9
MAX
60.0
63.5
156.2
159.1
28.5
29.5
MIN
23.5
22.6
125.0
127.2
13.5
13.8
EXP
(n=56)
pretest
(n=40)
CON
TMI (kg/m2)
TV (cm)
** p<0.01 statistički značajna razlika pretesta u odnosu na posttest
U Tabeli 1 prikazani su deskriptivni pokazatelji varijabli morfološkog prostora. Rezultati govore u prilog tome da su svi učenici značajno povećali masu, visinu i telesno-masni indeks u posttestu
u odnosu na pretest (p<0.01).
Tabela 2. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli motoričkog prostora za eksperimentalnu
i kontrolnu grupu. Prikazane su srednje vrednosti (A), standardne devijacije (SD),
minimumi i maksimumi (min i max) za pretest i posttest
CON
(n=40)
EXP
(n=56)
grupa
LS_30 (n)
DP (cm)
4x10m (s)
Poligon (s)
pretest
posttest
pretest
posttest
pretest
posttest
pretest
posttest
A
23.9
25.0
-1.1
0.6 **
13.2
12.4 **
15.7
13.1 **
SD
6.7
3.6
7.6
6.9
1.5
1.6
4.4
3.3
MAX
37.0
35.0
10.0
12.0
19.2
17.9
37.0
29.5
MIN
10.0
15.0
-26.0
-19.0
11.0
10.0
11.8
9.4
A
19.2
21.5 **
-1.1
-2.0
12.6
12.5
14.6
14.2
SD
5.6
4.5
5.9
7.0
1.1
0.9
2.4
2.6
MAX
31.0
31.0
10.0
13.0
14.9
14.9
24.0
21.7
MIN
7.0
9.0
-19.0
-16.0
10.6
11.1
10.6
10.1
** p<0.01 statistički značajna razlika pretesta u odnosu na posttest
U Tabeli 2 prikazani su deskriptivni pokazatelji varijabli motoričkog prostora. Rezultati govore u prilog tome da su svi učenici iz eksperimentalne grupe značajno poboljšali rezultate u testovima
Duboki pretklon, Trčanje 4x10m i Poligon (p<0.01), dok je u testu Ležanje-sed značajno poboljšala
rezultat kontrolna grupa (p<0.01).
Tematski zbornik radova
221
Domanović, M., Marković, S., Bokan, B.
Grafikon 1. Grafički prikaz srednjih vrednosti i pripadajućih standardnih devijacija
za varijable motoričkog prostora sa prikazanim rezultatima post-hoc analize
Analiza varijanse za rezultate testa Ležanje - sed za 30s (Grafik 1a) ukazuje da eksperimentalni faktor „programirana nastava“ nije statistički značajno povezan sa promenama rezultata u testu
(F=1.606; p=0.208). Takođe, rezultati ukazuju da je samo kontrolna grupa značajno poboljšala rezultat (p<0.001), ali se razlika između dve grupe povećala tako da postoji značajna razlika u postestu
(p<0.001).
Analiza varijanse za rezultate testa Duboki pretklon (Grafikon 1b) ukazuje da eksperimentalni faktor „programirana nastava“ statistički značajno utiče na promene dubine pretklona (F=9.922;
p=0.002). Takođe, samo je eksperimentalna grupa značajno poboljšala rezultat (p=0.002), ali se razlika između dve grupe povećala tako da je razlika u postestu na granici značajnosti (p=0.078).
Analiza varijanse za rezultate testa Čunasto trčanje 4x10m (Grafikon 1c) ukazuje da eksperimentalni faktor „programirana nastava“ statistički značajno utiče na promene rezultata u testu
(F=9.859; p=0.002). Takođe, samo je eksperimentalna grupa značajno poboljšala rezultat (p<0.001).
Zbog neujednačenosti grupa u pretestu gde je postojala značajna razlika u rezultatu u korist kontrolne grupe (P=0.032), u posttestu ne postoji značajna razlika između grupa (p=0.814). Analiza
varijanse za rezultate testa Poligon (Grafikon 1d) ukazuje da eksperimentalni faktor „programirana
nastava“ statistički značajno utiče na promene rezultata u testu (F=22.833; p<0.001). Takođe, samo
je eksperimentalna grupa značajno poboljšala rezultat (p<0.001), što je dovelo do značajnih razlika u
posttestu između dve grupe (p=0.049).
Tabela 3. Efekti veličina promena varijabli motoričkog prostora
Grupa
LS_30
DP
4x10m
Poligon
EXP
0.16
0.22
0.52
0.61
KON
0.43
-0.15
0.09
0.15
U Tabeli 3 prikazani su efekti veličina promena ispitivanih varijabli pod dejstvom eksperimentalnog faktora. Može se primetiti da su samo varijable merene testovima Čunasto trčanje 4x10m i
Poligon u eksperimentalnoj grupi, pretrpele srednje efekte promena.
222
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj programirane nastave fizičkog vaspitanja na morfološke i motoričke karakteristike učenika III i IV razreda o.š.
DISKUSIJA
Pre diskusije glavnih nalaza postojeće studije, neophodno je razmotriti određene metodološke
aspekte, bitne za izvođenje odgovarajućih zaključaka. Pre svega, potrebno je istaći da korišćeni uzorak nije bio randomizovan, tačnije korišćeni su već formirani uzorci u vidu školskih odeljenja. Kako
se odeljenja ujednačavaju na osnovu nekih drugih parametara, a ne na osnovu fizičkih sposobnosti,
u nekim varijablama kontrolna i eksperimentalna grupa nisu bile ujednačene na početku istraživanja
(u pretestu).
Takođe, uzorke su činila odeljenja iz različitih škola, tačnije odeljenja iz različitih delova grada
što bi potencijalno moglo da utiče na razultate ovog istraživanja (Jovanović, 1983; Jovanović, 1984).
Treće, što može uticati na rezultate postojeće studije, jeste veličina uzorka. Iako su grupe dovoljno
velike, za razmatranja ovog tipa poželjni su znatno veći uzorci, u kojima je obuhvaćeno mnogo više
škola iz različitih krajeva.
Četvrto, s obzirom da su eksperimentalni podaci prikupljeni u okviru časova fizičkog vaspitanja, nije bilo dovoljno vremena za veći broj pokušaja, čime bi se izbegao uticaj upoznatosti sa motoričkim zadacima na rezultate testova.
Kada se posmatraju morfološke varijable uočen je značajan prirast rezultata u svim varijablama i u kontrolnoj i eksperimentalnoj grupi, što se može povezati sa rezultatima prethodnih studija
(Jovanović, 1998; Milanović, 2006; Stamatović, 2001). Takođe, ovim je potvrđena hipoteza da eksperimentalni faktor „programirane nastave“ ne utiče na promene telesnih dimenzija.
U pogledu repetitivne snage trupa, ispitivane testom Ležanje – sed za 30 sekundi, uočen je veći
efekat kod kontrolne grupe, iako je i eksperimentalna grupa napravila pozitivne promene. Međutim,
treba uzeti u obzir činjenicu da su grupe bile prilično neujednčene u pretestu, tako da je postojala
statistički značajna razlika pre početka nastave, koja je neznatno umanjena nakon 14 nedelja nastave.
Iz tih razloga, ovaj program nije dao očekivane rezultate, dobijene u prethodnim istraživanjima (Stamatović, 2001). Takođe, kao prilog ovome treba dodati i da je u jednom od istraživanja (Milanović,
2006) utvrđena značajna razlika kod učenika IV, ali ne i kod učenika III razreda, što može uticati
na objašnjenje rezultata u ovom istraživanju, ako se uzme u obzir da su uzorak u ovom istraživanju
činili i III i IV razred.
Gipkost merena testom duboki Pretklon pokazuje veliki varijabilitet rezultata, kako u eksperimentalnoj, tako i u kontrolnoj grupi. I pored toga, eksperimentalna grupa je značajno popravila
rezultate u posttestu u odnosu na pretest, za razliku od kontrolne grupe čiji su rezultati lošiji u
posttestu. Takođe, promene su tolike da u posttestu rezultati dolaze na granicu statistički značajnih
razlika (p=0.078). Ovaj nalaz može biti značajan u pogledu otklanjanja raznih korektivnih problema
dece ovog uzrasta.
Rezultati agilnosti merene testom Čunasto trčanje 4x10m, pokazuju značajno poboljšanje rezultata kod eksperimentalne grupe. Kako je postojala statitstički značajna razlika u rezultatima u
pretestu u korist kontrolne grupe, može se reći da su učenici eksperimentalne grupe sustigli učenike
kontrolne grupe, tako da u posttestu između ove dve grupe nema statistički značajnih razlika. Iz
toga, sledi zaključak da je napredak eksperimentalne grupe nastao kao posledica delovanja eksperimentalnog faktora. Kao prilog tome govori i srednji efekat veličine promene (ES=0.52) za razliku od
kontrolne kod koje nije bilo efekta.
Što se tiče procene spretnosti i okretnosti ispitivane korišćenjem Poligona i ovde je uočeno
značajno poboljšanje rezultata u posttestu kod eksperimetalne grupe, srednji efekat veličine promene kod iste grupe, i značajna razlika u posttestu između dve grupe (p=0.049).
Iz svega ovoga, može se izvući zaključak da programirana nastava, koju izvodi profesor fizičkog vaspitanja, ima značajan uticaj na razvoj motoričkih sposobnosti učenika, naročito u onim segmentima koji su dominantno korišćeni kao sredstvo same programirane nastave, kao što su čunasta
trčanja i poligoni, gde su i primećeni najveći efekti.
Tematski zbornik radova
223
Domanović, M., Marković, S., Bokan, B.
ZAKLJUČAK
Ovo istraživanje je imalo za cilj utvrđivanje razlike u efikasnosti nastave fizičkog vaspitanja,
u zavisnosti od toga da li se ona organizuje kao razredna nastava, koju realizuju profesori razredne
nastave, ili se organizuje kao predmetna nastava, a realizuju je nastavnici fizičkog vaspitanja, sa idejom da se, pokažu pre svega mogućnosti koje sistem programirane nastave sa nastavnikom fizičkog
vaspitanja kao realizatorom ima u cilju celokupnog razvoja deteta.
Sve postavljene hipoteze su potvrđene, osim dela hipoteze u vezi sa motoričkim prostorom, a
koji se tiče repetitivne snage trupa. Čak i u ovoj situaciji, mora se uzeti u obzir da senzitivni period
za razvoj snage dolazi do izražaja tek kasnije, tako da bi se i ovaj rezultat mogao smatrati donekle
očekivanim.
Ako se uzmu u obzir rezultati dobijeni ovim istraživanjem, može se sa sigurnošću tvrditi da
način realizacije, ali i sam realizator, značajno utiču na razvoj motoričkih sposobnosti deteta, a samim tim i deteta u celini. Činjenica je da profesori razredne nastave realizuju još pet nastavnih programa, što predstavlja, pored opšte stručne osposobljenosti, veliko opterećenje, kako u pripremnom,
tako i u organizacionom smislu. Isto tako, nastavnik fizičkog vaspitanja, ima na raspolaganju mnogo
veći spektar mogućnosti u sprovođenju nastave fizičkog vaspitanja, pre svega zbog specifične stručne osposobljenosti upravo za taj deo razvoja deteta.
I pored svega toga, postoji još čitav niz faktora od kojih zavisi rezultat koji će se postići u odnosu na efikasnost realizacije nastave fizičkog vaspitanja, gde upravo u situacijama lošijih društvenih
i materijanih uslova, uloga nastavnika fizičkog vaspitanja i njegova stručna osposobljenost najviše
dolaze do izražaja.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status školske populacije R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. Berković, L., Malacko, J., Bala, G. (1982). Efikasnost nastave fizičkog vaspitanja u zavisnosti od
nivoa stručne osposobljenosti nastavnika. Fakultet fizičke kulture, Novi Sad
2. Bigović, M. (2003). Efikasnost nastave fizičkog vaspitanja u zavisnosti od nivoa stručne
osposobljenosti nastavnika. Magistarski rad, Fakultet fizičke kulture, Novi Sad
3. Božinović, M. (1980). Problemi fizičkog vaspitanja u mlađim razredima osnovne škole. Fizička
kultura, 34, 66-76.
4. Đurković, Z. (1973). Prilog proučavanju svakodnevnog uticaja fizičkog vežbanja odgovarajućeg
trajanja na porast fizičkih sposobnosti kod učenika IV razreda osnovne škole. Magistarski rad,
Fakultet fizičkog vaspitanja, Beograd.
5. Jovanović, A. (1983). Fizički razvitak i biomotoričke sposobnosti učenika prvih razreda osnovnih
škola Beograda i Kraljeva. Magistarski rad, Fakultet fizičkog vaspitanja, Beograd.
6. Jovanović, A. (1998). Dinamika razvoja morfoloških i antropoloških dimenzija učenika osnovnih
škola iz Beograda. Doktorska disertacija, Fakultet fizičke kulture, Beograd.
7. Jovanović, N. (1984). Komparativna analiza fizičkog razvitka i biomotoričkih sposobnosti učenika
četvrtih razreda osnovnih škola Niša, Beograda i Kraljeva. Magistarski rad, Fakultet fizičkog
vaspitanja, Beograd.
8. Konstantinović, S. (1968). Potreba uvođenja predmetne nastave fizičkog vaspitanja u mlađe
razrede osnovne škole. Nastava i vaspitanje, 1, 15-22.
224
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj programirane nastave fizičkog vaspitanja na morfološke i motoričke karakteristike učenika III i IV razreda o.š.
9. Koprivica, V. i sar. (1994). Značaj senzitivnih perioda za planiranje nastave fizičkog vaspitanja.
Naučni skup “Pripremanje nastavnika fizičkog vaspitanja za realizaciju nastavnih planova i
programa dece i omladine”, Zbornik radova, Fakultet fizičke kulture, Novi Sad.
10. Marković, M. (2002). Efikasnost predmetne i razredne nastave fizičkog vaspitanja učenika IV
razreda osnovne škole. Magistarski rad, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd.
11. Milanović, I. (2006). Efekti programirane nastave fizičkog vaspitanja u mlađem školskom uzrastu.
Magistarski rad, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd.
12. Pravilnik o izmenama i dopunama pravilnika o nastavnom planu i programu osnovnog
obrazovanja i vaspitanja (2010). Prosvetni glasnik Republike Srbije, Beograd, 2.
13. Proje, S. (1980). Prediktivna vrednost poligona u utvrđivanju opštih i specifičnih motoričkih
sposobnosti u nižem školskom uzrastu u sportskoj gimnastici. Doktorska disertacija, Fakultet
fizičkog vaspitanja, Beograd.
14. Simić, M. (1985). Uticaj dva sistema vežbanja na poboljšanje osnovnih deformiteta stopala,
antropometrijski status i neke motoričke sposobnosti učenika I i II razreda osnovnih škola u opštini
Kraljevo. Doktorska disertacija, Fakultet fizičkog vaspitanja, Bograd.
15. Stamatović, M. (1995). Unapređenje ocenjivanja u nastavi fizičkog vaspitanja. Zbornik radova sa
XII sabora učitelja Srbije, Učitelj.
16. Stamatović, M. (2001). Ispitivanje efikasnosti nastave fizičkog vaspitanja u IV razredu osnovne
škole u zavisnosti da li se organizuje kao razredna ili predmetna nastava. Doktorska disertacija,
Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd.
Tematski zbornik radova
225
Živković, M., Stamenković, M., Pantelić, S., Ivanovski, A.
UDK: 796.1-053.5
INTERESOVANJA I MIŠLJENJA DECE
O PROGRAMU REKREATIVNE NASTAVE
Milena Živković1, Miljana Stamenković2, Saša Pantelić2, Aleksandar Ivanovski3
1
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
2
Univerzitet u Nišu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Niš Srbija
3
Visoka sportska i zdravstvena škola, Beograd, Srbija
UVOD
Okolina predstavlja jednu vrstu izazova deci i što je ona raznovrsnija i drugačija njima će
predstavljati veći izazov. Prirodno okruženje predstavlja detetu jedan od najvećih izazova sa kojim
se susreće u svom razvoju. Najbolja priprema za odraslo doba je zabava i uživanje u detinjstvu. Detinjstvo mora da sadrži igru na otvorenom prostoru, deci mora da se pruži prilika za istraživanje,
eksperimentisanje, manipulisanje, promenu, otkriće, pomeranje sopstvenih granica, pevanje i viku.
(Johnson & Christie, 2005). Fizičko vežbanje izraženo kroz igru predstavlja veoma bitan deo svakog
detinjstva, deca kroz igru pored što se motorno razvijaju ona ostvaruju prijateljstvo i razvijaju socijalnu komponentu.
Posmatrajući prirodno okruženje kao mesto za dečiju igru mogu se izdvojiti dva značajna momenta zašto je ono nezaobilazno kod dece mlađeg uzrasta. Prvi koji se ogleda u tome da deca putem
igre na otvorenom prostoru zadovoljavaju potrebu za kretanjem što doprinosi njihovom motornom
razvoju i stiču bazično znanje o svetu koji ih okružuje. Drugi koji se odnosi na trenutno stanje svuda
u svetu, gde upotreba kompjutera i ostale tehologije za zabavu, nebezbedni krajevi, i akademski standardi koji sve više i ranije ulaze u dečije programe oduzimaju vreme za igru.
Veliki je broj istraživača koji govori o značaju prirodnog okruženja i njegovoj ulozi kod dece
mlađeg uzrasta. Deca uče upoznavajući i gradeći sopstveno znanje o svetu koji ih okružuje, a ne
pamteći činjenice (Piaget, 1962). Fjortoft (2001) tvrdi da svakodnevno igranje dece u prirodnom
okruženju dovodi do povećanog intereasa i zanimanja za prirodu. Sobel (2004) u svom istraživanju
potvrđuje da prirodno okruženje i fizićke aktivnosti imaju pozitivan uticaj na rast i razvoj deteta, i
što je raznovrsnija topografija i vegetacija okruženja to je veći uticaj na dečiji organizam i njihovo
iskustvo. Karen i Tarner (2003) u svom radu takođe ističu pozitivan uticaj topografije prirodnih igrališta (livada, šuma, parkova), izdvajajući šumske predele kao najpogodnije za raznovrsnu dečiju igru.
Rekreativna nastava predstavlja značajnu stavku osnovno školskog plana i programa upravo
zbog mogućnosti koje nudi i raznovrsnog uticaja koji ima na dečiji organizam. Uticaj rekreativne
nastave prepisuje se uticaju prirodnog okruženja na dečiji organizam, može se sagledati kroz sledeće
elemente: stimuliše motorni razvoja deteta, omogućava višestruka iskustva, stimuliše učenje putem
igre i kognitivni razvoj, razvija maštu, kreativnost, samopouzdanje, pruža unutrašnji mir, omogućava detetu da shvati realnost i upozna prirodu, razvija prijateljstvo i komunikaciju (Fjortoft, 2001;
White, 2004). Boravak u prirodi i realizacija rekreativne nastave pored toga što stimuliše celokupan
razvoj deteta predstavlja i zdraviju sredinu za njegovo sprovođenje.
226
Proceedings of the Thematic Conference
Interesovanja i mišljenja dece o programu rekreativne nastave
Rekreativna nastava ima široke i značajne zadatke sa veoma važnim pedagoškim i rekreativnim nivoom organizacije, života i rada dece sa bogatom i funkcionalnom strukturom (Ivanovski,
2010). Ona i pored opšte poznatog značaja nije obavezna stavka nastavnog školskog plana i program,
a čak je bilo reči i o njenom odstranjivanju.
Predmet ovog istraživanja biće program rekreativne nastave, dok se problematika rada ogleda
u mogućnosti postajanja razlika u interesovanjima i mišljenjima između polova. Pretpostavlja se da
ne postoji značajna razlika između interesovanja i mišljenja dečaka i devojčica.
Cilj rada može se podeliti na dva segmenta:
1. utvrđivanje interesovanja ispitanika o realizovanom programu rekreativne nastave,
2. utvrđivanje mišljenja i sticanje sugestija za njegovu bolju realizaciju.
METODE ISTRAŽIVANJA
Uzorak
Uzorak ispitanika činilo je 222 ispitanika, od čega je bilo 110 dečaka i 112 devojčica, uzrasta
9 i 10 godina. Svi ispitanici pohađali su osnovnu školu „Sveti Sava“ iz Niša, a uslov za istraživanje
bio je da su bili na rekreativnoj nastavi sprovedenoj u okviru škole. Realizacija programa rekreativne
nastave bila je na Zlatiboru, Lukovskoj banji i Sokobanji. Ispitanici su anketirani u učionicama svojih
škola, nakon odobrene potvrde od strane roditelja i škole od strane Fakulteta sporta i fizičko vaspitanja iz Niša. Pre samog anketiranja, ispitanicima je objašnjen postupak i tok samog anketiranja.
Merni instrumenti
Za potrebe ovog istraživanja primenjen je anonimni anketni upitnik koji je sadržao ukupno 20
pitanja, koja su uslovno podeljena u tri grupe. Prva grupa pitanja definisana je kao 1) Opšte karakteristike programa rekreativne nastave i upoznatost dece sa njim i sačinjena je od ukupno tri pitanja.
2) Drugu grupu činilo je deset pitanja, koja su izdvojena kao Zadovoljstvo i interesovanja dece sprovedenim programom rekreativne nastave. 3) Treću grupu pitanja činilo je deset ajtema, i ova grupa
pitanje je definisana kao Interesovanja i inovacije za budući program rekreativne nastave. U ovom
istraživanju primenjena je trostepena, četvorostepena i petostepena skala.
Statistička analiza
Za statističku obradu upotrebljeni su neparametarski testovi za ispitivanje značajnosti razlike
Hi-kvadrat test (χ2). Za utvrđivanje razlika između grupa dečaka i devojčica primenjen je Hi-kvadrat
test (χ2) nezavisnosti. Za nivo značajnosti odabrana su dva nivoa, p < 0.05 i p < 0.01. Rezultati su
obrađeni uz pomoć programa SPSS (Verzija 20.0).
REZULTATI
U Tabeli 1 prikazane su opažene učestalosti (frekvencije), procentualne vrednosti, Hi – kvadrat test (χ2) za ispitivanje nezavisnosti između grupa za grupu pitanja koja je definisana kao Opšte
karakteristike programa rekreativne nastave i upoznatost dece sa njim.
Na osnovu dobijenih frekvencija (Frq), može se konstatovati da je većina dečaka (51.8%) i
devojčica (58.9%) pošlo na rekreativnu nastavu zbog boravka u prirodi. Veliki broj ispitanika dečaka
(30.9%) i devojčica (38.4%) je bio delimično upoznat sa programom rekreativne nastave koji će biti
Tematski zbornik radova
227
Živković, M., Stamenković, M., Pantelić, S., Ivanovski, A.
realizovan. Većina ispitanika smatra da je rekreativna nastava dobra zbog druženja na prvom mestu (dečaci 40%; devojčice 33.9%), a dok je zdravlje bilo na drugom mestu (dečaci 28.2%; devojčice
30.4%). χ2 test nezavisnosti (uz korekciju prema Yates’) primenjen je za utvrđivanje razlika u između
grupa dečaka i devojčica. Rezultati su pokazali da ne postoji statistički značajna razlika kod pitanja
u Tabeli 1, opštih karakteristika programa rekreativne nastave i upoznatosti dece sa njim, između
dečaka i devojčica.
Tabela 1. Opšte karakteristike programa rekreativne nastave i upoznatost dece sa njim
Pitanje
Na rekreativnu nastavu
pošao/la sam zbog
Da li ste bili upoznati sa
programom rekreativne
nastave pre odlaska
Rekreativa nastava je
dobra zbog
m (110)
ž (112)
Frq (%)
Frq (%)
druga, drugarice
14 (12,7 )
11 (9,8)
boravka u prirodi
57 (51,8)
66 (58,9)
sportskih aktivnosti
28 (25,5)
16 (14,3)
neki drugi razlog
11 (10.0)
19 (17.0)
da
48 (43,6)
41 (36,6)
delimično
34 (30,9)
43 (38,4)
ne
28 (25,5)
28 (25,0)
zdravlja
31 (28,2)
34 (30,4)
druženja
44 (40,0)
38 (33,9)
učenja
8 (7,3)
9 (8,0)
zabave
27 (24,5)
31 (27,7)
nije dobra
-
-
m vs ž
Odgovor
χ2
Sig.
6.407
.093
1.585
.453
.894
.827
Legenda: Frq. - frekvencije – broj subjekta, χ2 - Hi-kvadrat test, * - p< .05, **- p< .01, Sig - nivo značajnosti
Rezultati odgovora na grupu pitanja koja su se odnosila na zadovoljstvo i interesovanja dece
sprovedenim programom rekreativne nastave prikazani su na Tabeli 2.
Od programskog sadržaja koji je sproveden na rekreativnoj nastavi ispitanicima se najviše
dopalo u okviru sportskih aktivnosti, dečacima fudbal (67.3%), devojčicama odbojka (53.6%). Možemo zaključiti da postoji statistički značajna povezanost srednjih veličina između polova kod datog
pitanja, od 0.00, za nivo značajnosti p<0.01.
Kao opšti utisak programa sprovedene rekreativne nastave većina ispitanika (dečaci 61.8% i
devojčice 74.1%) je ocenilio najvišom mogućom ocenom. Većini ispitanika (dečaci 64.5%; devojčice
47%), od programa rekreativne nastave najviše su se dopale popodnevne aktivnosti. Kod ovog pitanja
je uočena statistička značajnost od 0.002 (Sig < 0.01).
U Tabeli 3. prikazani su rezultati odgovora na grupu pitanja koja su se odnosila na interesovanja i inovacije za budući program rekreativne nastave. U tekstu su pomenuti rezultati frekvence statistički značajnih pitanja iz treće grupe. Program jutarnjih aktivnosti, među kojima je izdvojena šetnja,
rezultatima je dobijeno neslaganje mišljenja između polova. Dečaci žele da zamene šetnju sportskim
aktivnostima (40%), a devojčice (54.5%) je ne bi menjale. Kod programa sportskih aktivnosti, poklapaju se mišljenja dečaka i devojčica, rezultatima je dobijeno da je plivanje na prvom mestu izbora
(dečaci 35.5%; devojčice 50%). Najveća zainteresovanost ispitanika kod večernjeg programa je bila
odlazak u diskoteku (dečaci 37.3%; devojčice 50%). Pored rekreativnih aktivnosti, programom je
predviđena i nastava, gde je predmet najvećeg interesovanja dece likovno (dečaci 34.5%; devojčice
55.4%). Razlike između grupa utvrđene su χ2 testom nezavisnosti. Rezultati χ2 testa (uz korekciju
prema Yates’) pokazali su da od izdvojenih šest pitanja ove grupe, kod četiri je utvrđena statistički
značajna razlika na nivou 0.05 i nivou 0.01.
228
Proceedings of the Thematic Conference
Interesovanja i mišljenja dece o programu rekreativne nastave
Tabela 2. Zadovoljstvo i interesovanja dece sprovedenim programom rekreativne nastave
Pitanje
Koje od navedenih aktivnosti
su ti se najviše dopale na
rekreativnoj nastavi
Da li biste želeli da jutarnja
gimnastika bude zamenjena
nekom drugom aktivnošću
Da li vam prija šetnja na
rekreativnoj nastavi
Od sportskih aktivnosti koje su
rađene na rekreativnoj nastavi
najviše mi se sviđa
Od večernjeg programa na
rekreativnoj nastavi najviše mi
se sviđa
Da li biste želeli da večernji
program bude drugačiji
Da li ste na rekreativnim
aktivnostima imali nastavu
Da li smatrate da rekreatori
dobro obavljaju svoj posao
Da li ste naučili neke nove stvari
od vaših rekreatora
Kojom ocenom bi ste ocenili
rekreativnu nastavu
m (110)
ž (112)
Frq (%)
Frq (%)
jutarnja
gimanstika
12 (10,9)
15 (13,4)
popodnevne
aktivnosti
71 (64,5)
47 (42,0)
večernji program
27 (24,5)
50 (44,6)
m vs ž
Odgovor
da
40 (36,4)
34 (30,4)
ponekad
35 (31,8)
35 (31,2)
ne
32 (29,1)
42 (37,5)
da
77 (70,0)
91 (81,2)
delimično
24 (21,8)
12 (10,7)
ne, naporna mi je
3 (2,7)
7 (6,2)
voleo/la bih
da se zameni
nekom drugom
aktivnošću
5 (4,5)
2 (1,8)
fudbal
74 (67,3)
10 (8,9)
odbojka
3 (2,7)
60 (53,6)
između dve vatre
12 (10,9)
27 (24,1)
ostalo
21 (19,1)
15 (13,4)
maskembal
37 (33,6)
46 (41,1)
frizurijada
10 (9,1)
13 (11,6)
mis i mister
11 (10,0)
12 (10,7)
pokaži šta znaš
17 (15,5)
16 (14,3)
plesno veče
7 (6,4)
12 (10,7)
igre bez granica
28 (25,5)
13 (11,6)
da
17 (15.5)
11(9,8)
delimično
23(20,9)
21(18,8)
ne
70 (63,6)
80 (71,4)
da
27 (24,5)
20(17,9)
ponekad
43 (39,1)
52(46,4)
ne
40(36,4)
40 (35,7)
da
77 (70,0)
91(81,2)
delimično
26 (23,6)
15 (13,4)
ne
7 (6,3)
6 (5,4)
da, puno
56 (50,9)
68 (60,7)
nešto malo
37 (33,6)
37 (33,0)
ne, sve sam već to
znao/la
17 (15,4)
7 (6,2)
pet
68 (61,8)
83 (74,1)
četiri
26 (23,6)
23 (20,5)
tri
11 (10,0)
5 (4,5)
dva
1 (0,9)
1 (0,9)
jedan
4 (3,6)
-
χ2
Sig.
12.068
.002*
2.820
.420
9.035
.060
107.093
.000**
8.227
.144
3.171
.336
2.890
.409
6.191
.103
5.665
.129
7.906
.050*
2
Legenda: Frq. - frekvencije – broj subjekta, χ - Hi-kvadrat test, * - p< .05, **- p< .01, Sig - nivo značajnosti
Tematski zbornik radova
229
Živković, M., Stamenković, M., Pantelić, S., Ivanovski, A.
Tabela 3. Interesovanja i inovacije za budući program rekreativne nastave
Pitanje
Jutarnju gimanstiku
može da zameni
Od ponuđenih odgovora
voleo/la bih da se šetnja
zameni sa
Koje od navedenih sportskih
aktivnosti bi voleo/la da budu
na rekreativnoj nastavi
Voleo/la bih da u večernjem
programu bude
Da li biste voleli da svakog
dana imate nastavu na
rekreativnoj nastavi
Koje predmete biste voleli da
imate na rekreativnoj nastavi
m (110)
ž (112)
Frq (%)
Frq (%)
buđenje uz
muziku
14 (12,7)
20 (17,9)
jutarnja šetnja
42 (38,2
39 (34,8)
razgovor o
zdravom načinu
života
4 (3,6)
9 (8,0)
duže spavanje
39 (35,5)
35 (31,2)
nešto drugo
11 (10,0)
9 (8,0)
ne bih voleo/la
da se zameni
39 (35,5)
61 (54,5)
sportskim
aktivnosti
44 (40,0)
23 (20,5)
igrama
21 (19,1)
27 (24,1)
nastavom
2 (1,8)
-
nešto drugo
4 (3,6)
1 (0,9)
rukomet
18 (16,4)
2 (1,8)
košarka
25 (22,7)
7 (6,2)
plivanje
39 (35,5)
56 (50.0)
Odgovor
igre sa
preprekama,
jurke, žmurke,
16 (14,5)
39 (34,8)
nešto drugo
12 (10,5)
8 (7,1)
odlazak u
diskoteku
41 (37,3)
56 (50,0)
kviz
31 (28,2)
41(36,6)
sportske
aktivnosti
34 (30,9)
15 (13,4)
nešto drugo
4 (3,6)
-
da
21(19,1)
14 (12,5)
možda
19 (17,3)
20 (17,9)
ne
69 (62,7)
78 (69,7)
srpski jezik
11 (10,0)
10 (8,9)
matematika
21 (19,1)
14 (12,5)
poznavanje
prirode
17 (15,5)
11 (9,8)
likovno
38 (34,5)
62 (55,4)
neki drugi
23 (20,9)
15 (13,4)
m vs ž
χ2
Sig.
3.491
.479
15.955
.003*
36.370
.000**
15.059
.002*
2.966
.563
10.160
.038*
2
Legenda: Frq. - frekvencije – broj subjekta, χ - Hi-kvadrat test, * - p< .05 , **- p< .01, Sig - nivo značajnosti
230
Proceedings of the Thematic Conference
Interesovanja i mišljenja dece o programu rekreativne nastave
DISKUSIJA
Boravak u prirodi omogućava veliki broj raznovrsnih aktivnosti. Deca uz pomoć fizičkih aktivnosti stiču zdrave navike, upoznaju svet oko sebe i svoje okruženje. Da bi deca sve to mogla moraju da testiraju granice svojih fizičkih i emocionalnih kapaciteta, a prirodno okruženje im to pruža
(Johnson & Christie, 2005).
Međutim, sve je više naučnih radova koji svedoči o trenutnom stanju dece i njihove fizičke
angažovanosti, koje nije na zadovoljavajućem nivou, svi oni apeluju da su gojaznost i ostale prateće
posledice neaktivnosti u porastu kako u svetu tako i kod nas (Deforche et al., 2003; Ara et al., 2007).
Prema istraživanju iz 2009. godine obavljenom na prostoru Vojvodine, kojem su bila obuhvaćena
deca uzrasta od 7. do 9. godine, utvrđeno je da kod sprovođenje veoma intenzivne fizičke aktivnosti
(koja dovodi do znojenja ili ubrzanog disanja dece) dešava kod samo 30.07% dece, dok se oko dve trećine
ispitane dece nikad ne zadiše i oznoji. Kao mogućnost za povećanje fizičke aktivnosti svog deteta roditelji vide u organizovanim aktivnostima u školi, uključenju u sportski klub i u zajedničkim aktivnostima
roditelja i dece. Prostori koji su na prvim mestima za realizaciju aktivnosti su upravo zatvorenog tipa
(sportske sale, bazeni), dok je na poslednjem mestu aktivnost koja se sprovodi na otvorenom prostoru
(Lolić, 2001). Rekreativna nastava kao jedan vid organizovane aktivnosti koja pripada školi, zauzima
značajno mesto programskog sadržaja, iako još uvek nije poprimila obeležje obaveznog sadržaja.
U istraživanju o slobodnom vremenu dece iz 2010. godine, takođe na području Vojvodine,
utvrđeno je da 89% dece bi se pre igralo napolje sa drugarima nego gledalo televizijske programe
(Drašković, 2010). Ovim istraživanjem ispitanici su izdvojili da je boravak u prirodu (dečaci 51.8%
i devojčica 58.9%) najbitniji razlog njihovog odlaska na rekreativnu nastavu, smatrajući da je ona
dobra zbog zdravlja i druženja. Autori Johanson i Christi (2005) ističu da deca koja uživaju u prirodi
i steknu zdrave navike kad odrastu sklonija su pešačenju, biciklizmu, penjanju i ostalim aktivnostima na otvorenom prosotoru. Ovim se potvrđuje svesnost dece, ovog uzrasta o značaju prirodnog
okruženja za zdrav način života, gde je njihova potreba za fizičkom aktivnošću postojna, ali nažalost
ugušena novonastalom tehnologijom.
O uticaju prirodnog okruženja na fizičku aktivnost deteta i njegov razvoj bavio se tim stručnjaka u Norveškoj još 1999. godine (Fjortoft & Sageie, 2000). Oni su u svom radu istraživali uticaj
prirodnog okruženja- šumskog predela na decu uzrasta 5, 6 i 7 godina koja su svakodnevno boravila
i igrala se u njoj. Zaključeno je da prirodno okruženje ima pozitivan uticaj na dečiji organizam i
da topografija i raznovrsna vegetacija zadovoljavaju dečije potrebe za igrom i razvijaju motoričke
sposobnosti (ravnotežu i koordinaciju). Deci su potrebne zelene površine, livade za igru, drveće za
penjanje i žbunje za skrovište. Smatra se da su veštačka igrališta previše jednostavna u odnosu na
okruženje koje nudi priroda, pa odlazak na rekreativnu nastavu predstavlja idealno rešenje za realizaciju pomenutih aktivnosti.
Mesto realizovanja rekreativne nastave je veoma bitno, jer od same konfiguracije terena, karakteristika područja zavisi odabir aktivnosti, kako fizičkih tako i nastavnih. U okviru programskih
sadržaja rekreativne nastave, pored fizičkih aktivnosti koje zauzimaju centralno mesto, nalazi se i
nastava. Za vreme boravka u prirodi (šuma, livada, itd.), gde se sprovodi rekreativna nastava deca
mogu puno da saznaju, a istovremeno i sistematizuju stečena znanja iz nastavnih predmeta kao što
su poznavanje prirode, poznavanje društva (Benđur & Veinović, 2008). Rezultati ovog istraživanja su
pokazali da nastavni program nije sproveden svakodnevno, i da ispitanici (devojčice 62.7%; dečaci
69.7%) nisu zainteresovani da bude realizovan kao obavezna stavka programa rekreativne nastave.
Interesovanja su relativno trajne dispozicije, koja su značajna u svim periodima života. U
predškolskom uzrastu interesovanja se provlače kroz dečiju igru, zapitkivanja, a u ranom školskom
uzrastu su bitna za praćenje nastave i učenje. Interesovanja su u isto vreme i pokazatelj kapaciteta
ličnosti, a u manjoj meri i opštih intelektualnih sposobnosti (Pantić, 1980). Ovim istraživanjem su
obuhvaćena interesovanja dece u skladu sa realizovanim programom rekreativne nastave, ali i njihovo mišljenje koje je značajno za uvođenje noviteta, u cilju poboljšanja i što kvalitetnije realizacije
programa u skladu sa njihovom zainteresovanošću.
Tematski zbornik radova
231
Živković, M., Stamenković, M., Pantelić, S., Ivanovski, A.
Ispitanici su u ovom istraživanju pokazali najveću zainteresovanost za popodnevne aktivnosti
koje su realizovane u sklopu rekreativnog programa (dečaci 64.5%, devojčice 42%). Mišljenja o želji
za realizacijom jutarnje gimnastike su podeljena, dok je 70% dečacaka i 81.2% devojčica izrazilo
prijatno zadovoljstvo sprovođenjem šetnje, kao dela programa rekreativne nastave. Interesovanja
ispitanika za realizovani program sportskih aktivnosti podelila su se u odnosu na pol što je bilo i
očekivano, dečaci su iskazali interesovanje prema fudbalu, a devojčice prema odbojci. Ispitanici su
iskazali zadovoljstvo realizacijom večernjeg programa na rekreativnoj nastavi, a kao najzanimljiviji
segmenat ovog programa izdvojili su maskenbal.
Jedno od istraživanja sa naših prostora pokazalo je da raznovrsne vanastavne aktivnosti doprinose razvoju kreativnosti i učeničkog stvaralaštva (Janković, 2002). Vanastavne aktivnosti su utemeljene na slobodnom opredeljenju i unutrašnjoj motivaciji učenika te se posredstvom njih može
podstaknuti razvoj kreativnosti. Rekreativna nastava nudi raznovrsne sadržaje koji mogu podsticati
u velikoj meri učeničko stvaralaštvo. Studje su potvrdile da fizička aktivnost na otvorenom prostoru,
u prirodi dovodi i do razvoja socijalizacije, koncentracije i motoričkih sposobnosti (Malone & Tranter, 2003).
Anketiranjem ispitanika dobijena je i povratana informacija koja je od značaja konkretno realizatoru programa rekreativne aktivnosti – rekreatoru. Ispitanici u velikom procentu (dečaci 70%;
devojčice 81.2%) smatraju da rekreator dobro obavlja svoj posao i da su naučili nove stvari na rekreativnoj nastavi zahvaljujući njima. Za opšti utisak realizovanog programa rekreativne nastave,
ispitanici su izabrali ocenu pet (dečaci 62%; devojčice 74%).
Ovo istraživanje imalo je za cilj i da ispita interesovanje i mišljenje ispitanika o mogućim izmenama programa rekreativne nastave, kako bi bio što više prilagođen njihovim potrebama i željama.
Anketom je obuhvaćen svaki segmenat programa rekreativne nastave i ponuđen niz aktivnosti, koje
je moguće sprovesti i realizovati u nekom narednom ciklusu rekreativne nastave.
Jutarnja gimnastika, po rezultatima dobijenim istraživanjem je deo programa koji bi ispitanici
zamenili na prvom mestu jutarnjom šetnjom (dečaci 38%; devojčice 35%), dok se na drugom mestu
našlo buđenje uz muziku (koreografije). Šetnja kao fizička aktivnost, koja je predviđena programom
rekreativne nastave izazvala je različite rezultate u odnosu na pol ispitanika, pa su dečaci 40% iskazali želju da je zamene sportskim aktivnistima, dok je devojčice 54.5% ne bi menjale.
Pored sportskih aktivnosti koje su realizovane, ispitanicima su bile ponuđene aktivnosti koje
se mogu realizovati u skladu sa materijalno - tehničkim uslovima prostora i koje predstavljaju aktuelne sportove u našoj zemlji, a nisu realizovani na programu rekreativne nastave. Ispitanici oba pola
su pokazali isto mišljenje i zainteresovanost za plivanje. U sklopu vešernjeg programa, ispitanici oba
pola (dećaci 37.3%; devojčice 50%) su ikazali želju i interesovanje za odlazak u diskoteku.
Iako ispitanici oba pola nisu pokazali zainteresovanaost za nastavni program koji je deo programa rekreativne nastave, iskazali su želju da jedan od predmeta – likovno i to 34.4% dečaka i 54.4%
devojčica bude realizovan.
ZAKLJUČAK
Rekreativna nastava predstavlja samo jedan stimulans iz niza spektra aktivnosti koij treba da
postakne dečiji pravilan rast i razvoj. Zbog dužine trajanja nedovoljan je za neke veće promene u motornom razvoju, ali svakako može uticati na širanje interesovanja i promenu mišljenja dece o određenim vidovima sportske aktivnosti. Njena realizacija kod mlađih uzrasta je prvenstveno okrenuta
ka njihovom socijalnom razvitku, ali je nezaobilazni stimulans za ostale stavke dečijeg rasta i razvoja.
Ovim istraživanjem dobijena je povratna informacija od ispitanika o njihovim interesovanjima, mišljenju realizovanog programa, ali i njihove sugesetije i inovacije koje su usaglašene sa njihovim željama.
232
Proceedings of the Thematic Conference
Interesovanja i mišljenja dece o programu rekreativne nastave
Na osnovu rezultata istraživanja utvrđeno je da postoje statistički značajne razlike u intresovanju u pojedinim aktivnostima koje se realizuju na rekreativnoj nastavi između dečaka i devojčica,
pa se postavljena hipoteza odbacuje. Na osnovu dobijenih rezultata može se zaključiti da program
rekreativne nastave treba prilagoditi posebno za dečake posebno za devojčice, koliko je to moguće.
Ovim istraživanjem dobijene su informacije, koje se mogu iskoristiti kao smernice za realizaiju budućih programa rekreativne nastave u cilju njihovog poboljšanja i u saglasnosti sa željama
ispitanika.
Preporučuje se da prilikom odabira mesta realizacije programa rekreativne nastave postoji
objekat koji poseduje bazene, kako bi plivanje, sport koji je najviše rangiran i za koji je pokazana
najveća zainteresovanost bio realizovan. Sa naglaskom da uvek bude prisutano i obezbeđeno stručno lice (više rekreatora ili trener plivanja, spasioci), realizovano u manjim grupama koje treba da su
podeljene na neplivače i plivače i realizovano u srednjim ili manjim bazenima u zavisnosti od uslova
i programa realizacije.
U cilju razvoja socijalizacione komponente, ali i iskazane zainteresovanosti ispitanika preporučuje se da u sklopu večernjeg programa bude češće uključen odlazak u diskoteku, ili sličan vid okupljanja. Ovim istraživanjem zaključuje se da časovi nastavnog programa u odnosu na ostale fizičke
aktivnosti nisu dominantni, a ukoliko se i realizuju preporučuju se aktivnosti koje su relaksirajućeg
karaktera, manjeg intenziteta i obima, sa preporukom da likovno, kao predmet bude realizovano.
LITERATURA
1. Ara, I., Moreno, A.L., Leiva, T.M., Gutin, B., Casajús, A.J. (2007). Adiposity, physical activity, and
physical fitness among children from Aragón, Spain. Obesity, 15, 1918-1924.
2. Benđur, V., Veinović, Z. (2008). Škola u prirodi i obrazovanje za životnu sredinu. Pedagoška
stvarnost, 9(10), 973-980.
3. Deforche, B., Lefevre, J., Bourdeaudhuij, I., Hills, A.P., Duquet, W., Bouckaert, J. (2003). Physical
fitness and physical activity in obese and nonobese Flemish youth. Obese Res, 11, 434-441.
4. Drašković, M. (2010). Deca, mediji i trosenje budžeta slobodnog vremena. Medijski dijalozi, 4
(10), 339-354.
5. Ivanovski A, (2010). Profil animatora rekreacije u turizmu. Magistarski rad, Beograd, Fakultet
sporta i fizičkog vaspitanja.
6. Johanson, J., Christie, J. (2005). Outdoor play. Play, development and early education. Preuzeto
3. maja 2012. sa adrese:
7. http://www.communityplaythings.co.uk/resources/articles/outdoor-play.html.
8. Janković, P. (2002). Vannastavne aktivnosti i učeničko stvaralaštvo. Norma, 8(3), 59-78.
9. Lolić, V. (2011). Socijalno-porodična sredina, ishrana i fizički razvoj. Sportske nauke i zdravlje,
1(1), 12-17.
10. Mikalački, M. (2005). Sportska rekreacija. Fakultet fizičke kulture, Novi Sad.
11. Mitić, D. (2001). Rekreacija. Univerzitet u Beogradu, Beograd.
12. Pantić, D. (1980). Priroda interesovanja. Istazivacko izdavacki centar SSO Srbije, Beograd.
13. Piaget, J. (1962). Play, dreams, and imagination in children. New York: Norton.
14. Sobel, D. (2004). Place-Based Education, Connecting Classrooms & Communities. Great
Barrington, MA: The Orion Society.
15. Tranter, P., Karen, M. (2003). School Grounds as Sites for Learning: making the most of
environmental opportunities. Environmental Education Research, 9 (3), Preuzeto 23. septembra
Tematski zbornik radova
233
Živković, M., Stamenković, M., Pantelić, S., Ivanovski, A.
2012. sa adrese: http://uws.academia.edu/KarenMalone/Papers/367964/School_Grounds_As_
Sites_for_Learning_Making_the_Most_of_Environmental_Opportunities.
16. Fjortoft, I., Sageie, J. (2000). The natural environment as a playground for children Landscape
description and analyses of a natural playscape. Landscape and Urban Planning, 48, 83-97.
17. White, R. (2004). Young Children’s Relationship with Nature: Its Importance to Children’s
Development & the Earth’s Future. White Hutchinson Leisure & Learning Group, Preuzeto 30.
oktobra 2012. sa adrese: http://myscienceplace.org/uploads/3/0/8/2/3082677/young_childrens_
relationship_with_nature.pdf.
234
Proceedings of the Thematic Conference
Sportsko – rekreativne aktivnosti učenika osnovnih škola u gradskim i seoskim sredinama u Srbiji
UDK: 796.1-053.5(497.1)
SPORTSKO  REKREATIVNE AKTIVNOSTI UČENIKA
OSNOVNIH ŠKOLA U GRADSKIM I SEOSKIM SREDINAMA
U SRBIJI
Silvija Kermeci, Dušan Mitić
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
UVOD
Promovisanje fizičke aktivnosti dece i mladih je težak i složen zadatak. Jedan od bitnih faktora
koji može da ima snažan uticaj na rešavanju tog zadatka je fizičko vaspitanje, kao i prosvetni radnici
koji predaju fizičko vaspitanje. Fizičko vaspitanje, sa tri časa nedeljno u osnovnom obrazovanju i
obaveznim sportskim sekcijama, i dva časa nedeljno u srednjem obrazovanju, za pojedine učenike
predstavljaju jedini izvor fizičke aktivnosti. Organizovanost nastave fizičkog vaspitanja i sportsko
rekreativnih aktivnosti razlikuje se u gradskim sredinama u odnosu na seoske sredine.
Potrebno je od perioda ranog detinjstva, raditi na stvaranju navike za svakodnevnim telesnim vežbanjem, na ostvarivanju potrebe za kretanjem, kao i na razvoj svesti o značaju pomenutog.
Veoma veliku vrednost ima vaspitanje pravilnog odnosa prema fizičkom vežbanju i stvaranju lične
odgovornosti za vlastiti učinak...
Veliki značaj za uspešno sprovođenje programa ima prepoznavanje karakteristika ciljne grupe,
u ovom slučaju učenika od VI – VIII razreda. To je doba ljudskog odrastanja kada se završava detinjstvo i počinje adolescencija, doba karakteristično po dubokim telesnim i psihičkim promenama,
usled pojačanog lučenja hormona rasta i polnih hormona. Težina i brojnost problema čini period
predadolescencije periodom dramatičnih “bura”, potreba i protesta, koji se ispoljavaju kroz različite oblike ponašanja.
Tokom adolescenicje, psihološke varijable kao što su orijentacija postignuća, opažanje kompetencija u aktivnosti, kao i namera da se bude aktivan su veoma važne varijable u determinisanju
fizičke aktivnosti ( Sallis et al., 2000). Takođe, pozitivna motivacija učenika u nastavi fizičkog vaspitanja može da utiče na prihvatanje aktivnog životnog stila u odraslom dobu (Sallis & McKenzie, 1991) i
učenici koji su aktivni u fizičkom vaspitanju biće aktivniji i u slobodnom vremenu (Dale et al., 2000).
Kao specifično područje fizičke kulture, sportska rekreacija je usmerena na zadovoljavanje
relevantnih ljudskih potreba i interesa koji se javljaju u današnje vreme. Da bi to postigla mora ponuditi takve sportsko – rekreativne aktivnosti, koje su svima dostupne i usaglašene sa nivoom sposobnosti, zdravstvenim stanjem, polnim i uzrasnim karakteristikama svakog pojedinca...
Na uzorku od 822 učenika sedmog razreda na teritoriji Republike Srbije, sporvedeno je istraživanje o angažovanosti u rekreaciji. Učenici iz seoskih sredina (opština Sečanj) čini 45% uzorka dok
su ostali iz gradskih sredina (Beograd i Srbija, i Vojvođanski gradovi) 55%.
Tematski zbornik radova
235
Kermeci, S., Mitić, D.
METOD
Istraživanjem su proučavani stavovi učenika i odnosa prema nastavi fizičkog vaspitanja i
sportsko rekreativnih aktivnosti u slobodno vreme u gradskim i seoskim sredinama, na teritoriji
Republike Srbije. Za ovo istraživanje primenjen je Servey metod, odnosno načinjen je transferzalni
presek korišćenjem standardizovanog upitnika. Upitnik je korišćen za istraživanje Angažovanost u
rekreaciji građana Srbije (Mitić i sar., 2010.) Uzorak obuhvata 822 učenika sedmog razreda na teritoriji Republike Srbije. Učenici iz seoskih sredina (Opština Sečanj) čini 45% uzorka, dok su ostali iz
gradskih sredina (Beograd i Srbija, i Vojvođanski gradovi) 55%.
REZULTATI ISTRAŽIVANJA
Tabela 1. Članstvo u društvenim organizacijama
60
50
40
30
20
10
0
Izv iaki
odred
Društv o za
rekreaciju
Lov ako
društv o
Ribolov ako
društv o
KUD
Školsko sportsko
Sportski klub
Osnov ci Bg i Srbija
0,27
Osnov ci Vojv odina
2,29
2,16
2,7
2,16
11,89
10,27
46,22
3,27
2,94
1,63
12,09
15,36
Osnov ci Opština Seanj
2,05
48,37
2,05
3,42
10,96
5,48
13,01
51,37
Anketiranjem je potrvđeno da postoji raznolikost interesa za članstvo u društvenim organizacijama među učenicima gradskih i seoskih sredina. Ispitanici sa sela su najviše zastupljeni u
sportskim klubovima (51.37%), zatim im je najinteresantnije školsko – sportsko društvo (13.01%),
dok je na trećem mestu interesovanje za ribolovačko društvo (10.96%). U KUD je uključeno 5.48%
ispitanika, 3.42% u lovačko društvo, a najslabije interesovanje je za izviđačke odrede i društva za rekreaciju. Ispitanici iz Vojvođanskih sredina takođe su najviše uključeni u sportske klubove (48.37%),
drugi po redu su školsko – sportsko društvo (15.36%) i na trećem mestu je KUD sa (12.09%) ispitanika. Svega (3.27%) je član društva za rekreaciju, dok je najmanje interesovanje za ribolovačko društvo
(2.94%). Ispitanici u Beogradu i Srbiji su kao i njihovi vršnjaci najviše zastupljeni u sportskim klubovima (46.22%), posle klubova najviše ih je u KUD-u (11.89%), zatim u skolskom sportskom društvu
(10.27%), ostala udruženja im nisu u velikoj meri interesantna,a najmanje ih je uključeno u izviđačke
odrede (0.27%).
Na osnovu dobijenih podataka anketiranih osnovaca može se zaključiti da je u svim sredinama najveći broj ispitanika član sportskog kluba.
236
Proceedings of the Thematic Conference
Sportsko – rekreativne aktivnosti učenika osnovnih škola u gradskim i seoskim sredinama u Srbiji
Tabela 2. Važnost redovne nastave fizičkog vaspitanja
60
40
20
0
Vrlo je važna
Da, važna je
I jeste i nije
Nije važna
Osnovci Bg + Srbija
45,68
41,62
10,54
2,16
Osnovci Vojvodina
45,42
37,98
12,42
4,58
Osnovci Opština Seanj
54,1
34,2
10,3
1,4
Najveći procenat ispitanika (54.1%) koji se izjasnio da im je nastava fizičkog vaspitanja vrlo
važna je iz seoskih sredina, dok su se osnovci iz Vojvodine i Beograda i Srbije podjednako izjasnili
(45.42 – 45.68%). Sa stavom da im je nastava važna, najviše ispitanika se izjasnilo među osnovcima
Beograda i Srbije (41.62%), drugi sa tim stavom su osnovci iz Vojvodine (37.98%), najmanje sa takvim
stavom je u seoskim sredinama (34.2%). Da nastava i jeste i nije važna, pribiližno su se svi ispitanici
izjasnili (10.3 – 12.42%). Najviše ispitanika iz Vojvodine (4.58%) se izjasnilo da im nastava nije važna,
zatim ispitanicima iz Beograda i Srbije (2.16%), a najmanje njih se tako izjasnilo iz seoskih sredina
(1.4%).
Tabela 3. Interesantnost nastave fizičkog vaspitanja
60
50
40
30
20
10
0
Veoma je interesantna
Uglavnom interesantna
Osnovci Bg + Srbija
42,43
49,19
Neinteresantna
7,57
Osnovci Vojvodina
46,08
41,18
12,75
Osnovci Opština Seanj
52,7
45,9
1,4
Najinteresantnija nastava fizičkog vaspitanja je ispitanicima iz seoskih sredina 52.7%, zatim ispitanicima iz Vojvodine (46.08%), a najmanje interesantna ispitanicima iz Beograda i Srbije (42.43%).
Da je nastava uglavnom interesantna, najmanje ispitanika (41.18%) se izjasnilo u Vojvođanskim gradovima, zatim među osnovcima iz seoskih sreidina(45.9%), a najviše ispitanika sa ovim stavom se
izjasnilo u Beogradu i Srbiji (49.19%). Najneinteresantnija nastava je kod ispitanika u Vojvođanskim
gradovima (12.75%), zatim u Beogradu i Srbiji (7.57%), i najmanje u seoskim sredinama svega (1.4%).
Tematski zbornik radova
237
Kermeci, S., Mitić, D.
Tabela 4. Članstvo u školskim sekcijama iz oblasti fizičke kulture
40
36,3
Osnovci Bg i Srbija
30
Osnovci Vojvodina
24,32
20,55
15,36
Osnovci Opština Seanj
20
15,14
13,7
10
8,82
5,68
0
0
Atletika
12,33
7,52
6,22
5,88
4,58
2,97
0
Rukomet Gimnastika
17,57
12,09
9,59
1,89
00,98
Karate
Košarka
Džudo
Odbojka
10,13
5,95
1,37
Plesna
grupa
12,97
12,09
6,16
5,68
2,29
Fudbal
Stoni tenis
Osnovci Bg i Srbija
5,68
15,14
6,22
2,97
17,57
1,89
24,32
5,95
12,97
5,68
Osnovci Vojvodina
8,82
7,52
5,88
4,58
12,09
0,98
15,36
10,13
12,09
2,29
0
13,7
0
12,33
9,59
0
20,55
1,37
36,3
6,16
Osnovci Opština Seanj
Osnovcima iz Beograda i Srbije,od kolektivnih sportova najinteresantnija je odbojka (24.32%),
zatim košarka (17.57%), rukomet (15.14%), i na kraju fudbal (12.97%). Od individualnih sportova
najinteresantnija im je gimnastika (6.22%), zatim plesna grupa (5.95%), podjednako su im interesantne atletika i stoni tenis (5.68%), karate (2.97%) i džudo (1.89%). Ispitanicima iz Vojvodine najinteresantnija je odbojka (15.36%), zatim košarka i fudbal (12.09%), plesna grupa (10.13%), pa slede atletika
(8.82%), rukomet (7.52%), gimnastika (5.88%) i kararte (4.58%), stoni tenis (2.29%) i na poslednjem
mestu džudo (0.98%). Ispitanici iz seoskih sredina najviše su uključeni u fudbalsku sekciju (36.3%),
zatim odbojkašku (20.55%), rukometnu (13.7%), karate (12.33%), košarkašku (9.59% i sekciju za stoni
tenis (6.16%), najmanje interesovanje je za plesnu grupu (1.37%), dok za džudo i atletiku nema interesovanja.
Tabela 5. Mogućnost da umesto klasične nastave fizičkog vaspitanja imaju svaki dan po 30 minuta
fizičkih aktivnosti
60
50
40
30
20
10
0
To je odlino,
Interesantno bi
želeo bih takv u bilo probati tako
Suv iše je
Bolje je ov ako
komplikov ano
kako je
Osnov ci Bg + Srbija
37,57
32,43
7,03
21,35
Osnov ci Vojv odina
41,5
31,05
9,8
17,65
Osnov ci Opština Seanj
54,8
26,7
3,4
15,1
Rezultati istraživanja su pokazali da bi najviše ispitanika sa svih teritorija želeli da imaju umesto klasične nastave, svakodnevno po 30 minuta fizičke aktivnosti (Beograd i Srbija (37.57%), Vojvođani (41.5%), i ispitanici iz seoskih sredina (54.8%)).da bi bilo interesantno da se tako nešto proba,
najviše ispitanika je podržalo taj predlog u Beogradu i Srbiji (32.43%), zatim Vojvođani (31.05%) i
osnovci iz opštine Sečanj (26.7%). Da je suviše komplikovan ovaj predlog, najviše se izjasnilo u Voj-
238
Proceedings of the Thematic Conference
Sportsko – rekreativne aktivnosti učenika osnovnih škola u gradskim i seoskim sredinama u Srbiji
vodini (9.8%) ispitanika, zatim u Beogradu i Srbiji (7.03%) i među osnovcima sa sela (3.4%). Za odgovor da je bolje ovako kako je, najmanje se izjasnilo u seoskim sredinama (15.1%) ispitanika, zatim
osnovci Vojvodine (17.65%) i Beograđani i Srbija (21.35%).
Tabela 6. Bavljenje sportom ili rekreacijom u slobodno vreme
80
60
40
20
0
Osnovci Bg +
Srbija
Osnovci Vojvodina
Osnovci Opština
Seanj
Nikad se
ne bavim
Nikad ali Ponekad,
bih voleo
kad
Imam to Redovno
bar
(barem tri
2,7
5,41
20,54
15,95
52,43
7,52
17,32
24,18
6,54
44,44
4,8
4,1
19,2
8,2
63,7
Istraživanja su nam pokazala da su najaktivniji (redovno barem, tri puta nedeljno) ispitanici
iz seoskih sredina (63.7%), zatim Beograd i Srbija (52.43%), i Vojvođani sa (44.44%). Da bar jednom
nedeljno imaju fizičku aktivnost, najviše ispitanika se izjasnilo u Beogradu i Srbiji (15.95%), zatim u
seoskim sredinama (8.2%) i osnovci Vojvodine (6.54%). Ponekad, kad stignu najviše vežbaju osnovci
Vojvodine (24.18%), zatim osnovci Beograda i Srbije (20.54%) pa osnovci iz seoskih sredina (19.2%).
Sa stavom, nikada se ne bave ali bi voleli najviše ispitanika se izjasnilo u Vojvodini (17.32%), zatim u
Beogradu i Srbiji (5.41%), zatim ispitanici iz seoskih sredina (4.1%). Da se nikada ne bave i da im nije
stalo, najviše ispitanika se izjasnilo u Vojvođanskim gradovima (7.52%), zatim u seoskim sredinama
(4.8%) i u Beogradu i Srbiji (2.7%).
DISKUSIJA
Rezultati itraživanja su nam pokazali da je najveći procenat ispitanika član sportskog kluba.
Ovaj podadatak ne iznenađuje, pogotovo u seoslim sredinama, gde su klubovi jedini izvor sportske
rekreacije. Najmanji procenat ispitanika je član KUD - a u seoskim sredinama. U opštini Sečanj
trenutno ima svega 3 Kuda – a. Migracijom stanovništva ka gradovima i teška materijalna situacija, doveli su do „gašenja“ KUD – ova. Ispitanici iz gradskih sredina mnogo su manje u odnosu na
ispitanike sa sela, uključeni u ribolovačka društva. Ispitanici sa teritorije opštine Sečanj su „okruženi“ rekama, tako da je ovaj vid rekreacije, zastupljen u lepim mesecima. Lovačka društva su skoro
podjednako zastupljena u svim sredinama, u seoskim sredinama je ovaj vid rekreacije kod dečaka
popularan. Društva za rekreaciju su isto podjednako zastupljena u svim sredinama.
Ispitanici sa sela su se u najvećem procentu izjasnili da je nastava vrlo važna, u pojedinim
selima, ispitanicima je nastava jedini vid fizičke aktivnosti. Da je nastava važna najviše ispitanika
se izjasnilo u Beogradu i Srbiji, da i jeste i nije važna najviše ispitanika se izjasnilo u Vojvodini. Da
nastava nije nikako važna najviše ispitanika se izjasnilo u Vojvodini.
Nastava je najinteresantnija ispitanicima u seoskim sredinama, podatak koji smo dobili je iz
razloga što je ovo jedini vid fizičke aktivnosti. Nastava je uglavnom interesantna najviše ispitanicima
iz Beograda i Srbije, a najviše neinteresantna ispitanicima iz Vojvodine.
Tematski zbornik radova
239
Kermeci, S., Mitić, D.
Rezultati itraživanja su pokazali da ispitanici više orijentisani ka kolektivnim sportovima. U
seoskim sredinama sekcije koje se organizuju u školama uglavnom su iz kolektivnih sportova. U
određenim selima, postoji saradnja između klubova i škola, pa je ponuđena aktivnost sport koji ima
klub. Ugradskim sredinama je svakako veća mogućnost izbora sportova. Individualni sportovi u seoskim sredinama u vidu sekcija nisu zastupljeni. Uzima se u obzir da ni jedna seoska sredina nema
ni jedan klub za individualan sport. Plesne grupe najviše su zastupljene u Vojvođanskim gradovima.
Određene Vojvođanske plesne grupe imaju zapažene razultate, kako na domaćim tako i međunarodnim takmičenjima. Gimnastika kao sekcija najviše članova broji u Beogradu i Srbiji. Mora se
priznati da su u školama i gradovima u Srbiji mnogo bolji uslovi što se tiče gimnastike, mnogo je veća
i bolja opremljenost sala gimnastičkim spravama. Atletika je najviše zastupljena u Vojvođanskim
gradovima. Sve je više škola koje prave uslove za atletske sekcije, a i škole imaju saradnju a atletskim
klubovima širom Vojvodine.
Osnovcima iz opštine Sečanj najviše se dopada ideja da umesto klasične nastave fizičkog vaspitanja imaju svaki dan po 30 minuta. Osnovci vole fizičke aktivnosti, tako da bi ovu ideju veoma
podržali. Da im je ovo interesantno i da bi probali ovako nešto, najviše ispitanika se izjasnilo u Beogradu i Srbiji. Da je komplikovano znojiti se svaki dan, najviše smeta osnovcima u Vojvodini. Da
ostane ovako kako je najviše ispitanika podržalo je među osnovcima u Beogradu i Srbiji.
Osnovci sa teritorije opštine Sečanj najviše (63.7%) vežbaju redovno (barem tri puta nedeljno). Ove aktivnosti vezane su za sportski klubove, zatim vežbaju ponekad kad stignu (19.2%), pa
bar jednom nedeljno (8.2%), i nikada se ne bavim i nikada ali bi voleli oko (4%). Osnovci Beograda
i Srbije takođe najviše redovno vežbaju (52.43%), jednom nedeljno vežba (15.96%) ispitanika, kad
stigne (20.54%), nikad ali bi voleli (5.41%), i nikada i nije im stalo (2.7%). Osnovci Vojvodine takođe
redovno barem tri puta nedeljeno vežbaju (44.44%), zatim ponekad kad stignu (24.18%), nikada ali
bi voleli (17.32%), nikada se ne bave i nije im stalo (7.52%) i imaju to bar jednom nedeljno (6.54%).
ZAKLJUČAK
Rezulate koje smo dobili nam govore da su ispitanici iz seoskih sredina aktivniji od svojih
vršnjaka iz Vojvođanskih gradova i Beograda i Srbije. Ovi podaci su očekivani, deca iz seoskih sredina mogu jedino da se bave aktivnostima koje im pružaju škole i društvene organizacije naseljenih
mesta (ako uopšte postoje). Najčešće su ispitanici sa sela uključeni u sportske klubove (51.37%) kao
društvene organizacije jer im je samo to i mogućnost, i naravno lovačkim (3.42%) i ribolovačkim
(10.96%) društvima jer je to vrlo popularno među meštanima sa sela. Fizičko vaspitanje je u većini
sela jedini vid fizičke aktivnosti, pa samim tim ne iznenađuje podatak da su oni ubedljivo aktivniji,
da im je nastava interesantna da su spremni za promene. Shvataju važnost nastave fizičkog vaspitanja. Ispitanici iz gradskih sredina (Beograd i Srbija u rukometu (15.14%), gimnastici (6.22%), košarci
(17.57%), džudou (1.89%), odbojci (24.32%), a Vojvođani u atletici (8.82%), plesnoj grupi (10.13%))
su više uključeni u školske sekcije, ovi podaci ne izneđuju, jer ispitanika u gradskim sredinama ima
mnogo više nego u seoskim, pa samim tim nastavnici imaju veću mogućnost da ponude više sekcija
jer imaju i veći broj dece. Ispitanici sa sela više se bave redovno rekreacijom ili sportom (63.7%) nego
njihovi vršnjaci iz gradova. Ovaj podatak vezujemo za čistiju i zdravlju sredinu u seoskim sredinama,
u mesecima u kojima ispitanici više borave u prirodi.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status školske populacije R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
Rad je realizovan u okviru projekta „Unapređivanje kvaliteta i dostupnosti obrazovanja u procesima modernizacije Srbije“
br. III47008, koji je finansiran od strane Ministarstva za nauku i tehnološki razvoj Republike Srbije – Ciklus naučnih projekata
2011-2014.
240
Proceedings of the Thematic Conference
Sportsko – rekreativne aktivnosti učenika osnovnih škola u gradskim i seoskim sredinama u Srbiji
LITERATURA
1. Dale, D., Corbin, C. B., Dale, K. S. (2000). Restricting opportunities to be active school time: Do
children compensate by increasing physical activity levels after school? Research Quarterly for
Exercise and Sport, 71(3), 240-248.
2. Radisavljević-Janić, S., Milanović, I., Mitić, D. (2011). Angažovanost učenika u sportskorekreativnim aktivnostima u Srbiji. У: BURAJA, L. V. (ur.). Российская школа в международном
образовательном пространстве : материалъ международной научно-практической
конференции. Том I. Старый Оскол: Оскол-Информ, str. 215-220.
3. Kermeci, S. (2011). Angažovanost učenika u rekreaciji osnovnih škola Opštine Sečanj. Magistarski
rad, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd
4. Kermeci, S., Mitić, D. (2012).Спортско-рекреативне активности ученика основних школа
колониста и мештана општине Сечањ = Sports and recreation activities of colonists´children
and local residents´ children in the municipality of Sečanj. У: БОКАН, Божо (ур.), Радисављевић
Јанић, Снежана (ур.). Зборник радова. Београд: Факултет спорта и физичког васпитања,
стр. 149-153.
5. Mitić i sar. (2010). Angažovanost u rekreaciji građana Srbije. Istraživanje obavljeno za potrebe
Ministarstva omladine i sporta RS, FSFV Univerziteta u Beogradu
6. Mitić, D., Šefkušić, J. (2008). Cooperation of health system and sports in solving problems of
youth obesity ages 12 to 18 years. У: Sport and health: from theory to practice: abstract book.
Barcelona: IASFA., str. 52.
7. Mitić, D. (2009). Školský šoprt v Srbsku - skúsenosti a perspektívy = Školski sport u Srbiji iskustva i perspektive. У: Slovenský školský šport : podmienky - prognózy - rozvoj. Štrbské Pleso:
Ministerstvo školstva Slovenskej Republiky, str. 26-41.
8. Sallis, J., McKenzie, T. (1991). Physical education’s role in public health. Research Quarterly for
Exercise and Sport, 62, 124-137.
9. Sallis, J.F., Prochaska, J.J., Taylor, W.C. (2000). A review of correlates of physical activity of
children and adolescents. Medicine and Science and Sports and Exercise, 32, 963-975.
Tematski zbornik radova
241
Popović, S. Stojiljković, S., Đorđević-Nikić, M., Mitić, D.
UDK: 796.1.012.1:613.2
„FITNES IZAZOV“  PROGRAM VEŽBANJA I ISHRANE
KAO MODEL PODSTICANJA NA REDOVNO VEŽBANJE
Slaven Popović2, Stanimir Stojiljković1, Marina Đorđević-Nikić1, Dušan Mitić1
1
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
2
Fitnes centar „Wellness Land“, Beograd, Srbija
UVOD
Danas, kada tendencije savremenog načina života uključujući nedostatak kretanja i nezdravog
načina ishrane, uzimaju danak ostavljajući posledice na zdravlje čoveka i samim tim na povećanje
faktora rizika smrtnosti, mnogo značaja se pridaje očuvanju zdravlja i optimalne fizičke forme.
Aktivnosti aerobnog intenziteta 60 – 85% od maksimalne pulsne vrednosti u odnosu na godine starosti minimalno tri puta nedeljno po 40 minuta, značajno utiču na metabolizam lipida i lipoproteina i tako sprečavaju nagomilavanje masnoća i arterosklerozu, odnosno, sprečavaju koronarne
bolesti (Mitić, 2001., str. 16). Mera za umerenu fizičku aktivnost je potrošnja od oko 150 kalorija
dnevno, odnosno oko 1000 kalorija nedeljno kroz različite oblike aktivnosti (Mitić, 2001., str. 25).
Promene (adaptacije) u telesnoj kompoziciji koje nastaju kao rezultat fizičkog vežbanja, zavise
od mnogih međusobno povezanih faktora, a najznačajniji su: vrsta i oblik treninga, zastupljenost telesnih masti, uzrast, pol kao i genetski faktori. Smatra se da se efekti vežbanja manifestuju kroz duži
vremenski period (Đorđević-Nikić, 2002., str. 93)
Najbolji programi za korekciju telesnog sastava predstavljaju kombinaciju korigovane ishrane
i posebno programiranog vežbanja. Pod telesnim sastavom podrazumevamo relativnu zastupljenost
različitih konstitutivnih činilaca telesne mase čoveka. Fizičko vežbanje i sport, veoma su značajno
povezani sa telesnim sastavom. Pogrešno je tretirati telesni sastav kao komponentu fizičkih sposobnosti. Telesni sastav nije fizička sposobnost, ali se može menjati pod uticajem vežbanja. Takođe,
telesni sastav u dobroj meri utiče na ispoljavanje određenih fizičkih sposobnosti, te zbog toga predstavlja važan posredni pokazatelj nivoa fitnesa (Stojiljković i sar., 2005, str. 9). Telesni sastav se spontano menja pod uticajem vežbanja.
Danas se sve više koristi neka od varijanti BIA (bioelectrical impedance analysis) metode za
procenu telesnog sastava. BIA metoda je neinvazivna, brza, jednostavna i pouzdana metoda, primenljiva u terenskim uslovima. Kroz ljudski organizam se propušta struja male snage, koja nailazi
na različit otpor u zavisnosti od telesnog sastava. U odnosu na izmeren otpor aparat izračunava
telesni sastav. Postoji nekoliko generacija BIA aparata, od kojih najnoviji i najprecizniji izračunavaju količinu telesne masti (FM – fat mass), masu telesnih ćelija (BCM – body cell mass), vanćelijsku
masu (ECM – extra cellular mass), unutar-ćelijsku vodu (ICW – intra cellular water) i van-ćelijsku
vodu (ECV – extra cellular water), kao i još nekoliko izvedenih veličina (Stojiljković i sar., 2010, str.
165-166).
Jedan od ovakvih aparata novije generacije marke Tanita, korišćen je i u našem radu.
242
Proceedings of the Thematic Conference
„Fitnes izazov“ - program vežbanja i ishrane kao model podsticanja na redovno vežbanje
Povećanje aerobne izdržljivosti je praćeno smanjenjem podkožnog masnog tkiva dok je razvoj
snage najčešće praćen povećanjem mišićne mase, naročito ako za cilj imamo hipertrofiju mišića.
Ukoliko vežbanje specijalno programiramo i doziramo u cilju korekcije telesnog sastava i uz to kombinujemo odgovarajući režim ishrane, promene kvaliteta telesnog sastava mogu biti još značajnije.
Vežbanjem u kome se kombinuje dugotrajno upražnjavanje cikličnih aktivnosti umerenog intenziteta u cilju potrošnje kalorija i vežbi snage u cilju hipertrofije mišića, praćenih pravilnom ishranom u
kojoj ima dovoljno svih hranljivih materija a naročito proteina, moguće je postići smanjenje masnog
tkiva uz istovremeno povećanje mišićne mase.
Vežbanje u cilju smanjenja prekomerne telesne težine i masne komponente telesnog sastava,
uglavnom se bazira na korišćenju aerobnih aktivnosti, pre svega hodanja i trčanja, u kombinaciji sa
vežbama snage. Trčanje i hodanje su upravo i aktivnosti najčešće korišćene u cilju razvoja aerobne
izdržljivosti, koja je najznačajnija fizička sposobnost sa aspekta zdravlja (Stojiljković i sar. 2007.)
Iz tog razloga izabrali smo da i naš projekat bude u direktnoj vezi sa pomenutim. Projekat smo
sproveli pod nazivom Fitnes izazov u klubu WellnessLand u Beogradu.
Savremeni razvoj tržišta i konkurencija u fitnesu nalažu stalnu progresiju inovacija u ponudi.
Cilj modela “Fitnes izazov” bio je promocija novog Technogym velnes sistema u klubu WellnessLand
što bi za rezultat imalo njegovo prihvatanje među članovima kluba.
METOD
Izbačen je promotivni materijal i objavljen konkurs za prijavljivanje na fitnes izazov u trajanju
od sedam dana. Pravo da se prijave imali su svi aktivni članovi kluba čije članstvo obuhvata korišćenje fitnes zone kluba, bez obzira na pol i godine. Za najuspešnije su određene nagrade i to: za prvo
mesto šestomesečno, za drugo tromesečno i za treće mesečno članstvo u klubu. Takođe su određene
i utešne nagrade u vidu raznih vaučera.
Na konkurs se prijavilo 42 člana kluba oba pola, starosti od 26 do 58 godina.
Za potrebe kontrole merenja, testiranja, programiranja trenažnog procesa i praćenje rezultata
korišćen je wellness system.
Wellness System se koristi za dizajniranje individualnih programa vežbi po potrebama pojedinačnog korisnika na osnovu prethodno urađenih i zabeleženih testova, uz praćenje rada i realizacije
kako unutar kluba tako i van njega.
Wellness System podrazumeva sledeće, međusobno povezane komponente:
x “Wellness Mate”, merne uređaje za vođenje vežbi i merenje učinka na klasičnim spravama
za vežbanje.
x “Feed back point”, uređaj pomoću koga se na ulazu u klub preuzima unapred pripremljen
program, a po završetku rada u klubu, serveru predaju prikupljeni podaci o aktivnostima.
x “Wellness System Client”, PC računar trenera na kome se pripremaju pojedinačni treninzi.
x “Wellness System Server”, baza podataka sa kolekcijom upravljačkih programa.
x “Wellness Expert”, interaktivni multimedijalni kiosk namenjen za prikaz vežbi i vođenje
korisnika tokom rada.
x “Cardio upgrade kit”, deo kardio opreme namenjen za čitanje podataka sa TGS key-a i
automatsko konfigurisanje programa rada na kardio mašinama prema mogućnostima i
potrebama korisnika.
x “TGS key”, medij za prenošenje programa treninga i prikupljanje podataka o ostvarnom
učinku. Dobija se od kluba i poseduje ga svaki član.
Tematski zbornik radova
243
Popović, S. Stojiljković, S., Đorđević-Nikić, M., Mitić, D.
Pre početka trenažnog procesa svaki od prijavljenih kandidata prošao je proceduru koja obuhvata:
x Antropometrijsko merenje - merenje telesnog sastava na vagi
x merenje obima struka, nadkolenice i nadlaktice
x Fitnes test na traci (maksimalna potrošnja kiseonika u ml O2/min/kg)
x Maksimalni test snage (10 RM )
x Obuku za korišćenje velnes sistema
Prijavljeni članovi su podeljeni po polu, pa zatim u 3 grupe:
1. Do 30 godina
2. Od 30 do 50 godina
3. 50 i više godina
Nakon odrađenih merenja i testiranja svaki član je u odnosu na svoje potrebe raspoređen u
jednu od dve ponuđene grupe: redukcija telesne mase ili mišićna hipertrofija.
Kada su formirane grupe, pristupili smo izradi preporučenog režima ishrane svakom od učesnika u zavisnosti od individualnih potreba i cilja koji želimo postići.
Obzirom da su u našem projektu učestvovali rekreativci čiji način ishrane iz raznih razloga
nismo mogli da kontrolišemo i u potpunosti pratimo, nismo mogli da pristupimo programiranju
ishrane po principu određenog broja kalorija za svakog pojedinca ponaosob. Ono što smo mi činili
jeste konstantna edukacija učesnika o principima zdrave ishrane, kao i izrada i dodeljivanje preporučenih planova ishrane.
Na osnovu podele po grupama osmišljen je sistem bodovanja koji je naveden u tabeli 1.
Tabela 1. Sistem bodovanja po grupama
Sprovedeni projekat trajao je devet nedelja i obuhvatao je uvodna merenja i testiranja, kontrolna merenja i testiranja na svake tri nedelje, programiranje fizičke aktivnosti i konstantno praćenje
klijenata putem velnes sistema.
244
Proceedings of the Thematic Conference
„Fitnes izazov“ - program vežbanja i ishrane kao model podsticanja na redovno vežbanje
Pre početka fitnes izazova, održan je sastanak trenera na kome su dogovoreni svi detalji u vezi
sa tim koje će procedure biti sprovedene u radu sa klijentima. Na koji način ćemo vršiti merenja,
testiranja, programirati treninge i kontrolisati klijente. Prijavljeni klijenti su raspoređeni trenerima
koji će ih pratiti u narednih tri meseca.
Rezultati su praćeni na mesečnom nivou, što znači da smo imali tri kontrolna merenja, posle
prvog i drugog meseca i na kraju fitnes izazova po isteku trećeg meseca.
Procedura kontrolnih merenja je bila slična kao i na početku projekta, mereni su telesni sastav,
obimi i rađen test aerobne izdržljivosti. Iz dobijenih rezultata izvučene su vrednosti koje su uzete da
budu bodovane i unete su u tabelu.
Prva dva kontrolna merenja nisu bila obavezna i služila su učesnicima da vide koliki su pomak
napravili do tog trenutka i na kom mestu na tabeli se trenutno nalaze, što je još više rasplamsalo
atmosferu, pogotovo kod onih najviše uspešnih pošto je za svaki presek bilo urađeno bodovno stanje, a lista istaknuta na panou u klubu.
Treće i finalno merenje bilo je obavezno, jer je jedino ono bilo merodavno, pošto su te vrednosti upoređivane sa vrednostima sa početka izazova i na osnovu istih je, kao što je prikazano u tabeli
2, napravljen konačni presek bodova i proglašen pobednik.
Tabela 2. Finalni presek bodova po kategorijama bodovanja fitnes izazova
REZULTATI SA DISKUSIJOM
Posle tri meseca eksperimentalne primene modela javne evidencije evidentirali smo da je 11%
članova kluba prihvatilo „izazov“ i redovno učestvovalo u sprovođenju programa. Do kraja programa je učestvovalo 22 vežbača.
U tabeli 3 prikazani su rezultati antropometrijskih merenja na inicijalnom i finalnom merenju
grupe koja je radial na redukciji telesne mase, sa prosečnim poboljšanjima za svaku bodovanu vrednost. Možemo primetiti da su ispitanici u obimu struka izgubili prosečno 3.9 cm, u obimu nadkolenice 2.8 cm, u obimu nadlaktice 0.2 cm, procenat masti su smanjili za 1.4 %, dok su maksimalnu
potrošnju kiseonika popravili za 2.1 ml O2/min/kg.
Tematski zbornik radova
245
Popović, S. Stojiljković, S., Đorđević-Nikić, M., Mitić, D.
Tabela 3. Rezultati antropometrijskih merenja na inicijalnom I finalnom merenju
Obzirom da je projekat trajao 3 meseca možemo zaključiti da napredak i nije naročit, što možemo pripisati tome što se većina ispitanika nije pridržavala preporučenog režima ishrane, niti imala
optimalan broj treninga (3-5) nedeljno.
Kao što možemo videti u tabeli 4, vežbači koji su u kategoriji redukcija telesne težine završili
program do kraja, njih 17, u proseku su zabeležili poboljšanja od izgubljenih 4.1 cm u obimu struka;
3 cm u obimu nadkolenice; 0.8 cm u obimu nadlaktice; 2.2 % masne komponente telesnog sastava,
kao i poboljšanje VO2max za 3.8 ml O2/min/kg.
Tabela 4. Pojedinačna i prosečna poboljšanja zabeležena na finalnom merenju u grupi redukcija
telesne mase
246
Proceedings of the Thematic Conference
„Fitnes izazov“ - program vežbanja i ishrane kao model podsticanja na redovno vežbanje
U grupi koja je radila na mišićnoj hipertrofiji do kraja programa je ostalo 5 ispitanika koji su,
kao što vidimo u tabeli 5, u proseku zabeležili napredak od 1.8 cm u smanjenju obima struka; 1.6 cm
u povećanju obima nadkolenice; 0.9 cm u povećanju obima nadlaktice; 1,8 % smanjenja masne komponente telesnog sastava; kao i poboljšanje VO2max za 5.6 ml O2/min/kg. Danas, godinu dana nakon
sprovedenog projekta „Fitnes izazov“, 45% aktivnih klijenata kluba koristi Technogym velnes system.
Tabela 5. Pojedinačna i prosečna poboljšanja zabeležena na finalnom merenju u grupi mišićna
hipertrofija
Kod učesnika u našem projektu koji su bili u grupi redukcija telesne mase od inicijalnog do
finalnog merenje došlo je do statističkog povećanja maksimalne potrošnje kiseonika, smanjenja masne komponente telesnog sastava, obima struka, nadkolenice i nadlaktice, dok je kod onih koji su bili
u grupi mišićna hipertrofija takođe došlo do statističkih povećanja maksimalne potrošnje kiseonika,
zatim i obima nadkolenice i nadlaktice, smanjenja obima struka, kao i masne komponente telesnog
sastava.
Rezultete našeg istraživanja uporedili smo sa istraživanjima gde se uglavnom navode procentualne vrednosti masnog tkiva kod ispitanika, vrednost maksimalne potrošnje kiseonika i gde je isto
kao i kod nas primenjen eksperimentalni program vežbanja.
U cilju procene efekata rekreativnog treninga snage u teretani (2-5 puta nedeljno, najmanje
60 minuta) testirano je 7 zdravih žena, prosečne starosti 31 ± 8 godina (Makivić i sar., 2007.) Sve
ispitanice profesionalno se bave poslovima u kojima dominiraju sedanterne aktivnosti. Metodom
bioimpedance izmeren je procenat masne komponente telesnog sastava u vrednosti 22.29% (± 2.53),
što je za 9.21% manje nego u našem istraživanju (31.5% ± 7.6), što možemo pripisati većoj brojnosti
naše grupe, višem proseku godina naših ispitanika (39 ±7), kao i većoj učestalosti vežbanja i dužem
vežbačkom stažu ispitanica iz 2007.
U cilju utvrđivanja efekta šestonedeljnog programa trčanja na povećanje aerobne izdržljivosti kod 22 fizički aktivna muška ispitanika starosti 21 ± 1 godina (Stojiljković i sar. 2007) zabeležen
je napredak od 4.44 ml O2/min/kg od inicijalnog do finalnog merenja, što je za 2,3 ml više nego u
našem istraživanju. Ovu razliku možemo pripisati prvenstveno tome što je cilj istraživanja iz 2007.
bio direktno usmeren na razvijanje aerobne izdržljivosti kao i tome da je grupa ispitanika bila znatno
mlađa od naše.
Tematski zbornik radova
247
Popović, S. Stojiljković, S., Đorđević-Nikić, M., Mitić, D.
Jedanaest studenata muškog pola starosti 24 ± 1.7 godina (Stojiljković i sar. 2009.) testirano
je u cilju beleženja rezultata istraživanja efekata programiranog vežbanja (koje uključuje aerobne i
vežbe snage) u trajanju od 12 nedelja i ishrane sa dosta proteina i malo masti, na telesnu kompoziciju. Na inicijalnom merenju ispitanici su imali prosečno 23.84 ± 7.72 % masne komponente telesnog
sastava, dok su na finalnom zabeležili vrednost od 14.85 ± 3.25 %, što je za 8.99 % manje nego na
početku a za 6.8 % bolji rezultat nego na našem istraživanju. Poređenjem ovog istraživanja sa našim
možemo zaključiti važnost kvaliteta ishrane (koji je u našem istraživanju bilo nemoguće kontrolisati,
već je ostao na nivou preporuke) u cilju korekcije telesnog sastava.
Može se reći da je model „Fitnes izazov“ ostvario pozitivne efekte kod učesnika na polju poboljšanja strukture telesnog sastava i aerobne izdržljivosti iako su u pitanju bili rekreativci od kojih
mnogi nisu uspevali da vežbaju optimalan broj puta nedeljno, kao ni da se hrane po preporučenom
režimu ishrane. Takođe, ono što je nama bilo još bitnije jeste to da je naš projekat, kroz sistematizaciju bodovanja svakog odradjenog treninga uspeo da motiviše učesnike da redovno vežbaju i dokazao
im da uz upotrebu novog velnes sistema mogu da imaju kvalitetnu i konstantnu kontrolu trenažnog
procesa.
ZAKLJUČAK
Nakon završenog fitnes izazova, iako je iz raznih razloga određeni broj učesnika odustao, te
nam je na kraju od 42 učesnika do finala ostalo svega 22, možemo zaključiti da je efekat bio pozitivan
na poslovanje kluba jer su svi članovi obnovili svoje članarine i ostali u klubu, dok su neki uputli
i svoje prijatelje na našu adresu . Takođe smo se uverili u to da nam posedovanje velnes sistema
predstavlja jedan veliki korak napred u smislu poboljšanja usluge kluba, načina pristupa problemu
individue, lakšeg praćenja rada kijenata, kao i samom bavljenju klijentima i komunikaciji sa istima.
„Fitnes izazov“ kao model javne evidencije je postigao svoj osnovni marketinški efekat da vežbači u klubu prihvate novi Technogym velnes sistem koji nudi nove programske mogućnosti, viši nivo
usluga koje imaju i veću cenu od dosadašnjih programa, jer se zasniva na softverskom povezivanju
postojećih sprava i preporuka vežbanja.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status radno aktivne populacije R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
248
Proceedings of the Thematic Conference
„Fitnes izazov“ - program vežbanja i ishrane kao model podsticanja na redovno vežbanje
LITERATURA
1. Đorđević-Nikić, M. (2002). Ishrana sportista. Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja Univerzitet u
Beogradu, Beograd
2. Makivić, B., Đorđević-Nikić, M., Macura, M., Stojiljković, S. (2007). Zbornik radova, Međunarodna naučna konferencija „Fizička aktivnost i zdravlje“, Beograd: Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja,
Univerzitet u Beogradu.
3. Mitić, D. (2001). Rekreacija. Beograd: Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu.
4. Ostojić, S. M., Stojanović, M., Veljović, D., Stojanović, M. D., Međedović, B., Ahmetović, Z.
(2009). Fizička aktivnost i zdravlje. Fakultet za sport i turizam, Novi Sad
5. Stojiljković, S., Juhas, I., Mazić, S., Nešić, D. (2007). Efekti programa aerobnog trčanja na telesni
sastav. Zbornik radova, Međunarodna naučna konferencija „Fizička aktivnost i zdravlje“,
Beograd: Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu.
6. Stojiljković, S., Mazić, S., Đorđević-Nikić, M., Macura, M., Popović, D., Nešić, D. (2009). Influence
of individual programmed exercise and nutrition on the body composition of student population.
Proceedings, FISU Conference 25th Universiade, “The role of University sports in education and
society – a platform for change“, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu,
Beograd, 02-05.07.2009., str. 217-223.
7. Stojiljković, S., Mitić, D., Mandarić, S., Nešić, D. (2005). Fitnes. Beograd: Fakultet sporta i fizičkog
vaspitanja, Univerzitet u Beogradu.
8. Stojiljković, S., Obradović Z., Mitić, D., Macura, M. (2010). Telesni sastav vrhunskih srpskih
takmičara u bodibildingu. Zbornik radova, Međunarodna naučna konferencija Teorijski,
metodološki i metodički aspekti takmičenja i pripreme sportista, Univerzitet u Beogradu,
Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, str. 165-170.
9. www.technogym.rs
Tematski zbornik radova
249
Popovski, L., Nikovski, G.
UDK: 796.54(497.2)
VALORIZATION VALUATION OF SPORTS AND RECREATIONAL
ACTIVITIES OF THE MOUNTAIN “VODNO” ACCORDING
GEOGRAPHICAL CONDITIONS IN A GROUP OF MOUNTAINEERS
Luka Popovski¹, Goran Nikovski²
¹Sport Cancelor, Municipality Gjorče Petrov, Skopje, Republic of Macedonia
² University of Skopje, Faculty for physical culture, Skopje, Republic of Macedonia
INTRODUCTION
The return of people to the mountains is very vital because they are hiding the silence, which
is increasingly threatened as a result of modern lifestyles (Vasovic, 1968). Logical need for evaluation
of sports and recreational activities according to their effect on the dimensions of anthropological
status, especially because it is required by the current conditions of socio-economic development
(Naumovski et al., 1988).
To assess the suitability of geographical conditions for sports and recreational activities most
valued opinion of the respondents in terms of vegetation, orientation and slope of the terrain, the microclimatic conditions, fauna and natural terrain eligibility for sports and recreation (Čukić, 1996).
The subject of this research is the study of valuation and meaning or valorization sports and
recreational activities, based on geographical criteria, which are related to meeting the individual
needs of the population and development, the existence of sports and recreational tourism, mountain Vodno, and goals consist in determining the valuation and the importance of sports and recreational activities in mountain Vodno, in the opinion of the climbers mountaineering clubs in Skopje,
on the basis of geographical criteria. Considering the numerous relationships and relationships that
can appear determined to study the valorization of recreational activities, we expect each sports and
recreational activity, will have a different value and meaning (to be ranked differently), that will allocate groups of several activities that are highly ranked, average and low valorized.
METHOD OF WORK
For the purposes of this research are valorized 37 recreational activity, while assessing the
value and importance of sports and recreational activities, carry out 100 surveyed respondents and
mountaineers from mountaineering organizations in Skopje. These assessors evaluate sports and
recreational activities according to geographical criterion with grades on a scale of Likertov type.
Valuation and the importance of sports and recreational activities are given scores from 1 to 5. Given
grades surveyed group (assessors) for each sports activity calculated arithmetic environments, standard deviation and variance. Then, calculate standardized scores “Z” value for each evaluation visit
for every sport and recreational activity and calculated their average “Z”-values. These values represent projections of sports and recreational activities that have served their ranking. The method of
correlation between scores assessors and their average “Z” values checked relijability or objectivity
of the evaluation. The condition of the correlation coefficients for all 100 assessors show that evaluators objectively assessed sporting activities.
250
Proceedings of the Thematic Conference
Valorization (Valuation) of Sports and Recrea. Activ. of the Moun. “Vodno” Accor. Geograp. Cond. in a Group of Mountaineers
RESULTS
Presented evaluation or ranking sports activities with the appropriate “Z”-values in Table 1.
Based on the sizes of the “Z”-values from one sports activity, there was little separation of sporting
activity in the upper part of the table. Then we have a uniform distribution, as manifested from the
seventh to the last sporting activity. This shows that the mountain Vodno with its geographical position offers an opportunity for the development of almost all sports and recreational activities and
confirmed expectations that separated groups of several activities that are highly ranked, average
and low valorized.
Table 1. Valorization of sports activities according to geographical conditions
Sporting activities
hiking
mountain biking
cycling
paragliding
orientation running
sport climbing
alpinism
athletics
luge
parachuting
car-moto sport
shooting
aviation
judo
soccer
gymnastics
karate
table-tenis
basketball
tennis
volleyball
handball
Chess
skiing
freestyle wrestling
sport hunting
cross-country skiing
badminton
lifting
equestrian sports
boxing
pelivanstvo
fencing
hockey
ski jumps
bowling
swimming
Tematski zbornik radova
Average “Z”-values
1,14
1,13
1,00
0,99
0,94
0,85
0,72
0,31
0,22
0,22
0,13
0,09
0,08
0,04
0,02
-0,06
-0,07
-0,10
-0,10
-0,17
-0,19
-0,25
-0,26
-0,29
-0,30
-0,30
-0,31
-0,32
-0,35
-0,36
-0,39
-0,43
-0,55
-0,62
-0,71
-0,85
-0,90
251
Popovski, L., Nikovski, G.
DISCUSSION
The first part of Table 1. can single out a group of very highly evaluated sports activities
ranging from number 1 to number 7. It consists of: hiking, mountain biking, cycling, paragliding,
orientation running, sports climbing and alpinism. The differences between these recreational activities are quite small, it can be seen from the field values “Z”-values ranging from 1.14 to 0.72. This it
can be said that the valorization between these recreational activities is particularly homogeneous,
meaning that mountaineering with 1.14 and mountain biking 1.13, highest rank, are not sensitive to
higher evaluated than other recreational activity of this subgroup.
The high ranking of these recreational activities in relation to the other is objective and their
ranking is realistic. These sports activities are characterized by similar, but with such content and
form that is ideal for organizing and conducting in terms of geographical conditions offered by the
mountain Vodno as a natural potential.
This behavior in the valorization of this group sports activities is particularly logical and understandable. High rank mountaineering, mountain biking, cycling, paragliding, orientation running,
sports climbing and alpinism is normal and understandable, because these sports activities in their
scope, form and structure, as well as the conditions in which way: relief (slope of the ground) Weather enable load the body with various intensity can be adapted and programmed according to the
needs of each individual.
Valorization of the values of certain recreational activities as walks (98.14%), hiking (68.51%),
orientation running (64.81), are needed before people from urban areas. These contents are part of
the activities in nature and they can address both children and adults (Čukić, 1996).
In the next group of sports and recreational activities, is a larger group that according to their
«Z»-values ranging from 0.31 to -0.43 evaluated from 8 to 32 place, or sporting activity are evenly
placed and differences in sizes corresponding «Z»-values from one sports activity is not very noticeable. These activities can be said to be particularly real-evaluated because almost all sporting
activities are suitable for implementation in terms of geographical potential that the mountain water.
This group of activities are activities that progressively decline («Z»-values), ranging from athletics,
through almost all sports games to pelivaning
As the lowest evaluated or evaluated activities according to the geographical location of the
mountain water activities with average «Z»-values from -0.55 to -0.90, and these are: fencing, field
hockey ski jumps, bowling and swimming, these occupy the last five places in the valorization of
climbers this criterion. Determination evaluators low valorization of these sports activities, in favor
of their form and content, and probably they are in terms of geographical opportunities offered by
the mountain Vodno, but also because of their specificity and the conditions in which they are performed.
CONCLUSION
Valorizavijata sports and recreational activities in this research is performed arbitrary assessment. Arbitrary assessment is made according to estimates of 100 assessors climbers mountaineering clubs in Skopje and based on the given criterion by geographic features, it offers mountain Vodno as a natural and tourist potential. Based on the processed data obtained several conclusions that
can find application in further more efficient, more economical and faster development of sports
and recreational activities on the mountain Vodno.
In particular criterion to distinguish groups of several activities which are high, average and
low valorized.
As the highest evaluated or ranked sports and recreational activities can be distinguished
mountaineering, mountain biking, cycling, paragliding, orientation running, sports climbing and alpinism. According to achieving geographic features high-ranking sports recreational activities offer
252
Proceedings of the Thematic Conference
Valorization (Valuation) of Sports and Recrea. Activ. of the Moun. “Vodno” Accor. Geograp. Cond. in a Group of Mountaineers
the opportunity for inclusion as additional incentives that are attractive to visitors of Mount Vodno.
These sports activities in their scope, form and structure, as well as the conditions in which way:
relief (slope of the ground), weather, allow the organism load with various intensity which can be
adapted and programmed according to the needs of each individual.
REFERENCES
1. Naumovski, A., Matovski, S., Boev, G. (1988). Valorization of sports activities in the Socialist
Republic of Macedonia. Faculty of Physical Education, Skopje.
2. Naumovski, A., Matovski, S. (1988). Valorization of sports activities in Skopje. Faculty of Physical
Education, Skopje.
3. Panov, N. (1998). Travel Encyclopedia of the Republic of Macedonia. Skopje.
4. Panov, N., Shtetikj, S. (2008). Tourism geography. Skopje.
5. Savoski, M. (1987). Valorization of the natural resources of the region Rudoka for winter sports
and recreational activities. Ph.D. thesis, Faculty of Physical Education, Skopje.
6. Čukić, S. (1996). Valuation of natural resources for sports and recreational activities of the
National Park Tara. Ph.D. thesis, Faculty of Physical Education, Skopje.
Tematski zbornik radova
253
Kuna, D., Kovačević, J., Džajić, S.
UDK: 796.1.012.1-055-2
EFEKTI GRUPNOG PROGRAMA VJEŽBANJA NA MOTORIČKE
I FUNKCIONALNE SPOSOBNOSTI ŽENA
Danijela Kuna1, Josip Kovačević2, Sanjin Džajić3
1
Srednja škola “Kupres’’, Kupres, BiH
Fitness centar „Tomislavgrad“, Tomislavgrad, BiH
3
Srednja škola “Konjic“, Konjic, BiH
2
UVOD
Sve veći problem suvremenog načina života je nedostatak kretanja koji za posljedicu ima pojavu velikog broja pretile skupine stanovništva i izrazit je rizični čimbenik za pojavu različitih bolesti.
Drugi neizostavan čimbenik koji predstavlja veliki zdravstveni problem i sprječava normalno funkcioniranje ljudskog organizma je stres. Stoga, kako bi zadovoljio svoje potrebe za kretanjem i poboljšao opće stanje organizma, čovjek mora naučiti pravilno koristiti slobodno vrijeme i razviti pozitivne zdrave navike življenja. Najefikasniji i najprirodniji način u očuvanju i unaprjeđenja zdravlja
su programi sportske rekreacije čija je primarna uloga prevencija, ublažavanje i otklanjanje mnogih
zdravstvenih tegoba i smetnji. Primjenom planiranih i točno programiranih tjelesnih aktivnosti, prilagođenih karakterističnoj dobnoj i spolnoj skupini pojedinaca, učinkovito se stimulira mehanizam
regulacije rada pojedinih organa i sustava organizma u cjelini. Pozitivno se utječe na unaprjeđenje i
održavanje normalne funkcije specifičnih antropoloških karakteristika pojedinaca. Grupni programi tjelesnog vježbanja, zbog druženja, lakše socijalizacije ličnosti u društvu, te pozitivne energije
homogene sredine u kojoj se vježba, privlače sve veći broj vježbača, a osobito ženski dio populacije.
Među najpopularnijim i široko prihvaćenim grupnim programima vježbanja kod žena su programi
suvremene aerobike (Kuna, 2011.) Pozitivni učinci aerobike su mnogobrojni, a svoju svrhu imaju
u unaprjeđenju cjelokupnog psihofizičkog stanja i zdravlja organizma, a osobito aerobne izdržljivosti, te motoričkih sposobnosti koordinacije, fleksibilnosti, repetitivne jakosti i ravnoteže (Wang
GuoYong, 2004; Viskić-Štalec i sur. 2007; Sierra Leone, 2010; Kuna i sur., 2012), volumena i mase
tijela (Kraemer i sur. 2000; Hulya i sur. 2007; Vatansev i Cakmakci, 2010) te potkožnog masnog tkiva
(Mandarić, 2003; Sekulić i sur. 2003; Kostić i sur. 2006). U svijetu trenutno egzistiraju brojni programi suvremene aerobike, čiji se broj u želji da se pokrene i zaživi novi trend vježbanja, iz godine u godinu sve više povećava. Unatoč tome, do danas niti jedan program suvremene aerobike nije dostigao
i zadržao popularnost kao što je step aerobik. Glavna karakteristika step aerobika je upotreba klupice
u dužini 110 cm i visini 20 ± 5 cm, na koje se vježbač naizmjenično penje i silazi primjenjujući različite kretne strukture, povezane u smislenu cjelinu, uz zadani ritam glazbe i pod vodstvom stručnog
voditelja. Karakteristične kretnje i koraci step aerobika se izvode u različitim ravninama i različitom
vremenskom trajanju, a primjerene su svim vježbačima zdravog lokomotornog sustava, bez obzira
na dob, spol i trenažno stanje.
U kontekstu unaprjeđenja funkcionalnih i motoričkih sposobnosti, te kontrole volumena i
mase tijela, najčešće se spominje i sve veću popularnost poprima HIIT trening (High Intensity Interval Training) (Edge i sur., 2005). Koncept HIIT treninga je takav da se izmjenjuju kratkotrajni intervali monostrukturalne aktivnosti visokog intenziteta, sa manje intenzivnim intervalima aktivnog
254
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti grupnog programa vježbanja na motoričke i funkcionalne sposobnosti žena
oporavka, prilagođenih dobnoj, spolnoj i trenažnoj definiciji pojedinca. Može se primjenjivati kao
dio različitih programa grupnih oblika vježbanja, što vježbačima predstavlja veći izazov i motivaciju
tijekom treninga.
U skladu s navedenim, postavljen je cilj ovog istraživanja, a to je utvrđivanje efikasnosti step
aerobika i HIIT treninga na transformacije nekih motoričkih i funkcionalnih sposobnosti mladih
žena.
METODE RADA
Uzorak ispitanika su činile 22 mlade žene prosječne dobi od 27 godina, gdje je najmlađa imala
22, a najstarija 40 godina. Redovite su članice fitnes centra „Tomislavgrad“ u Tomislavgradu, a dragovoljno su pristale sudjelovati u ovome istraživanju.
Eksperimentalni program je trajao 12 tjedana, a radila su se 3 treninga tjedno u trajanju od 60
min, što je ukupno činilo 43 individualna treninga. Tijekom tjedna radila su se 2 sata step aerobike i
1 sat modificiranog HIIT treninga intervalnog trčanja. Sat step aerobike je počinjao zagrijavanjem i
istezanjem veće skupne mišića nogu (7-10 min). Uglavnom su se primjenjivali koraci malog utroška
energije, karakterističnih za step aerobik, te osnovne kretnje povezane u jednostavnu koreografiju
uz pratnju glazbe čiji se tempo kretao od 120-134 bpm. Zatim je slijedilo prvi dio glavnog dijela sata,
odnosno aerobni rad, koji je trajao ukupno 30 min uz pratnju glazbe čiji se tempo kretao od 122144 bpm. Prema točno definiranom i unaprijed planiranom metodičkom putu, od strane voditelja,
počevši od jednostavnih pokreta i koraka manjeg utroška energije (Tap, Basic, V-step, Knee Up, Kick,
Leg-curl, Lunge), pa sve do složenijih koraka većeg utroška energije (Basic turn, Repeater, Over The
Top, Cross over, Mambo, Cha-cha-cha, Box, Jumping jack), vježbačice su usvajale smislene cjeline
različitih i zabavnih koreografija. Sve koreografije su bile simetrične, sa ravnomjerno zastupljenim
koracima i opterećenjem nogu. Na kraju aerobnog rada izvodio se cooldown, odnosno, fiziološko
smirivanje kardiovaskularnog i respiratornog opterećenja organizma. U drugom dijelu glavnog sata,
uz pomoć različitih pomagala, slobodnih utega, traka, vijača, medicinskih lopti i vlastite težine, u
vremenskom periodu od 10 do 15 min, primjenjivale su se vježbe za jačanje mišića abdomena, leđa,
ruku i ramenog pojasa, prsa, nogu i glutealne regije. Na kraju sata, uz umirujuću glazbu i prigušena
svjetla, u vremenskom trajanju od 5-7 min, izvodile su se vježbe istezanja i opuštanja aktiviranih
mišića.
Koncept modificiranog HIIT treninga, koji se primjenjivao jednom tjedno bio je podijeljen na
uvodno - pripremni, dva glavna, te završni dio sata. Uvodni dio sata trajao je 10 min, a za zagrijavanje
organizma na predstojeće napore i zahtjeve treninga, radio se jednaki omjer naizmjenične kombinacije laganog trčanja i brzog hodanja, te na kraju sata, istezanje veće skupne mišića nogu. Pripremni
dio sata je trajao 10 - 15 min, a izvodili su se opće pripremne vježbe, s naglaskom na različite varijante čučnjeva i njihovih izdržaja, te vježbe za jačanje mišića abdomena i leđa. Prvi dio glavnog dijela
sata je trajao 15 - 20 min, a izvodilo se intervalno trčanje temeljeno na piramidalnim postavkama
faze opterećenja i oporavka. Drugi dio glavnog dijela sata je trajao 10 - 15 min, a radile su se vježbe za
jačanje mišića ruku, ramenog pojasa, prsa, abdomena i glutealne regije. Uvodno - pripremni i glavni
dijelovi treninga, izvodili su se uz pratnju odgovarajuće glazbe čija brzina se kretala od 110 do 130
bpm. U završnom dijelu treninga, koji je trajao oko 5 min, radile su se vježbe istezanja i opuštanja uz
pratnju umirujuće glazbe.
Uzorak varijabli su činili standardni testovi za procjenu nekih motoričkih i funkcionalnih sposobnosti. Za procjenu fleksibilnosti korišteni su testovi pretklon raznožno (MFLPRR); statička fleksibilnost ramena (MSFLR) i statička fleksibilnost trupa i vrata (MSFLTV). Za procjenu repetitivne
snage izmjereni su trbušnjaci s ograničenim pokretom (MPTOP) i sklekovi na koljenima (MSNK).
Statička snaga izmjerena je u testu izdržaj u čučnju uza zid (MIUČUZ). U cilju provere niova opće
koordinacije, upotrebljen je test 20 iskoraka s provlačenjem palice (M20IPP). Za procjenu aerobne
Tematski zbornik radova
255
Kuna, D., Kovačević, J., Džajić, S.
izdržljivosti korišten je višestupnjevani „Beep“ test (BEEP). Pouzdanost višečestičnih mjernih instrumenata utvrđena je Cronbach alpha koeficijentom. Normalitet distribucije mjernih instrumenata
utvrđen je Kolmogorov-Smirnovljevim testom. Razlike između mjerenja i grupa u inicijalnom i finalnom testiranju utvrđene su univarijatnom i multivarijatnom analizom varijance (ANOVA i MANOVA).
REZULTATI I DISKUSIJA
Tablica1. Deskriptivna statistika inicijalnog (IN) i finalnog (FIN) mjerenja (AS – aritmetička
sredina i SD – standardna devijacija); Univarijatne (ANOVA) i multivarijatne
(MANOVA) razlike između mjerenja (F test i p - nivo signifikantnosti).
INICIJALNO
FINALNO
Varijable
F
p
11,04
4,59
0,04*
51,84
16,25
1,16
0,29
7,81
47,41
8,86
6,39
0,02*
31,36
12,27
49,82
16,34
17,95
0,00**
MSNK (pon)
19,91
7,67
28,45
9,08
11,38
0,00**
MCUI (sec)
139,55
110,22
207,14
129,56
3,47
0,07
M20IPP 20 (sec)
30,82
3,61
26,18
5,95
9,77
0,00**
BEEP (sec)
213,50
60,61
291,59
113,14
8,14
0,01*
7,52
0,00**
AS
SD
AS
SD
MFLPRR (cm)
57,05
8,68
63,45
MSFR (cm)
46,82
14,63
MSFLTV (cm)
41,05
MPTOP (pon)
MANOVA IN-FIN
Wilks’ Lambda = 0,37
LEGENDA: Statistička značajnost razlika na nivou p<0,05*; Statistička značajnost razlika na nivou p<0,001**; MFLPRR
- pretklon raznožno; MSFR - statička fleksibilnost ramena; MSFLTV - statička fleksibilnost trupa i vrata; MPTOP pretklon trupa ograničenim pokretom, MSNK - sklekovi na koljenima; MCUI - izdržaj u čučnju; M20IPP 20 - 20 iskoraka
s provlačenjem palice BEEP - Beep test.
U obje točke mjerenja za vrijednost svih varijabli, pomoću K-S testa, utvrđena je normalna
distribucija rezultata, p > 0.20. Vrijednosti koeficijenta Cronbach Alpha su se kretale od 0.80 do 0.99,
što je potvrdilo dobru pouzdanost višečestičnih mjernih instrumenata za procjenu fleksibilnosti.
Dobivene vrijednosti osnovnih statističkih parametara ukazuju da je pod utjecajem eksperimentalnog programa došlo do pozitivnih promjena u svim izmjerenim testovima.
Testiranjem značajnosti razlika između aritmetičkih sredina inicijalnog i finalnog mjerenja ispitanica, u testovima za procjenu motoričkih i funkcionalnih sposobnosti, ustanovljena je statistički
značajna razlika uz Wilks’ Lambdu (0.37), F- test (7.52) na nivou od (p=0.00). Vrijednost u doprinosu
razlika aritmetičkih sredina primijenjenih testova ispitana je pomoću univarijatne analize varijance
(tablica 1).
Pod utjecajem tretmana, ispitanice su sa razini pogreške p<0.05 (tablica 1.), značajno unaprijedile rezultate u testovima: pretklon raznožno (MFLPRR), statička fleksibilnost trupa i vrata
(MSFLTV) i Beep testu (BEEP). Temeljem navedenog, može se konstatirati kako su ispitanice značajno unaprijedile svoju fleksibilnost i aerobnu izdržljivost. Dobiveni rezultati ovog rada su potvrdili činjenicu da je fleksibilnost motorička sposobnost u kojoj je pod utjecajem sustavnog treninga moguće
očekivati veliki napredak (Sekulić i Metikoš 2007; Kuna, 2012), te da se pomoću “malo” sustavnog
rada na fleksibilnosti, u kratkom vremenskom periodu može napraviti puno pozitivnih promjena.
Naime, na kraju svakog treninga, oko 6 minuta, izvodile su se vježbe za razvoj fleksibilnosti, što je
ukupno 216 minuta u periodu od 12 tjedana.
256
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti grupnog programa vježbanja na motoričke i funkcionalne sposobnosti žena
Pod utjecajem tretmana, ispitanice su značajno unaprijedile svoje rezultate u finalnom mjerenju Beep testa, primijenjenog radi procjene aerobne izdržljivosti (tablica 1). Eksperimentalni program vježbanja u trajanju od 12 tjedana s 3 treninga tjedno su činila 2 sata step aerobike i 1 sat
modificiranog HIIT treninga intervalnog trčanja. Obzirom da step aerobik spada u polistrukturalne
ciklične aktivnosti, pogodnih za razvoj aerobnih sposobnosti (Sekuluć, 2007; Kuna i sur. 2012), a
HIIT program predstavlja ujedinjenje kratkotrajnih intervala visokog aerobnog intenziteta s izmjenom manje intenzivnih intervala aktivnog oporavka monostrukturalne aktivnosti, omogućeni su
povoljni uvjeti za poboljšanje funkcionalnih sposobnosti organizma. To je i potvrdila vrijednost F
testa i statistički značajna razlika između mjerenja Beep testa (tablica 1), primijenjenog radi procjene
aerobne izdržljivosti.
Pod utjecajem eksperimentalnog programa vježbanja, ispitanice su značajno unaprijedile repetitivnu snagu. To su pokazali rezultati F testa i statističke značajnosti testova pretklon trupa ograničenim pokretom (MPTOP) i sklekovi na koljenima (MSNK) (tablica 1). Razlog tome treba tražiti u
činjenici što su se u drugom dijelu glavnog sata step aerobike, uz pomoć slobodnih utega, traka, vijača, medicinskih lopti i vlastite težine, te u pripremnom i u drugom dijelu glavnog sata HIIT treninga
primjenjivale vježbe za jačanje kompletne muskulature tijela. Uzimajući u obzir vrijeme u kojem se
unutar pojedinačnog treninga posvetilo razvoju i jačanju kompletne muskulature tijela, te vremenski period trajanja eksperimentalnog programa, ispitanice su sveukupno oko 8 sati izvodile različite
vježbe jačanja, što je u konačnici doprinijelo statistički značajnom poboljšanju rezultata testova za
procjenu repetitivne snage.
Na osnovu prikazanih rezultata F testa i statističke značajnosti (tablica 1), jasno se uočava kako
su ispitanice značajno unaprijedile svoje rezultate u testu za procjenu opće koordinacije 20 iskoraka
s provlačenjem palice (M20IPP 20). Programi suvremene aerobike funkcionalnog usmjerenja, sadrže
raznolike kretne strukture koje se u različitim kombinacijama ponavljaju veći broj puta. Doprinose
razvoju posebnog motoričkog programa koji omogućava osobi koja redovito trenira ekonomično
iskorištavanje velikog broja mišićnih grupa koje se lančano uključuju i isključuju. U testu za procjenu
opće koordinacije M20IPP 20, izmjenično uključivanje i usklađivanje velikog broja mišićnih grupa i
pokreta ima ključnu ulogu u doprinosu rezultata. Naizmjenično penjanje i spuštanje na step klupicu,
te vježbe u kojima su se izvodili različiti iskoraci i čučnjevi, zasigurno su utjecali na statistički značajno poboljšanje rezultata ispitanica u finalnom mjerenju navedenog testa, te poboljšanje koordinacije
općenito.
U skladu s navedenim, može se konstatirati kako je eksperimentalni program vježbanja, definiran specifičnim sadržajem po modelu kombinacije step aerobika i HIIT treninga, kod mladih žena,
rezultirao je velikim brojem statistički značajnih promjena u testiranim varijablama.
ZAKLJUČAK
Na osnovu dobivenih rezultata, može se zaključiti kako je primijenjeni model grupnog programa vježbanja, u kombinaciji step aerobike i HIIT treninga, utjecao na veliki broj pozitivnih transformacijskih efekata motoričkih i funkcionalnih sposobnosti mladih žena koje su bile uključene u
ovo istraživanje. Rezultat je to planiranog i sustavnog programa rada koji se odvijao pod vodstvom
stručne osobe. Vježbanje se odvijalo uz pratnju odgovarajuće glazbe, čime se uspješno zadržala motivacija i odgađala pojava umora ispitanica.
Praktična vrijednost ovog istraživanja vidljiva je u mogućnosti primjene novog, zabavnog i
učinkovitog programa grupnog oblika vježbanja. Postavljeni su temelji za njihovu daljnju reorganizaciju i intenzifikaciju sadržaja rada s ovom vrstom populacije, kao i pružanje novih kreativnih ideja
grupnog programa vježbanja.
Tematski zbornik radova
257
Kuna, D., Kovačević, J., Džajić, S.
LITERATURA
1. Edge, J., Bishop, D., Goodman, C. (2005). The effects of training intensity on muscle buffer
capacity in females. European Journal of Applied Physiology, 96, 97–105.
2. GuoYong, W. (2004). Effects of school aerobic exercise intervention on children’s health-related
physical fitness : a portuguese middle school case study. Doctoral dissertation, Portugal, Braga:
Universidade do Minho Instituto de Estudos da Criança
3. Kraemer, W. J., Keuning, M., N. A. Ratamess, J. S. Volek, M. Mccormick, J. A. Bush, B. C. Nindl,
S. E. Gordon, S. A. Mazzetti, R. U. Newton, A. L. Gómez, R. B. Wickham, M. R. Rubin, K.
Häkkinen. (2001). Resistance training combined with bench-step aerobics enhances women’s
health profile. Medicine and Science in Sports and Exercise, 33(2), 259-269.
4. Kuna, D. (2011). Efikasnost nastave tzk u kojoj se kao glavni sadržaj rada koristi suvremena
aerobika. IV Međunarodni simozij „Sport i zdravlje“, Tuzla, 314-317.
5. Kuna, D., Čular D., Džajić, S., (2012). Učinci primjene suvremenog aerobika u nastavi TZK.
U Andrijašević, Mirna; Jurakić, Danijel (Ed.). Međunarodna znanstveno-stručna konferencija
“Odgojni i zdravstveni aspekti sporta i rekreacije”. Križevci: Kineziološki fakultet Sveučilišta u
Zagrebu, Hrvatska, str. 151-156.
6. Rodríguez, P. L., Santonja, F.M., López-Mi, P.A., SáinzdeBaranda, P. (2008). Effect of physical
education stretching programme on sit-and-reach score in schoolchildren. Science & Sports, 23,
170–175.
7. Sekulić, D., Metikoš, D. (2007). Osnove transformacijskih postupaka u kineziologiji - Uvod u
Osnovne Kineziološke Transformacije. Sveučilište u Splitu, Split.
8. Sekulić, D., Rausavljević, N., Zenić, N. (2003). Changes in motor and morphological measures
of young women induced by the hi-lo and step aerobic dance programmes. Kinesiology, 35(1),
48-58.
9. Sekulić, D., Rausavljević, N., Zenić. N. (2003). Hanges in motor and morphological measures of
young women induced by the hi-lo and step aerobic dance programmes. Kinesiology, 34(1), 4858.
10. Viskić-Štalec, N., Štalec, J., Katić, R., Podrovac, Đ., Katović, D. (2007). The impact of dance-aerobics
training on the morpho-motor status in female high-schoolers. Collegium Antropologicum, 31,
259–266.
258
Proceedings of the Thematic Conference
Effects of a Group-Exercising Program on Motoric and Functional Ability Females
UDK: 796.1.012.1-055-2
EFFECTS OF A GROUPEXERCISING PROGRAM ON MOTORIC
AND FUNCTIONAL ABILITY FEMALES
Danijela Kuna1, Josip Kovačević2, Sanjin Džajić3
1
2
High school ‘’Kupres’’, Kupres, BiH
Fitness centar „Tomislavgrad“, Tomislavgrad, BiH
3
High school „Konjic“, Konjic, BiH
INTRODUCTION
The increasing problem of the contemporary way of living is a lack of movement which
results in the appearance of a great number of obese people and is an outstanding risk factor for
the appearance of many different disorders. The other unavoidable factor which is a huge health
problem and prevents normal function of human organism is stress. Therefore, in order to fulfill his
needs for movement and improve the general state of organism, a human being has to learn how to
use free time properly and to develop positive healthy habits of living. The most efficient and the
most natural way in maintaining and improving health are the programs of sports and recreations
with the prime task to prevent, ease and remove many health problems and disorders. Applying
the planned and properly programmed physical activities, adjusted to specific age and sex group
of individuals, mechanism of regulation of function of single organs and the system of the organism in general is effectively stimulated. These activities affect positively the improvement and
maintenance of normal function of specific anthroplological characteristics of an individual. Group
exercise programs, due to company , much easier socializing, positive energy of homogenous environment of the exercising site, attract the increasing number of exercisers and especially of
female population. The most popular and widely accepted group exercise programs with women are
the programs of contemporary aerobics (Kuna 2011). The positive effects of aerobics are numerous,
and its purpose is to improve the total psycho-physical condition and health of organism , especially
cardiovascular endurance , as well as motor abilities of coordination, flexibility, repetitive strenght
and balance (Wang GuoYong, 2004., Viskić-Štalec et al., 2007; Sierra Leone 2010; Kuna et al., 2012),
volume and body mass (Kraemer et al., 2000; Hulya et al., 2007; Vatansev and Cakmakci 2010) and
subcutaneous fatty tissue (Mandarić, 2003; Sekulić et al., 2003; Kostić et al., 2006). At the moment
there are numerous programs of contemporary aerobics in the world, and in order to start and popularize the new trend of exercises their number is getting bigger each year. However, not a single
program has reached and maintained its popularity so far as step aerobics. The main feature of step
aerobics is the usage of a bench 110 cm in lenght and 20 ±5 cm in height, on which a person gets on
and off alternately applying different moving structures, combined into a meaningful whole, with the
given rhythm of music in the background and under the leadership of a skilled leader.
Characteristic movements and steps of step aerobics are done at different levels and of different time duration, and are applicable to all exercisers of healthy locomotor system, regardless of the
age, sex and physical condition.
In the context of the improvement of functional and motor abilities as well as the control of
volume and body mass, HIIT training is getting more popular and is much discussed about (Edge i
Tematski zbornik radova
259
Kuna, D., Kovačević, J., Džajić, S.
et al., 2005.). The idea of HIIT training is the exchange of short intervals of high- intensity monostructural activities with less intensive intervals of active recovery, adjusted to age, sex and training
definition of an individual. It can be implemented as a part of different programs of group exercises,
which is a bigger challenge to exercisers and motivation for them during the training.
In conformity with the above stated, the aim of this research is set, and that is to establish
the efficiency of step aerobics and HIIT training on transformations of some motor and functional
abilities of young women.
METHOD
The sample of examinees consisted of 22 young women of approximately 27 years of age, with
the youngest who was 22, and the oldest was 40. They are regular members of the fitness center
„ Tomislavgrad“ in Tomislavgrad, and they agreed willingly to take part in this research.
The experimental program lasted 12 weeks, and there were 3 trainings a week of 60 minutes
of duration, which was in total 43 individual trainings. During the week there were 2 periods of step
aerobics and 1 period of modified HIIT training of the interval running. The period of step aerobics
started by warming and stretching the larger group of leg muscles (7-10 minutes). Mainly the steps
of little energy expenditurewere implemented, typical of step aerobics, and also the main moves
combined into a simple coreography with background music which pace was from 120-134 bpm.
Then there was the first part of the main period, namely aerobic exercise work, which lasted 30
minutes with the background music with the pace of 122-144 bpm. According to precisely defined
and in advance planned methodical route, by the help of a leader, starting with simple moves and
steps of less energy expenditure, to more complex steps of higher energy expenditure, the exercisers
adopted meaningful wholes of different and amusing coreographies. All the coreographies were
symetrical, with equally implemented steps and leg load. At the end of aerobic exercise work there
was cooldown, or biological settling of cardiovascular and respiratory load of organism. In the other
half of the main period , by means of different equipment, free weights, tapes, jumping rope, medicine balls, and own weighs, in the time period of 10 to 15 minutes, the exercises for building the
muscles of abdomen, back, arms and shoulder belt, chest, legs and gluteal region were implemented.
At the end of the period, with the calming music in the background and the dimmed lights, in the
time period of 5-7 minutes, the exercises of stretching and relaxation of activated muscles were done.
The idea of modified HIIT training, which was implemented once a week was divided into an
introductory-preparatory period, two main periods, and the final period. The introductory period
lasted 10 minutes, and for the warming the organism for the forthcoming efforts and demands of
the training, the equal ratio of alternate combination of slow running and fast walking was done,
and at the end of the class, the stretching of the larger group of leg muscles. The preparatory part of
the period lasted 10-15 minutes, and general preparatory exercises were done, with the emphasise
on the different variants of squats and their endurance, together with the exercises for building abdomen and back muscles.
The first part of the main period lasted 15-20 minutes, and interval running based on pyramid
thesis of load phase and recovery phase was done. The second part of the main period lasted 10-15
minutes, and the exercises for building muscles of arms, shoulder belt, chest, abdomen and gluteal
region were done. Introductory – preparatory part as well as the main parts of the training, were
done with the adequate background music with the speed of 110 to 130 bpm. In the final part of the
training, which lasted about 5 minutes, the exercises of stretching and relaxation with background
calming music were done.
The sample of variables consisted of standard tests for evaluation some motor and functional
abilities. For the evaluation of flexibility the following tests were done: lean forward leg stretched
(MFLPRR); static flexibility of shoulders (MSFLR) and static flexibility of body and neck (MSFLTV).
260
Proceedings of the Thematic Conference
Effects of a Group-Exercising Program on Motoric and Functional Ability Females
For the evaluation of repetitive strenght these are measured: sit-ups with the limited move
(MPTOP) and push-ups on knees (MSNK). Static strenght is measured in the test endurance in the
squatted position against the wall (MCUI). In order to check the level of general coordination,
the test 20 steps with barbell lunge (M20IPP) is used. For the evaluation of the aerobic endurance
more-levelled „Beep “test (BEEP) is used. The reliability of multi-particle measuring instruments is
established by Cronbach alpha coefficient. The normality of distribution of measuring instruments
is established by K-S test. The differences between measuring and the groups in the initial and final
testing are established by univariate analysis and multivariate analysis of variance (ANOVA and
MANOVA).
RESULTS AND DISCUSSION
Table 1. Descriptive statistics of initial (IN) and final (FIN) measuring (AS – arithmetic means
and SD – standard deviation); Univariate (ANOVA) and multivariate (MANOVA)
differences between measuring (F test and p-level of significance).
INITIAL
FINAL
Variables
F
p
11,04
4,59
0,04*
51,84
16,25
1,16
0,29
7,81
47,41
8,86
6,39
0,02*
31,36
12,27
49,82
16,34
17,95
0,00**
MSNK (pon)
19,91
7,67
28,45
9,08
11,38
0,00**
MCUI (sec)
139,55
110,22
207,14
129,56
3,47
0,07
M20IPP 20 (sec)
30,82
3,61
26,18
5,95
9,77
0,00**
BEEP (sec)
213,50
60,61
291,59
113,14
8,14
0,01*
7,52
0,00**
AS
SD
AS
SD
MFLPRR (cm)
57,05
8,68
63,45
MSFR (cm)
46,82
14,63
MSFLTV (cm)
41,05
MPTOP (pon)
MANOVA IN-FIN
Wilks’ Lambda = 0,37
KEY: Statistical importance of the differences at the p<0,05*; Statistical importance of the differences at the p<0,001**;
MFLPRR - lean forward leg stretched; MSFR – static flexibility of shoulders; MSFLTV- staticl flexibility of body and neck;
MPTOP – lean forward of the body limited by the movement; MSNK – push-up on the knees; MCUI – endurance in the
squatted position; M20IPP 20 – 20 steps with barbell lunge BEEP- Beep test.
At the both points of measurement for the value of all variables, by means of K-S test, normal
distribution of the results is established, p > 0,20. The values of the coefficient Cronbach Alpha
varied between 0,80 and 0,99, which proved well-known reliability of the multi- particle measuring
instruments for the evaluation of the flexibility. The given values of the basic statistical parameters
show that under the influence of the experimental programme the positive changes in all checked
tests have been reached.
Statistically important difference at the p<0,001 level between the arithmetic mean of the
initial and final measuring of the examinees, is established by means of the multivariant analysis
of the variance (MANOVA), in the tests for motor and functional ability evaluation (Table 1). The
value in the contribution of the arithmetic means differences of the applied tests is tested by means
of univariant analysis of the variance (ANOVA) (Table 1).
Being influenced by the treatment, the examinees have, at the level of mistake p<0,05 (Table
1), improved the results in the tests: lean forward legs stretched (MFLPRR), static flexibility of the
Tematski zbornik radova
261
Kuna, D., Kovačević, J., Džajić, S.
body and neck (MSFLTV) and Beep test (BEEP). Based on this, it is noticed that the examinees have
improved their flexibility and cardiovascular endurance significantly. The given results of this work
proved the fact that the flexibility is motor ability in which under the influence of the constant training a huge improvement can be expected (Sekulić and Metikoš 2007; Kuna et al 2012), as well as
by means of “little” methodical work on flexibility, in a very short time, a lot of positive changes can
be achieved. Namely, at the end of each training process, around 6 minutes, exercises for flexibility
development are done, which comes to 216 minutes in the period of 12 weeks.
Being influenced by the treatment, the examinees have improved significantly their results in
the final measurement of Beep test, applied in order to estimate cardiovascular endurance (Table 1).
Experimental program of exercises in the period of 12 weeks 3 training processes a week consisted
of 2 hours of step aerobics and 1 hour of modified HIIT training of the interval running. Since, step
aerobics is a cyclical activity, adequate for the development of the cardiovascular abilities (Sekulić
and Metikoš 2007; Kuna 2011), and HIIT program means the unification of the short intervals of
high aerobic intensity with the exchange of the less intensive intervals of the active revival of monostructural activity, the adequate conditions for the improvement of the functional ability of the
organism are enabled. The value of the F test proved that as well as the statistically important difference between the Beep test measuring (Table 1), applied in order to evaluate the aerobic endurance.
Being influenced by the experimental program of exercises, the examinees have improved
significantly their repetitive strength. The results of the F test proved that as well as the statistical
importance of the tests lean forward of the body limited by the movement (MPTOP) and push-up on
the knees (MSNK) (Table 1). The reason for this should be looked for in the fact that in the second
part of the main period of aerobics, by means of free weights, tapes, ropes, medicine balls and own
weight, as well as preparatory period and the other half of the main period of HIIT training, the exercises for building the complete muscular system of the body have been implemented. Taking into
account the time which was devoted within each single training to the development and the building
of the complete muscular system of the body, and the time period of the experimental program, the
examinees have all in all done different exercises for strengthening for 8 hours, which, finally, resulted in statistically significant improvement of the test results for the repetitive strength evaluation.
Based on the showed results of the F test and statistical importance (Table 1), it can be easily
noticed that the examinees have significantly improved their results in the test for the evaluation of
the common coordination of 20 steps with barbell lunge (M20IPP 20). The Programs of the contemporary aerobics of the functional direction, consist of the different movement structure which are repeated in different combinations several times. They contribute to the development of special motor
program which enables the person who trains regularly economical employment of the great number of muscle groups which are included and excluded in turns. In the test for the evaluation of the
common coordination (M20IPP 20), alternate inclusion and coordination of the great number of the
muscle groups and movements play an important role in the results contribution. Alternate climbing
the step chair and getting down the step chair, the exercises in which different steps and push-ups
were done, definitely influenced the statistically significant results improvement of the examinees in
the final measuring of the stated test, and the improvement of the coordination in general.
In conformity with the above stated, it can be said that experimental program of exercises, defined by specific content after the model of the combination of step aerobics and HIIT training, with
young ladies, resulted in a great number of statistically important changes in the tested variables.
The drawback of the conducted research is the non-existence of the control group of examinees for
the sake of comparison of the values of the given results.
262
Proceedings of the Thematic Conference
Effects of a Group-Exercising Program on Motoric and Functional Ability Females
CONCLUSION
Based on the given results, it can be concluded that the applied model of the group exercise
program, combination of step aerobics and HIIT training, influenced a great number of positive
transformational effects of motor and functional abilities of young ladies who were included in this
research. It is the result of the planned and methodical program of work under the supervision of a
skilled person. The exercises were done with the adequate music in the background, due to which
motivation was successfully kept and the tiredness of the examinees was postponed.
Practical value of this research is noticed in the possibility of implementation of new, amusing
and effective program of group exercises. The foundations are laid for their further reorganization
and intensification of the content of work with this sort of population, as well as for the offering of
new creative ideas of the group exercise program.
REFERENCES
1. Edge J, Bishop D, Goodman C. (2005). The effects of training intensity on muscle buffer capacity
in females. Eur J Appl Physiol 96: 97–105.
2. GuoYong Wang 2004, GuoYong W. (2004). Effects of school aerobic exercise intervention on
children’s health-related physical fitness : a portuguese middle school case study, Doctoral
dissertation, Portugal, Braga :Universidade do Minho Instituto de Estudos da Criança
3. Kraemer i sur. 2000. Kraemer, W. J, M. Keuning, N. A. ratamess, J. S. volek, M. mccormick, J.
A. bush, B. C. nindl, S. E. gordon, S. A. mazzetti, R. U. newton, A. L. gómez, R. B. wickham,
M. R. rubin, and k. häkkinen. (2001). Resistance training combined with bench-step aerobics
enhances women’s health profile. Med. Sci. Sports Exerc., Vol. 33, No. 2, pp. (259-269)
4. Kuna Danijela (2011). Efikasnost nastave tzk u kojoj se kao glavni sadržaj rada koristi suvremena
aerobika. IV Međunarodni simozij „Sport i zdravlje“, Tuzla, 314-317.
5. Kuna, D., Čular D., Džajić, S., (2012). Učinci primjene suvremenog aerobika u nastavi
TZK. Međunarodna znanstveno-stručna konferencija “Odgojni i zdravstveni aspekti sporta i
rekreacije”/Andrijašević, Mirna ; Jurakić, Danijel (ed). Križevci: Kineziološki fakultet Sveučilišta
u Zagrebu, Hrvatska, 151-156.
6. Rodríguez, P.L. Santonja, F.M. López-Mi, P.A. SáinzdeBaranda, P. (2008). YusteEffect of physical
education stretching programme on sit-and-reach score in schoolchildrenScience & Sports 23
(2008) 170–175.
7. Sekulić i Metikoš 2007 Sekulić, D., D. Metikoš (2007). Osnove transformacijskih postupaka u
kineziologiji - Uvod u Osnovne Kineziološke Transformacije. Sveučilište u Splitu
8. Sekulić, D., Rausavljević, N., Zenić, N. (2003). Changes in motor and morphological measures
of young women induced by the hi-lo and step aerobic dance programmes. Kinesiology 35 (1),
48-58.
9. Sekulić, Rausaljević i Zenić 2003. Sekulić, D. Rausavljević, N. Zenić. N. (2003). Hanges in motor
and morphological measures of young women induced by the hi-lo and step aerobic dance
programmes. Kinesiology, 34(1), Pages (48-58)
10. Viskić-Štalec, N. Štalec, J. Katić, R. Podrovac, Đ. Katović, D. (2007). The Impact of Dance-Aerobics
Training on the Morpho-Motor Status in Female High-Schoolers. Collegium Antropologicum,
Vol 31: 259–266.
Tematski zbornik radova
263
Jakovljević, V., Ljubojević, A.
UDK: 796.012.2-053.5
RAZLIKE U ISPOLJAVANJU SPOSOBNOSTI KOORDINACIJE
U ODNOSU NA POL, UZRAST I FIZIČKU AKTIVNOST
KOD DJECE MLAĐEG ŠKOLSKOG UZRASTA
Vladimir Jakovljević, Adriana Ljubojević
Univerzitet u Banjoj Luci, Fakultet fizičkog vaspitanja i sporta, Republika Srpska (BiH)
UVOD
Bazična motorička sposobnost koja još uvijek u velikoj mjeri privlači pažnju stručnjaka je koordinacija. Razlog leži u tome što rezultati istraživanja ove sposobnosti ne daju dovoljno podataka
na osnovu kojih bi se mogla smatrati dobro proučenom. Za nedovoljno proučavanje ove sposobnosti, odgovorno je nedovoljno poznavanje funkcionisanja mozga, pri čemu ni stručnjaci iz oblasti
neurologije nemaju konačne odgovore. Smatra se da na poboljšanje koordinacije, pored sazrijevanja
funkcija CNS-a, utiče i fizička aktivnost obogaćena raznovrsnim pokretima i kretnjama naročito u
senzitivnim periodima za njen razvoj. Da bi se došlo do određenih zaključaka vezanih za koordinaciju, ovaj rad je bio upućen na analizu standardizovanih testova za njenu procjenu. Odabrano je šest
testova koordinacije koji su analizirali većinu njenih manifestacija i to koordinacija ruku, koordinacija nogu, reorganizacija dinamičkog stereotipa i agilnost. Pokušala se objasniti razlika u rezultatima
koje su ispitanici postigli u ispoljavanju koordinacije odnosu na pol, bavljenje fizičkom aktivnošću i
uzrast ispitanika.
Problem istraživanja je analiza razlika u koordinaciji djece mlađeg školskog na osnovu rezultata različitih testova u odnosu na pol, uzrast i bavljenje fizičkom aktivnošću. Predmet istraživanja
je koordinacija kao jedna od slabije proučenih motoričkih sposobnosti. S obzirom na tretiranu problematiku rada, cilj je utvrđivanje postojanja razlika u postignutim rezultatima testova za procjenu
koordinacije kod djece mlađeg školskog uzrasta u odnosu na pol, uzrast i bavljenje fizičkom aktivnošću. Dobijeni rezultati olakšaće planiranje i programiranje nastave fizičkog vaspitanja, izbor
metoda i organizacionih oblika rada kod djece mlađeg školskog uzrasta. Poznavanje specifičnosti u
ispoljavanju koordinacije karakterističnih za pol, uzrast kao i bavljenje fizičkom aktivnošću olakšaće
odabir vježbi i aktivnosti na osnovu kojih se mogu najracionalnije i efektnije realizovati ciljevi i zadaci fizičkog vaspitanja.
METODE RADA
Metodološki rad spada u grupu transverzalnih, neeksperimentzalnih komparativnih istraživanja. Rad pripada grupi terenskih neeksperimentalnih istraživanja. U radu su korištene metode
teorijske analize koja je poslužila za proučavanje relevantnih pisanih izvora iz domena koordinacije
i deskriptivna metoda koja je imala za cilj da opiše i objasni veze između dobijenih rezultata, kao
i njihove međusobne odnose. Korištene su slijedeće istraživačke tehnike i njima odgovarajući instumenti: testiranje – testovi za procjenu odabranih oblika koordinacije; anketiranje – upitnik na
osnovu kojeg su sublimirane informacije o polu, uzrastu i fizičkoj aktivnosti. Instrumenti kojima
su ispitivane varijable su standardizovani motorički testovi koji zadovoljavaju potrebne metrijske
karakteristike (Metikoš i saradnici, 1989).
264
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike u ispoljavanju sposobnosti koordinacije u odnosu na pol, uzrast i fizičku aktivnost kod djece mlađeg šk. uzrasta
Uzorak ispitanika
Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 132 dijeteta mlađeg školskog uzrasta i to 86 ispitanika
muškog pola i 46 ispitanice ženskog pola. Starost ispitanika je bila od 9 godina (32 ispitanika) i 12
godina ± 6 mjeseci (100 ispitanika). Svi ispitanici su pripadnici osnovnih škola sa teritorije Republike
Srpske.
Uzorak varijabli
Uzorak kriterijske varijable čine: Pol (POL); da li se bavi fizičkom aktivnošću (TRENING);
uzrast ispitanika (UZRAST); Uzorak prediktorske varijable čine: vodjenje lopte rukom (MKAVLR);
slalom nogama sa dvije lopte (MKLSNL); provlačenje i preskakanje (MBKPOP); osmica sa saginjanjem (MAGOSS); poligon natraške (MREPOL); koraci u stranu (MAGKOS).
Opis testova
Upitnik kojim su prikupljeni podaci o polu, uzrastu i bavljenju fizičkom aktivnošću proveden
je u učionicama, a testiranje u sportskim salama pripadajućih škola. Sva testiranja su vršili profesori
fizičkog vaspitanja i sporta koji su prethodnio edukovani.
Metode obrade podataka
Podaci prikupljeni tokom istraživanja obrađeni su postupcima deskriptivne i komparativne
statistike. Za analizu osnovnih statističkih podataka i distribucije rezultata primjenjeni su deskriptivni parametri i to: aritmetička sredina, varijaciona širina, standardna devijacija, varijansa, mjere
asimetričnosti skewness i kurtosis. Kolmogorov-Smirnov test poslužio je za testiranje normaliteta
raspodjele svih rezultata, pri čemu je za normalnost raspodjele izvršena logaritamska transformacija
dobijenih podataka. Iz prostora komparativne statistike korištena je diskriminativna procedura testiranje razlika aritmetičkih sredina velikih nezavisnih uzoraka (t-test). Statistička obrada podataka
izvršena je primenom statističkog programa SPSS (verzija 11.0).
REZULTATI I DISKUSIJA
Tabela 1. Deskriptivna statistika rezultata testova za procjenu koordinacije kod ispitanika oba pola
muškarci
N
Rang
Min
Max
M
S. D.
Varianc
Skewne
Kurtosi
KS test
MKAVLR
86
1.63
2.26
3.88
2.81
0.32
0.10
0.86
0.70
0.10
MKLSNL
86
1.03
3.02
4.04
3.51
0.23
0.05
0.19
-0.02
0.40
MBKPOP
86
1.65
1.85
3.50
2.93
0.33
0.11
-0.05
-0.34
0.13
MAGOSS
86
0.78
3.24
4.02
3.59
0.15
0.02
0.60
1.15
0.06
MREPOL
86
1.42
2.20
3.62
2.80
0.36
0.13
0.52
-0.98
0.07
MAGKOS
86
1.23
2.36
3.59
2.99
0.25
0.06
0.24
-0.33
0.18
žene
N
Rang
Min
Max
M
S. D.
Varianc
Skewne
Kurtosi
KS test
MKAVLR
46
0.91
2.37
3.28
2.75
0.19
0.04
0.53
0.22
0.44
MKLSNL
46
0.87
3.20
4.07
3.64
0.18
0.03
0.27
-0.20
0.88
MBKPOP
46
0.98
2.46
3.44
2.99
0.28
0.08
-0.22
-1.12
0.59
MAGOSS
46
0.55
3.44
3.99
3.63
0.13
0.02
0.90
0.17
0.16
MREPOL
46
0.66
2.30
2.97
2.62
0.16
0.03
0.27
-0.62
0.79
MAGKOS
46
0.57
2.52
3.10
2.87
0.12
0.02
-0.75
0,45
0.44
Tematski zbornik radova
265
Jakovljević, V., Ljubojević, A.
U Tabeli 1 su prikazani rezultati deskriptivne statistike rezultata za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na pol. Prilikom analize razlika između maksimalnog i minimalnog ostvarenog
rezultata prema pojedinačnom testu, odnosno vrijednosti ranga kod svih ispitanika u odnosu na
pol, primjećene su veće vrijednosti kod ispitanika muškog pola. To govori o manjoj homogenosti u
odnosu na ostvarene rezultate u savladavanju testova kod muške populacije u odnosu na žensku.
Ispitanici muškog pola su pokazali manje prosječne vrijednosti u rezultatima testova slalom nogama
sa dvije lopte (MKLSNL), provlačenje i preskakanje (MBKPOP), osmica sa saginjanjem (MAGOSS),
što znači da su na ovim testovima ostvarili neznatno bolje rezultate od ispitanika ženskog pola.
Ispitanici ženskog pola su pokazali manje prosječne vrijednosti u rezultatima vodjenje lopte rukom
(MKAVLR), poligon natraške (MREPOL), koraci u stranu (MAGKOS) što znači da su na ovim testovima ostvarili bolje rezultate od ispitanika muškog pola. Mjera asimetričnosti Skewness (nagnutost
krive) kod oba pola pokazuju uglavnom rezultate pozitivnih vrijednosti koji govore u prilog tome da
su izuzeti testovi za procjenu koordinacije bili relativno lagani za ispitanike. Mjera asimetričnosti
Kurtosis (zaobljenost krive) takođe pokazuje rezultate pozitivnih i negativnih vrijednosti. Negativne
vrijednosti pokazuju odstupanje rezultata prema platikurtičnoj krivoj i veću raspršenost rezultata,
dok pozitivne vrijednosti pokazuju odstupanje prema leptokurtičnoj krivoj i grupisanje rezultata
oko aritmetičke sredine.
Tabela 2. Razlika između ispitanika u rezultatima testova za procjenu koordinacije u odnosu na
pol ispitanika
Test za
jednakost
varijanse
F-test
12.33
p
0.00
T-test za jednakost aritmetičkih sredina
t-test
Stepeni
slobode
p
Aritmetičk.
sredina
Standardna
greška
aritmetičke
sredine
95% interval
povjerenja razlike
Donji
Gornji
1.56
130.00
0.12
1.61
1.04
-0.44
3.66
1.89
128.82
0.06
1.61
0.85
-0.08
3.30
-3.20
130.00
0.00
-0.12
0.04
-0.20
-0.05
-3.42
110.25
0.00
-0.12
0.04
-0.20
-0.05
-1.02
130.00
0.31
-0.06
0.06
-0.17
0.06
-1.08
107.47
0.28
-0.06
0.05
-0.17
0.05
-1.67
130.00
0.10
-0.04
0.03
-0.10
0.01
-1.74
102.94
0.08
-0.04
0.03
-0.10
0.01
3.19
130.00
0.00
0.18
0.06
0.07
0.29
3.91
127.52
0.00
0.18
0.05
0.09
0.27
3.02
130.00
0.00
0.12
0.04
0.04
0.20
3.63
129.66
0.00
0.12
0.03
0.05
0.18
MKAVLR
1.01
0.32
MKLSNL
2.86
0.09
MBKPOP
0.00
0.99
MAGOSS
37.10
0.00
MREPOL
22.19
0.00
MAGKOS
U Tabeli 2 su prikazani rezultati komparativne statističke procedure analizirane T-testom. Na
osnovu vrijednosti značajnosti na nivou 0.05, može se vidjeti da se ispitanici u odnosu na pol razlikuju u tri od ukupno šest posmatranih testova. Razlika ne postoji u testovima vodjenje lopte rukom
(MKAVLR), provlačenje i preskakanje (MBKPOP) i osmica sa saginjanjem (MAGOSS). Nepostojanje statistički značajne razlike između rezultata na testu vodjenje lopte rukom (MKAVLR) može se
opravdati na osnovu slijedećih pretpostavki. Koordinacija se uslovno može podjeliti na koordinaciju
gornjih i donjih ekstremiteta, koordinacija tijela, spretnost i okretnost. Kako je ovaj test bio upućen
266
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike u ispoljavanju sposobnosti koordinacije u odnosu na pol, uzrast i fizičku aktivnost kod djece mlađeg šk. uzrasta
na analizu koordinacije gornjih ekstremiteta, može se zaključiti da pol ispitanika nije pokazao razliku u rezultatima ovog testa. Pretpostavlja se da sadržaji kretnih aktivnosti unutar časa fizičkog vaspitanja koja se provode kod oba pola, generalno, podjednako utiču na razvoj manuelne koordinacije.
Testovi provlačenje i preskakanje (MBKPOP) i osmica sa saginjanjem (MAGOSS) su manifestacije koordinacije cijelog tijela koje se odnose na sposobnost agilnosti odnosno brzinu promjene
pravca i visine kretanja. Poznato je da se dječaci i djevojčice u mlađem školskom uzrastu nalaze
na gotovo istom nivou razvoja brzine, koja, svakako, utiče na ispoljavanje agilnosti. Pretpostavlja
se da niko od ispitanika u odnosu na pol nije u prednosti što se tiče prirodnog razvoja brzine, te se
na osnovu toga može opravdati nepostojanje statistički značajnih ralika u rezultatima ostvarenim
na ovim testovima. Međutim, primjetna je statistički značajna razlika između dječaka i djevojčica
u ispoljavanju koordinacije donjih ekstremiteta (procjenjene kroz testove slalom nogama sa dvije
lopte MKLSNL i koraci u stranu MAGKOS). Rezultati iz Tabele 1. pokazuju da su ostvarene razlike
postignute u korist dječaka, odnosno da su dječaci u pomenutim testovima pokazali bolje rezultate
od djevojčica. Ako uzmemo u obzir da je „najomiljeniji“ sport današnjice, naročito kod muške populacije, fudbal koji se posebno upražnjava u slobodno vrijeme odnosno kroz igru, sasvim je očekivano
da su dječaci u tom smislu razvili veću koordinaciju donjih ekstremiteta. Praktikujući aktivnosti koje
su usmjerene na kaudalni dio tijela ne samo da utiče na jačanje mišića donjih ekstremiteta nego i na
ispoljavanje koordinativnih sposobnosti manipulacije sa nekim rekvizitom. Dalje, sposobnost reorganizacija dinamičkog stereotipa procjenjena kroz test poligon natraške (MREPOL) pokazuje statistički značajne razlike u ostvarenim rezultatima. Uvidom u rezultate srednjih vrijednosti za pomenuti test kod dječaka i djevojčica primjećuje se da su ostvarene razlike u korist djevojčica, odnosno
da su se djevojčice bolje snašle u zadacima koje se tiču kretnih struktura koje se izvode u prizemnim
položajima kretanjem unazad.
Tabela 3. Deskriptivna statistika rezultata testova za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na
fizičku aktivnost
sportisti
N
Rang
Min
Max
M
S. D.
Variance
Skewness
Kurtosis
KS test
MKAVLR
64
1.02
2.26
3.28
2.73
0.22
0.05
0.17
-0.03
0.68
MKLSNL
64
0.70
3.37
4.07
3.52
0.18
0.03
0.78
-0.26
0.37
MBKPOP
64
1.64
1.85
3.49
2.88
0.33
0.11
0.04
0.23
0.25
MAGOSS
64
0.62
3.40
4.02
3.60
0.14
0.02
1.15
0.82
0.05
MREPOL
64
0.82
2.20
3.02
2.64
0.19
0.04
0.05
-0.54
0.77
MAGKOS
64
0.78
2.43
3.21
2.91
0.13
0.02
-0.80
2.23
0.60
nesportisti
N
Rang
Min
Max
M
S. D.
Variance
Skewness
Kurtosis
KS test
MKAVLR
68
1.51
2.37
3.88
2.84
0.32
0.11
0.98
0.66
0.12
MKLSNL
68
0.94
3.02
3.96
3.49
0.23
0.06
0.10
-0.47
0.60
MBKPOP
68
1.00
2.50
3.50
3.03
0.29
0.08
-0.19
-1.37
0.14
MAGOSS
68
0.71
3.24
3.95
3.57
0.15
0.02
0.37
0.60
0.15
MREPOL
68
1.31
2.30
3.62
2.82
0.38
0.14
0.47
-1.32
0.06
MAGKOS
68
1.23
2.36
3.59
2.99
0.27
0.07
0.29
-0.85
0.17
U Tabeli 3 prikazani su rezultati deskriptivne statistike rezultata za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na bavljenje fizičkom aktivnošću. Komogorov-Smirnov testa (K-S test) upućuje
na normalnost raspodjele svih dobijenih rezultata. Posmatrajući numerički odnos rezultata sportista i nesportista (posmatran kroz vrijednosti aritmetičke sredine) primjećuje se da su bolji rezultati
Tematski zbornik radova
267
Jakovljević, V., Ljubojević, A.
sportista ostvareni kod četiri od šest posmatranih testova koordinacije. Primjećuje se da su bolji
rezultati u korist sportista u ispoljavanju koordinacije primjećeni kod testova vodjenje lopte rukom
(MKAVLR), provlačenje i preskakanje (MBKPOP), poligon natraške (MREPOL) i koraci u stranu
(MAGKOS). Postignute razlike u četiri navedena testa pokazuju da djeca koja se redovno bave fizičkom aktivnošću imaju bolje koordinativne sposobnosti, jer im fizička aktivnost, kroz raznovrsna
kretanja sigurno obogaćuje cjelokupnu motoriku.
Tabela 4. Razlika između ispitanika u rezultatima testova za procjenu koordinacije u odnosu na
bavljenje fizičkom aktivnošću
Test za
jednakost
varijanse
F-test
11.50
p
0.00
T-test za jednakost aritmetičkih sredina
t-test
Stepeni
slobode
p
Aritmetička
sredina
95% interval
povjerenja
razlike
Standardna
greška
aritmetičke
sredine
Donji
Gornji
2.20
130.00
0.03
0.11
0.05
0.01
0.20
2.22
118.48
0.03
0.11
0.05
0.01
0.20
-3.62
130.00
0.12
-0.13
0.04
-0.20
-0.06
-3.65
124.89
0.06
-0.13
0.04
-0.20
-0.06
2.79
130.00
0.01
0.15
0.05
0.04
0.26
2.78
126.10
0.01
0.15
0.05
0.04
0.26
-3.09
130.00
0.12
-0.08
0.02
-0.13
-0.03
-3.10
129.98
0.06
-0.08
0.02
-0.13
-0.03
3.45
130.00
0.00
0.18
0.05
0.08
0.29
3.51
100.62
0.00
0.18
0.05
0.08
0.28
2.16
130.00
0.03
0.08
0.04
0.01
0.16
2.20
99.17
0.03
0.08
0.04
0.01
0.16
MKAVLR
2.55
0.11
MKLSNL
0.00
0.95
MBKPOP
0.01
0.91
MAGOSS
51.70
0.00
MREPOL
44.03
0.00
MAGKOS
U Tabeli 4 su prikazani rezultati komparativne statističke procedure analizirane t-testom. Primjećene numeričke razlike u korist sportista iz Tabele 3., su se pokazale statistički značajnim u sva
četiri posmatrana testa koordinacije. Na osnovu vrijednosti značajnosti na nivou 0.05, zaključuje se
da se posmatrani ispitanici u odnosu na bavljenje fizičkom aktivnošću međusobno razlikuju u prikazu koordinativnih sposobnosti donjih ekstremiteta i sposobnobnosti reorganizacije dinamičkog
stereotipa, u odnosu na one ispitanike koji se ne bave fizičkom aktivnošću. Na osnovu ovih rezultata
može se zaključiti da bavljenje fizičkom aktivnošću predstavlja osnov za razliku u koordinaciji donjih ekstremiteta i sposobnobnosti reorganizacije dinamičkog stereotipa. U ovom periodu ljudskog
života, se smatra da bavljenje fizičkom aktivnošću ne utiče znatno na razvijanje koordinativnih sposobnosti, ali i ostale motorike, iz razloga što prirodni razvoj muskulature i organizma u cjelini ima
svoj put razvoja koja svaka jedinka mora da prođe.
268
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike u ispoljavanju sposobnosti koordinacije u odnosu na pol, uzrast i fizičku aktivnost kod djece mlađeg šk. uzrasta
Tabela 5. Deskriptivna statistika rezultata testova za procjenu koordinacije kod ispitanika u
odnosu na uzrast ( 9 i 12 godina starosti )
9 godina
N
Rang
Min
Max
M
S. D.
Variance
Skewness
Kurtosis
KS
test
MKAVLR
32
0.92
2.37
3.29
2.81
0.23
0.05
0.35
-0.14
0.84
MKLSNL
32
0.54
3.53
4.07
3.82
0.14
0.02
-0.29
-0.36
0.89
MBKPOP
32
1.64
1.85
3.49
3.06
0.32
0.10
-1.74
5.31
0.57
MAGOSS
32
0.52
3.50
4.02
3.77
0.14
0.02
-0.20
-0.73
0.92
MREPOL
32
0.72
2.38
3.09
2.74
0.19
0.04
-0.16
-0.86
0.96
MAGKOS
32
0.85
2.36
3.21
2.86
0.20
0.04
-0.67
0.74
12 godina
N
Rang
Min
Max
M
S. D.
Variance
Skewness
Kurtosis
MKAVLR
100
1.63
2.26
3.88
2.78
0.30
0.09
1.10
1.53
0.80
KS
test
0.07
MKLSNL
100
0.83
3.02
3.85
3.47
0.17
0.03
-0.50
0.65
0.06
MBKPOP
100
1.06
2.44
3.50
2.92
0.31
0.10
0.36
-1.31
0.05
MAGOSS
100
0.76
3.24
3.99
3.55
0.11
0.01
0.07
3.85
0.14
MREPOL
100
1.42
2.20
3.62
2.73
0.35
0.12
0.90
-0.43
0.05
MAGKOS
100
0.95
2.64
3.59
2.98
0.22
0.05
0.76
-0.20
0.05
U Tabeli 5 su prikazani rezultati deskriptivne statistike rezultata testova za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na uzrast. Posmatrajući rezultate srednjih vrijednosti kod oba uzrasta
primjećuje se da su, generalno, bolji rezultati ispoljavanja koordinativnih sposobnosti ostvareni kod
uzrasta od 12 godina. To je sasvim razumljivo ako uzmemo u obzir da se koordinacija manifestuje
kao „ispoljavanje većeg stepena plastičnosti nervnog sistema, koje karakterišu veliku mogućnost
adaptacije, rekonstrukcije i usavršavanja kretanja“ (Malacko i Rađo, 2004) što se u starijem uzrastu,
svakako, zbog zrelosti CNS-a očekuje.
Tabela 6. Razlika između ispitanika u rezultatima baterije testova za procjenu koordinacije u
odnosu na uzrast ispitanika ( 9 i 12 godina )
Test za
jednakost
varijanse
F-test
MKAVLR
MKLSNL
MBKPOP
MAGOSS
MREPOL
MAGKOS
2.80
2.35
2,07
15.36
15.49
4.87
Tematski zbornik radova
p
0.10
0.13
0,15
0.00
0.00
0.03
T-test za jednakost aritmetičkih sredina
t-test
Stepeni
slobode
p
Aritmetička
sredina
Standardna
greška
aritmetičke
sredine
95% interval
povjerenja razlike
Donji
Gornji
0.10
130.00
0.92
0.12
1.16
-2.18
2.42
0.13
80.00
0.90
0.12
0.94
-1.76
2.00
12.23
130.00
0.00
13.57
1.11
11.37
15.76
11.26
46.27
0.00
13.57
1.21
11.14
15.99
2.18
130.00
0.03
2.73
1.25
0.25
5.21
2.25
55.28
0.03
2.73
1.21
0.30
5.16
9.83
130.00
0.00
8.81
0.90
7.04
10.59
7.76
38.90
0.00
8.81
1.13
6.52
11.11
-0.60
130.00
0.55
-0.72
1.19
-3.08
1.64
-0.86
114.57
0.39
-0.72
0.84
-2.38
0.94
-2.55
130.00
0.01
-2.33
0.92
-4.14
-0.52
-3.06
75.68
0.00
-2.33
0.76
-3.85
-0.82
269
Jakovljević, V., Ljubojević, A.
U Tabeli 6 prikazani su rezultati komparativne statističke procedure analizirane T-testom.
Na osnovu vrijednosti značajnosti na nivou 0.05, može se vidjeti da se ispitanici u odnosu na uzrast
razlikuju u četiri od šest testova. Razlika ne postoji u testovima vodjenje lopte rukom (MKAVLR) i
poligon natraške (MREPOL). Pretpostavlja se da su na časovima fizičkog vaspitanja, ili uopšte, kod
mlađeg školskog uzrasta podjednako zastupljeni sadržaji koji razvijaju sposobnost manuelne koordinacije. Nepostojanje statistički značajne razlike između rezultata na testu poligon natraške (MREPOL), kod ispitanika u odnosu na uzrast, može se opravdati načinom izvođenja testa. Koordinacija
na ovom testu se procjenjuje na neuobičajan način, gdje dolazi do izražaja spretnost snalaženja u
novim uslovima izvođenja testa. Takođe, na treninzima kod većine sportova kretanja se vrše prema
naprijed, a rijetko prema nazad. Što znači da bi se trebalo više raditi na ovom vidu koordinacije, i na
treninzima i u školi.
ZAKLJUČAK
Na osnovu provedene analize razlika u ispoljavanju koordinacije u odnosu na pol, uzrast i
fizičku aktivnost kod djece mlađeg školskog uzrasta došlo se do interesantnih saznanja. Ispitanici
muškog pola su pokazali statistički bolje rezultate na testovima za procjenu koordinacije donjih
ekstremiteta što je sasvim razumljivo imajući u vidu strukturu kretnih zadataka koji dječaci najčešće
provode kroz sadržaje popularnih sportova. Ispitanici ženskog pola pokazuju statistički bolje rezultate u sposobnosti reorganizacije dinamičkog stereotipa odnosno kretanja na neubičajan način. Ovo
je sasvim očekivano ako se zna da djevojčice mlađeg školskog uzrasta uglavnom upražnjavaju igre u
kojima su zastupljene aktivnosti u kojima dominira estetika pokreta, a koje se manifestuju, između
ostalog, i kroz vještine savladavanja i orjentacije u prostoru. Rezultati pokazuju, takođe, da nema
statistički značajnih razlika u ispoljavanju sposobnosti koordinacije gornjih ekstremiteta i koordinacije cijelog tijela.
Analizirani rezultati testova za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na bavljenjem fizičkom aktivnošću doveli su do očekivanih zaključaka. Ispitanici koji se bave bilo kojom vrstom sportskih aktivnosti mlađeg školskog uzrasta ostvarili su bolje rezultate u ispoljavanju koordinacije ruku,
sposobnosti reorganizacije dinamičkog stereotipa, koordinacije cijelog tijela i agilnosti, a primjećene
razlike pokazale su se i statistički značajne. Sigurno da dodatna fizička aktivnost van časova fizičkog
vaspitanja, organizovana i vođenja pod stručnim nadzorom, dodatno oplemenjuje motoriku djece,
razvija i usavršava vještine i sposobnosti, a svakako podstiče pravilan rast i razvoj djece u ovom
ovom senzibilnom periodu.
Poznavanje razvojnih karakteristika pojedinih uzrasnih dobi, afinitete upražnjavanja kretnih
struktura prema polu, imajući u vidu individualno diferenciranje motoričkih sposobnosti koje su
uslovljene biološkim i hronološkim sazrijevanjem CNS-a, individualnim razlikama u broju i vrsti
naučenih kretanja i tako dalje, umnogome će pomoći nastavnicima i trenerima u planiranju i programiranju nastave fizičkog vaspitanja ili treninga, izboru nastavnih metoda i organizacionih oblika
rada, a naročito u odabiru vježbi na osnovu kojih se ralizuju ciljevi i zadaci fizičkog vaspitanja.
270
Proceedings of the Thematic Conference
Razlike u ispoljavanju sposobnosti koordinacije u odnosu na pol, uzrast i fizičku aktivnost kod djece mlađeg šk. uzrasta
LITERATURA
1. Bala, G. (1999). Struktura relacija motoričkih i kognitivnih dimenzija studenata fizičke kulture
pod nelinearnim modelom [Orginalni naučni rad]. Preuzeto 28. oktobra 2011.sahttp://www.
kinesis.co.rs/pdf/radovi_metodologija/redundantna_motorike_i_kognitivnih.pdf.
2. Batričević, D. (2008). Diskriminativna analiza motoričkih i funkcionalnih sposobnosti sportski
aktivnih i neaktivnih učenika [Izvorni znanstveni rad]. Preuzeto28.oktobra2011.sahttp://www.
sposci.com/PDFS/BR0101/SVEE/04%20CL%2010%20DB.pdf.
3. Cicović, B., Pelemiš, V. (2011). Kanoničke relacije morfoloških karakteristika i funkcionalnih
sposobnosti sa rezultatima koordinacije džudista [Orginalni naučni rad]. Preuzeto28. oktobra2011.
sahttp://www.ff vis.rs.ba/media/publikacije/radovi/2011/05/16/Cicovic_Pelemisi.pdf.
4. Horvatinović, S. (2008). Motoričke sposobnosti dojenčadi i djece u ranom djetinjstvu [Stručni
radovi izvan teme]. Preuzeto 28. oktobra 2011. sa http://www.hrks.hr/skole/17_ljetna_
skola/496-500.pdf.
5. Malacko, J. (2007). Relacije između varijabli voluminoznosti tijela I motoričkih sposobnosti kod
djevojčica osnovne škole. [Izvorni znanstveni rad]. Preuzeto 28. oktobra2011. sahttp://www.
actakin.com/PDFS/BR0102/SVEE/04%20CL%2013%20JM.pdf.
6. Malacko, J., Rađo, I., (2004). Tehnologija sporta i sportskog treninga. Univerzitet u Sarajevu.
Fakultet sporta i tjelesnog odgoja. str. 180
7. Markuš, D., Markuš, J. (2006). Utjecaj posebno programiranog treninga na promjene nekih
motoričkih sposobnosti članova gimnastičke sekcije. [Znanstveni radoviizvanteme].Preuzeto28.
oktobra2011. sahttp://bib.irb.hr/datoteka/575004.27.pdf.
8. Metikoš, D., Hofman, E., Prot, F., Pintar, Ž., Oreb, G. (1989). Mjerenje bazičnih motoričkih
dimenizja sportaša. Zagreb.
9. Nićin, Đ. (2000). Antropomotorika, Novi Sad, str. 167.
10. Rodić, N. (2010). Uticaj „sportske igraonice“ na motoričke sposobnosti dece predškolskog doba
[Izvorni naučni rad]. Preuzeto 28. oktobra 2011. sa www.pef.uns.ac.rs/index.php.
Tematski zbornik radova
271
Matić, M.
UDK: 796.012.1:612.766
UTICAJ RAZLIČITIH SPOLJAŠNJIH POVRATNIH INFORMACIJA
NA MOTORNO UČENJE
Milan Matić
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
UVOD
Sva motorna učenja koja čovek usvaja tokom života se procesuiraju pomoću unutrašnjih ili
spoljašnjih (augmented feedback) povratnih informacija. Spoljašnje povratne informacije se mogu
davati pre započinjanja motornog zadatka, tokom izvođenja i nakon njegovog završetka. Informacije
koje dobijamo preko različitih čula pre, tokom ili posle izvršavanja zadatka se nazivaju unutrašnjim
povratnim informacijama (intrinsic feedback). Unutrašnje povratne informacije se porede sa referencom korekcije. Takvo samodetektovanje greške se naziva subjektivno pojačanje (Adams 1971).
Informacije koje se dodaju unutrašnjim povratnim informacijama se nazivaju spoljašnje ili proširene
povratne informacije. Ove informacije se najčešće saopštavaju verbalnim putem. Bilodeau (1966)
smatra da su spoljašnje povratne informacije najvažnije varijable motornog učenja.
Osnovna podela spoljašnjih povratnih informacija prema Schmidt i Lee (2004) je na:
x Concurrent (informacije koje se dobijaju tokom izvođenja motornog zadatka), pr: brzina
na brzinomeru tokom vožnje.
x Terminal (informacije koje se dobijaju nakon izvođenja motornog zadatka), pr: ostvareni
rezultat nakon završene gimnastičke vežbe.
Najčešće vrste spoljašnjih povratnih informacija koje se koriste u eksperimentima motorne
kontrole su „znanje rezultata“ (KR) i „znanje izvođenja“ (KP). Znanje rezultata može biti specifično ili generalno. Znanje o izvođenju daje informacije o obrascu vršenja nekog pokreta, tj. korekciji
pokreta. Poslednjih godina prema teoretskim i praktičnim istraživanjima jedan od problema kojima
se motorna kontrola bavi je koja vrsta povratnih informacija omogućava najbrže motorno učenje i
najduže zadržavanje naučene motorne veštine (Konttinen, Mononen, Viitasalo, Mets 2004; Cirstea,
Levin 2007; Tzetzis, Votsis, Kourtessis 2008; Ranganathan, Newell 2009; Maslovat, Brunke, Chua,
Franks 2009).
272
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj različitih spoljašnjih povratnih informacija na motorno učenje
Tabela 1. Klasifikacija spoljašnjih povratnih informacija prema Schmidt i Lee (2004).
Nedovoljno se zna o efikasnosti povratnih informacija kod motornih zadataka različite složenosti. Schmidt i Lee (2004) navode da je neophodan još veliki broj istraživanja kako bi se utvrdila
relacija između složenosti motornog zadatka i efikasnosti povratnih informacija.
CILJ RADA
Cilj ovog istraživanja je određivanje spoljašnjih povratnih informacija koje omogućavaju najbrže motorno učenje i najduže zadržavanje naučene motorne veštine u zavisnosti od složenosti motornog zadatka kod zdravih osoba.
METOD
U radu je primenjen metod teorijske analize spoljašnjih povratnih informacija koje omogućavaju najbrže motorno učenje i najduže zadržavanje naučenog, deskriptivni i komparativni metod
istraživanja. Analizirana su i sistematizovana relevantna znanja iz oblasti motornog učenja koja su
interpretirana teorijskim putem, na osnovu čega je predložen inovativni pristup u primeni povratnih informacija koje će omogućiti najbrže motorno učenje i najduže zadržavanje naučene motorne
veštine.
REZULTATI SA DISKUSIJOM
U ranijim istraživanjima se smatralo da je (KR) esencijalno za motorno učenje (Thorndike,
1931). Adams (1971) naglašava važnost (KR) za stvaranje perceptualnog i memorijskog traga. Newell
(1974) navodi da je poboljšanje u motornom učenju brzo u prisustvu (KR) tokom vežbanja i da ova
vrsta povratnih informacija osigurava u velikoj meri zadržavanje naučene motorne veštine i bez
prisustva (KR), dok Salmoni i sar. (1984), tvorci (guidance hypothesis) smatraju da (KR) omogućava
dobro izvođenje motornog zadatka samo u njegovom prisustvu, dok u odsustvu dolazi do velikog
pogoršanja njegovog izvođenja.
Schmidt i Lee (2004) smatraju da su za osobe koje vežbaju neku novu motornu veštinu (sportisti) mnogo korisnije povratne informacije koje se odnose na strukturu izvođenja pokreta, „znanje
izvođenja“ (KP) nego „znanje rezultata“ (KR). Zbog čega se češće koriste povratne informacije (KR)
nego (KP) nekog motornog zadatka? Razlog je verovatno zato što se informacije koje se odnose na
(KR) mnogo lakše mere i preciznije je moguće utvrđivati napredak svakog pojedinca tokom nekoliko pokušaja (Schmidt i Lee 2004). Poslednjih godina sa razvojem sve sofisticiranije tehnologije
moguće je precizno snimati vršenje određenih pokreta, sprovoditi detaljnu i preciznu biomehaničTematski zbornik radova
273
Matić, M.
ku (kinematičku) analizu shema pokreta, što omogućava veću primenu povratnih informacija (KP).
Kernodle i Carlton (1992) su ispitivali uticaj povratnih informacija (KP) i (KR) na dužinu hica lopte
izbačene nedominantnom rukom. Učestvovalo je 48 ispitanika uzrasta od 15 do 40 godina koji su
imali iskustvo u bacanju lopte sa dominantnom rukom. Ispitanici su bili podeljeni u četiri grupe.
Sve grupe su izbačaj vršile zatvorenim očima. Ispitanici prve grupe su posle svakog izbačaja dobijali
povratne informacije (KR) dužine hica, druge video snimak tj. (KP) nakon svakog hica, treće pored
video snimka (KP) verbalnu instrukciju da obrate pažnju na kukove tokom faze bacanja lopte, četvrta
grupa je nakon izbačaja dobijala specifičnu informaciju korekcije greške (rotirajte kukove sa leva na
desno tokom izbačaja) i video snimak (KP).
Sl. 1. Poboljšanje dužine hica bacanja lopte tokom 5 sesija (Kernodle i Carlton 1992).
U navedenom istraživanju je najveći efekat učenja zapažen kod ispitanika koji su pored (KP)
dobijali i specifične informacije korekcije greške. Isti autori smatraju da je (KP) bolji od (KR) samo
ako je propraćen specifičnim informacijama korekcije greške kako bi se obratila pažnja na bitne i
ignorisali irelevantni detalji.
Kontitten i sar. (2004) su ispitivali uticaj zvučnih povratnih informacija (KP) i (KR) na preciznost pucanja iz stojećeg položaja u metu sa udaljenosti od 10 m. Ispitivano je 30 muškaraca iz
Finske Vojne škole uzrasta od 18 do 25 godina sa dominantnom desnom rukom i normalnim vidom.
Svi ispitanici su imali svakodnevne treninge pucanja u metu. Preciznost je merena sa Noptel ST2000 sistemom analize. Rezultat pucanja je definisan kao srednja vrednost rezultata od 30 pokušaja.
Ispitanici su randomizovani u jednu od 3 grupe. Prva grupa je dobijala (KP), druga (KR), treća je
kontrolna grupa. Prve dve grupe su pored svakodnevnih školskih treninga u toku 4 nedelje imale 11
treninga po 30 min. trajanja sa 40 pokušaja po treningu uz povratne informacije. Kontrolna grupa
nije imala dodatne treninge. U eksperimentu je rađen pretest, posttest nakon 4 nedelje treninga, test
retencije 1 (10 dana nakon posttesta) i test retencije 2 (40 dana nakon posttesta).
274
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj različitih spoljašnjih povratnih informacija na motorno učenje
Sl. 2. Rezultati pucanja 3 grupe sa različitim povratnim informacijama.
Sa isprekidanim linijama je označena kontrolna grupa i grupa koja je dobijala (KR)
pošto se broj ispitanika koji su učestvovali u testiranju smanjio u testu retencije.
Može se zaključiti da su spoljašnje povratne informacije (KP) efikasnije od (KR) kod motornog
učenja preciznosti pucanja sa udaljenosti 10 m od mete. Autori su mišljenja da je (KP) u ovom eksperimentu kod ispitanika podsticalo razvoj sposobnosti detekcije i korekcije grešaka obezbeđujući
informacije koji deo sheme motornog obrasca treba menjati kako bi se poboljšala preciznost.
Tzetzis i sar. (2008) su istraživali efekat vrste povratnih informacija na učenje preciznosti dve
vrste udaraca u badmintonu forehanda i backhanda (forehand je smatran lakim a backhand teškim
motoričkim zadatkom). Učestvovalo je 48 ispitanika uzrasta od 10 do 14 godina, sa 2 do 3 godine
iskustva, koji su randomizovani u 4 grupe (A, B, C, D kontrolna grupa). Testirana je stabilnost i preciznost izvođenja čistog forehanda i backhanda. Jedna strana badminton terena je podeljena na 4
dela. Ispitanik se kretao u tom delu terena udarajući čist forehand ili backhand. Analiza tehnike udaraca je vršena pomoću kamera (kinematička analiza udaraca). Na sredini drugog dela terena je stajao
igrač sa podignutim reketom. Ispitanik je trebao da prebaci mrežu i igrača sa podignutim reketom
(visine 2 m i 30 cm). U zavisnosti od polja koje je pogođeno dobijani su bodovi.
Sl. 3. Badminton test za forehand i backhand (Tzetzis i sar. 2008).
Prvo je rađen pretest, zatim 12 nedelja treniranja sa određenom vrstom povratnih informacija
i test retencije 2 nedelje kasnije. Pre svake trenažne sesije ispitanici su gledali tehnike profesionalnog
Tematski zbornik radova
275
Matić, M.
igrača. Kontrolna grupa je učestvovala u pretestu, posttestu i testu retencije i nije imala 12-to nedeljni trening. Cilj je bio istražiti uticaj efekta tri različite vrste povratnih informacija na učenje lakšeg
i težeg motoričkog zadatka (forehand i backhand u badmintonu). Grupa A je dobijala informacije i
instrukcije kako da poboljša tehniku udaraca, grupa B je dobijala informacije i instrukcije koje su se
odnosile na pravljenje greški tokom izvođenja, grupa C je dobijala informacije i instrukcije za poboljšanje tehnike i ispravljenja greški tokom udaraca.
Tabela 2. Deskriptivna statistika rezultata (Tsetzis i sar. 2008).
Može se zaključiti da su sve vrste povratnih informacija uticale na poboljšanje lakšeg zadatka,
dok je kod težeg zadatka najveće poboljšanje kod grupe C. Grupe A i B su imale statistički značajno
bolji rezultat u lakšem zadatku od grupe C i D, što se može protumačiti da je grupa C dobijala previše informacija za učenje lakog zadatka. Kod težeg zadatka je grupa C bila bolja od grupa A, B i D.
Kod lakih zadataka su dovoljne instrukcije koje se odnose na poboljšanje tehnike udaraca ili korekcije grešaka koje se javljaju tokom udaraca za poboljšanje učenja zadatka, dok kod težiš zadataka je
neophodno da budu prisutne obe vrste ovih povratnih informacija kako bi se zadatak bolje naučio.
Ranganathan i Newell (2009) su ispitivali uticaj spoljašnjih povratnih informacija na varijabilnost motornog zadatka. Da bi ispitali varijabilnost u preciznosti proizvodnje sile između ispitanika i
stepenima slobode korišćen je motorni zadatak u kome je cilj razviti silu od 10 N između dva kažiprsta. Cilj ove studije je ispitati uticaj različitih spoljašnjih povratnih informacija na učenje redundantnog zadatka sa dva stepena slobode. Ispitivano je 12 muškaraca i 12 žena uzrasta od 27 godina, SD
= 6 godina randomizovanih u jednu od četiri grupe. Broj muškaraca i žena je jednak u svakoj grupi.
Ispitanici su sedeli sa oslonjenim rukama i dlanovima na stolu kako bi se radio zadatak sa samo dva
stepena slobode. Između kažiprsta su imali dve ćelije opterećenja veličine 11 cm na kojima su trebali
da razviju silu od 10 N samo pomoću dva kažiprsta. Sve grupe su radile 8 blokova sa 60 pokušaja po
bloku. Prva grupa je primala (KR) obeležen na tabeli concurrent feedback, sve vreme su pratili porast
sile na ekranu u vidu stubičastog grafika koji se povećavao sa porastom sile i znali su kad su postigli
silu od 10 N. Druga grupa je primala iste povratne informacije kao i prethodna s tim što je znala da
nakon 8 blokova vežbanja će raditi isti zadatak bez znanja rezultata, označena je sa (ConFb test information). Treća grupa je dobijala informaciju o razvijenoj sili na kraju svakog pokušaja, bez praćenja
promene sile tokom izvođenja zadatka, označena je sa (100% Knowledge of results). Četvrta grupa je
276
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj različitih spoljašnjih povratnih informacija na motorno učenje
dobijala iste informacije kao i treća ali posle svakog drugog pokušaja, označena je sa (50% Knowledge of results). Porast sile su pratili na ekranu koji se nalazio ispred njih na 70 cm udaljenosti. Svaki
pokret je započinjan posle zvučnog signala. Nisu imali vremensko ograničenje za razvoj sile, jedino
je data instrukcija da pokret bude sa što manje oscilacija povećanja sile. Dobijeni rezultati pokazuju
da je kod prve grupe došlo do manjih apsolutnih |CE| i varijabilnih (VE) grešaka tokom akvizicije u
odnosu na ostale grupe, ali i do većih |CE| i (VE) grešaka u testu bez mogućnosti praćenja porasta
sile i znanja rezultata. Sa grafikona se vidi da druga grupa koja je primala (ConFb test information)
ima manje greške u odnosu na prvu grupu (ConFb), što je verovatno posledica razvoja i unutrašnjih
povratnih informacija a ne oslanjanje samo na dobijene rezultate sa ekrana monitora.
Sl. 4. Srednja apsolutna greška |CE| za četiri grupe tokom 8 blokova akvizicuje i testa bez dobijanja
spoljašnjih povratnih informacija (No knowledge of results test), Ranganathan i Newell (2009).
Sl. 5. Srednja varijabilna greška (VE) za četiri grupe tokom 8 blokova akvizicuje i testa bez dobijanja
spoljašnjih povratnih informacija (No knowledge of results test), Ranganathan i Newell (2009).
Tematski zbornik radova
277
Matić, M.
ZAKLJUČCI
Cilj ovog istraživanja je određivanje spoljašnjih povratnih informacija koje omogućavaju najbrže motorno učenje i najduže zadržavanje naučene motorne veštine u zavisnosti od složenosti motornog zadatka kod zdravih osoba.Iz analiziranih istraživanja se može zaključiti da sve vrste spoljašnjih povratnih informacija utiču na poboljšanje izvođenja složenijih ili jednostavnijih motornih
zadataka kod zdravih i bolesnih ispitanika ali ipak postoje značajne razlike u vrednostima poboljšanja. U svim navedenim studijama je dokazano da spoljašnje povratne informacije (KP) bolje utiču
na poboljšanje lakših i težiš motornih zadataka. U navedenim studijama se taj fenomen objašnjava
najčešće posledicom razvoja sopstvenog mehanizma detekcije i korekcije grešaka ispitanika nakon
primanja spoljašnjih informacija (KP). Razvojem tih mehanizama se dobijaju informacije sheme motornog obrasca, tj. koji deo sheme pokreta treba menjati kako bi se poboljšao rezultat u određenom
zadatku (preciznost, dužina hica...). Mišljenje autora Kernodla i Carltona (1992) da je (KP) bolji od
(KR) samo ako je propraćen specifičnim informacijama korekcije greške kako bi se obratila pažnja
na bitne i ignorisali irelevantni detalji je potvrđeno i kod autora Tzetzisa i sar. (2008) koji su utvrdili
da je za učenje težih motornih zadataka neophodno da se pored (KP) daju i instrukcije koje se odnose na korekciju grešaka tokom udaraca. Zaključci u ovom preglednom radu su izvedeni na osnovu
relativno malog broja studija koje su se bavile ovom problematikom. Potrebno je izvršiti još veliki
broj istraživanja kako bi preciznije utvrdili da li su prema novijim mišljenjima spoljašnje povratne
informacije (KP) zaista efikasnije za motorno učenje u odnosu na (KR), kod kojih motornih zadataka i ispitanika. Treba ispitati da li postoje i koje su to situacije (vrsta zadatka ili ispitanika) u kojima
dodatne spoljašnje informacije ne utiču na poboljšanje motornog zadatka, tj. suvišne su. Predlažem
da se ispituje uticaj različitih spoljašnjih povratnih informacija i na učenje složenijih motornih zadataka koji će pored preciznosti pokreta sadržati i druge motoričke veštine (različite vrste elemenata iz
sportske i ritmičke gimnastike, atletike...). Trebalo bi ispitivati uticaj različitih spoljašnjih informacija
i na druge ekstremitete a ne samo na ruku, iako ona ima jednu od najvećih reprezentacija na mozgu.
Da li je moguće i u kojoj meri umanjiti značaj Bernštajnove definicije “repetition without repetition”, kao posledica nedovoljne razvijenosti metričkih u odnosu na topološke karakteristike čoveka?
Određivanje ovih fenomena će doprineti bržem učenju motornih zadataka različitih vrsta sportista.
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status školske populacije R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
278
Proceedings of the Thematic Conference
Uticaj različitih spoljašnjih povratnih informacija na motorno učenje
LITERATURA
1. Adams, J.A. (1971). A closed-loop theory of motor learning. Journal of Motor Behavior, 3, 111150.
2. Bilodeau, I.M. (1966). Information feedback. In E.A. Bilodeau (ED.), Acqusition of skill (pp. 255296). New York: Academic Press.
3. Cirstea MC, Levin MF. (2007). Improvement of arm movement patterns and endpoint control
depends on type of feedback during practice in stroke survivors. Neurorehabilitation and Neural
Repair, 21(5), 398-411.
4. Kernodle, M.W., Carlton, L.G. (1992). Information feedback and the learning of multiple-degreeof-freedom activities. Journal of Motor Behavior, 24, 187-196.
5. Konttinen, N., Mononen, K., Viitasalo, J., Mets, T. (2004). The Effects of Augmented Auditory
Feedback on Psychomotor Skill Learning in Precision Shooting. Journal of Sport and Exercise
Psychology, 26, 306-316.
6. Maslovat, D., Brunke, KM., Chua, R., Franks, IM. (2009). Feedback effects on learning a novel
bimanual coordination pattern: support for the guidance hypothesis. Journal of Motor Behavior,
41(1), 45-54.
7. Newell, K.M. (1974). Knowledge of results and motor learning, Journal of Motor Behavior, 6,
235-244.
8. Ranganathan, R., Newell, K.M. (2009). Influence of augmented feedback on coordination
strategies. Journal of Motor Behavior, 41, 4, 317-330.
9. Salmoni, A.W., Schmidt, R.A., Walter, C.B. (1984). Knowledge of results and motor learning: A
review and critical reappraisal. Psychological Bulletin, 95, 355-386.
10. Schmidt, R.A., Lee, T.D. (1998). Motor Control and Learning: A Behavioural Emphasis. Third
edition. Champaugn, IL: Human Kinetics.
11. Schmidt, R.A., Lee, T.D. (2004). Motor Control and Learning: A Behavioural Emphasis. Fourth
edition. Champaugn, IL: Human Kinetics.
12. Thorndike, E. L. (1931). Human learning. Century psychology series., (pp. 3-15). The Century
Co, 206 pp.
13. Tzetzis G., Votsis E., Kourtessis T. (2008). The effect od different corrective feedback on the
outcome and self confidence of young athletes. Journal of Sports Science and Medicine, 7, 371378.
Tematski zbornik radova
279
Rajić, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Karišik, S.
UDK: 796.325.015.13-055-2:611.98
EFEKTI RAZLIČITE VRSTE TRENINGA
NA PARAMETRE IZOMETRIJSKOG GRADIJENTA MIŠIĆNE SILE
OPRUŽAČA NOGU KOD ODBOJKAŠICA
Branislav Rajić1, Milivoj Dopsaj2, Carlos Pablos Abella3, Siniša Karišik4
1
Facultat de Ciències de L’activitat Física y l’Esport, Universitat de Valencia, Spain
2
Univerzitet u Beogradu Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd, Srbija
3
Instituto de Ciencias de la Actividad Física y del Deporte-ICAFD,
Universidad Católica De Valencia, Spain
4
Univertitet Istočno Sarajevo, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Bosna i Hercegovina
UVOD
Vrhunsko dostignuće u modernoj odbojci zahteva od svakog igrača visok nivo fizičke, tehničke i taktičke pripremljenosti (Barnes et al., 2007; Da Silva et al., 2008; Rajić et al., 2004) sa ciljem da se
određeni elementi sportske igre sprovode u što je moguđe krađim vremenskim intervalima. Jedan od
najefikasnijih metoda razvoja eksplozivne mišićne sile je metod pliometrije koji se sastoji od saskoka
sa određenih visina i odskoka koji slede nakon toga, metod podizanja tereta srednjeg, submaksimalnog i maksimalnog intenziteta, kao i kombinacije pomenutih metoda (Da Silva et al., 2008; Jensen et
al., 2008; Marques et al., 2008; Rajić et al., 2008; Villarreal et al., 2011; Zatsiorky and Kraemer, 2006).
Najveći broj situacija u sportu zahtevaju veoma kratko vreme izvođenja pokreta uz submaksimalna i maksimalna mišićna naprezanja, pa se samim tim visoko sportsko dostignuće svakog sportiste zasniva na neuralnim adaptacijama sa ciljem da se pik sile datog pokreta sila realizuje do intervala
između 250 i 300 milisekundi od početka mišićne kontrakcije (Aagaard et al., 2002; Andersen et al.,
2007; Dopsaj, 2010; Holtermann et al., 2007; Khamoui et al., 2011; Rajić, 2004).
Efekti specifičnog treninga za razvoj eksplozivne mišićne sile imaju ogroman uticaj na poboljšanje kontraktilne sposobnosti kojom se sila razvija za što kraće vreme i to povećavajući vrednosti
sile realizovane na 30, 50, 100 i 200 milisekundi od početka mišićne kontrakcije (Aagaard et al., 2002;
Dopsaj, 2010; Jensen et al., 2008; Rajić et al., 2008).
Primarni cilj ovog istraživanja je da prikaže efekte dva različita modela treninga za razvoj izometrijskog gradijenta prirasta mišićne sile (eksplozivne mišićne sile) u odnosu na bazične, specifične
i specijalne parametre kod mišića opružača nogu (vremenski intervali od 100, 180, 250 milisekundi
od početka mišićne kontrakcije, kao i na 50% i 100% od maksimalne realizovane mišićne sile) koji se
mogu koristiti odbojci. Prvi model treninga predstavlja kombinaciju klasičnog odbojkaškog treninga
sa specijalno dizajniranim treningom u teretani, dok drugi model predstavlja klasični oblik treninga
u odbojci. Sekundarni cilj istraživanja je da definiše najdominantnije parametre koji mogu diskriminisati karakteristike izometrijskog gradijenta prirasta mišićne sile kod mišića opružača nogu u
odnosu na odbojkašice.
280
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti različite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta mišićne sile opružača nogu kod odbojkašica
METOD
Uzorak
U istraživanju je učestvovalo trideset i tri sportistkinje koje su bile podeljene u tri grupe: odbojkašice trenirane primenom specijalno dizajniranog treninga – kombinacija klasičnog odbojkaškog treninga i posebno dizajniranog trenažnog rada u teretani (GROUPSPEC) (N=12); odbojkašice
trenirane klasičnim pristupom odbojkaškog treninga bez dodatnog trenažnog rada u teretani (GROUPCLASSIC) (N=11); kontrolna grupa (N=20) koja se sastojala od studentkinja beogradkog univerziteta
(GROUPCONTROL). U skladu sa etičkim principima Univerziteta, pristanak sportistkinja ili staratelja
u pismenom obliku je dobijen pre početka realizacije istraživanja. Morfološki podaci ispitanica su
prikazani u Tabeli 1.
Tabela 1. Morfološke karakteristike ispitanica
GROUPSPEC
GROUPCLASSIC
GROUPCONTROL
MEAN
SD
cV%
MAX
MIN
Visina (mm)
1783.75
80.22
4.49
1860
1630
Težina (kg)
68.42
10.840
15.84
84.55
50.1
BMI (kg/m²)
21.42
2.22
10.38
25.24
18.56
Starost (years)
20.16
3.49
17.34
27
16
Visina (mm)
1770.83
50.88
2.87
1840
1670
Težina (kg)
64.51
5.66
8.78
73.25
55.8
BMI (kg/m²)
20.53
1.14
5.58
22.35
19.29
Starost (years)
15.66
0.94
6.01
17
14
Visina (mm)
1668.05
51.96
3.11
1720
1550
Težina (kg)
58.73
5.00
8.52
67.3
49.05
BMI (kg/m²)
23.78
18.34
21.10
1.51
7.15
starost (years)
22.5
3.25
14.45
27
18
Procedura testiranja
Testiranje je ralizovano pomoću hardversko-softverskog sistema (ProIng, Beograd) koji se sastoji od tenziometrijske dinamometara mernog osega do 7500N sa osetljivošću od 1.25N i analogno
digitalnog kovertora kojim su se beležili podaci F-t krive na frekvenciji od 100 KHz u posebnu bazu.
Svi testovi su realizovani u izometrijskim uslovima i obuhvatili su mišiće oružače u nogu i mišiće
opružače skočnog zgloba u standardizovanim testovnim uslovima (Dopsaj et al., 2001; Rajić et al.,
2008). Testiranje je realizovano na Policijskoj akademiji u Beogradu.
Tematski zbornik radova
281
Rajić, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Karišik, S.
Slika 1.Pozicija ispitanika tokom testa
“ Polučučanj”
Slika 2. Pozicija ispitanika tokom testa
“Podizanje na prste u sedećem položaju”
Testiranje karakteristika izometrijske F-t krive kod opružača nogu i opružača skočnog zgloba realizovano je nakon 5- minutnog individualnog zagrevanja a primenjena su po dva merenja za
svakog ispitanika, sa pauzom od 3 minuta između testova u skladu sa procedurom opisanom ranije
– Slike 1 i 2 (Dopsaj et al., 2001; Rajić et al., 2004, Rajić et al., 2008).
Trenažna procedura
Specijalan trenažni model koji je primenjen u ovom istraživanju je realizovan u okviru 4-nedeljnog mezociklusa tokom pripremnog perioda, podeljenog u 4 mikrociklusa u trajanju od 7 po
dana kao dodatak klasičnom odbojkaškom treningu je relizovan u u teretani. Sadržaj dodatnog treninažnog dela koji se realizovao u teretani je prikazan u Tabeli 2.
282
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti različite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta mišićne sile opružača nogu kod odbojkašica
Tabela 2. Primenjen model treninga specifično trenirane grupe odbojkašica
Uvodni deo treninga
Model primenjenog treninga
Glavni deo treninga
Osnovno I specifično zagrevanje, (trčanje
sa skokovima, zagrevanje za šipkom
težine 20 kg) ukupnog trajanja oko 15
minuta
Jedna serija zagrevanja sa
50% od 1RM, nakon toga
primena treninga iz tabele,
trajanje oko 30 minuta
Završni deo treninga
Opuštanje, istezanje, masaža
ili samomasaža, trajanje oko 10
minuta
Eksperimantalni deo doziranja treninga
1.trening
1. Čučanj sa tegom na ramenima, 3 x 6 ponavljanja, intenzitet 85- 90% od 1RM, serijska pauza 4 minuta
2. Sklekovi sa kolena, 3 x 10, pauza izmeću serija 2 minuta.
2. trening
1. Dinamični čučnjevi sa šipkom na ramenima, 3 x 8, intenzitet 80% od 1 RM, pauza izmešu serija 4
minuta
2. “Leđnjaci”, 5 x 20, pauza 1 minut.
3. “Trbšnjaci”, 5 x 20, pauza 1 minut između serija
3. trening
1. Čučanj sa tegom na ramenima, 2 x 3, intenzitet 95% od1 RM, pauza izmešu serija 5 minuta.
2. Polučučanj- skok sa šipkom na ramenima, 3 x 8, intenzitet 50 % od 1RM, serijska pauza 3 minuta.
3. Lat mašina, vučenje ispred glave, 3 x 10, pauza između serija 2 min.
4. trening
1. Cučanj sa tegom na ramenima, 2 x3, intenzitet 95% od 1 RM, serijska pauza 5 minuta.
2. Polučučanj- skok sa šipkom na ramenima, 3 x 6, intenzitet 50 % od 1RM, serijska pauza 3 minuta.
5. trening
1. Polučučanj- skok sa šipkom na ramenima, 2 x 8, intenzitet 70 % od 1RM, serijska pauza 3 min..
2. Imitacija skoka i izvođenja smeča, 2x 8, 2 minuta pauza između serija, 30 sekundi između skokova u
seriji.
3. “Leđnjaci”, 5 x 20, pauza između serija 2 minuta.
4. “Trbšnjaci”, 5 x 20, pauza 1 minut između serija
6. trening
1. Čučanj sa tegom na ramenima, 2 x 3, intenzitet 95% od1 RM, pauza izmešu serija 5 minuta.
2. Imitacija skoka i izvođenja smeča, 2x 8, 2 minuta pauza između serija, 30 sekundi između skokova u
seriji.
3. . “Leđnjaci”, 5 x 20, pauza između serija 2 minuta.
4. “Trbšnjaci”, 5 x 20, pauza 1 minut između serija.
7. trening
1. Saskog sa visine od 50cm i vertikalni odskok, 2 x 8, pauza između skokova 20 sec, serijska pauza 4
min.
2. Imitacija smeča iz 2-3 koraka zaleta, 2 x 8, pauza 20 sec u seriji, serijska pauza 4 min..
3. Bench press, 3 x 10 (20 kg), pauza 2 min.
4. Pull-over, 3 x10, (15kg), pauza 2 minuta.
8. trening
1. Saskok sa visine od 70cm i nakon toga vertiklani odskok, 2 x 8, 20 sec pauza u seriji, serijska pauza 4
min.
2. . Imitacija smeča iz 2-3 koraka zaleta, 2 x 10, pauza 20 sec u seriji, serijska pauza 4 min.
3. Lat mašina, vučenje ispred glave, 3 x 10, pauza 3 min.
4. “Leđnjaci”, 4 x 25, 2 min pauza
9. trening
1. Čučanj sa šipkom na ramenima, 2 x 3, intenzitet 95% od 1 RM, pauza 5 min..
2. Saskok sa visine od 75 cm i odskok, 2 x 10; pauza 30 sec između skokova, 6 minuta serijska pauza.
3. “Trbušnjaci” 5 x 20 (gornji), 5 x 20 (donji), pauza izmeđi serija 1 min.
10.
trening
1. Saskok sa visine od 75 cm i odskok, 2 x 10; pauza 30 sec između skokova, 6 minuta serijska pauza.
2. Saskok sa visine od 110 cm i odskok, 2 x 10; pauza 30 sec između skokova, 8 minuta serijska pauza.
3. Lat mašina, prednje vučenje, 3 x 12, pauza 2 minuta.
4. Hiperekstenzija leđa, 4 x 25, pauza 1 min.
11.
trening
1. Čučanj sa tegom na ramenima, 2 x 3, intenzitet 95% od 1 RM, pauza 5 mnuta.
2. Saskok sa visine od 75 cm I odskok, 2 x 10; pauza 30 sec između skokova, 6 minuta serijska pauza.
12th
session
1. Saskok sa visine od 75 cm i odskok, 2 x 10; pauza 30 sec između skokova, 6 minuta serijska pauza.
2. Saskok sa visine od 110 cm i odskok, 3x 10; pauza 30 sec između skokova, 8 minuta serijska pauza.
Tematski zbornik radova
283
Rajić, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Karišik, S.
Trenažni model koji je predstavljao klasični pristup treninga odbojkašica (GROUPCLASSIC) se
sastojao od vežbi snage, brzine i agilnosti imitirajući elemente odbojkaške igre. Nisu primenjivane
pliometrijske vežbe. Kontrolna grupa je realizovala fizičku aktivnost u obliku aerobika i sportskih
igara dva puta nedeljno.
Metod definisanja karakteristika izometrijske mišićne sile
Ovo istraživanje je obuhvatilo procedure testiranje u laboratorijskim uslovima sa tri grupe
ispitanika. Svi parametri su računati prema sledećoj formuli (Zatsiorsky & Kraemer, 2006; Dopsaj &
Ivanović, 2011):
RFDFmaxLEG= (FmaxLEG / tFmaxLEG) · 1000
Gde: RFDFmaxLEG - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača nogu
na bazičnom nivou, izražen u N/s; FmaxLEG - predstavlja maksimalnu mišićnu silu opružača nogu, izražen u N; tFmaxLEG - predstavlja vreme potrebno da se dostigne maksimalna mišićna sila, izražen u ms.
RFDFmaxCALF= (FmaxCALF / tFmaxCALF) · 1000
Gde: RFDFmaxCALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača
skočnog zgloba na bazičnom nivou, izražen u N/s; FmaxCALF - predstavlja maksimalnu mišićnu silu
opružača skočnog zgloba, izražen u N; tFmaxCALF - predstavlja vreme potrebno da se realizuje maksimalna mišićna sila, izražen u ms.
Specifični parametar izometrijskog gradijenta mišićne ja bio (Zatsiorsky and Kraemer, 2006;
Rajić et al., 2008; Kleinwotelterink et al., 2010):
RFD50%LEG= (F50%LEG / tF50%LEG) · 1000
Gde: RFD50%LEG – predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača nogu
na specifičnom nivou, izražen u N/s; F50%LEG - predstavlja 50% od maksimalne izometrijske sile mišića
opružača nogu, izražen u N; tF50%LEG - predstavlja vreme potrebno da bi se dostiglo 50% od maksimalne mišićne sile opružača nogu, izražen u ms.
RFD50%CALF= (F50%CALF / tF50%CALF) · 1000
Gde: RFD50%CALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača
skočnog zgloba na specifičnom nivou, izražen u N/s; F50%CALF predstavlja 50% maksimalne mišićne
sile opružača skočnog zgloba, izražen u N; tF50%CALF predstavlja vreme potrebno da se dostigne 50%
od maksimalne mišićne sile opružača skočnog zgloba, izraženo u ms.
Pored bazičnih i specifičnih parametara, analizirani su i sledeći specijalni parametri (Jensen et
al., 2008; Rajić et al., 2008; Khamoui et al., 2011):
RFD250msLEG= (F250msLEG / t250msLEG) · 1000
Gde: RFD250msLEG - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača
nogu ostvaren u vremenskom intervalu od 250 ms, izražen u N/s; F250msLEG predstavlja izometrijsku
mišićnu silu opružača nogu postignutu na 250 milisekundi od početka mišićne kontrakcije, izraženu
u N; t250msLEG predstavlja vremenski interval od 250 milisekundi.
284
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti različite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta mišićne sile opružača nogu kod odbojkašica
RFD250msCALF= (F250msCALF / t250msCALF) · 1000
Gde: RFD250msCALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača
skočnog zgloba ostvaren u vremenskom intervalu od 250 ms, izražen u N/s; F250msCALF - predstavlja
izometrijsku mišićnu silu opružača skočnog zgloba postignutu na 250 milisekundi od početka mišićne kontrakcije, izraženu u N; t250msCALF - predstavlja vremenski interval od 250 milisekundi.
RFD180msLEG= (F180msLEG / t180msLEG) · 1000
Gde: RFD180msLEG - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača nogu
ostvaren u vremenskom intervalu od 180 ms, izražen u N/s; F180msLEG - predstavlja izometrijsku mišićnu silu opružača nogu realizovanu na 180 milisekundi od početka mišićne kontrakcije, izraženu u N;
t180msLEG - predstavlja vremenski interval od 180 milisekundi.
RFD180msCALF= (F180msCALF / t180msCALF) · 1000
Gde: RFD180msCALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača
skočnog zgloba ostvaren u vremenskom intervalu od 100 ms, izražen u N/s; F180msCALF - predstavlja
izometrijsku mišićnu silu opružača skočnog zgloba realizovanu na 180 milisekundi od početka mišićne kontrakcije, izražen u N; t180msCALF - predstavlja vremenski interval od 180 milisekundi.
RFD100msLEG= (F100msLEG / t100msLEG) · 1000
Gde: RFD100msLEG - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača nogu
ostvaren u vremenskom intervalu od 100 ms, izražen u N/s; F100msLEG - predstavlja izometrijsku mišićnu silu opružača nogu realizovanu na 100 milisekundi od početka mišićne kontrakcije, izraženu u N;
t100msLEG - predstavlja vremenski interval od 100 milisekundi.
RFD100msCALF= (F100msCALF / t100msCALF) · 1000
Gde: RFD100msCALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta mišićne sile mišića opružača
skočnog zgloba ostvaren u vremenskom intervalu od 100 ms, izražen u N/s; F100msCALF - predstavlja
izometrijsku mišićnu silu opružača skočnog zgloba realizovanu na 100 milisekundi od početka mišićne kontrakcije, izraženu u N; t100msCALF - predstavlja vremenski interval od 100 milisekundi.
Statistika
Sve statističke procedure su urađene uz pomoć programa za statističku obradu SPSS za Windows (Release 17.0 - Standard Version, SPSS Inc., 1999). Deskriptivna statistika (Mean, SD, cV%,
Min, Max) je primenjena za opis uzorka ispitivanih varijabli (Hair et al., 1998). Analiza varijanse sa
više faktora MANOVA je primenjena kako bi se utvrdile razlike ispitivanih varijabli u odnosu na
tri grupe ispitanica. Analiza aritmetičkih sredina sa Bonferroni korekcijom je primenjena da bi se
utvrdile razlike između istih varijabli testiranih grupa. Kanonička diskriminativna analiza je primenjena kako bi se utvrdio efekat primenjenih tretmana na promene ispitivanih varijabli.
Tematski zbornik radova
285
Rajić, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Karišik, S.
REZULTATI
Deskriptivna statistika bazičnih, specifičnih i specijalnih parametara gradijenata mišićnih sila
opružača nogu i opružača skočnog zgloba je prikazana u Tabeli 3.
Tabela 3. Rezultati deskriptivne statistike bazičnih, specifičnih i specijalnih parametara
eksplozivne mišićne sile
Parametar
RFD100msLEG (N·s-1)
RFD180msLEG (N·s-1)
RFD250msLEG (N·s-1)
RFD50%LEG (N·s-1)
RFDFmaxLEG (N·s-1)
RFD100msCALF (N·s-1)
RFD180msCALF (N·s-1)
RFD250msCALF (N·s-1)
RFD50%CALF (N·s-1)
RFDFmaxCALF (N·s-1)
GROUPSPEC
GRUOPCLASSIC
GRUOPCONTROL
Test
Mean ± SD
Mean ± SD
Mean ± SD
Početni Test
3920.95 ± 1680.92
2778.58 ± 910.13
3687.45 ± 1882.73
Finalni Test
4362.69 ± 1633.53
2408.52 ± 848.62
3763.13 ± 1887.55
Početni Test
2929.10 ± 1333.58
2518.53 ± 1160.06
2813.20 ± 1643.86
Finalni Test
3372.37 ±1039.62
1799.54 ± 773.20
2874.32 ± 1676.49
Početni Test
11576.44 ± 3916.62
7810.73 ± 3907.60
2270.60 ± 990.25
Finalni Test
11577.37 ± 2864.39
6370.75 ± 2686.90
2260.35 ± 935.26
Početni Test
3932.10 ± 2497.75
2297.34 ± 1566.86
2907.72 ± 2139.80
Finalni Test
4889.51 ± 3454.43
1547.90 ± 989.46
3003.38 ± 2166.46
Početni Test
896.53 ± 437.24
561.31 ± 240.51
538.31 ± 260.79
Finalni Test
864.33 ± 285.02
331.84 ± 99.77
551.54 ± 204.91
Početni Test
5901.88 ± 2548.72
4289.63 ± 1988.44
7954.28 ± 2057.90
Finalni Test
7780.09 ± 2693.21
5459.52 ± 1975.71
8202.10 ± 1898.93
Početni Test
4910.25 ± 2056.20
3778.66 ± 2536.71
6005.96 ± 998.36
Finalni Test
6604.09 ± 2204.23
3957.44 ± 1056.51
6095.00 ± 859.20
Početni Test
4503.36 ± 1732.98
2628.35 ± 909.63
5366.57 ± 889.87
Finalni Test
5883.47 ± 1696.92
3526.14 ± 827.30
5430.80 ± 765.84
Početni Test
4940.56 ± 2101.51
3437.94 ± 3463.68
5664.98 ± 1508.01
Finalni Test
6845.53 ± 2522.07
3038.01 ± 1093.12
5919.77 ± 1429.64
Početni Test
1337.44 ± 520.94
370.16 ± 106.26
1349.69 ± 242.97
Finalni Test
1789.23 ± 736.72
814.33 ± 269.65
1354.76 ± 234.14
Analiza varijanse sa više faktora (MANOVA) je na opštem nivou dokazala postojanje generalne statistički značajne razlike između grupa na inicijalnom (Wilk’s Lambda = 0.044; F= 10.608;
p= 0.000) i finalnom merenju (Wilk’s Lambda = 0.032; F= 12.764; p= 0.000). Statistički značajne
razlike na parcijalnom nivou ostvarene su između GROUPSPEC i GROUPCLASSIC u slučaju varijabli
RFD100msLEG (p= 0.04); RFD180msLEG (p= 0.04); RFD50%LEG (p=0.01); RFDFmaxLEG (p=0.00); RFD180msCALF
(p=0.001); RFD250msCALF (p= 0.00); RFD50%CALF (p= 0.00) kao i RFDFmaxCALF (p= 0.00). Statistički značajne
razlike između GROUPSPEC i GROUPCONTROL su ostvarene u slučajevima sledeći varijabli: RFD250msLEG
(p=0.00); RFDFmaxLEG (p=0.001); RFD100msCALF (p=0.045); RFDFmaxCALF (p=0.02).
286
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti različite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta mišićne sile opružača nogu kod odbojkašica
GROUPspec Initial Test
GROUPspec Final Test
GROUPclass Initial Test
GROUPclass Final Test
GROUPcontrol Initial Test
GROUPcontrol Final Test
Centroid POSITION Initial vs Final TESTS
5.00
4.00
3.00
Function 2
2.00
1.00
-5.00
-4.00
-3.00
-2.00
0.00
-1.00
0.00
-1.00
1.00
2.00
3.00
4.00
5.00
-2.00
-3.00
-4.00
-5.00
Function 1
Grafikon1. Pozicije Centroida inicijalnog i finalnog merenja
Najznačajniji faktor prema kanoničkoj diskriminativnoj analizi funkcija koji definiše eksplozivnu mišićnu silu (izometrijski gradijent prirasta mišićne sile) inicijalnog i finalnog merenja je
RFD250msLEG. Drugi dominantni faktor inicijalnog merenja je RFDFmaxCALF, dok su drugi dominantni
faktori finalnog merenja podjednako RFDFmaxLEG i RFDFmaxCALF. Pozicije centroida inicijalnog i finalnog
merenja su prikazane na Grafikonu 1.
DISKUSIJA
Poboljšana sposobnost izvođenja vertikalnih odskoka se može očekivati kao rezultat kombinovanog treninga koji se sastoji od vežbi u pliometrijskom režimu rada i vežbi orijetisanih ka opštem
razvoju snage (Villarreal et al., 2011), bez obzira da li se trening primenjuje tokom pripremnog perioda (Rajić et al., 2008; Andersen et al., 2009; Da Silva et al., 2008) ili pak tokom takmičarskog perioda
(Marques et al., 2008).
Rezultati ovog istraživanja su pokazali da je razlika analiziranih varijabli izometrijskog gradijenta prirasta mišićne sile između grupa bila veća nakon primene četvoronedeljnog eksperimentalnog tretmana nego na inicijalnom merenju. GROUPSPEC je popravila eksplozivnost za 81.1% u slučaju
RFD100msLEG u odnosu na GROUPCLASSIC, i za 15.9% više u odnosu na kontrolnu grupu. RFD180msLEG
kod GROUPSPEC prevazišao je za 87.4% isti parameter kod GROUPCLASSIC, i viši je za 17.3% u odnosu
na GROUPCONTROL. RFD250msLEG kod GROUPSPEC prevazišao je za 81.7% isti parametar u odnosu na
GROUPCLASSIC, i za 512% u odnosu na isti parametar kod GROUPCONTROL. RFD50%LEG kod GROUPSPEC
prevazišao je za 316% isti parametar u odnosu na GROUPCLASS, isto kao što je prevazišao za 162%
isti parametar kod kontrolne grupe; RFDFmaxLEG kod GROUPSPEC bio je za 25.9% viši u odnosu na
GROUPCLASSIC, kao i za 56.8% viši u odnosu na GROUPCONTROL.
Dobijeni rezultati u ovom istraživanju su pokazali da je primenjeni kombinovani metod treninga povećao eksplozivnu mišićnu silu orpužača skočnog zgloba GROUPSPEC na nivou od 100 ms
od početka mišićne kontrakcije (31%), na nivou 180 ms ( 34%), na nivou 250 ms (30%), na nivou 50%
od maksimalne mišićne sile (38%) kao i maksimalnu eksplozivnu mišićnu silu (33%).
Rezultati predhodno publikovane stuje su pokazali da se izometrijski eksplozivni kapacitet
opružača nogu sportistkinja koje se takmiče u grupnim sportovima najbolje definiše vremenskim
intervalima od 180ms do 250ms, jer su to vremenski intervali u kojima se i ispoljavaju specifični
motorički zadaci (Rajić et al., 2008). Rezultati diskriminativne analize ove studije su pokazali da je je
parametar RFD250msLEG izdvojen kao dominantna varijabla inicijalnog i finalnog merenja, gde je nakon
primenjenog trenažnog modela utvrđeno poboljšanje eksploivnosti opružača nogu specijalno trenirane grupe za 87% prevazišla izmerenu ekplozivnost klasično treniranih odbojkašica.
Tematski zbornik radova
287
Rajić, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Karišik, S.
Dobijeni rezultati ovog istraživanja se poklapaju sa rezultatima drugih istraživanja i pokazuju
da se vremenski interval ispoljavanja mišićne sile do 250 ms može prihvatiti kao ključni vremenski
interval dominantno bitan za odbojku u kome se gradijent prirasta mišićne sile, odnosno eksplozivna
sila treba trenirati, pa i kontrolisati tj. testirati (Andersen et al., 2007; Zatsiorsky and Kraemer, 2006).
Napomena
Rad je deo Projekta „Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije” pod brojem III47015, a kao deo potprojekta “Efekti primenjene fizičke aktivnosti na lokomotorni, metabolički, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije” koji se finansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije – Ciklus naučnih projekata 2011-2014.
LITERATURA
1. Aagaard, P., Simonsen, E.B., Andersen, J.L., Magnusson, P., Dyhre-Poulsen, P. (2002). Increased
rate of force development and neural drive of human skeletal muscle following resistance
training. European Journal of Applied Physiology, 93, 1318-26.
2. Andersen, L.L., Larsson, B., Overgaard, H., Aagaard, P. (2007). Torque-velocity characteristics
and contractile rate of force development in elite badminton players. European Journal of Sports
Sciences, 7(3), 127-134.
3. Andersen, L.L., Andersen, J.L., Zebis, M.K., Aagaard, P. (2009). Early and late rate of force
development: differential adaptive response to resistance training? Scandinavian Journal of
Medicine Sciences in Sports, 20(1), 162-169.
4. Barnes, J.L., Schilling, B.K., Falvo, M.J., Weiss, L.W., Creasy, A., Fry, A.C. (2007). Relationship
of jumping and agility performance in female volleyball athletes. Journal of Strength and
Conditioning Research, 21(4), 1192-96.
5. Da Silva-Grigoletto, M.E., Gómez-Puerto, J.R., Viana-Montaner, B.H., Beas-Jiménez, J.B.,
Centeno-Prada, R., Melero, C, et all. (2008). Efecto de un mesociclo de fuerza máxima sobre la
fuerza, potencia y capacidad de salto en un equipo de voleibol de superliga. Revista Andaluza de
Medicina en Deporte., 1(2), 51-56.
6. Dopsaj M, Milošević M, Vučković G, Blagojević M. (2001). Metrological values of the test to
assess mechanical characteristics of maximal isometric voluntary knee extensors muscle force
from standing position. NBP-Journal of Police Academy, Belgrade, 6(2), 119-32.
7. Dopsaj M. (2010). Karakteristike F-t krive: analitički i dijagnistički značaj u sportu. (Characteristics
of the F- t curve: analythic and diagnostic importance in modern sport), Zbornik radova FIS
komunikacije, pp. 36- 51.
8. Dopsaj, M., Ivanović, J. (2011). The analysis of the reliability and factorial validity in the basic
characteristics of isometric F-t curve of the leg extensors in well trained Serbian males and
females. Measurement Science Review, 11(5), 165-72.
9. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., Black, W. (1998). Multivariate data analysis with readings
(Fifth Ed.). New Jersey: Prentince-Hall Internacional, Inc.
10. Holtermann, A., Roeleveld, K., Vereijken, B., Ettema, G. (2007). The effect of Rate of Force
Development on maximal force production: acute and training related aspects. European Journal
of Applied Physiology, 99, 605-611.
11. Jensen, P.L., Flanagan, E.P., Eben, W.P. (2008). Rate of Force Development and Peak Force during
plyometric exercise. Seoul, Korea: ISBS Conference, July 14-18, 2008.
12. Kawamori, N., Rossi, S.J., Justice, B.D., Haff, E., Pistilli, E.E., O’bryant, H.S., Stone, M., Haff, G.
(2003). Peak Force and Rate of Force Development during isometric and dynamic mid-thigh
288
Proceedings of the Thematic Conference
Efekti različite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta mišićne sile opružača nogu kod odbojkašica
clean pulls performed at various intensities. Journal of Strength and Conditioning Research,
20(3), 483-91.
13. Kleinwolterink, A., Moody, S., Mayhew, J. (2010). Effect of speed-jump training on volleyball
specific measurements skills in female athletes. Journal of Strength and Conditioning Research,
24, 1-10.
14. Khamoui, A.V., Brown, L.E., Nguyen, D., Uribe, B.P., Coburn, J.W., Noffal, G.J., Tran, T. (2011).
Relationship between Force-Time and Velocity-Time characteristics of dynamic and isometric
muscle actions. Journal of Strength and Conditioning Research, 25(1), 198-204.
15. Marques, M.C., Tillaar, R., Vescovi, J.D., González-Badillo, J.J. (2008). Changes in strength and
power performance in elite senior female professional volleyball players during the In-Season: A
case study. Journal of Strength and Conditioning Research, 22(4), 1147-55.
16. McLellan, C.P., Lovell, D.I., Gass, G.C. (2011). The role of Rate of Force Development on vertical
jump performance. Journal of Strength and Conditioning Research, 25(2), 379-85.
17. Rajic, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C. (2004). The influence of the combined method on the
development of the explosive strength in female volleyball players and on the isometric muscle
strength of different muscle groups. Facta Universitatis: Physical Education and Sport., 2(1),
1-12.
18. Rajic, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C. (2008). Basic and specific parameters of the explosive
strength of leg extensors in high trained Serbian female volleyball players: Characteristics of the
isometric force- time curve model. Serbian Journal of Sports Sciences, 2(1-4), 131-139.
19. Verkhoshansky, Y. (1999). Todo sobre el método pliométrico (All about plyometry). Editorial
Paidotribo, Barcelona, España.
20. Villarreal, E.S.S., Izquierdo, M., Gonzalez-Badillo, J.J. (2011). Enhancing jump performance
after combined vs. maximal power, heavy-resistance, and plyometric training alone. Journal of
Strength and Conditioning Research, 25 (12), 3274-81.
21. Zatsiorsky, V.M., Kraemer, W.J. (2006). Science and Practice of Strength Training (second edition).
Champaign: Human Kinetics.
Tematski zbornik radova
289
Ciulea, L., Bondoc Ionescu, D.
UDK: 796.325.052.24
THE INFLUENCE OF MODERN TECHNOLOGY
REGARDING EFFICIENCY OF SERVES
WITHIN THE VOLEYBALL GAME
Laura Ciulea, Dragos Ionescu Bondoc
Transylvania University Brasov, Romania
INTRODUCTION
The dynamics of the high performance voleyball game displays perceptible advantages effected into serves executed using a higher and more efficient technique which strives for maximum,
added by a physical and mental training corresponding the level of performance. The serve is to be
considered the “key” to triggering the chances in view of achieving positive results.
The use of modern technology is a constant preoccupation of the specialists, especially within
games at high level of performance. The analysis of all technical elements during the voleyball game,
with the help of the DATA-VOLLEY 2007 soft, leads to objective measures regarding efficiency of
the final result.
I started from the assumption that, by prompt statistical and mathematical analysis during the
voleyball game, the result of the game can be positively influenced.
The aim of the present study is of tracking the evolution within the performance of serves
throughout four important games during the senior feminine national championships, namely 4
return games of the players which perfom best the serve hit. I started with the premise according to
which the accomplished analysis during the game will lead to positive influences regarding the strategy of the game and of the individual training with emphasis on the serve. Altogehther I considered
that the mentioned analysis accomplished during the championship round will lead to reaching higher positive results during the return games.
The serve is the „sole element which is not influenced by the opponent. Unlike the other technical elements, the conditions for the execution of serve display big differences between workout
and competition, thus lots of repetitions are performed during the workouts in order to improve
this technical element, while the occurances of he situations in which consecutive serves are performed by the same player during the games are seldom.” (Barbolini and Coll., 1999, p.13)
The serve represents the main instrument to put the opponent on the hip, therefore it is considered a technique of attack. Its assimilation is easier accomplished than the asimilation of the other technical procedures, by generally using the global method, requiring only satisfactory physical
training (Bezault, p. 133).
An important role during the workout trainings for the improvement of the execution of the
serve belongs to the coach: “allow your players to experience gamelike situations in a practice setting
to give them necessary experience in dealing with the mental and physical aspects of the skill.” (Wise,
1999, p. 4, 5)
290
Proceedings of the Thematic Conference
The Influence of Modern Technology Regarding Efficiency of Serves within the Voleyball Game
The analysis of the the individual serve hit during the official games, as well as centralized
generation of the efficience of this technical and tactical action by using IT technology can influence
both the individual technical and tactical training process and the development of the result.
The use of the Data Volley application can modify the strategy of the game in short term. The
definite information offered by the statistician during, at the end of the set and subsequent to the
game, are very useful and can influence the main coach regarding the strategy during the games,
but also during the training process. The statistical analysis provides concrete, definite, percentage
data, both individual and reported to the whole team and, very important, to the development of the
opponent.
One of the most important analysis during a volleyball game is the analysis of the serve, as it
can decisively influence the development of the game. The opponent must be constantly taken by
surprise, therefore the player which performs the serve must constantly be informed regarding the
vulnerable areas of the opponent field, as well as regrading the opponents which are subject of defficitary forarm pass.
The DATTA VOLLEY application allows the coach to promptly and clearly define the aspects
within the opponent team, which gives the advantage of informing the players on the vulnerable
areas of the opponent team.
The use of Data Volley soft offers perspectives such as: acces, defficitary serves, serves which
led to attacks and serves which could not lead to attacks.
During the official games the soft generates intermediary, endset and endgame results, offering an exhaustive image in any moment of the game, which can change the strategy of the ongoing
development of the game or return game with the same team.
METHODS
The main method used was the statistical and mathematical method, as this method has great utility for the modern volleyball game. By using this method we could analyze and compare the
obtained results during the eight official games.
The subjects of the study are two volleyball palyers of CSU MEDICINA team: KATARINA JOVANOVIC (22 years old- secondary player) and ROXANA IVANOF (29 years old – middle hitter).
The sudy monitorized the evolution of the serve during the 8 games, 4 games and 4 return
games respectively during the Senior Feminine National Championship, edition 2011-2012 played
against: Stiinta Bacau, Unic Piatra Neamt, CSM Lugoj and Arges Pitesti.
In order to draw the statistics with the help of Data Volley 2007 application, a laptop was used
with the following characteristics: Microsoft® Windows®.
The statistics will help the analysis of both the game of the team and the game of the opponent
team, the next game can be prepared starting from the registered data, one of the strenghts of the
statistics being that it can anticipate the game of the opponent team. By using this method we could
depict how many serves were totally performed by the two players subject to the present sudy, how
many serves were misplaced, how many serves were finalized with direct target, out of how many
serves the opponent team could build up attack phases.
Another method to be used was the graphical one, because it allowed rapid and obvious visualization of the results obtained by the two players subject to the present study.
Tematski zbornik radova
291
Ciulea, L., Bondoc Ionescu, D.
RESULTS
1. CSU Medicina Tg-Mures – Stiinta Bacau, GAME – RETURN GAME
Table 1. Centralization of the serve hits during the game against Stiinta Bacau
GAME
Initials
Total
serves
Aces
Serves with bulding
up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
K. J
21
100
3
14.3
2
9,5
8
38.1
8
38.1
R.I.
9
100
1
4.8
0
0,0
3
14.3
5
23.8
Table 2. Centralization of the serve hits during the game against Stiinta Bacau
RETURN GAME
Initials
Total
serves
Aces
Serves with
bulding up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
K. J
23
100
5
21.7
1
4.3
7
30.4
10
43.4
R.I.
12
100
2
9.5
1
4.8
2
9.5
7
33.3
Table 3. Centralization of the serve hits during the games against Stiinta Bacau
GAME – RETURN GAME
Total
serves
Initials
Aces
Serves without
bulding up
attack
Game
Return
Game
Return
Game
Return
Game
Return
Game
Return
K. J
21
23
3
5
2
1
8
7
8
10
R.I.
9
12
1
2
0
1
3
2
5
7
Graph 1. Representing evolution of the player
Katarina Jovanovic during the game
Stiinta Bacau
292
Serves with
bulding up
attack
Errors
Graph 2. Representing evolution of R. I. during
the game against Stiinta Bacau
Proceedings of the Thematic Conference
The Influence of Modern Technology Regarding Efficiency of Serves within the Voleyball Game
2. CSU Medicina Tg-Mures – Unic Piatra Neamt, GAME – RETURN GAME
Table 4. Centralization of the serve hits during the game against Unic Piatra Neamt
GAME
Total
serves
Initials
Aces
Errors
Serves with bulding
up attack
Serves without
bulding up attack
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
K. J
7
100
1
14.3
1
14.3
3
42.8
2
28.6
R.I.
7
100
1
14.3
0
0.0
3
42.8
3
42.8
Table 5. Centralization of the serve hits during the return game against Unic Piatra Neamt
RETURN
Total
serves
Initials
Aces
Serves with
bulding up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
K. J
10
100
3
30.0
0
0.0
3
30.0
4
40.0
R.I.
7
100
1
14.3
0
0.0
3
42.8
3
42.8
Table 6. Centralization of the serve hits during the games against Unic Piatra Neamt
GAME –RETURN GAME
Total
serves
Initials
Aces
Serves with
bulding up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
K. J
7
10
2
3
1
0
3
3
2
4
R.I.
7
7
1
1
0
0
3
2
3
4
Graph 3. Evoluton of the player Katarina J,
during the game against Unic Piatra Neamt
Tematski zbornik radova
Graph 4. Evoluton of the player R. I. during the
game against Unic Piatra Neamt
293
Ciulea, L., Bondoc Ionescu, D.
3. CSU Medicina – CSM Lugoj, GAME - RETURN GAME
Table 7. Centralization of the serve hits during the game against CSM LUGOJ
GAME
Total
serves
Initials
Aces
Serves with
bulding up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
K. J
15
100
2
13.3
1
6.6
5
33.3
7
46.6
R.I.
12
100
2
16.6
1
8.3
4
33.3
5
41.,6
Table 8. Centralization of the serve hits during the return game against CSM LUGOJ
RETURN GAME
Total
serves
Initials
Aces
Serves with bulding
up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
K. J
18
100
4
22.2
0
0.0
6
33.3
8
44.4
R.I.
11
100
3
27.2
1
9.1
3
27.2
4
36.,3
Table 9. Centralization of the serve hits during the return games against CSM LUGOJ
GAME –RETURN GAME
Total
serves
Initials
Aces
Serves with
bulding up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return Game
K. J
15
18
2
4
1
0
5
6
7
8
R.I.
12
11
2
3
1
1
4
3
5
4
Graph 5. Representing evolution of the player
K. J. during the game against CSM Lugoj
294
Graph 6. Representing evolution of the player
R. I. during the game against against CSM
Lugoj
Proceedings of the Thematic Conference
The Influence of Modern Technology Regarding Efficiency of Serves within the Voleyball Game
4. CSU Medicina - Arges Pitesti
Table 10. Centralization of the serve hits during the return game against Arges Pitesti
GAME
Initials
Total
serves
Aces
Serves with
bulding up attack
Errors
Serves without bulding
up attack
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
K. J
16
100
4
25
2
12.5
3
18.7
7
43.7
R.I.
11
100
2
18.2
1
9.1
4
36.3
4
36.3
Table 11. Centralization of the serve hits during the return game against Arges Pitesti
RETURN GAME
Total
serves
Initials
Aces
Serves with bulding Serves without bulding
up attack
up attack
Errors
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
Pts.
%
K. J
15
100
5
33.3
0
0,0
4
26.6
6
40.0
R.I.
13
100
4
30,7
1
7.7
3
23.1
5
38.4
Table 12. Centralization of the serve hits during the return games against Arges Pitesti
GAME – RETURN GAME
Total
serves
Initials
Aces
Serves with
bulding up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return Game
K. J
16
15
4
5
2
0
3
4
7
6
R.I.
11
13
2
4
1
1
4
3
4
5
Graph 5. Representing evolution of the player
Katarina Jovanovic during the game against
Arges Pitesti
Tematski zbornik radova
Graph 6. Representing evolution of the player
Roxana Ivanof during the game against
Arges Pitesti
295
Ciulea, L., Bondoc Ionescu, D.
Table13. Centralization of the data during the four games with return games
GAME – RETURN GAME
Total
serves
Initials
Aces
Serves with
bulding up attack
Errors
Serves without
bulding up attack
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return
Game
Game
Return Game
K. J
59
64
10
17
6
2
19
19
24
26
R.I.
39
43
6
10
2
3
14
10
17
20
Graph 7. Representing evolution of the player
Katarina Jovanovict during the 8 games
Graph 8. Representing evolution of the player
Roxana Ivanof during the 8 games
DISCUSSIONS
Following the statistics drafted throughout the 8 games by using the Data Volley soft, I could
observe that the registered results from the two players during the return games improved as compared to the previous games, considered that action could be taken promptly regarding the technical
and tactical individual training of the serve hit.
This objective analysis of the serve, performed on the two players during the games of the
championships revealed the fact that the player Katarina Jovanovic, although having been performed a greater number of serves (59) she had a lower efficiency (74.25%) than the player Roxana
Ivanof (78%) which performed only 39 serves.
Katarina Jovanovic succeeded 10 aces during the game, and during the return game 17 and
committed only 2 errors as compared to 6 errors during the game. Roxana Ivanof succeeded only 6
aces during the game, whilst during the return game of the championships she decisively scored 10
times. Improvements have also been observed regarding tangling of the opponent by difficult serves,
the two players accomplishing during the return game more serves on which attack phases could
not be built upon. Thus, K. Jovanovic succeeded during the game and return game the same number
of serves on which the opponents could built up attacks (19-19), whilst she increased the number
of serves on which the opponents could not build up (24-26). Roxana Ivanof succeeded to decrease
the number of executions out of which the opponents could not build up attacks from 14 to 10, and
managed to increase the number of executions without building up of the attacks from 17 to 20.
This is a notable progress for the two players, considering that the period between the two
games is only 4 months, and during this period work is also performed to improve other technical
elements as well.
296
Proceedings of the Thematic Conference
The Influence of Modern Technology Regarding Efficiency of Serves within the Voleyball Game
During the return games improvements can be observed as to the execution of the serves, due
to the fact that following the statistics which was elaborated working with the two players was possible in order to increase the efficiency of their performance. Following the statistic analysis the coach
and the two players could depict where deficiencies were and worked during workouts in order to
improve the respective deficiencies. Both players had a greater number of performance of serves
during the return games, with a better rate of efficiency than during the initial games.
Performance of the 2 players was influenced by the accumulated fatigue, by stress, by the public and not the least by attention.
Following the performed statistics it can be observed that the player Roxana Ivanof displayed
a greater self-control, was more careful not to comit errors, while Katarina Jovanovic forced execution of the serve and committed more errors within her performance.
The present objective analysis of the serves performed by the two players revealed the fact
that the player Katarina Jovanovic, although performed a greater number of serves (59) had a lower
efficiency (74.25%) than the player Roxana Ivanof (78%), which performed 39 serves.
CONCLUSIONS
The statistical and mathematical analysis of the hit serve during the volleyball game enfavours
change in the dynamics of the game, being of great help in view of directing the serve towards the
weaker prepared opponents.
Following the statistics drafted throughout the 8 games with the help of the Data Volley soft,
I could observe that the results registered by the two players improved from one game to the next
game. The statistics performed with the help of the Data Volley soft is useful for the coach to quickly
notice the needed changes in order to increase the dynamics of the game, to reach the aimed results
and in order to help improvement or make corrections where necessary.
The statistics of the games was useful in preparation of the return games against the same
teams, moreover it is of great opportunity for the two players which will be able to improve the
performance of serves. Based on the analysis following the four games, the players themselves were
able to ascertain the errors in execution and the exceptional performance as well, thus having the
opportunity to improve the deficiencies during the workouts.
REFERENCES
1. Abrams, M. (2010). Anger Management in sport: Understanding and Controlling Viollence in
Athletes, Edit. Human Kinetics, Leeds,UK.
2. Barbolini, M., De Giorgi, F., Cristofani, L., Gulinelli, F., Mencarelli, M., Belotti, C. (2006). Sintesi
delle6 lezioni del corso allenatori 3grado Norcia, Ed. Calzetti Mariuci.
3. Bezault, P. (2000). Le Volley-ball. Toulouse: Milan,133 p. French.
4. Wise, M. (1999). Volleyball drills for champions. Ilinois, USA: Human Kinetics.
5. http://datavolley.com/VolleyBall/Homepage.aspx.
Tematski zbornik radova
297
Radaković, R., Prosinečki, R., Đurović, Ž, Vulović, R., Peulić, A., Nikolić, D., Grubor, N., Filipović, N.
UDK: 796.332.093.1(4)
OPŠTI PARAMETRI TRACKING MOTION ANALIZE IGRAČA
FK CRVENA ZVEZDA TOKOM UTAKMICE 3. KOLA KVALIFIKACIJA
ZA LIGU EVROPE 2012/13.
Radivoje Radaković1, 4, Robert Prosinečki4 , Žarko Đurović4, Radun Vulović1,
Aleksandar Peulić2, Dalibor Nikolić1, Nenad Grubor4, Nenad Filipović1, 3
1
Istraživačko razvojni centar za bioinženjering, BioIRC, Kragujevac, Srbija
2
Univerzitet u Kragujevcu, Tehnički fakultet Čačak, Čačak, Srbija
3
Univerzitet u Kragujevcu, Fakultet Inžinjerskih Nauka Kragujevac, Kragujevac, Srbija
4
FK Crvena Zvezda, Ljutice Bogdana, Beograd, Srbija
UVOD
Tracking motion praćenje i analiza podataka o kretanju igrača tokom fudbalskog meča postali
su važno dijagnostičko-analitičko sredstvo za praćenje funkcionalnosti i situacione efikasnosti igrača
u modernom fudbalu. Informacije, koje nam omogućavaju, postaju sve popularnije, kako u dijagnostici i analitici, kao nezaobilaznim segmentima sportske nauke, tako i u svakodnevnom treningu i
takmičenju sportista.
Takva istraživanja podrazumeva analizu strukture, intenziteta i obima kretanja igrača tokom
fudbalske utakmice. Za potrebe ovog rada prikazani su opšti parametri kretanja igrača tokom utakmice 3. kola kvalifikacija za Ligu Evrope između Crvene Zvezde i francuskog Bordeaux-a, koje
predstavljaju esencijalni faktor ovog istraživanja. Posebna pažnja se obratila na značaj primene ovih
istraživanja u trenažnoj i analitičkoj praksi, odnosno preduzet je niz naučno-istraživačkih postupaka
da se pokrene novi pravac uticaja, sa ciljem unapređenja efektivnosti i egzaktnosti trenažnih alata i
metoda (postulata).
Softversko praćenje i analiza kretanja su takođe od velikog značaja u cilju određivanja metaboličkih profila trenažnih stimulusa, u mikro i makro periodizaciji trenažnog procesa. Za tu svrhu
napravljen je poseban softver, za praćenje i analizu kretanja. Široki dijapazon informacija dobijenih
na osnovu ovakvih analitičkih sistema ukazuje i na kvalitet i kvantitet takmičenja, odnosno pojedinačnih utakmica na egzaktan način, što često nije u korelaciji sa špekulativnimi hipotetskim predstavama o navedenim parametrima.
Dobijeni rezultati su bili uporedivi sa eksperimentalno izmerenim modelima kretanja igrača
u evropskim ligama i Ligi Šampiona, kao i međusobno, što je dovelo do niza značajnih zaključaka
o razlikama različitih performansi (funkcionalnih i motoričkih sposobnosti) u odnosu na različite
nivoe takmičenja. Cilj rada je deskriptivni prikaza i evaluacija posebno razvijenog softvera sa specifičnim program za fitovanje spregnutih parametara (BioIRC Tracking Motion). U ovom radu su
se simulirani rezultati koristili kao ulazni podaci za složenu softversku analizu proračuna podataka,
radi izračunavanja strukture i obima pretrčane distance na analiziranoj utakmici.
298
Proceedings of the Thematic Conference
Opšti parametri Tracking Motion analize igrača FK C. Z. tokom utakmice 3. kola kvalifikacija za ligu Evrope 2012/13.
METODE
Za snimanje utakmica sistemom BioIRC Tracking Motion, korišćene su dve identične video
kamere Sony NEX-VG10, u full-HD rezoluciji i jedna kontrolna kamera sa high speed performansama. Algoritamski deo softvera za obradu video snimaka, tj. za praćenje kretanja igrača, zasnivao se
na utvrđivanju mere sličnosti statističke distribucije boje objekata. Obrada video snimka utakmice,
sastoji se iz više faza.
Radi analize video fajlova, video snimci su komprimovani XVID kodekom u MOV format, sa
frekvencijom osvežavanja od 30 slika u sekundi. Algoritamski deo softvera za obradu video snimaka,
tj. za praćenje kretanja igrača, zasniva se na utvrđivanju mere sličnosti statističke distribucije boje
objekata (Comaniciu, 2000, pp. 142-149; Comaniciu, 2002, pp. 603-619; Comaniciu, 2003, pp. 564579).
Softver za analizu, prati kretanje igrača na celoj površini terena, naizmenično analizirajući
snimke jedne i druge polovine terena, a sve u zavisnosti od trenutne aktivnosti igrača. Brzina analize
na računaru Intel(R) Core2Duo [email protected], 2GB RAM, Win7 32bit, iznosi ~4 frejma u sekundi.
Analiza praćenja kretanja podrazumeva neku vrstu merenja, a ne samo komentare ili isticanje
posebnih postupka koji moraju biti preduzeti kako bi se postigao taj cilj. Iako su razni algoritmi za
praćenje razvijeni u prošlosti, njihove performanse i moći nisu jasno opisane u literaturi. Korišćene
metode mogu se grubo klasifikovati kao visoke tehnologije bazirane na hardverskom sistemu i na
osnovu algoritma. Prva grupa očigledno koristi visokotehnološke hardvere, odnosno visoko kvalitetnu video tehnologiju, poput ultra brzih kamera i sočiva, moćne računare visoke klase, najbolje
osvetljenje itd. U tom slučaju, primenjeni algoritmi su vrlo sofisticirani (Scott, 1992; Gevers, 2001).
To može biti veoma korisno u sportskoj analitici i dijagnostici, kao i planiranju,programiranju treninga i izboru i kreiranju novih trenažnih metoda u elitnom sportu.
Slika 1. Aplikacija za prikaz i statističku analizu kretanja igrača: a,b) numerički prikaz i
vizuelizacija kretanja igrača c) statistički parametri: učešće u ukupnom kretanju tokom meča.
Predstavljeni su podaci za igrača Crvene zvezde na poziciji zadnjeg veznog, Srđana Mijailovića.
Tematski zbornik radova
299
Radaković, R., Prosinečki, R., Đurović, Ž, Vulović, R., Peulić, A., Nikolić, D., Grubor, N., Filipović, N.
Za potrebe ovog eksperimenta snimljena je utakmica 3.kola kvalifikacija za Ligu Evrope između FK Crvena Zvezda i FC Bordeaux, a za potrebe rada biće prikazani opšti parametri (obim)
kretanja igrača tokom te utakmice. Softver omogućava individualno, linijsko, ili timsko praćenje
igrača u bilo kom momentu meča, što omogućava da treneri u svakom trenutku utakmice imaju
informacije u realnom vremenu, o poziciji i načinu kretanja sopstvenih, ili protivničkih igrača. Na taj
način omogućeno je sagledavanje pozitivnih i negativnih odgovora na zahteve igre, taktičkih zamisli,
ili individualnih akcija igrača na terenu, što je pre bilo nemoguće.
Takođe je veliki značaj vizuelnih efekata u prikazima samim akterima na terenu, u smislu
analize i korekcija konkretnih detalja vezanih za određene kretnje. Napredak u uvođenju softvera i
hardvera omogućava korišćenje video snimanja, u realnom vremenu, transformacije, kao i softvera
za filtriranje koji, istovremeno prikazuju snimak i 2 D prikaze i sheme analize utakmice.
Ovi rezultati su dinamički sinhronizovani u realnom vremenu, tako da ih istraživač, trener,
sportista mogu efikasno koristiti, kao bazu i proceniti motoričke i funkcionalne performanse svojih
igrača i njihovu refleksiju na efikasnost u situacionim uslovima.
Metod softverskog praćenja kretanja igrača tokom fudbalske utakmice pruža mogućnost egzaktnog uvida u strukturu kretanja igrača, i sagledavanje situacija na terenu, nudeći sportskim ekspertima
i trenerima velike mogućnosti za korekcije i analizu. Istovremeno se mogu napraviti brojne opservacije,
perspektive i predikcije pod različitim situacionim uslovima a zatim izvršiti neophodna prilagođavanja
trenažnih stimulusa za razvoj datih sposobnosti prema metaboličkim profilima kretanja.
Nakon sticanja eksperimentalnih rezultata, koristili smo našu obradu slika i video softvera za
analizu i pripremu numeričkih proračuna. Rezultati merenja su dati za opšte parametre, što je samo
deo mogućnosti softvera. Osnovni cilj našeg eksperimenta bio je da posedujemo apsolutni uvid u
strukturu, obim i intenzitet kretanja igrača na individualnom i integralnom nivou.
Softver poseduje mogućnost prikaza podataka u formi grafikona i numeričkih prikaza iskazanih u metrima, ili procentima od ukupnog kretanja u funkciji vremena (Slika 1). Podešen je takođe
da vrši i 2 D prikaz kretnji u bilo kom trenutku utakmice, paralelno sa praćenjem snimka meča, a ono
što je najvažnije program omogućava nebrojeni niz operacija i analiza u bilo kom vremenskom intervalu, na individualnom, grupnom, ili integralnom nivou, za jednu, ili obe ekipe istovremeno. Drugim
rečima treneri i sportski eksperti mogu ovim softverom pratiti kretanje svojih, ili protivničkih igrača
u svakom trenutku i na bilo kom delu terena.
Ovakav nivo sofisticiranosti BIOIRC tracking motion softverskog programa nudi ogromne
mogućnosti u smislu analize i pokaza kretanja, pozicija igrača u datomtrenutku, te kao takva može
biti i sdredstvo taktičke, a ne samo analize funkcionalnog efektivizma igrača tokom utakmice.
REZULTATI I DISKUSIJA
Kao što se može videti iz Tabele 1 igrači Crvene Zvezde su tokom utakmice sa Bordoom različitim intenzitetom prešli ukupno 124638 m (Slika 2, 3). Takođe se uočava da pojedini igrači vezne
linije (Mijailović, Milivojević), ostvaruju distance značajno veće od većine igrača i da po vrednostima
opštih parametara nimalo ne zaostaju za najistaknutijim igračima vrhunskih evropskih klubova. Postavlja se pitanje održavanja kontinuiteta tokom takmičarske sezone, ili ponavljanja visokih vrednosti obima kretanja u takmičarskom ritmu subota-sreda-subota, ali to je tema za posebno istraživanje.
Prosečne vrednosti obima kretanja svih igrača jedne ekipe na jednoj utakmici za Ligu Šampiona u sezoni 2011/12. je 112238±23111 m, a za Ligu Evrope 109497±1837 m, u zavisnosti od faze
takmičenja (kvalifikacije, takmičenje po grupama, eliminaciona faza).
Komparacija ovih vrednosti sa vrednostima obima kretanja igrača Crvene Zvezde na utakmici
sa Bordoom (Tabela 1) ukazuje na vrednosti značajno iznad prosečnih u pomenutim takmičenjima.
Konkretno, razlike su 12400±2354 m, u odnosu na prosečne vrednosti kretanja u Ligi Šampiona i 15
141±1837 m.
300
Proceedings of the Thematic Conference
Opšti parametri Tracking Motion analize igrača FK C. Z. tokom utakmice 3. kola kvalifikacija za ligu Evrope 2012/13.
Tabela 1. Prikaz opštih parametara kretanja igrača FK Crvena Zvezda pri čemu su igrač, koji je
počeo utakmicu i njegova zamena smatrani kao jedan igrač
Igrač
pozicija
I poluvreme
%
II
poluvreme
%
I+II
Boban Bajković
golman
4099.393
51.0
3938.633
49.0
8038.026
Nikola Mikić
odbrana
5641.306
48.7
5949.867
51.3
11591.165
Milan Jovanović +
Uroš Spajić
odbrana
5022.818 + 0
-
4060.037 +
1334.769
-
9082.855 +
1334.769
Nikola Maksimović
odbrana
5072.618
49.1
5258.580
50.9
10331.198
Filip Mladenović
odbrana
5150.835
48.5
5469.444
51.5
10620.279
Luka Milivojević
sredina
6741.335
49.7
6808.2095
50.3
13549.532
Srđan Mijailović
sredina
6875.2803
51.6
6457.127
48.4
13332.403
Miloš Dimitrijević
sredina
6145.766
50.2
6096.796
49.8
12242.562
Marko Vešović +
Marko Mirić
sredina
5869.780 + 0
-
3091.717 +
2889.508
-
8961.497 +
2889.508
Darko Lazović +
Nataniel Asamoa
sredina
5587.985 + 0
-
4646.421 +
1247.391
-
10234.406 +
1247.391
Luka Milunović
napad
5586.034
49.9
5596.5225
50.1
11182.550
Σ
61793.15
62845.02
124638.1
AVG
5617.5
5713.18
11330.74
SD
760.57
712.89
1456.15
Slika 2. 2D prikaz softverske analize kretanja igrača tokom 1. poluvremena
Tematski zbornik radova
301
Radaković, R., Prosinečki, R., Đurović, Ž, Vulović, R., Peulić, A., Nikolić, D., Grubor, N., Filipović, N.
Primera radi, u prošloj sezoni, samo su tri ekipe u Ligi Šampiona prešle tokom jedne utakmice
više. To su: Borusija Dortmund (127.65 km), Ajaks (124.71 km) i Bajer Leverkuzen (126.43 km), a
u Ligi Evrope posedujemo pojedinačne podatke za Aletik Bilbao (125.12 km) i Atletiko iz Madrida
(124.69 km), koji su to, takođe uspeli (Rampini et al., 2007, Bradleyet al 2003, Carling et al., 2008).
Slika 3. 2 D prikaz softverske analize kretanja igrača tokom 2. poluvremena
ZAKLJUČAK
Možemo zaključiti da je razvijen softverski sistem za praćenje i analizu kretanja igrača tokom
fudbalske utakmice visokih performansi. Softver poseduje mogućnosti praćenja strukture, intenziteta i obima kretanja igrača, prikaze u realnom vremenu, što otvara nove prostore u dijagnostičkoanalitičkim postupcima, vezanim za ovaj sistem.
Zaključak koji se nameće analizom dobijenih podataka iz softverskog praćenja i analize kretanja igrača FK Crvena Zvezda na utakmici 3. kola kvalifikacija za ligu Evrope je da su opšti parametri
kretanja igrača iznad prosečnih vrednosti za Ligu Šampiona i Ligu Evrope. Naime, Prosečne vrednosti obima kretanja za Ligu Šampiona takmičarske sezone 2011/12. godine su bili 112238±23111 m,
a za Ligu Evrope 109497±1837 m. Igrači Crvene Zvezde su tokom utakmice sa Bordoom različitim
intenzitetom prešli ukupno 124638 m.
Ovim radom je predstavljen set eksperimentalnih i numeričkih rezultata koji daju dobru platformu za buduće analize i merenja, kako bi treneri i sportski eksperti mogli efikasno da procene
kretne strukture i funkcionalni efektivizam svojih igrača u različitim uslovima takmičenja a zatim izvrše neophodna prilagođavanja veštine, metoda treninga i trenažnih stimulusa prema metaboličkim
profilima kretanja tokom utakmice, izvođenja pokreta, motoričke i funkcionalne efikasnosti tokom
treninga i utakmica.
302
Proceedings of the Thematic Conference
Opšti parametri Tracking Motion analize igrača FK C. Z. tokom utakmice 3. kola kvalifikacija za ligu Evrope 2012/13.
LITERATURA
1. Farin, D., Krabbe, S., P.H.N. de With, Effelsberg, W. (2004). Robust camera calibration for sports
videos using court models. Proc. SPIE Storage and Retrieval Methods and Applications for
Multimedia, 5307, 80-91.
2. Filipovic, N., Vulovic, R., Peulic, A., Radakovic, R., Kosanic, Dj. and Ristic., B. (2009). Noninvasive
determination of knee cartilage deformation during jumping, Journal of Sports Science and
Medicine, 8, 584-590.
3. Comaniciu, D., Ramesh, V., Meer, P. (2000). Real-Time Tracking of Non-Rigid Objects Using
Mean Shift. IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition, Vol. II, pp. 142-149.
4. Comanicu, D., Meer, P. (2002). Mean shift: A robust approach toward feature space analysis.
IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 24, 603-619.
5. Comaniciu, D., Ramesh, V. and Meer, P. (2003). Kernel-Based Object Tracking, IEEE Transactions
on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 25(5), 564-579.
6. Scott, D. W. (1992). Multivariate Density Estimation, Wiley.
7. Gevers, T. (2001). Color in Image Search Engines, Survey on color for image retrieval from
Multimedia Search. Published in Visual Information Retrieval, London , Springer Verlag.
8. Rampini, E., Coutts, A.J., Sastagna C. (2007). Variation in top level soccer match performance,
Journal of sports Medicine, 28, 1018-24.
9. Bradley, P., Sheldon, W., Wooster, B. (2003). High intensity running in english premier league
soccer matches. Journal of Sports Science, 27, 156-68.
10. Carling, C., Bloomfield, J., Nielsen, L. (2008). The role of motion analysis in elite soccer
contemporary performance meauserement technique and work rate data. Journal of Sports
Medicine, 38, 839-62 .
Tematski zbornik radova
303
Ungur, R.
UDK: 796.325.015.8:004
INFORMATION TECHNOLOGY USE TO IMPROVE
THE REAL TIME EFFICIENCY OF VOLLEYBALL GAME ACT
Ramona Ungur
Doctoral student, University of Medicine and Pharmacy Targu-Mures, Romania
INTRODUCTION
„The sportive phenomenon is exclusively dynamic and under permanent change. Last decades
evolution in science and technics had a decissive influence on the selection and training method of
athletes, but also on the essence of sports competitions” (Badau and Paraschiv, 2007, p. 21).
The dynamics of high performance volleyball game, with the introduction of information technology contributes efficiently to the improvement of individual technical and tactical actions and
to positive results.
The hypothesis of the study was based on the assumption that a statistical and mathematical
analysis during volleyball games regarding the individual and collective technique evolution, with
the help of Data Project application, using the software Data Volley 2007 Professional, can optimize
the progress of execution for future games.
“Optimization of game efficiency is accomplished by numeral values projection and ultimately
by calculating the percents for each parameter” (Cojocaru, 2008, p. 103).
”The technological feature plays an important role in performance and it will determine new
valuable results” (Teodorescu, 2007, p. 166).
“Data analysis and statistic processing show: efficiency of every fundamental game act that
was used, numeral value and percent of every game act when winning or losing a set or official game
and the hierarchy of every game act input” (Cojocaru, 2008, p.105).
Current sport games, which tend to maximize all parameters, cannot evolve or develop without the input of science; information engineering is considered to become a priority factor.
The software characteristics of DATA VOLLEY are: data insertion, data and index values storage; data analysis on individual and collective level; analysis of technical procedures.
The software priorities involve the following analyses: attack combinations, reception according to the players position in the court; serve from tactical and percentual perspective,from tactical
attack and collective efficiency perspective, from tactical attack of individual evolution viewpoint,
block and defense; registration of opponents’ attack directions and their game strategy.
Specific functions and applications: basic functions executed by the computer software outline the following: evaluation of collective and individual evolution, performance evaluation of the
team and of the opponent. These processes include the following applications: tactical indices (game
patterns) and technical indices (technique and performance).
304
Proceedings of the Thematic Conference
Information Technology Use to Improve the Real Time Efficiency of Volleyball Game Act
„Theoretical and methodical training has to be approached in correlation with the specific training, the factors of sports training, the collateral sciences data, the planning of instruction process
and also with the data collected after the analysis of team performance during the training and the
games” (Badau and Tanase, 2006, p. 120).
Among the technical procedures that influence the score evolution and all attack actions, the
serve „as the first attack tool” „has implications in winning a point, in reducing the opponent’s possibilities to create attack actions, in the possibility to block a predictable area or the anticipation of
future attack areas” (Cojocaru and Ionita, 2008).
„Once the superior echelons of sport classification are reached, the serve becomes more and
more perfect, aspect that can lead to the finalization of the game cycle, starting with this level”; in
feminine high performance volleyball „flaws that appear during the attack phase creation, as a result
of very difficult serves execution by the other team, a fast solution was found to replace these inexactities, by initiating attacks with the players from the second line” (Rosca, 2012, p.113)
The serve implies that the player has „a wide initial control on the objective, capacities for
differentiation, orientation and rythm being necessary, compliant with cognitive processes of observation – observation spirit, operational thinking, practical intelligence” (Croitorul, 2002); to those
psychic components we would add a good guided tactical training using statistical and mathematical
analyses, which can offer an analytical and global image on the individual evolution and its influence
on collective level.
METHODS
The study had in view the CSU Medicina Mures team, first division, at the National Cup in
2012. The used research methods: record methods, statistical and mathematical method with the
help of Data Volley 2007 software and graphic representation. The games took place in 12 of November – the return game and on the 26th of April 2012 the game.
Data insertion by the statistician offers accurate and prompt information on the results evolution but also on the efficiency or percentual failures on each technical procedure from the game. The
game statistics create the possibility to evaluate the individual performance both during the game as
well as after every set or final, with global summary of the results.
Tematski zbornik radova
305
Ungur, R.
The record method consisted in watching very carefully the game of the two teams, in game
and return game, where the efficiency evolution of technical procedures was observed. The recording was carried out with a video camera, and with the help of image transfer, software usage and
data insertion by the statistician a complete and real time analysis was possible.
Due to the fact that the CSU team played in the return game with a team of the same value and
registered a disadvantageous score, after the game analysis, the training program was reconsidered,
targeting the weaknesses and making a game strategy according to the opponent’s evolution.
Software usage allows graphical visualisation on action areas, both for the serves as well as the
attacks. With the help of these graphic images, a slight difference can be observed between aces in
the case of the serve, which are marked with black, or for example, the failed serves, marked with
red. Also, the graphic representation of the serves directions present distinctive signs which favor
the interpretation, therefore the sing #, perfect point, ace, plus sing (+) represent a very complex
serve and difficult to dig, making the other team unable to create an attack, the sign (-) week serve,
easy dig, with easy construction of the attack.
RESULTS
Table 1. Summary on return game efficiency by technical procedures
Table 2. Summary on game efficiency by technical procedures
306
Proceedings of the Thematic Conference
Information Technology Use to Improve the Real Time Efficiency of Volleyball Game Act
Figure 1. Analysis of serve directions by areas in the return game
Figure 2. Analysis of serve directions by areas in the game
Table 3. Centralized analysis of points according to game phases in the return game
Tematski zbornik radova
307
Ungur, R.
Table 4. Centralized analysis of points according to game phases in the game
Table 5. Summary of technical procedures efficiency
RETURN GAME
GAME
TECHNICAL
PROCEDURE
Efficiency
POINTS
DIFF.
effficiency
increase %
Executions
Efficiency
Executions
Total serves
101
55 %
106
57 %
5
2
Serve aces (#)
10
10 %
14
13 %
4
3
Difficult serves (+)
9
17 %
21
20 %
12
3
Weak serves (-)
34
33 %
20
22 %
14
11
Attacks
98
32 %
105
35 %
7
3
Receptions
83
64 %
63
67 %
20
3
Effectiveness of techniques
63
Receptii
83
Atacuri
98
Serve slabe (-)
20
Serve dificile (+)
9
21
Asi din serva (#)
14
10
105
34
TUR
RETUR
106
101
Total serve
0
20
40
60
80
100
120
Graph 1. Graphical representation of differences between technical procedures for the two games
308
Proceedings of the Thematic Conference
Information Technology Use to Improve the Real Time Efficiency of Volleyball Game Act
DISCUSSIONS
“Performance players are superior in anticipating the actions of the adversary because they
use advanced visual indices. This anticipation ability is based on fractional or improved information,
complex and essential in sports due to severe time contraints on the players” (Cox, 2005). From this
perspective, an actual visualisation of personal evolution in different phases of the game is possible,
using graphic representations on direction areas where the ball is tossed during the serve and the
attack directions.
In the initial state of the research, the game results with Unic Piatra Neamt were: 106 serves
with 55% efficiency from which 14 (13%) were aces and 21 (20%) appropriate for attacks and 34 (32%)
failures, 83 digs, efficiency 64%, from which 19% good for attacks and 22% failures, 105 attacks, efficiency 32%.
In the return game, the dig results were improved, therefore, the number of digs was of 83,
efficiency 64%, while during the game 63 digs were executed with 67% efficiency, which means an
increased individual precision was achieved due to adequate technical and tactical approach.
Graphic representations and processings play a decissive role especially for the coach, whose
image on the level of his team, can complete the measures and taken decisions.
CONCLUSION
The achieved results embody both the victory but especially the decrease of mistakes and increased efficiency in executing all technical procedures, especially the attacks.
Software data determined the change of game strategy and a real time improvement of individual and collective performances, therefore in the return game an increased efficiency was registered with 5% for the serve and 3% for the attack.
Specific physical training along with theoretical training with analysis of execution, influence
and motivate future evolution both individually as well as collectively, leading to better quality executions.
The usage of modern information technology becomes a necessity for the performance sport,
required by the evolution level itself, the tendencies and time limits that sometimes have to change
the whole approach of the volleyball game.
REFERENCES
1. Badau, D., Tanase, T. (2006). Volei – teorie si metodica. Ed. Omnia Uni S.A.S.T, Brasov.
2. Badau, D., Paraschiv, F. (2007). Teoria si metodica jocurilor sportive. Ed Universitatii Transilvania,
Brasov.
3. Cox, Rh. (2005). Psephology du sport, Ed. De Boeck, Bruxelles.
4. Croitoru, D. (2002). Volei in scoala, Ed SemnE, Bucuresti.
5. Cojocaru, I., Ionita, M. (2008). Volei, aprofundare. Ed. Fundatia Romania de Maine, Bucuresti.
6. Cojocaru, A. (2008). Voleiul la juniori. Ed. Universitaria Craiova.
7. Rosca, E. (2012). Making serv action more efficient in femal volley-ball through attentional
training. Palestrica Mileniului III- Civilizatie si sport, 3(2), 112-117.
8. Teodoresc, S. (2007). Periodizarea si planificarea in sportul de performanta. ED. Morosan,
Bucuresti.
Tematski zbornik radova
309
Cosac, G.
UDK: 796.342.015.8
STUDY REGARDING THE EFFECTIVENESS
OF THE SERVICE RETURN IN TENNIS
George Cosac
Universitatea Transilvania, Faculty of Physical Education and Montain Sports, Brasov, Romania
INTRODUCTION
Every point in tennis starts with the serve and it is the only service on which the player has
total control (Elliot et al., 2003, p. 53).
In the era of offensive tennis, when technique and methodology evolved extremely, when
game surfaces do not allow the player to remain on the bottom of the field, but to gain an advanced
position to the net, the old role of the service has been outrun, today being included in the category
of crucial attack serves. The accuracy of the service and of the service return has consequences on
the scoring evolution.
This approach involves the emphasis on exercised motor ability development (technique) before the game, through a direct teaching method which proved to be efficient in attaining improved
abilities (Elliot et al., 2003, p. 17).
In today’s tennis the technique (action) should be seen as a function of biomechanical principles and as a way to implement tactics more efficiently. The hit technique of a player should always
depend on its intention.
The hypothesis of the research started from the assumption that unitary exercise of the service and service return, in conditions appropriate to the ones specific to games and based on specific
methodology, determines an improvement of efficiency indices during the games.
METHODS
The research consisted of two tests and was carried out between February and August 2012,
on three sportsmen from the “Dinamo Club”; it had six training mesocycles. The independent variable was constituted from the methodology specific to the unitary training of the service and service
return.
The used methods were: the experiment, tests, statistics and graphics.
310
Proceedings of the Thematic Conference
Study Regarding the Effectiveness of the Service Return in Tennis
Technical tactic tests:
1. First serve (right-left) – for this test the service box was divided into three areas: exterior,
median, interior. 20 serves are executed, the player trying to send the ball in those areas.
The ball effect: flat, slice.
2. Second serve (right, left) – circles with a diameter of 1.5m were outlined in the right and
left part of the service box. The test consists of 20 serves where the player has to send the
ball in those circles. The ball effect: slice, lifted.
3. Median and diagonal return of serve – the test comprises 20 serves and return of the ball
in the marked area. Median and diagonal return of serve is highly important and depends
not only on physical condition, but on elements of guided focus on the execution moment
and its actual performance, in order to succeed with the spatial pullback of the racket in
time and with optimum effect.
Tematski zbornik radova
311
Cosac, G.
Methodology used for this research consisted of a set of exercises, where serve options were
prepared in unity with the service return, according to each player’s technical level and objectives
specific to performance and training.
The players’ training objectives specific to research:
x progress of harmonious physical development and increase of important functions of the
body;
x developement of general and specific motor abilities;
x developement of reaction and execution speed, under strength and resistance conditions;
x developement of strength for inferior and superior arms;
x improvement of skills and mobility on most important segments used for executing the
two procedures (serve, return of serve);
x technical and tactical improvement: improvement of first flat-slice serve, improvement of
second slice-lifted serve, improvement of feet game, placement, accompany and balance.
x improvement on hitting the ball in the highest point of the serve;
x improvement on hitting the ball on ascending trajectory for the return and execution of a
maximum length, direction and constant trajectory;
x improvement on lift, topspin serves for the service on the right and on the left;
x improvement of nervous balance in order to easily face the hard moments during a game.
Due to performance and training objectives set by the club for each athlete, from a total of 1012 trainings per week, from a number of 44 weeks comprising 600-650 hours, I chose to carry out
the experiment as follows:
x
x
x
x
Twice a week (Tuesday and Wednesday) for 40 minutes;
Number of weeks: 3, 4;
Number of days: 68;
Number of hours: 46;
RESULTS
Table 1. Results summary of technical-tactical tests
No.
TESTS
BM.
Tf
Tf-Ti.
Ti
Tf
Tf-Ti
Ti
Tf
Tf-Ti
Z1
9
11
2
6
8
2
7
9
2
Z2
11
13
2
7
10
3
8
10
2
Z3
10
12
2
5
7
2
6
7
1
Z1
8
10
2
6
7
1
7
10
3
Z2
10
13
3
8
12
4
9
11
2
Z3
7
9
2
7
9
2
7
9
2
right
14
16
2
13
14
1
15
16
1
left
15
17
2
13
15
2
14
15
1
right
15
16
1
10
11
1
13
14
1
left
13
15
2
9
11
2
11
12
1
First
serve
left
2.
3.
S.C.
Ti
right
1.
M.O.
Second serve
Cross return
4.
Median return
15
16
1
13
14
1
14
15
1
5.
Total
119
148
21
97
118
21
111
128
17
312
Proceedings of the Thematic Conference
Study Regarding the Effectiveness of the Service Return in Tennis
DISCUSSION
Based on the results, affirmations can be made regarding the service and service return. Area
no. 3 was the less challenging for the serve, followed by areas 2 and 1. For the return of serve, the
challenging areas were 7, 8 and 9, the others being less used. Therefore, the return of the ball is usually long and on the diagonal. The service executed more in areas 1 and 2 shows that the slice serve
weights more than the flat-slice serve, with the help of which decissive hits can be accomplished. The
biggest number of return hits is registered on median direction. It is significant the fact that, from
all executions, this is the most hazardous and with a very small precision. We are referring to service
return executed from the left, which is close in utilization as the one from the right, if we consider
the frequency, direction and distance of the hits. It should be highlighted that the service return from
the left doesn’t have a constant direction with regard to the players’s disturbance.
The efficiency increase for the sportsman B.M. was: for the 1st set, 10% for the strokes on the
right, 11,7% for the ones on the left, for the 2nd set efficiency increased with 10% on all technical
actions and for the return cross: 5% for executions on the right and median, 10% on the left. The
sportsman M.O. registered the following efficiency increase: for the 1st set: 11,7% for executions on
both sides, for the 2nd set 7.5% increase and for the return cross: 5% on the right and median and 10%
on the left. The efficiency of sportsman S.C. improved with 8.3% on the right and 15% on the left for
the 1st set and 5% for the 2nd set and return cross.
CONCLUSIONS
The registered data confirm the hypothesis and show the importance that the two technicaltactical game actions have - the service and service return. The players had initially some deficiencies
in the correct assimilation of the technique but by the end of the experiment they were completely
eliminated, along with those encountered in tactical knowledge on the ball’s efficient anticipation
and orientation related to the game.
Nevertheless, a wrong orientation of hits was observed, especially for the first serve which has
to embody the strategic attack role; it is mostly focused on tossing the ball in the game.
An increased efficiency of the return service is noticed frequently, which holds an attack role
due to speed and direction. For a better execution of this technical procedure it is necesary for the
player to be connected to the game and the methods used during the game should be exercised under tiresome conditions after the training, at the same level used in the beginning of training. Our
concentration regarding the improvement of technical tactical content of the two procedures, based
on adequate athletic training, are confirmed by the specialty literature and this experiment contributed substantially to the used training methodology.
The service and service return represent complementary attack actions which have to be dealt
with in a unitary manner, during the training process of juniors, their efficiency being significant for
the positive evolution of results.
REFERENCES
1. McPhee, J. A. (2002). Levels of the game. New York:
2. Kelly Gunterman (2010), Tennis Made Easy. New Chapter Press, New York.
3. Crespo, M., Miley, D. (1998). ITF Manualul antrenorilor de tenis. ITF Ltd., London, pp. 68.
4. Elliot, B., Reid, M., Crespo, M. (2003). Biomecanica tenisului avansat. ITF Ltd., London, pp 17,
53.
Tematski zbornik radova
313
Vulovic, R., Radakovic, R., Peulic, A., Nikolic, D., Filipovic, N.
UDK: 796.332.012.4:004
METHOD FOR SOFTWARE TRACKING AND ANALYSIS OF PLAYER’S
MOTION DURING A FOOTBALL MATCH
Radun Vulovic1, Radivoje Radakovic1,4, Aleksandar Peulic2,
Dalibor Nikolic1, Nenad Filipovic1,3
1
Bioengineering Research and Development Center, BioIRC, Kragujevac, Serbia
2
University of Kragujevac, Тechnical Faculty Cacak, Serbia
3
University of Kragujevac, Faculty of Engineering, Kragujevac, Serbia
4
FC Red Star, Belgrade, Serbia
INTRODUCTION
The process of players tracking (objects) in the video clips, essentially consists of two phases:
detection and tracking. Object recognition implies method for recognizing and extracting of the
object with certain characteristics and logical meaning from the image (i.e. video frame). This method can be automatic, semiautomatic or manual. Which method will be used, depends of many factors: quality of video material, method economy, reliability etc. The simplest one is, of course, manual method and it has been applied in our software. Even partial automation of this process would be
too demanding and even impossible in many situations. The biggest problems are the scene changes
and limited hardware resources (number and position of the cameras). Vantage is that object recognition is not needed for each subsequent video frame, but is sufficient to mark players only on the
first video frame, after which the second phase begins - automatic object motion tracking using an
appropriate algorithm. The literature describes a number of algorithms for object tracking. One of
them is so called mean-shift algorithm, which we used in our software. The working principle of this
algorithm is to determine the similarity criteria between the two images, or their parts, i.e. objects
(players). Objects that are to be tracked are presented in a form of mathematical probability density
functions of some of their (object’s) important features, such as color in the case of mean-shift procedure. As a measure of similarity between their probability densities, the Bhattacharyya coefficient
is usually used, because of its metric value.
METHOD
Object tracking process begins by its manual defining, i.e. marking the silhouette of the player
with an ellipse region as tight as possible in order to reduce the influence of the background pixels as
much as possible. Next, on the basis of that region we define mathematical model in the form of probability density function of a underlying color (i.e. histogram). Next we apply mean-shift procedure
by determining “region of interest” on the subsequent video frame within which we define candidate
model. Initial position of candidate model corresponds to the last object’s position on the previous
frame. Since Bhattacharyya coefficient (Kailath, 1967, pp. 52-60) represents a normalized distance
between the histograms of the reference and the candidate models, it is expected that its maximum,
corresponds to the vector that is directed towards accurate object’s position on the current frame.
A detailed description of the mean-shift algorithm is described in (Comaniciu, 2000, pp. 142-149;
314
Proceedings of the Thematic Conference
Method for Software Tracking and Analysis of Player’s Motion During a Football Match
Comaniciu, 2002, pp. 603-619; Comaniciu, 2003, pp. 564-579; Baviskar, 2012). Therefore, only the
most important parts of the above mentioned algorithm will be outlined in this paper.
Description of the mean-shift procedure
Object that is to be tracked has to be described with the color histogram (Scott, 1992; Gevers,
2001) of the image (frame) area it occupies. In fact, it is a modification of the classical color histogram and those modifications are reflected in: a) normalization, b) scaling – mapping of the elliptical
selection to the unit circle and c) masking of the histogram with the isotropic kernel that contains a
spatial dimension thus making the probability density function to become smooth functions. Masking of the histogram with the isotropic kernel has to be done for another very important reason.
The spectral information (color) almost always arbitrary varies within object’s selection region, thus
making practically impossible to efficiently and reliably find the maximum of the similarity function.
That’s the reason why spectral information represents insufficient information to solve the problem.
By masking probability density function with the isotropic kernel, pixels that are closer to the center
of the selection are being given greater weights than those pixels that are closer to the periphery which often involve undesirable background pixels (Comaniciu, 2000, pp. 142-149; Comaniciu, 2002,
pp. 603-619; Comaniciu, 2003, pp. 564-579; Baviskar, 2012). Therefore, the reference model can be
described with an expression:
,
where:
– normalization constant;
– total number of pixels containd inside of the
– weigting kernel of the normalized pixels locations
model selection;
;
– Kronecker delat function. Previous expression actually represents the
probability of a color
inside of the model selection. Value of the normalization constant
is denoted by:
.
If it is assumed that the model between two frames has moved by the vector
modified candidate histogram can be represented as:
, than the
,
where the normalization constant
is given by:
.
Since
is constant, it si possible to precalculate its value for a given kernel, as well as for
a various values of the swcale
, i.e., the number of pixels considered in the localization process.
Because the pixels are organized into equidistant grid,
practically does not depend on the
position of the center of the selection
.
Tematski zbornik radova
315
Vulovic, R., Radakovic, R., Peulic, A., Nikolic, D., Filipovic, N.
Metric distance between the normalized histograms is given by the formula:
,
from where it can be concluded that histograms are much more similar to each other (similarity function
approaches 1), if the distance
becomes less, and vice
versa. Because of that, similarity function has been defined as its mutual product:
.
Assuming that there was no significant histogram changes in the very near neighborhood of
the initial location of the candidate model
(corresponds to the last model location from previous frame), similarity function can be linearized by expanding into Taylor series and by keeping only
the first two terms, we obtain:
.
The first term of the previous equation has constant value, thus the similarity function depends only of the value of the second term. By replacing the
in the second term with
previously given full expression, we get:
,
where
is a weigtinh coefficient and its value is:
.
depends only of the second term, their maximum
As is evident that the function
values coincide. Thus, the extreme value of the function corresponds to the required position of the
candidate model:
.
The value
, is also referred as a mean-shift vector.
It is proved that a very suitable solution was to use Epanechnikov profile as afore mentioned
kernel profile:
316
Proceedings of the Thematic Conference
Method for Software Tracking and Analysis of Player’s Motion During a Football Match
.
.
– volume of the
-dimension unit sphere,
– normalized coordinates of
where:
the candidate model pixels, where the local coordinate system is located at its center.
the
As is obvious that the derivative of the Epanechnikov profile is constant value, calculation of
simplifies to:
.
Only few steps are required to calculate mean-shift vector. Input (known) values are reference
and its initial location
, so the according algorithm can be described as a following
model
recursive procedure:
1. In the first step, calculation of the candidate model on the subsequent frame has to be
performed. Initially, we calculate this model for the same location as was its last location
on the previous frame:
.
2. Then, measure of similarity between reference and candidate model has to be calculated
.
.
3. Calculation of corresponding weighting coefficients
4. Follows calculation of the new object position
.
5. Define new candidate model at the newly calculated position
.
6. Check the similarity between reference and newly calculated candidate models.
7. If it is
, than the mean-shift vector is too long and so the
object has to be sought closer to its last location. Suggested (Comaniciu, 2003, pp. 564579) value for a new location is
.
8. On the other side, if the absolute difference between
and
positions can
be neglected, i.e. less than some very small predetermined value
,
can be
considered as final. Otherwise, set
to be
and continue calculations from
step 3.
Equipment and football match videotaping
Processing video recording of football matches consists of several phases. Each of these phases
requires careful analysis and planning. For proper setting up of video equipment, it is necessary to
take into account several parameters: technical characteristics of the recording equipment, number
of cameras, their location, synchronization and so on. Inappropriately selected equipment, or inadequately mounted cameras, almost certainly lead to a not easy and hard to resolve problems that
are reflected in the application of the algorithm for objects tracking. The easiest way to set up cameras is to mount them as stationary - with no rotation, and no optical zoom. The basic requirement is
Tematski zbornik radova
317
Vulovic, R., Radakovic, R., Peulic, A., Nikolic, D., Filipovic, N.
that the selected cameras cover the entire surface of a football field; their field of view should always
overlap to a small degree. Larger number of cameras allows simplification of applied algorithms for
computer tracking of player motion and also reduces the time needed to process the video data. On
the other hand, it increases the cost of the required hardware, it complicates the calibration of the
system and also complicates the software needed to integrate data from multiple sources.
In our independently developed system, named BioIRC MotionTracking, we used two identical video cameras Sony NEX-VG10 with full-HD resolution video recording. The cameras were
mounted on a separate tripod and placed at the very top of the football stadium stands, with the
small distance (a few meters) between each other. Each camera was static, and directed to separate
halfs of the football field. In order to analyze video files, they were compressed with XVID codec
into MOV format, with a refresh rate of 30 frames per second. Algorithmic part of the software for
motion tracking of football players is heavily based on the afore described mean-shift algorithm. The
basic version of the algorithm was improved several times, which have greatly improved its accuracy
and efficiency. The software also has the possibility of manual correction of errors that can occur as
a result of automatic tracking, or as a result of objective circumstances in the field: a temporary or
permanent disappearing of players from the camera’s field of view, player occlusion for more than a
few seconds, a significant change of the shape silhouettes of players (eg, due to his fall), and so on. In
the most demanding situations, the software allows full manual tracking of players up to obtaining
favorable conditions scene again.
Analysis software tracks the movement of players in the whole football field, alternately analyzing recordings of both its halves in accordance with the current activities of the players. Performance analysis on the computer Intel (R) Core2Duo [email protected], 2GB RAM, Win7 32bit, was
~4 frames per second. Besides demanding algorithm for the automatic player tracking, this low rate
is also a result of the full-HD video editing (e.g. scaling to a size that can be fully accommodated in
the application window) prior to applying the tracking algorithm. The analysis can be accelerated
interactively, e.g. skipping certain number of frames and interpolating missing player’s positions,
but the possibilities in this regard are limited and vary depending primarily on the dynamics of
the game in the field. The application also has the ability to automatically monitor multiple players
simultaneously, but this characteristics can not be used in its full potential. Although the increase
in the number of players which are subject to tracking reduce the speed of analysis of each frame,
the biggest drawback is the inability to automatically stop the algorithm and signal that registered
trajectories of objects are no longer within the limits of tolerance and that manual correction of that
path is needed. So, it is always needed presence of the software operator to react when some kind of
inconsistency come up.
RESULTS
BioIRC MotionTracking system has been tested successfully on several complete football matches, including the qualifying matches for the LE between FC Red Star and FC Bordeaux and for the
Serbian Cup semi-final 2011/12 between FC Red Star and FC Partizan.
The software has proven to be extremely robust for player tracking when players are moving
smoothly anywhere on the playground. Errors in tracking occasionally occurs only in cases when a
player projections partly coincides with one of the white lines on the football field, or when a player
passes in front of the other players but is completely visible for the camera. Errors are common when
player moves very close to the touchline at the opposite side of the stadium (in relation to the camera
position), that is, when player’s silhouette projects on the billboards that are in the background. The
same applies when position of the cameras are not high enough. The software also shows considerable robustness in situations when the player is partialy (≤ 25%) covered by another object (player,
referee, a group of players).
318
Proceedings of the Thematic Conference
Method for Software Tracking and Analysis of Player’s Motion During a Football Match
Selecting (marking) the players
Figure 1 shows an example of the resulting motion path of a FC Red Star player at the match against FC
Bordeaux (first half). The total length of the video sequence was 390 frames (~ 13 seconds).
Figure 1. The resulting player’s path (excerpt screenshot of the 1st half of the
match FC Red Star vs. FC Bordeaux).
In order to avoid as much as possible the participation of the background pixels in object’s
model, selection of the player is represented as an ellipse.
Similarity function between object models
The following table (1) shows the similarity function (Bhattacharyya coefficient) between the
elliptical selection of a player model in the first frame and all possible positions of the same player
at the last frame. As expected, the greatest similarity is at the exact location of the player’s position,
i.e. at the middle of the region, so the mean-shift vector can be determined accurately and reliably.
The number of iterations required for convergence of mean-shift vector in this case is 4, which is the
average value for the entire application.
Table 1. The similarity function for the player’s model between the first (1) and the last (390)
frames.
player selection on player selection on
frame no. 1
frame no. 390
similarity function
(Bhattacharyya coefficient)
23x52
63x84
Statistical results
Statistical analysis of the results of player tracking, takes place in a separate application (Figure
2). Some of the most important features of this application are: computation of total paths lengths
of each player and interactively visualizing their movements at any moment or for any period of
football game. In addition, other kinds of more detailed statistical analysis are under development.
Some of them are: a) detail statistics of player movement and their retaining at certain parts of the
field, b) statistical parameters for each group of players (defense, midfield, forwards), c) kinematic
performance of players (maximum speed, number of sprints and frequency), and the like.
Tematski zbornik radova
319
Vulovic, R., Radakovic, R., Peulic, A., Nikolic, D., Filipovic, N.
a) first half
b) second half
c) statistics
Figure 2. Application for visualization and statistical analysis of a player movement: a,b)
visualization of player movement, c) statistical parameters: total path length and time
participation in the game. Presented data are taken from the football match
FC red Star vs Partizan.
DISCUSSION
Unfortunately, algorithm improvements and optimizations cannot compensate all hardware
inabilities, ie. small number of cameras. Based on experiences of many other researchers and on a
personal experience as well, we came to conclusion that two cameras, placed in the way it has been
described in the introduction are minimum sufficient hardware resources for setting the scene and
for successful execution of the task.
As we tried to simplify hardware resources needed for successful data acquisition, we also
kept the same principle with the design of our software framework. Components of our software
are loosely coupled, so they can even be heavily developed and updated without mutual collision.
This design opens to us a possibility to easily implement and test the quite new algorithms, update
existing etc. Basic schema of our software is shown in Figure 3.
320
Proceedings of the Thematic Conference
Method for Software Tracking and Analysis of Player’s Motion During a Football Match
Figure 3. Software architecture of the BioIRC MotionTracking system.
BioIRC MotionTracking system essentially consists of two components: Processing and Presentations. Processing component is composed of three modules: configuration, player model and
tracking. Presentation component, aka Visualization & statistics, is an independent application designed only for presentations of tracking results.
First, the configuration takes place. All parameters related to hardware configurations must be
taken into account in order to perform reliable tracking process. Correct defining of virtual football
field (scene model) heavily depends on hardware and overall scene parameters. Besides, an application allows additional configuration of raw data, e.g. scaling of the frames in order to fit them inside
application window. That is necessary, so the operator will be able to manually select initial positions
of players. For every player, application defines its model, that will contain all data about him: name,
team position, mathematical model, current position, size, trajectory etc. After all required players
are selected, tracking module is ready to be started. This module implements and applies algorithm
for object tracking and updates trajectory data of the player model. This model also implements
mechanism for manual user interventions: editing/correcting of calculated positions, adding new
selections, removing existing selections etc. At the end, all data, including smoothed trajectories,
can be saved into custom file format and loaded by the application for presentations. This application
is intended to be used for visualization of player’s trajectories, their statistics, various comparisons
between players etc, so this application can be used to support coaches and football reporters.
CONCLUSION
Although a system for player tracking during football matches is not novelty in this field, the
need for its development is a result of a very high cost of commercial systems and a lack of opensource solutions. The aim is to offer to the market software that will be competitive with the most
important features of commercial systems, but that will be significantly cheaper and easier to install
and use. Further work on this system will be primarily focused on the improvement of an existing
module (algorithm) for automatic tracking of players, as this module is critical for the reliability,
accuracy, effectiveness and overall reduction of the need for manual corrections of the operator.
This will consequently allow the simultaneous monitoring of a large number of players, which will
shorten the computer analysis of video material. Tests that we carried out have shown that the described system is easy to install and easy to calibrate and use. The most important fact is that results
of analysis of football matches indicate a high correlation with the experimental data. In fact, prior
to the application of this system for the recording and analysis of complete football matches, we had
tested it on a number of different case studies. These tests have shown remarkable accuracy of the
system (error of player’s path length was less than 0.5%) and assured us that it was quite ready for
use on real football matches.
Tematski zbornik radova
321
Vulovic, R., Radakovic, R., Peulic, A., Nikolic, D., Filipovic, N.
REFERENCES
1. Comaniciu, D., Ramesh, V. and Meer, P. (2000). Real-Time Tracking of Non-Rigid Objects Using
Mean Shift. IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition, Vol. II, pp. 142-149.
2. Comanicu, D., Meer, P. (2002). Mean shift: A robust approach toward feature space analysis.
IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 24, 603-619.
3. Comaniciu, D., Ramesh, V. and Meer, P. (2003). Kernel-Based Object Tracking, IEEE Transactions
on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 25(5), 564-579.
4. Scott, D. W. (1992). Multivariate Density Estimation, Wiley.
5. Gevers T. (2001). Color in Image Search Engines, Survey on color for image retrieval from
Multimedia Search, Published in Visual Information Retrieval, London , Springer Verlag.
6. Kailath, T. (1999). The Divergence and Bhattacharyya Distance Measures in Signal Selection.
IEEE Trans. Comm. Technology, 15, 253-259.
7. Baviskar, S. P, Ujgare, N. S. (2012). Kernel Based Object Tracking Using Mean Shift Method,
IJCA Proceedings on International Conference in Computational Intelligence, New York, USA ,
Published by Foundation of Computer Science.
322
Proceedings of the Thematic Conference
Efikasnost specifičnog ideo-motornog vežbanja na koordinaciju i dinamičku fleksibilnost
UDK: 796.012.23
EFIKASNOST SPECIFIČNOG IDEO-MOTORNOG VEŽBANJA
NA KOORDINACIJU I DINAMIČKU FLEKSIBILNOST
Ivan Marović
Sportska akademija, Beograd, Srbija
UVOD
Junan taiso (Junan – fleksibilnost; Taiso – kondiciona priprema tela, JT) radicionalna japanska
metoda kondicione pripreme tela čije vežbe prvenstveno omogućavaju razvoj motoričkih sposobnosti fleksibilnosti i koordinacije. Danas je ovaj sistem vežbi najčešće primenjivan od strane članova
borilačke organizacije „Bujinkan“ koju je osnovao dr Masaki Hatsumi i čije je sedište u Tokiju. Dr
M. Hatsumi u knjigama „Sengoku Ninpo Zukan“ (11) i „Togakure Ninpo Taijutsu“ (12) ovu metodu
vežbanja naziva „Ryutai Undo“ čiji bi prevod bio „Zmajeve vežbe“, međutim kasnije u jednoj njegovoj
novijoj knjizi „Ima Ninja“ (10) koristi naziv „Junan Taiso“, koga ćemo se ovde pridržavati.
Generalno posmatrano specifične JT vežbe istovremeno omogućavaju razvoj dinamičke fleksibilnosti i određenih koordinacionih sposobnosti, a okarakterisane su kao dinamične višezglobne
vežbe u kojima su jedna ili dve tačke tela, ili proksimalnog dela nekog ekstremiteta, voljno-zamišljeno fiksirane u prostoru u toku izvođenja vežbe, provocirajući kretanje više aktivnih segmenata tela u
zamišljeno zatvorenom kinetičkom lancu (ZKLZ). U ovom radu predstavljene JT vežbe su okarakterisane kao „višezglobne“ vežbe jer složen koordinacioni zadatak vežbe provocira kretanje većeg broja
segmenata lokomotornog aparata, a time i broj aktivnih zglobova kinetičkog lanca. Ovakva aktivnost
lokomotornog aparata, objašnjava se povećanjem broja oslonaca poluga u ZKLZ vežbama, које funkcionišu u zatvorenom kinetičkom lancu, za razliku od standardnih vežbi dinamičke fleksibilnosti gde
se većina pokreta izvodi u otvorenom ili polu-otvorenom kinetičkom lancu.
Učenje nove vrste koordinacionog kretanja pri kojem dolazi do zamene uloga između delova
lokomotornog aparata koji miruju i delova koji se kreću, teško je izvesti bez prethodne vizualizacije
pokreta, odnosno kreiranja vizuelne-motorne predstave (putanja kojom određeni delovi tela treba
da se kreću). Za razliku od većine standardnih vežbi dinamične fleksibilnosti, u kojima je koncentracija usmerena na jedan zglob u kome se pokret izvodi, ispitivane JT vežbe su usmerena na kretanje
ekstremiteta koji se spajaju u istom zglobu. Izvršenje ovakvog motoričkog zadatka zahteva novu
adaptaciju orijentacione svesti (koordinacije) o pozicioniranju ekstremiteta i njihovih zglobova u
odnosu na sopstveno telo i okolinu, na osnovu čega se i pretpostavlja da postoji značajna pozitivan
uticaj ZKLZ vežbi na proprioceptivne sposobnosti, dinamičku i statičku ravnotežu, sposobnosti povezivanja i orijentacije.
U dosadašnjim istraživanjima, ZKL vežbe predstavljane su kao višezglobni pokreti koji su karakteristični za motorne radnje nošenja tereta ili njihove simulacije, odnosno u uslovima suprotstavljanja fiksiranih ekstremiteta nekoj spoljašnjoj sili (7, 13, 14). Veliki broj pokreta u svakodnevnom
životu odvija se u zatvorenom kinetičkom lancu (8, 9). Na osnovu ovih karakteristika, istraživanja
ZKL vežbi uglavnom su bila usmerena na njihov rehabilitacioni efekat u redukciji patelo-femoralnog
bola u zglobu kolena (16,17, 18) i rehabilitaciji ligamenata u zglobu ramena (McMullen & Timothy, 2000), pre svega, kroz merenja njihovih pozitivnih efekata na snažne, propriocepcijske (3, 15) i
Tematski zbornik radova
323
Marović, I.
funkcionalne sposobnosti. Klinička ispitivanja su pokazala da postoji velika sličnost rehabilitacionih
efekata između različitih programa koji sadrže OKL (otvoreni kinetički lanac) i ZKL (zatvoreni kinetički lanac) vežbe (Hoopet et al., 2001), sa tendencijom postizanju boljih rezultata u snazi (1, 2, 5, 15)
i testovima funkcionalne motorike (14, 15, 16) primenom ZKL programa vežbi.
Međutim, iako na osnovu prethodnih istraživanja možemo zasnovati određene predpostavke
o efektima specifičnih ZKLZ vežbi, postoji velika razlika između ZKL i ZKLZ vežbi. Razlika je, pre
svega, u koordinacionoj složenosti ZKLZ vežbi, koja je u funkciji njihove korelacije sa sportovima koji
zahtevaju finu mišićnu koordinacija i kompeksnu procenu sopstvenog tela u prostoru.
Zadatak istraživanja je bio da na osnovu poređenja maksimalnih uglova između i unutar tri
različite grupe ispitanika, izračunatih pomoću 2D biomehaničkim softverom, sa freimova snimaka
dinamičke višezglobne JT vežbe cirkumdukcije (pokret potpune rotacije od 360o ostvaren u zgobu
korena šake) u zglobu korena šake (JT-w) i standardne vežbe cirkumdukcije u zglobu korena šake
(SVC-w), proverimo efikasnosti ZKLZ vežbi u razvijanju dinamičke fleksibilnosti i njihova koordinacijska kompleksnost. Osnovna pretpostavka od koje se polazi jeste da se specifične JT vežbe, u
uslovima pravilnog tehničkog izvođenja, mogu koristiti u svrhu razvoja motoričkih sposobnosti dinamičke fleksibilnosti i specifične koordinacije.
Opis ZKLZ vežbe i njene razlike od OKL vežbe cirkumdukcije u zglobu korena šake
Vežba za zglob korena šake koja je biomehanički analizirana, jedna je od najjednostavnijih
specifičnih dinamičkih JT vežbi, a okviru ovog istraživanja i definisana je kao ZKLZ ili JT-w vežba
(snimak izvođenja JT-w vežbe može se videti na veb adresi http://youtu.be/fIUntb4RDF8; primer
jedne kompleksne ZKLZ vežbe: http://youtu.be/glUR-rPyKeE published on Sep 14, 2012.).
Početni položaj ruke, pri izvođenju obe vežbe je isti, sa šakom u pronaciji i podlakticom savijenom u zglobu lakta pod uglom od 90° (Slika 1.1.). Pokrete cirkumdukcije u standardnoj vežbi
sa centrom oslonca poluga u zglobu korena šake, svojom sukcesivnom aktivacijom, izvode mišići u
sistemu poluga podlaktica-šaka, dok mišići u sistemu poluga nadlakat-podlakat imaju ulogu stabilizatora i upravo oni omugućavaju da se vežba izvodi u polu-otvorenom kinetičkom lancu. Međutim,
poštujući princip ZKLZ vežbe u kojoj se zglob korena šake kreće po elipsastoj putanji, dok su vrhovi
prstiju voljno i zamišljeno nepokretni izvođenje vežbe provocira kretanje ekstremiteta u zamišljeno
zatvorenom kinetičkom lancu. Ovakav motorički zadatak, povećava broj oslonaca poluga, sa jednog
u SVC-w vežbi na tri u JT-w vežbi. Povećanje broja oslonaca poluga, podrazumeva povećanje aktivnog broja zglobova, a time i mišića koji su uključeni u izvođenje pokreta. Iz tih razloga stabilizujuću
ulogu, najvećim delom, preuzimaju mišići koji fiksiraju lopaticu, dok mišići koji izvode pokrete u
zglobu ramena aktivno učestvuju u izvođenju neznatno malih pokreta ekstenzije, fleksije, unutrašnje
i spoljašnje rotacije nadlaktice (Figure 1). Kretanje proksimalnog dela podlakta se opisuje naizmeničnim smenjivanjem pokreta fleksije i ekstenzije u jednosovinskom zglobu lakta u sagitalnoj ravni
(Slike. 1.2. i 1.4. ) i malim pokretima abdukcije i adukcije u transverzalnoj ravni koji su posledica
naizmeničnih rotacija nadlaktice u zglobu ramena (Slike 1.3 i 1.5.). Amplitude pokreta unutrašnje i
spoljašnje rotacije koje nadlaktica realizuje oko transverzalne ose zavisе od veličine abduktornog i
aduktornog ugla u zglobu korena šake. Osnovni cilj vežbe jeste da zglob korena šake opiše što veći
obim „kružnice“ sa kojim se ostvaruju veliki zglobni uglovi u svim ravnima pokreta.
324
Proceedings of the Thematic Conference
Efikasnost specifičnog ideo-motornog vežbanja na koordinaciju i dinamičku fleksibilnost
Figura 1. Goniometrijska analiza freimova kinematograma pri kojima se ostvaruju
maksimalni uglovi fleksije (Sl.1.2.), abdukcije (Sl.1.3.), ekstenzije (Sl.1.4.)
i adukcije (Sl.1.5.) u zglobu korena šake, pri izvođenju dinamičke JT-w vežbe
Figura 2. Goniometrijska analiza freimova kinematograma pri kojima se ostvaruju maksimalni
uglovi fleksije (Sl.2.2.), abdukcije (Sl.2.3.), ekstenzije (2.4.) i adukcije (2.5.) u zglobu korena šake, pri
izvođenju dinamičke SVC-w vežbe
METOD
Uzorak
Uzorak su činili tri različite grupe ispitanika: majstorska grupa (MG), početnička grupa (PG)
i srednjoškolska grupa (SG). MG i PG grupe su se sastojala od po 10 muškaraca koji su članovi tri
različita borilačka kluba ninjutsua iz Beograda. Uzorak MG i PG grupe je odabran na osnovu kriterija pola, uzrasta, godina staža treniranja (MG: minimum 3 puta nedeljno, minumum 4 godine; PG:
minimum 3 puta nedeljno, maksimum 4 meseca) i nivoa zvanja (MG: minimum majstorsko zvanje
1. Dan, maksimum 3. Dan; PG: maksimum početničko zvanje 9. kju). Osnovni deskriptivni podaci
Tematski zbornik radova
325
Marović, I.
MG ispitanika su bili: Uzrast = 27.2 ±1.5 godina; BH = 182.1 ± 4.4 cm; BM = 79.5 ± 8.3 kg. Osnovni
deskriptivni podaci PG ispitanika su bili: Uzrast = 17.7 ± 1.3 godina; BH = 179,7 ± 5.8 cm; BM =
75.6 ± 8.2 kg. SG grupa, je prkatično kontrolna grupa, koja se sastojala od 12 muškaraca trećeg i
četvrtog razreda jedne srednje ekonomske škole u Beogradu. Uzorak je odabran na osnovu kriterija
pola, uzrasta i trenažnog staža (minimum se ne bave konkretnom sportskom disciplinom 1 godinu).
Osnovni deskriptivni podaci SG ispitanika bili su: Uzrast = 17.6 ± 0.8 godina; BH = 179,2 ± 6.7 cm;
BM = 74.5 ± 6.2 kg.
Procedura eksperimentalnog tretmana
Odabrani ispitanici prošli su tehničku obuku JT-w vežbe u trajanju od 6 tretmana u vremenskom roku od dve nedelje. Jedan trening je trajao oko 10 minuta i sprovodio se pre početka regularnog ninjutsu treninga i pre početka nastave u srednjoj školi. Obuku je vodio verifikovani majstor
borilačke veštine ninjutsu (8 Dan). Cilj tretmana je bio tehničko usvajanje i usavršavanje JT-w vežbe,
a ne i razvoj pokretljivosti zgloba korena šake. Kako bi se kontrolisao uticaj vežbi na povećanje pokretljivosti zgloba korena šake, predvežbe i sama vežba nisu izvođene pri maksimalnim zglobnim
uglovima, a broj ponavljanja u jednoj seriji nije prelazio 5 cirkumdukcija.
Snimci kamerom urađeni su u sali za trening u periodu između 10.00. i 12.00. časova i u jednoj od učionica srednje škole u periodu između 12.30. i 14.30. časova. Subjekti su pre snimanja imali
zadatak da zagreju zglob korena šake i da probaju pravilno tehnički da izvedu ZKLZ vežbu. Zadatak
ispitanika u procesu snimanja bio je da vežbu izvede što preciznije u tri uzastopne cirkumdukcije, sa
ostvarivanjem što većih amplituda u zglobu korena šake. Iz tog razloga vežbe su izvođene veoma sporo.
Prikupljanje podataka
Za goniometrijsku analizu JT-w i SVC-w vežbe uzeti su snimci, realizovani digitalnom video kamerom (Canon VIXIA HF-10), pokreta koje ruka izvodi u sagitalnoj i transverzalnoj ravni. Uglovi zglobova ruke u sagitalnoj ravni mereni su na osnovu linearnog rastojanja anatomskih tačaka između proksimalnog dela akromionа, centara zgloba lakta, centara zgloba šake, proksimalnog dela srednje metakarpalne kosti i vrh srednjeg prsta. U transverzalnoj ravni samo su mereni uglovi maksimalne abdukcije i
adukcije u zglobu korena šake.
Za potrebe date analize korišćen je 2D bimehanički analizator softver SkillSpector Version 1.3.2
(http://video4coach.com/) pomoću koga su izmerene ugaone promene u svim aktivnim zglobovima.
Najvažniji mereni uglovi su u zglobu korena šake (ω1) (položaji postignutih maximalnih uglova fleksije (flex), ekstenzije (ex), abdukcije (abd) i adukcije (add)) jer vežba ima za cilj razvijanje
dinamičke fleksibilnosti istog zgloba. Uglovi u metakarpofalanigijalnim (MKFG) zglobovima (ω2) i
zglobu lakta (ω3) mereni su samo iz sagitalne projekcije u momentima kada se u zglobu korena šake
ostvaruju najveći uglovi fleksije i ekstenzije.
Statistička analiza
Kompletna statistička analiza sprovedena je korišćenjem SPSS 20.0 softvera za Windows. Razlike između tretmana vežbi i grupa, pre svega zasnovanim na iskustvu treniranja borilačke veštine
ninjutsu, statistički su bile poređenje korišćenjem metode multivarijantne analiza varijansi (MANOVA). Statistička značajnost bila je podešenja na p<0.05. Razliku između sredenjih vrednosti svih
merenih uglova između grupa izvedena je Post-Hoc Dunnett t (2-sided) testom, u kome je srednjoškolska grupa tretirana kao kontrolna, a druge dve grupe su upoređene sa njom.
Studentovim t-testom i linearnom korelacionom analizom upoređene su ugaone promene dobijene u dinamičkoj JT-w vežbi sa uglovima izmerenim u dinamičkoj SVC-w vežbi, sa ciljem da se
kvantitativnim rezultatima utvrdi da li postoji značajne statističke razlike između analiziranih vežbi
i da li one koreliraju unutar samih grupa.
326
Proceedings of the Thematic Conference
Efikasnost specifičnog ideo-motornog vežbanja na koordinaciju i dinamičku fleksibilnost
Varijable
Zavisne varijable bile su uglovi u zglobovima izraženi u stepenima (o): uglovi u zglobu korena
šake (ω1 - ex, flex, add, abd), MKFG zglobovima (ω2 - ex i flex), zglobu lakta (ω13 - ex i flex) realizovani
tokom izvođenja vežbi. Nezavisne varijable bile su: 1. Tri različite grupe ispitanika: MG, PG i SG
grupa; 2. Dva različita tretmana vežbi: SVC-w (OKL) i JT-w (ZKLZ) vežbe.
REZULTATI
U tabelama 1, 2 i 3 prikazani su rezultati goniometrijskog merenja uglova u zglobovima ruke
kod tri grupe ispitanika nakon izvođenja ZKLZ i OKL vežbe cirumdukcije u zglobu korena šake.
Tabela 1. Kinematički-goniometrijski parametri trenutaka maksimalnih aplituda u zglobovima
ruke merenih u dinamičnoj vežbi – majstorska grupa ispitanika
Kinematički-goniometrijski parametri trenutaka maksimalnih amplituda u zglobovima ruke – MG
Parametri tehnike - uglovi u zglobovima u stepenima ( αº )
Tehnika
ω₁
Subjekti
SVC-w
ex
Ω3
Ω2
flex
add
abd
ex
flex
ex
Ω4
flex
ex
flex
1
56
74
52
26
0
32
98
98
9
9
2
64
77
42
28
0
50
108
66
25
22
3
64
74
41
27
0
35
120
118
19
20
4
67
73
50
12
0
27
127
68
25
50
5
71
81
52
23
0
26
99
105
3
8
6
63
72
50
14
0
26
98
99
9
7
7
58
71
45
28
0
30
105
102
6
6
8
66
74
48
26
0
36
93
91
3
0
70
82
49
22
0
41
112
110
17
17
61
68
39
26
0
29
96
96
9
7
1
76
84
57
37
0
48
118
105
18
47
2
68
77
43
32
0
48
136
160
24
61
3
76
76
45
36
0
41
143
110
17
45
4
69
80
50
16
0
48
128
95
20
42
5
77
82
53
25
0
26
170
139
47
62
6
67
70
60
15
0
39
146
165
26
60
7
50
68
47
26
0
43
138
155
31
54
8
65
75
52
27
0
34
125
115
23
44
9
73
80
55
22
0
49
128
160
26
63
JT-w
9
10
10
Average SVC
65
71
44
23
0
36
120
158
30
54
64.0
74.6
46.8
23.2
0.0
33.2
105.6
95.3
12.5
14.6
STDEV SVC
4.81
4.33
4.73
5.73
0.00
7.64
11.17
16.71
8.40
14.22
cV% SVC
7.52
5.80
10.11
24.70
0.0
10.58
17.54
67.17
97.41
23.02
Average JT
68.6
76.3
50.6
25.9
0.0
41.2
135.2
136.2
26.2
53.2
STDEV JT
7.99
5.36
5.80
7.49
0.00
7.58
15.39
27.09
8.66
8.15
cV% JT
11.65
7.02
11.46
28.92
0.0
11.38
19.89
33.07
15.32
18.41
Linearna korelacija r
0.417
0.658
0.859
0.803
0.000
0.471
0.004
0.114
0.532
0.300
p
0.231
0.039
0.001
0.005
0.0
0.170
0.992
0.754
0.114
0.400
Studentov t test
1.963
1.307
4.041
1.908
0.0
3.230
4.932
4.287
2.902
6.636
p
0.041
0.111
0.001
0.044
0.0
0.005
0.000
0.001
0.009
0.000
Legenda Tabela 1 i 2: SVC-w – standardna vežba cirkumdukcije u zglobu korena šake (OKL vežba); JT-w – junan
taiso vežba cirkumdukcije u zglobu korena šake (ZKLZ vežba); ω1 - ugao u zglobu korena šake; ω2 - ugao u metokarpofalangijalnim zglobovima; ω3 - ugao u zglobu lakta; ex – ekstenzija; flex – fleksija; abd – abdukcija; add – adukcija.
Tematski zbornik radova
327
Marović, I.
Na osnovu procenata koeficijenta korelacije kod MG ispitanika vidimo da je presek ZKŠ uglova
u SVC-w vežbi bio 12.03%, dok je prosek cV% u JT-w vežbi bio 14.76%, što znači da relativna razlika
varijabliliteta uglova zgloba šake kod JT-w vežbe bila za 6,.2% veća (t = -3.27, p = 0.023). Studentovim t
testom je potvrđeno da je razlika u koeficijentima varijacije statistički značajna na nivou p<0.05.
Na osnovu Studentovog t testa realizovanog između JT-w i SVC-w u MG grupi utvrđeno je
da postoji značajna statistička razlika između aritmetičkih sredina u ZKŠ zglobu na nivou većem od
p<0.05. Statistička razlika između uglova u MKFG zglobovima, zglobu lakta i ramena je na nivou
pouzdanosti većem od p<0.01.
Pearsonovim koeficijentom korelacije utvrđeno je da je dobijena korelacija u MG grupi između ZKŠ uglova (ω₁-flex /p = 0.038/, ω₁-add /p = 0.001/, ω₁-abd /p = 0.005/) statistički značajna
(p<0.05), za razliku od uglova u MKFG zglobovima (ω2-flex / p = 170/), zglobu lakta (ω3-ex /p = 0.99/,
ω3-flex /p = 0.75/) i zglobu ramena (ω4-ex /p = 0.11/, ω4-flex /p = 0.40/) u kojima nema statistički
značajnih razlika (p>0.05).
Tabela 2. Kinematički-goniometrijski parametri trenutaka maksimalnih aplituda u zglobovima
ruke merenih u dinamičnoj vežbi – početnička grupa ispitanika (PG)
Kinematički-goniometrijski parametri trenutaka maksimalnih amplituda u zglobovima ruke – PG
Parametri tehnike - uglovi u zglobovima u stepenima ( αº )
Tehnika
Subjekti
ω₁
ω2
ω3
ω4
flex
ad
abd
ex
flex
ex
flex
ex
flex
1
2
55
68
77
63
59
49
22
20
0
0
26
36
110
90
106
92
10
4
10
4
3
63
79
64
24
0
38
80
80
11
11
4
58
74
40
20
0
43
100
100
5
5
5
61
67
52
17
0
39
101
96
6
5
6
72
79
48
28
0
38
92
94
3
0
7
45
62
39
19
0
27
108
107
9
8
8
64
82
51
24
0
41
95
96
4
8
9
10
47
72
71
84
43
50
14
31
0
0
24
36
100
90
105
93
4
2
7
-4
1
2
67
79
78
74
57
40
34
27
20
0
19
54
154
149
144
163
39
51
68
64
3
63
83
56
25
0
56
114
86
19
26
4
81
73
36
18
31
49
123
164
10
59
5
65
69
56
19
0
47
136
167
14
59
6
64
81
38
28
12
39
117
148
15
35
7
41
69
41
21
0
37
139
167
45
67
8
63
79
60
21
0
53
127
139
32
41
9
10
49
70
77
85
44
54
15
28
0
0
31
43
142
138
159
161
45
49
61
64
Average SVC
STDEV SVC
60.50
9.42
73.80
7.79
49.50
7.85
21.90
5.07
0.00
0.00
34.80
6.68
96.60
9.06
96.90
8.13
5.80
3.12
5.40
4.58
cV% SVC
15.57
10.55
15.86
23.13
0.00
19.20
9.38
8.39
53.79
84.73
Average JT
64.20
76.80
48.20
23.60
6.30
42.80
133.9
149.8
31.90
54.40
STDEV JT
12.09
5.51
9.20
5.78
11.1
11.61
13.30
24.50
16.00
14.82
JT-w
SVC-w
ex
cV% JT
18.83
7.18
19.09
24.48
176.13
27.13
9.94
16.35
50.14
27.24
Linearna korelacija r
0.660
0.863
0.602
0.636
0.00
0.800
0.571
0.674
0.127
0.148
p
0.038
0.001
0.016
0.048
0.00
0.006
0.085
0.032
0.726
0.682
Studentov t test
-1.272
-2.308
0.645
-1.152
-1.795
-3.394
-10.71
-8.389
-4.947
-9.597
p
0.118
0.023
0.268
0.140
0.053
0.004
0.000
0.000
0.000
0.000
328
Proceedings of the Thematic Conference
Efikasnost specifičnog ideo-motornog vežbanja na koordinaciju i dinamičku fleksibilnost
Na osnovu procenata koeficijenta korelacije kod PG ispitanika vidimo da je prosek ZKŠ uglova
u SVC-w vežbi bio 16.28%, dok je prosek cV% u JT-w vežbi bio 17.39%, što znači da relativna razlika
varijabliliteta uglova zgloba šake kod JT-w vežbe bila za 8.75% veća (t = -0.72, p = 0.263) i statistički
nije značajna na nivou p>0.05.
Na osnovu Studentovog t testa realizovanog između JT-w i SVC-w u PG grupi utvrđeno je da
postoji značajna statistička razlika između aritmetičkih sredina u ZKŠ zglobu na nivou većem od
p<0.05 u uglovima ω₁-ex (p = 0.12), ω₁-add (p = 0.27), ω₁-abd (p = 0.14). Statistička razlika između
uglova u MKFG zglobovima i zglobu lakta je na nivou pouzdanosti većem od p<0.01.
Pearsonovim koeficijentom korelacije utvrđeno je da je dobijena korelacija u PG grupi između ZKŠ uglova (ω₁-ex /p = 0.04/, ω₁-flex /p = 0.001/, ω₁-add /p = 0.02/, ω₁-abd /p = 0.05/), uglova
u MKFG zglobovima (ω2-flex /p = 0.02/) i ugla fleksije u zglobu lakta (ω3-flex /p = 0.03/), statistički
značajna (p<0.05). Dobijeni koeficijenti korelacije između uglova ekstenzije u zglobu lakta (ω3-ex /p
= 0.09/) i zglobu ramena (ω4-ex /p = 0.73/, ω4-flex /p = 0.68/) pokazuju da nema statistički značajnih
razlika na oba nivoa (p>0.05), između ovih uglova koji se ostvaruju izvođenjem JT-w i SVC-w vežbi.
Tabela 3. Kinematički-goniometrijski parametri trenutaka maksimalnih aplituda u zglobovima
ruke merenih u dinamičnoj vežbi – srednjoškolska grupa ispitanika (SG)
Kinematički-goniometrijski parametri trenutaka maksimalnih amplituda u zglobovima ruke – SG
Parametri tehnike - uglovi u zglobovima u stepenima ( αº )
Tehnika
Subjekti
JT-w
SVC-w
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Average SVC
STDEV SVC
cV% SVC
Average JT
STDEV JT
cV% JT
Linearna korelacija ®
p
Studentov t test
p
ω₁
ex
49
54
43
53
63
47
57
49
59
58
46
53
54
47
60
56
66
57
71
50
65
57
51
37
52.6
5.98
11.37
55.9
9.20
16.45
0.381
0.221
-1.304
0.109
Tematski zbornik radova
flex
71
75
58
62
71
68
80
63
75
65
67
71
82
63
68
81
69
68
82
65
77
83
70
63
68.8
6.26
9.10
72.6
7.86
10.82
0.130
0,688
-1.383
0.097
ω2
ad
46
48
32
39
38
44
51
35
47
49
41
38
40
37
49
52
45
41
52
39
53
44
55
33
42.3
6.04
14.26
45.0
7.16
15.91
0.082
0.800
-1.029
0.163
abd
26
22
15
13
27
22
25
27
31
17
14
18
26
27
14
16
31
19
26
23
38
18
20
16
21.4
5.93
27.69
22.8
7.08
31.02
0.862
0,000
-1.361
0.100
ex
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
13
3
0
0
23
0
18
0
0
0
5
0.0
0.00
0.0
5.2
8.18
158.3
0.00
0.000
-2.188
0.025
ω3
flex
30
38
34
40
35
26
31
32
27
37
34
28
41
36
33
49
46
35
39
29
33
36
43
32
35.2
4.46
12.68
37.7
6.05
16.06
0.514
0.087
-3.232
0.004
ex
101
95
92
106
118
114
100
99
90
90
97
100
130
125
118
138
122
129
114
126
139
129
137
121
100.2
8.82
8.81
127.3
7.96
6.25
0.10
0.747
-7.540
0.000
ω4
flex
100
93
92
79
118
95
103
98
81
91
99
98
153
147
149
160
158
144
138
161
152
162
156
134
95.6
10.13
10.60
151.2
9.08
6.01
0.07
0.706
13.37
0.000
ex
5
2
3
10
1
7
3
5
3
0
5
10
26
23
30
35
30
19
15
28
15
35
37
19
4.5
3.21
71.22
26.0
7.79
29.97
0.121
0,822
8.621
0.000
flex
5
3
3
7
4
10
8
6
5
2
3
7
58
54
49
61
53
42
40
64
49
63
57
33
5.3
2.42
46.03
51.9
9.70
18.68
0.526
0.080
-14.48
0.000
329
Marović, I.
Na osnovu procenata koeficijenta korelacije kod SG ispitanika vidimo da je presek ZKŠ uglova
u SVC-w vežbi bio 15.60%, dok je prosek cV% u JT-w vežbi bio 18.55%, što znači da relativna razlika
varijabliliteta uglova zgloba šake kod JT-w vežbe bila za 6.56% veća (t = -3.64, p = 0.018) i statistički
je značajna na nivou p<0.05.
Na osnovu Studentovog t testa realizovanog između JT-w i SVC-w u SG grupi utvrđeno je da
postoji značajna statistička razlika između aritmetičkih sredina u ZKŠ zglobu na nivou većem od
p<0.05 u uglovima ω₁-ex (p = 0.11), ω₁-flex (p = 0.10), ω₁-add (p = 0.16), ω₁-abd (p = 0.10). Statistička
razlika između uglova u MKFG zglobovima i zglobu lakta je na nivou pouzdanosti većem od p<0.01.
Pearsonovim koeficijentom korelacije utvrđeno je da je dobijena korelacija u SG grupi između
ZKŠ uglova (ω₁-ex /p = 0.22/, ω₁-flex /p = 0.68/, ω₁-add /p = 0.80/,), nije statistički značajna (p>0.05),
osim u uglu abdukcije (ω₁-abd /p = 0.00/) na nivou većem od p<0.01. Dobijeni koeficijenti korelacije
između uglova u MKFG zglobovima (ω2-flex /p = 0.09/), zglobu lakta (ω3-ex /p = 0.75/ ω3-flex /p =
0.71/) i zglobu ramena (ω4-ex /p = 0.82/, ω4-flex /p = 0.08/) pokazuju da nema statistički značajnih
razlika (p > 0.05), između uglova koji se ostvaruju izvođenjem JT-w i SVC-w vežbi.
Tabela 4. Dunnett t (2-sided) tests multiple komparacije tretira jednu grupu kao kontrolnu, a
ostale grupe poredi sa njom
Višestruka komparacija
Zavisna
varijabla
ω₁ex
ω₁flex
ω₁add
ω₁abd
ω2ex
ω2flex
ω3ex
ω3flex
ω4ex
ω4flex
Ekspe.
grupe (I)
Kontrolna
grupa (J)
Razlika arit.
sredina (I-J)
St.Dev
Sig.
MG
SG
-1.27
2.750
95% Interval pouzdanosti
Donja granica
Gornja granica
.860
-7.52
4.97
PG
SG
3.42
2.750
.364
-2.82
9.67
MG
SG
-2.30
1.981
.412
-6.80
2.20
PG
SG
1.10
1.981
.806
-3.40
5.60
MG
SG
-1.78
2.162
.631
-6.69
3.14
PG
SG
2.52
2.162
.408
-2.39
7.44
MG
SG
-.69
1.930
.913
-5.08
3.69
PG
SG
-.79
1.930
.888
-5.18
3.59
MG
SG
-2.58
1.707
.236
-6.46
1.30
PG
SG
.57
1.707
.925
-3.31
4.45
MG
SG
-4.44
2.325
.111
-9.73
.84
PG
SG
2.51
2.325
.462
-2.78
7.79
MG
SG
-22.74*
4.760
.000
-33.56
-11.92
PG
SG
-7.64
4.760
.200
-18.46
3.18
*
MG
SG
-40.39
6.279
.000
-54.66
-26.12
PG
SG
-6.19
6.279
.521
-20.46
8.08
MG
SG
4.10
2.661
.225
-1.95
10.15
PG
SG
3.60
2.661
.309
-2.45
9.65
MG
SG
5.32
2.997
.146
-1.49
12.13
PG
SG
1.32
2.997
.873
-5.49
8.13
The error term is Mean Square(Error) = 97.965.
*. Razlika u srednjim vrednostima je statistički značajna na nivou značajnosti p < 0.05.
Analiza varijansi svakog izmerenog ugla između svih ispitanika pokazuje da je razlika u
vežbama statistički značajna u četri ugla (ω₁ex /p=0.001/, ω3ex /p=0.026/, ω4ex i ω4flex /p=0.000/),
zatim razlika uglova na osnovu grupa je statistički značajna u tri ugla (ω2flex /p=0.02/, ω3ex i ω3flex /
p=0.00/) na nivou značajnosti p<0.05.
Rezultati Dunnett t testa višestruke komparacije srednjih vrednosti merenih uglova pokazuju da između kontrolne SG grupe i druge dve grupe (MG i PG) nema značajne statističke razlike
(p>0.05), osim kod ugla ekstenzije i fleksije u zglobu lakta (p<0.01) kod MG i SG ispitanika.
330
Proceedings of the Thematic Conference
Efikasnost specifičnog ideo-motornog vežbanja na koordinaciju i dinamičku fleksibilnost
DISKUSIJA
Na osnovu rezultata koeficijenta varijacije testiranih grupa može se zaključiti da kretanje segmenata lokomotornog aparata koje se odvija u virtuelno zatvorenom kinetičkom lancu predstavlja veliki
motorički izazov za vežbača, jer čak i iskusni sportisti utrenirani u specifičnim veštinama borenja (MG
ispitanici) pokazuju statistički značajno manju homogenost u rezultatima cV% (p<0.05) postignutih
maksimalnih ZKŠ uglova pri izvođenju ZKLZ vežbe.
Studentovim t testom, kod MG ispitanika je utvrđeno da je ZKLZ vežba pogodnije trenažno sredstvo za razvoj dinamičke fleksibilnost u zglobu od OKL vežbe, jer je pokazana značajna statistička razlika
između ZKŠ uglova, na nivou značajnosti p<0.05. Sa druge strane, rezultati Studentovog t testa u grupama PG i SG ispitanika, pokazuju da nema značajne statističke razlike u izmerenim ZKŠ uglovima između vežbi (p>0.05). Razlika u rezultatima ZKŠ uglova mogla se pretpostaviti, jer u toku tretmana učenja
ZKLZ vežbe, kao u procesu merenja zglobnih uglova MG ispitanici su pokazali najbolju tehniku pravilnog
izvođenja ZKLZ vežbe, što potvrđuje i statistički značajna homogenost u rezultaima. Dokazi da pravilno
tehničko izvođenje ZKLZ vežbe provocira veće maksimalne uglove u ovom slučaju u ZKŠ zglobu, od
OKL vežbe mogu objasniti povećanjem aktivnog broja zglobova u ZKLZ vežbi, a time i mišića koji su
uključeni u izvođenje pokreta. Tako se u SVC-w vežbe, pri maksimalnim uglovima fleksije i ekstenzije u
zglobu korena šake, pokreti vrše na račun kontrakcije istoimenih ekvivalentnih mišićnih grupa podlakta
(Slike 2.2 i 2.4), a zglobovi lakta i ramena su nepokretni, dok u JT-w vežbi (Slike 1.2 i 1.4) pored pravovremene kontrakcije mišića podlakta aktivno učestvuju i mišići antefleksori u zglobu ramena, kao i fleksori
i ekstenzori u zglobu lakta, čime se povećava mišićna sila kojom se rastežu antagonističke mišićne grupe
mišića ekstenzora i fleksora u zglobu korena šake. Pretpostavka ovakvog sabiranja vektora mišićnih sila
u ZKLZ vežbama, zaheteva i usklađeniji proprioceptivni sistem aktivnog kinetičkog lanca. Na osnovu
ovakvih pretpostavki se predlaže za buduće istraživačke projekte primena metoda 3D kinematografije,
goniografije, stereografije, dinamografije i elektromiografija za analizu složenijih ZKLZ vežbi Junan Taiso
sistema vežbanja.
Rezultati Dunnett t testa simultano upoređenih srednjih vrednosti merenih uglova pokazuju da
između kontrolne SG grupe i druge dve grupe (MG i PG) nema značajne statističke razlike (p>0.05),
osim u uglu fleksije i ekstenzije u zglobu lakta (na nivou značajnosti p<0.05). Ovakvi rezultati MANOVA
uglova u zglobu lakta između grupa pokazuju da je upravo najveća razlika između OKL i ZKLZ vežbi u
koordinacionoj složenosti, koju karakteriše veća međumišićna, kao i veći broj delova tela koji su aktivni
u složenijem kinetičkom lancu pokreta. Međutim, istovremeno rezultati vešestuke korelacije između
grupa u ZKŠ uglovima dokazuju da se ZKLZ vežbe ne mogu koristiti kao podjednako efikasno trenažno
stredstvo za razvoj dinamičke fleksibilnosti različitih kategorija vežbača.
Na osnovu predstavljenih deskriptivnih i kvantitativnih razlika u rezultatima maksimalnih uglova
između MG i ostale dve grupe ispitanika, možemo zaključiti i da varijabla dužine staža treniranja borilačke veštine ninđucu ima značajan uticaj na učenje pravilnog izvođenja ZKLZ vežbi. Takođe, pretpostavlja
se da faktor motivacija kod MG ispitanika imao značajnu ulogu u učenju ovih vežbi, pa se postavlja pitanje da li je dodatna motivacija rezultat iskustva prepoznavanja sličnih pokreta karakterističnih za veštinu
borenja sa pokretima u ZKLZ vežbama ili su jednostavno bili motivisani samim brzim usvajanjem novog
koordinacionog zadatka koji je postavljen kao motorički izazov pred njih. U svakom slučaju, neosporna je
pozitivna korelacija između koordinacionih sposobnosti karakterističnim za borilačku veštinu ninđucu
i koordinacije koja se stiče ZKLZ vežbama. S’obzirom da borilačka veština ninđucu obuhvata sve načine
borenja (udaraca bilo kojim delom tela, bacanja, poluge, gušenja, upotreba različitog oružja) višezglobne
JT vežbe bi mogle pronaći široku upotrebu u savremenom trenažnom sistemu svih borilačkih sportova.
Iz tog razloga, buduća istraživanja bi mogla da se nastave u pravcu preciznog definisanja koordinacionih
sposobnosti koje se razvijaju kroz primenu različitih ZKLZ vežbi.
Tematski zbornik radova
331
Marović, I.
ZAKLJUČAK
Deskriptivnom i kvantitativnom statističkom analizom unutar tri grupe ispitanika dokazano je da ZKLZ vežba cirkumdukcije u zglobu korena šake predstavlja veliki koordinacioni izazov
za vežbače i samo u uslovima pravilnog tehničkog izvođenja je pogodnije trenažno sredstvo za razvoj dinamičke fleksibilnosti od OKL vežbe za isti zglob. Rezultati MANOVE simultano upoređenih
srednjih vrednosti merenih ZKŠ uglova između grupa dokazuju da se ZKLZ vežbe ne mogu koristiti
kao podjednako efikasno trenažno stredstvo za razvoj dinamičke fleksibilnosti različitih kategorija
vežbača, kao standardne dinamičke OKL vežbe.
Objašnjenje ovakvih rezultata MANOVE zasnovano je na koordinacionoj složenosti ZKLZ
vežbi, koje podrazumevaju međusobno koordiniranje delimičnih pokreta tela i faza kretanja, dobru
ravnotežu, kao i orijentacionu svest o položaju i kretanju određenih ekstremiteta i celog tela, a čije
kretanje je omogućeno vizuelno-motornim zadatkom. Ovakva motorna osetljivost je pretpostavka
za uspešno učenje i usavršavanje motornih veština u sportu, a posebno u onim sportovima u kojima
se zahteva fina mišićna koordinacija i komleksna procena sopstvenog tela u prostoru, kao što su borilački sportovi i veštine, gimnastika, plesovi, pojedine atletske discipline, skokovi u vodu, umetničko
plivanje itd.
Sa druge strane, s’obzirom na pozitivan uticaj Junan Taiso ZKLZ vežbi na proprioceptivne
sposobnosti, statičku i dinamičku ravnotežu, svoju ulogu bi mogle da nađu u rehabilitaciji sportista,
fizio-terapiji i u svakodnevnom treningu starije populacije vežbača.
Iz tog razloga, buduća istraživanja bi mogla da se nastave u pravcu preciznog definisanja koordinacionih sposobnosti koje se razvijaju kroz primenu različitih ZKLZ vežbi i njihov uticaj na različite kategorije vežbača. Za dalja istraživanja se predlažu primena metoda 3D kinematografije, goniografije, stereografije, dinamografije i elektromiografija.
LITERATURA
1. Augustsson, J., Thomee, R. (2000). Ability of closed and open kinetic chain tests of muscular
strength to assess functional performance. Scandinavian Journal of Sports Science and Medicine,
10, 64–168.
2. Augustsson, J., Esko, A., Thomee, R., et al. (1998). Weight training of the thigh muscles using
closed versus open kinetic chain exercises: a comparison of performance enhancement. Journal
of Orthopedic and Sports Physical Therapy, 27, 3–8.
3. Balci, P., Bayrakci, V.Tunay, Baltaci, G., Atay, A.O. (2009). The effects of two different closed
kinetic chain exercises on muscle strength and proprioception in patients with patellofemoral
pain syndrome. Acta Orthophedica Traumatologica Turc., 43(5), 419-425.
4. Bartlett, R. (2007.). Introduction to Sports Biomechanics. Routledge, Wasghinton, DC.
5. Chiu, J.W., Young, P.S.H., et al. (2012). The Effects of Quadriceps Strengthening on Pain, Function,
and Patellofemoral Joint Contact Area in Persons with Patellofemoral Pain. American Journal of
Physical and Medical Rehabillitation, 91, 98-106.
6. Fitzgerald, G.K. (1997). Open versus closed kinetic chain exercise: issues in rehabilitation after
anterior cruciate ligament reconstructive surgery. Physical Theraphy, 77, 1747–1754.
7. Herrington, L. (2007). A controlled trial of weight-bearing versus non-weight-bearing exercises
for patellofemoral pain. Journal of Orthopedic and Sports Physical Therapy, 37, 155-60.
8. Hooper, D.M., Morrissey, M.C., Drechsler, W., Morrissey, D., & King, J. (2001). Open and closed
kinetic chain exercises in the early period after anterior cruciate ligament reconstruction:
improvements in level walking, stair ascent, and stair descent. American Journal of Sports
Medicine, 29, 167–174.
332
Proceedings of the Thematic Conference
Efikasnost specifičnog ideo-motornog vežbanja na koordinaciju i dinamičku fleksibilnost
9. Maffiuletti, N. A., Bizzini, M., Schatt, S., Munzinger, U. (2005). A multijoint lower-limb trackingtrajectory test for the assessment of motor coordination. Neuroscience Letters, 384, 106-11.
10. Masaaki, H. (2001). Ima Ninja Kono chiteki Henshin. Chobunsha, Tokyo.
11. Masaaki, H. (1978). Sengoku Ninpo Zukan. Jinbutsu Oraisha, Tokyo.
12. Masaaki, H. (1987). Togakure ryu Ninpo Taijutsu. Jinbutsu Oraisha, Tokio.
13. McMullen, J.M.S, Timothy, L. (2000). A Kinetic Chain Approach for Shoulder Rehabilitation.
Lexington Sports Medicine Center, Lexington, KY; University of Kentucky.
14. Steindler, A. (1977). Kinesiology of the Human Body under Normal and Pathological Conditions.
Springfield, IL. Charles C Thomas., p. 63.
15. Stensdotter, A.K., Hodges, P.W., Mellor, R., Sundelin, G., Hager-Ross, C. (2003). Quadriceps
activation in closed and in open kinetic chain exercise. American College Sports Medicine, 01959131/03/3512-2043.
16. Stiene, H.A., Brosky, T., Reinking, M.F., Nyland, J., Mason, M.B. (1996). A comparison of closed
kinetic chain and isokinetic joint isolation exercise in patients with patellofemoral dysfunction.
Journal of Orthop Sports Physical Theraphy, 24, 136-41.
17. Witvrouw, E., Danneels, L., Van Tiggelen, D., Willems, T. M., Cambier, D. (2004). Open versus
closed kinetic chain exercises in patellofemoral pain: a 5-year prospective randomized study.
American Journal of Sports Medicine, 32:1122-30.
18. Witvrouw, E., Lysens, R., Bellemans, J., Peers, K., Vanderstraeten, G. (2000). Open versus closed
kinetic chain exercises for patellofemoral pain: a prospective, randomized study. American
Journal of Sports Medicine, 28, 687–694.
Tematski zbornik radova
333
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
UDK: 796.1.012.1-053.5
GENDER DIFFERENCES IN PHYSICAL FITNESS TEST (PFT)
OF ELEMENTARY AND SECONDARY SCHOOL STUDENTS
WITH UNIQUE NEEDS
Miloš Popović1, 2, Hana Valkova1, Ružena Popović3, Milan Dolga4
1
Palacky University, Faculty of Physical Culture, Department of APA (master study),
Olomouc, Czech Republic
2
University of Pristine, Kos. Mitrovica, Faculty of Sport and Physical Education, Leposavić,
Kosovo, Serbia
3
University of Niš, Faculty of Sport and Physical Education, Niš, Serbia
4
“Smart-Line” - Agency for Multivariate Data Analysis, Novi Sad, Serbia
INTRODUCTION
Teaching of Physical Education, as an organized and systematically planned activity, among
other things, is directed to harmonic development of pupils by applying positive influences of physical exercises and effects of the environment factors. Motor functions are directly in relation with
cognitive and affective functions of a personality, particularly in the period of early school age, so
that without significant impulse of motor development it is not possible to realize the idea of necessity of integral development of pupils. The results of the research of influence of physical exercising
point that changes of development of certain body functions are possible, especially in the periods
of natural increase of their functions, and that, according to the majority of authors who treated this
issue, is the period of early school age (Kukolj, 1999; Milanovic, 2007).
Numerous studies revealed that during childhood the child’s motor abilities improve with age
(Benefice et al., 1999; Davies and Lose, 2000). Recently, a certain number of researches appeared
dealing with the influence of gender to the structure of motor abilities. Based on the results of such
researches, the structure of motor abilities does not change in the course of life, i.e. it is common
for males and females (Fratrić and Rubin, 2007; Marsh, 1993). However, in certain studies which
are attempted to establish differences in motor abilities between boys and girls in early childhood,
boys achieve better scores in majority of motor tests, particular in the tests of strength (Backman,
1988; Benefice et al., 1999; Zurc et al., 2005). Two major groups of factors that influence the child’s
development and account for gender differences in results of motor tasks are hereditary (biological)
factors and social factors (Haywood and Getchell, 2001; Hottinger, 1983). Research on preschool
children (Pišot, 2000) showed that boys scored higher than girls in jumping tests (e.g. high jump,
standing broad jump). Also, there are a few studies whose results showed the existence of significant
differences of particular motor tests between boys and girls in early elementary school (Pejčić and
Malacko, 2005; Rodić, 1999). The boys achieved better in the following variables: speed of movement, explosive strength, body coordination, dynamic muscular endurance, static muscular endurance and aerobic endurance, whereas the girls scored better only in the variable of flexibility (Pejičić
& Malacko, 2005). On the other hand there are other authors who have found no significant gender
differences in motor abilities from the youngster’s age of seven to that of twelve (Deoreo and Keogh,
1983; Kukolj, 1999).
334
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
As the contribution to the hypothesis that the efficacy in tests for the estimation of motor
abilities is possible to explain with integral function of CNS, which represents as well the basis of
intellectual functioning, speak the result of Reitana (1971) which point out that group of children
with cerebral damage have as well weaker results in both cognitive and motor function, on the which
base author made conclude that the cognitive and motor abilities are in relation (Gredelj et al., 1975,
pp. 18-19).
The basic aim of this current study is, therefore, to determine the developmental status of
physical fitness in a group of children of unique needs (intellectually disabled) aged 11-17 and 16-21
years.
Based on the previous research findings it is possible to state the logical hypothesis that positive, and statistically significant age and gender differences will be estimated between examined
groups of participants in applied battery of Physical Fitness Tests (PFT).
Based on the above demonstrated approach, the concept and previous research, the aim of
this research was to study gender differences in the results of motor tests performed by elementary
and secondary school students (boys and girls) with intellectual disabilities.
Problem and definitions
Physical activity is defined as any bodily movement produced by skeletal muscle resulting in
a substantial increase in resting energy expenditure (Bouchard and Shepard, 1994) They are citing
seven categories of physical activity (exercise, sport, training play, dance, work, and domestic chores), suggested that patterns of physical activity could be described by manipulating the variable of
frequency (how often), intensity (how hard), and duration (how long) (Winnick, 2005., p. 402). It is
a common concern that today’s children and adolescents participate in an insufficient amount of
physical activity (Ekelund et al., 2005; Anderssen et al., 2006). A growing body of evidence shows
that such inactivity is a threat to health and well-being in adults as well as in children (Boreham and
Riddoch 2001; Anderssen et al. 2006). Lack of physical activity has been identified as a probable mediator of obesity (Ekelund et al., 2005; Gutin et al., 2005) and cardiovascular risk factors in children
and adolescents (Boreham, Riddoch 2001; Anderssen et al. 2006). More active children may also develop higher peak bone mass compared with less active children (Hallal et al., 2004). The individual’s
physical activity pattern over recent weeks and months is a main determinant of physical fitness (Blair et al., 2001), which can be defined as a set of inherent or achieved personal attributes that relate to
the ability to perform physical activity (Caspersen et al., 1985). Casperson, Powell, and Christenson
(1985) defined Physical fitness as a “set of attributes that people have or achieve that relates to the
ability to perform physical activity” (p. 129). Increases in physical activity and in physical fitness can
both contribute to positive health status.
Motor competence can be conceptualized as a person’s ability to execute different motor
acts, including coordination of both fine (e.g. manual dexterity), and gross motor skills (e.g. static
and dynamic balance) (Henderson and Sugden, 1992). Motor competence is important implications
for different aspects of development in children and adolescents (Piek at al., 2006). It is intuitively
obvious that physically skilful children are more physically active (Reed et al., 2004) and that there
is a close relationship between habitual physical activity and motor competence (Thompson et al.,
1994; Okely et al., 2001; Wrotniak et al., 2006). However, the results from studies that explored the
relationship between physical activity and motor competence are consonant in that these variables
are not strongly related (Okely et al., 2001; Reed et al., 2004; Fisher et al., 2005). To date, there have
been few empirical studies of the relationship between measured physical fitness and motor competence in children. Better understanding the nature of this relationship could be usefully applied
to maintaining and developing both sufficient physical fitness and motor competence in children as
they are potentially important contributors to their health and well-being.
Tematski zbornik radova
335
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
Over the years, several studies have compared the physical fitness performance of youth with
disabilities to that of youth without disabilities. With few exceptions, research using subjects with intellectual disabilities, cerebral palsy, spinal cord injuries, and visual impairments has found that the
fitness performance of youngsters with disabilities is below that of their peers without disabilities.
To the extent that the fitness of youngsters with disabilities falls below acceptable levels, it is
probable that students with disabilities are at greater risk for the health concerns mentioned previously than are students without disabilities (Winnick, 2005, p. 404). Individuals with intellectual disabilities present a diversity of abilities and potential, and educators must be prepared to accept this
diversity. Intellectual disabilities present a substantial disadvantage to an individual attempting to
function in society. They are characterized by cognitive limitations as well as functional limitations
in such areas as daily living skills, social skills, and communication.
Physical and motor characteristics of children with intellectual disabilities
Children with intellectual disabilities differ least from children without intellectual disabilities in
their motor characteristics. Although most children with intellectual disabilities display developmental
motor delays, they are often related more to the limited attention and comprehension than to physiological or motor control deficit. As a group, children with intellectual disabilities walk and talk later, are slightly shorter, and usually are more susceptible to physical problems and illnesses than other children. In
comparative studies, children with intellectual disabilities consistently score lower than children without
intellectual disabilities on measures of strength, endurance, agility, balance, running speed, flexibility and
reaction time. Although many students with intellectual disabilities can successfully compete with their
peers without intellectual disabilities, those students needing extensive or pervasive supports have a discrepancy equivalent to four or more years behind their peers without intellectual disabilities on tests of
physical fitness and motor performance (Winnick, 2005, p. 141).
Important contribution to the explanation of a structure of motor abilities was given by the results of those researches in which the relation of cognitive and personality characteristics and motor
abilities was investigated. In investigation of relation of motor abilities and intellectual abilities one
of the very first studies was that of Kulcinskia, 1945 (Ismail, 1977) which established that the relation
of intelligence and learning of basic motor tasks is higher, when the intellectual level of examinees
is higher.
For the establishing of the way of the functioning of motor abilities researches conducted
on the samples of general population of different intellectual development are more important. In
accordance with mentioned, Leithwood, 1971 (Ismail, 1976) has established the existence of relation
between motor abilities and intelligence on the sample of preschool children of over average intelligence, while Brace, 1968 (Ismail, 1976) noted that the relation is better in retarded then in normal
samples of population. Dingman and Silverstein, 1964 (Dobbins & Rarick, 1991) are established in
the group of retarded significant relation (0.21) of tapping and intelligence, while the Sengstock, 1966
(Dobbins and Rarick, 1991) has analyzed the differences in motor abilities (speed, power, endurance
and coordination) between group of normal (1), and two groups of retarded of which the one was of
the same chronological age (2) and the other was the same of mental age (3) as the group of normal.
He was established that the group (1) was the best, and the group (3) the weakest considered the
investigated abilities. However, it is problematic question in which extent is possible to compare the
group results of (2) and (3), considering those different anthropometrical status which is consequence of unequal/different chronological age. In the study of Liemohna and Knapczyka, 1974 (Kukolj
et al., 2002) was noted the indices that the structure of motor abilities in mentally disabled is not
significant different from those by normal. For the battery of 32 tests of motor and motor-perceptive
abilities they were established six interpretable factors (coordination of upper extremities, ability of
reproduction of rhythm tasks, general-muscles coordination, control of big body motion, ability of
planning of motor acts and dynamic balance) on the sample of mentally chalenched subjects.
336
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
Important contribution to the examination of relation of motor and intellectual functions is
the work of Ismail and Gruber (1965) in which the factor structure of the tests of intellectual and
motor abilities was established. Except for the factor of physical growths and development, general
balance, coordination of lower extremities, dynamic balance on the objects, coordination of eyehand-leg, kinesthetic memory and “motor result performed with lower extremities” was isolated, as
well as the dimension, interpreted as academic development. Only the tests of coordination and measures of intellectual abilities have high projection on this factor. Similar results were established by
Ismail & Gruber, 1967 (Ismail, 1976) and Ismail and Kirkendall, 1970 (Kirkendall and Ismail, 1976)
by whom the significant prediction of the intelligence is possible based on the results in motor tasks,
only with the tests of coordination, and partially balance have had a significant partial predictive
validity. Analyzing the same problem Kirkendall and Gruber, 1968 (Ismail, 1976) have established
that the tests of cognitive abilities are in canonical correlation of 0.44 with tests of coordination, as
well as 0.42 with the test of strength, and the canonical correlation of the whole battery of tests of
motor abilities and the tests for the estimation of intellectual abilities as 0.55. All of the canonical
correlations have the positive sign.
Based on the above demonstrated theoretical approach, concept, and literature review of previous research findings the main objective of this research was to study gender differences in motor
development, estimated through the results in Physical Fitness Test (PFT) performed by Special
Elementary and Secondary school students (boys and girls) with intellectual disabilities.
As is presented in introductory expose, the key problem, as well as total problem orientation of this study is concerned to the analysis of 2 general thematic wholes, as follows: the whole of
motor development in elementary end secondary school students (C1), and the whole of (AgeM)
chronological age and academic achievement - overall educational success (ScSs) of the elementary
end secondary school students (C4), related to gender (sex), intellectual maturity and grade-level of
students.
The basic Goals of this study is to determine and evaluate the developmental status of physical
fitness variables within two main groups of students, intellectually disabled, in Special Elementary
and Secondary School, with regard to the different age and gender characteristic of sub-samples.
Accordingly, in this study are stated the following operative goals: presentation of the basic parameters of motor development in elementary and secondary school students relative to the gender; to
define the gender characteristics of the female/male students; to estimate the homogeneity of every
gender; to determine the contribution of the variable to the characteristics of every gender. In the
final analysis of the processed data are considered carefully all other important questions, if applicable, for the complete understanding the stated research problem.
HYPOTHESIS
Based on the previous research findings and experiences, the logical hypothesis was stated
that there will be positive and statistically significant age and gender differences in motor development between examined groups of students in applied battery of Physical Fitness Tests (PFT).
Considering stated problem, aim and research goals, as well as methodological approach to
this study, the Global hypothesis of the research is stated as:
A0 There is an expectation of statistically significant gender (sex) differences, among sub-categories of intellectual maturity differences, between grade difference related to motor development in
elementary and secondary school students, and difference related to chronological age and academic
achievement of students with intellectual disabilities.
Additional research hypotheses are stated as follows:
A1-1 There is an expectation of statistically significant gender/sex differences, related to the
motor development in elementary and secondary school students with intellectual disabilities
Tematski zbornik radova
337
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
A2-1 There is an expectation of statistically significant, strictly defined between gender (sex)
border, related to the motor development in elementary and secondary school students ants with
intellectual disabilities
A3-1 There is an expectation of statistically significant between gender differences, related to
the particular variables of motor development in elementary and secondary school students with
intellectual disabilities
A4-1 There is an expectation of statistically significant gender differences between any of the
two sub-samples, related to the particular variables of motor development in elementary and secondary school students with intellectual disabilities
Research Strategy and Tasks: Descriptive–Cross-sectional study in close time [1-time measurement, assessment (PFT) Physical Fitness Test]; Comparative in regard to establish assumed
differences in regard of the evaluation of motor development, in elementary and secondary school
children with intellectual disabilities;
For the successful realization of the stated goals it was necessary to complete several tasks:
x to study relevant literature; to select the most applicable battery of test for the estimation
of motor development in students with intellectual disabilities; to organize field project –
measurement in Special Elementary and Special Secondary school; to collect the data; to
assessed – work-out the data with the most appropriate statistical methods; to interpret
the established on the base of data reduction, presented in particular tables; write research
thesis with final consideration of the outcome of applied analysis methods; to formulate
basic conclusions concerned to the established problem stated hypotheses; to consider the
possible limitations of the study; to disseminate information for practice and to provide
feedback for schools and recommendation
Thematic field of research. Observed dependents are indicators (or variables). Those variables, which have divided a sample to the sub-samples, are criterion variables. More variables, which
are mutually meaningfully connected in logical way represents the logical whole (C), named simply
as the “whole” (segment). All observed thematic wholes represent the research fields.
METHODS
Students: A cohort sample (N=129, Male-77; Female-52) of upper Elementary (aged 11-12 to
15-17 years), and Secondary school students (aged 18 to 21 years) was derived from the global sample of Children, attending both Special Elementary and Secondary School (N=282; M-190, F-92),
which represents the whole sample of pupils in these age groups in the school selected. This global
sample was assessed only in indicators of the chronological age of students, academic achievement overall educational success, and intellectual maturity, considered as of special interest for this study
in general (Popovic, 2011). A cohort sample (of smaller size) completed the Test of Physical Fitness
– TPF (Fjørtoft et al., 2003). The entire sample are ascertain from the local Special Elementary and
regional Secondary school in an urban area of the city of Nis (the second large in the home country,
Serbia). The samples include children with intellectual disabilities in a wide range of socio-economic
backgrounds and reflect the population of children attending special schools in this area. The mean
chronological age of the children is between 11-17 years (in upper classes of Elementary school) and
18-21 years (in Secondary school). The sub-samples of examinees consist of both, the girls and boys,
see Table below (1).
338
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
Table 1. Presentation of the research samples size, according to the school level, gender, and
class-level
Sample
N
Elementary
Sub-samples (N=129)
N
Male
Female
Male
Female
Sample
Secondary
V - VI
37
26
11
25
8
33
I - II
VII -VIII
40
25
15
13
6
19
III - IV
Total
77
51
26
38
14
52
Total
Instruments: Physical Fitness Test (PFT) is relatively a new test battery that aims to provide a
reliable, objective quantification of children’s physical fitness levels (Fjørtoft et al., 2003; Haga, 2008).
It consists of activities that are included in most children’s everyday play activities, e.g. jumping,
throwing, running and climbing. The battery consists of nine test items: (3) three based on jumping;
(2) two on throwing; (1) one on climbing, and (3) three on running and. For that reason this battery
is applicable for the students with low motor competence, as were considered those with intellectual
disabilities. The test battery is simple to set up and is not time demanding, which was also the reason
for its selection.
Most test items are also included in other measures such as the EUROFIT (Adam et al., 1998),
the Allgemeiner Sportsmotorischer Test 6–11 (Bös and Wohlman, 1987), the Erfarenheter från Folke
Bernadottehemet (FBH-provet) (Bille et al., 1992) and The Prudential Fitnessgram (Cooper Institute
for Aerobics Research, 2001). The test item “climbing wall bars” was especially designed for the TPF.
Test–retest correlation of total score of the TPF is high, 0.90 (Fjørtoft et al., 2003). The construct
validity of the test was 0.93 for girls and 0.89 for boys (Spearman’s correlation). The validation was
performed by an experienced physical education teacher who was asked to rank 10 girls and 10 boys
in his class from lowest to highest physical fitness, according to his own implicit knowledge (Fjørtoft
et al., 2003).
The nine test items are:
1. Standing Broad Jump (StBJ). The child starts with his or her two feet in parallel behind
a starting line, one shoulder width apart. Upon a signal, the child swings their arms
backwards and forwards, and jumps with both feet simultaneously as far forward as
possible. Test item score (best of two attempts) is the distance between starting line and
landing position (cm).
2. Jumping with the two feet a distance of 7m as fast as possible (2S7m). Test item score
(best of two attempts) is time needed to cross the distance (1/10 sec).
3. Jumping a distance of 7m on one foot (child chooses preferred foot) as fast as possible
(1S7m). Test item score (best of two attempts) is time needed to cross the distance (1/10
sec).
4. Throwing a Tennis Ball with one hand (child chooses preferred hand) as far as possible
(TenB). The child stands with the contra lateral foot in front of the ipsi-lateral foot. Test
item score (best of two attempts) is distance thrown (m).
5. Pushing a Medicine Ball (1kg) with two hands as far as possible (MedB). Starting
position is with feet parallel to each other, shoulder width apart, with the ball held against
the chest. Test item score (best of two attempts) is distance achieved (m).
6. Climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth
column as fast as possible (Clmb). Each column of the wall bars was 255-cm high and 75cm wide. Test item score (best of two attempts) is time needed for the test item (1/10sec).
7. Shuttle run (10X5). Test item score is time needed to run 10×5 m (1/10sec).
Tematski zbornik radova
339
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
8. Running 20m as fast as possible (R20m). The child starts in a standing position. With a
procedural error, performance is interrupted and the test item repeated. Test item score is
time needed to run the distance (in second).
9. Reduced Cooper test (MCT6). The child runs/walks around a marked out rectangle
measuring 9×18m (the size of a volleyball field) for 6 min. Both running and walking are
allowed. Test item score is distance covered in 6 min (in meters).
Data processing: Study Results were processed using Basic (descriptive) statistics, Univariate and Multivariate Analysis of Variance Models, as well as Discriminative Analysis Methods.
Basic and Descriptive Statistics (Mean; MIN and MAX; Std. Error, Standard Deviation; Coefficient of Variation %; Interval) Analysis of Variance (t-test), ANOVA; Multivariate analysis of Variance (MANOVA), and Discriminative Analysis Methods (DISCRA) for Data Processing In order
to express the child’s total performance on the TPF as one score, a total test score was calculated by
using SPSS version 10.0 or higher for Windows user friendly
Basic and Descriptive Statistics: Mean and Standard deviation as the most commonly used
descriptive statistics; Minimum and Maximum values are very important when it is of special interest
to detect potential inaccuracies in data entry, especially with small samples study design; Skewness
and Kurtosis are useful in assessing the normality of the data. If the ratio of skewness or kurtosis to
their respective standard errors is above 1.96, the data are probably not normally distributed, which
is real to occur in this study, considering the specially selected, small sub-samples of examinees.
SPSS can also produce statistical tests of normality. If the Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Willks
tests are not significant , the assumption of normality is met. However, it is useful to bear in mind
that with small sample sizes the tests may not by significant, even if the normality assumption is
wrong. Conversely, if the sample size is very large, the test will be significant even if there are only
mild deviations from normality.
Analysis of Variance (t-test): Compare Means/Independent-Sample T Test - This test is used
to examine the differences between two groups of students at one point in time (e.g., elementary
school children vs. secondary, or. boys vs. girls) in one variable.
There are four main assumptions for this test (Vincent, 1999; Ntmounis, 2001, p. 65):
x The data must be parametric, that is, they should be measured on an interval or ratio scale;
x The samples should be randomly selected from the population, so that the results of the t
test can be generalized from the sample to the population;
x The two samples should come from populations which have approximately the same
variance (i.e., homogeneity of variance assumption);
x The scores of the dependent variable should come from a population which is normally
distributed.
Compare Means/One-Way ANOVA: This test is an extension of the Independent Samples
T Test. It is used when an independent variable has more than two groups (e.g., two sub-samples of
upper elementary school classes and both genders, or two sub-samples of secondary school classes
and both genders).
ANOVA tests are based on the following assumptions (Vincent, 1999; Ntmounis, 2001, p. 73):
x The data should be parametric, measured on an interval or ratio scale; Independence -there
should be no relationship between the scores of the dependent variable in the different
groups; Homogeneity of variances - the groups should come from populations which have
equal or nearly equal variances in the scores of the dependent variable; The scores of the
dependent variables in each group should come from populations which are normally
distributed.
340
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
General Linear Model/Univariate: This is an extension of one-way ANOVA and it is used
when one have two or more independent variables. This analysis is also called factorial ANOVA.
Usually, up to three-way ANOVA tests (three independent variables or factors) are reported in the
literature, although it is possible to examine more than three factors. The term Univariate means
that there is only one dependent variable, in contrast to Multivariate, which indicates the testing of
several dependent variables.
General Linear Model/Multivariate: This test is in many respects similar to one-way ANOVA. The difference is that multivariate tests analyze simultaneously more than one dependent variable. If no covariates are specified, the analysis is called MANOVA.
Mahalanobi’s distance is a measure of how much the value of a case differs in the independent variables from the average of all other cases. Large Mahalanobi’s distances signify potential outlier cases. This measure is distributed as a chi-square with degrees of freedom equal to the number
of predictors. Looking at the chi-square distribution table in the appendices of any statistical book,
you will find that the critical value of the chi-square with 3 degrees of freedom at the p = .01 level
is 9.21. Therefore, cases with Mahalanobi’s distance above 9.21 are potential outliers. Note that
Tabachnick & Field, 1966 (Ntmounis, 2001, pp. 124-125), suggest that this test can be used to
identify outliers in other analyses (e.g., MANOVA). In such case, the dependent variable should
be a separate column in the data file with the case numbers.
Classify/Discriminative: This test is useful when a researcher whishes to ascertain if some
variables, measured on an interval or ratio scale, can significantly predict the categories of a nominal
or interval variable.
According to Tabachnick and Fidell, 1996 (Ntmounis, 2001, pp. 132-133), the main assumptions of this test are:
x Normality - The predictor scores are randomly selected from the same population and are
normally distributed;
x Linearity - In each predicted group, all pairs of predictors should have a linear relationship;
x The predictor variables should not be highly correlated with each other (r>0.90) in order to
avoid computational problems;
x Homogeneity of variance-covariance matrices - This assumption states that variancecovariance matrices in each predicted group should be similar (i.e., come from similar
populations).
Research management: The study was carried out in accordance with the Declaration of
Helsinki. Prior to the gathering the data, the School Council and the parents were presented with
the written information about the nature of the study. This was followed by signing the written permission from the participant’s representative (PE teacher) by parents/guardian prior to their child’s
involvement in the study. The assessment of motor competence took place at the school, with test
protocol in accordance with the TPF manual. The assessments of physical fitness took place in the
school sports/gym hall during the timetabled Physical Education session for each particular class.
Children were tested individually by assistants (Physical Education students who were trained in the
test protocols within intellectually disabled children, during ordinary APA practical lessons). Each
test item was explained and demonstrated before the child started. Each test item was performed
twice, except for the three tests of running. Students were stimulated by given verbal encouragement
and support throughout the testing procedure. If the child made a procedural error, instructions
and demonstrations of the task were repeated before the child made a new attempt. During the tests
assessment the children needed to wear suitable clothing. All the children in the sample voluntarily
completed the measurements (during the period of two months, May, 7th – Jun, 10th 2011) at the end
of the Elementary School Year and (during the period of two months, May, 7th – Jun, 17th 2011) at
the end of the Secondary School Year.
Tematski zbornik radova
341
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
Analysis of the student’s motor development Special Elementary and Secondary
education relative to gender differences:
In accordance with the previous established study design in this thematic part “motor development” in Elementary and Secondary school students relative to gender (sex) with intellectual disability is analyzed. In the first part are presented the basic descriptive statistical parameters (central
and dispersive), measures of the skewness and kurtosis, relative to the observed variables. In the second part is presented the analysis of the between gender difference (sex), in regard to acceptance or
to rejection of the stated hypothesis, relating to the evaluation of the estimated results is presented.
Defining the characteristics and homogeneity of every group of the students in relative to the gender
(sex), and estimating the distance among them followed. Finally the graphical representation of the
established results was presented.
Analysis are elaborated on the battery of the Physical Fitness test (PFT), in regard to evaluate
the motor development in elementary and secondary school students in 9 items, within the sample
of 129 students, divided in 2 sub-samples, according to the gender (sex): male (n=89), and female
(n=40).
Basic descriptive parameters - Central and dispersive parameters, measures of the skewness and kurtosis of the applied variables for the evaluation of motor development in elementary and
secondary school children with intellectual disabilities represent the gender (sex) and direct to the
possibility of the application of the parametrical procedures.
Table 2. Central and dispersive parameters and skewness and kurtosis measures of tests battery
for the evaluation of motor development in elementary and secondary school male
students (N=89)
(PFT)
Mean
SD
Min
Max
CV %
Confidence interval
Skw
Kur
p
StBJ
125.00
38.51
27.0
214.0
30.81
116.89
133.11
.13
-.58
.000
2S7m
4.54
2.14
1.7
14.1
47.09
4.09
4.99
1.98
5.46 .009
1S7m
4.03
1.58
1.9
8.8
39.27
3.70
4.37
.85
.13
.087
TenB
17.50
8.90
2.7
40.0
50.86
15.63
19.38
.75
.28
.000
MedB
6.53
2.09
1.8
13.2
32.02
6.09
6.97
.37
.33
.000
Clmb
15.02
8.22
4.0
54.3
54.72
13.29
16.75
2.09
7.36 .334
10X5
27.90
4.12
20.6
43.6
14.75
27.03
28.76
1.27
2.16 .091
R20m
5.90
3.59
2.8
18.7
60.72
5.15
6.66
2.07
3.77 .000
MCT6
713.01
183.60
132.0
1182.0
25.75
674.33
751.70
-.06
.27
.000
Note: Values of Skewness and Kurtosis in interval up -.04 to .04 are not interpreted/discussed;
Legend: Mean - mean value; SD–standard deviation; Min–minimal value; Max–maximal value; CV % - coefficient of
variation – Confidence interval–range of mean; Skw–skewness; Kur–kurtosis; (PFT) variables: StBJ-standing broad jump;
2S7m-jumping on two feet a distance of 7m; 1S7m-jumping a distance of 7m on one foot; TenB-throwing a tennis ball with
one hand; MedB-pushing a medicine ball with two hands as far as possible; Clmb-climbing wall bars, crossing over two
columns to the right, and down the fourth column as fast as possible; 10X5- shuttle run; R20m-running 20m as fast as possible; MCT6-reduced Cooper test
Minimal (Min) and maximal (Max) values of the motor development in an elementary and
secondary school male students point out that the values are placed in the inspected interval.
Higher values of the Variation coefficient (CV %) point out on the heterogeneous male students, according to: standing broad jump (StBJ) (30.81), jumping on two feet a distance of 7m (2S7m)
(47.09), jumping a distance of 7m on one foot (1S7m) (39.27), throwing a tennis ball with one hand
(TenB) (50.86), pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB) (32.02), climbing
wall bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possi-
342
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
ble (Clmb) (54.72), running 20m, as fast as possible (R20m) (60.72), reduced Cooper test (MCT6)
(25.75). The values of the Variation coefficient (CV %) point out on the homogeneity of variable
shuttle run (10X5) (14.75).
Higher values of Skewness (skew) point out that the distribution is negative asymmetrical,
which means that the curve of results distribution incline to higher values, respectively has more
higher values relative to the normal distribution, at variables: standing broad jump (StBJ) (0.13),
jumping on two feet a distance of 7m (2S7m) (1.98), jumping a distance of 7m on one foot (1S7m)
(0.85), throwing a tennis ball with one hand (TenB) (0.75), pushing a medicine ball with two hands as
far as possible (MedB) (0.37), climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down
the fourth column as fast as possible (Clmb) (2.09), shuttle run (10X5) (1.27), running 20m as fast as
possible (R20m) (2.07).
A smaller values of the Skewness (skew) point out that the distribution is positive asymmetrical, which means that the curve of the results distribution incline to the smaller values, respectively
that has more smaller values relative to the normal distribution in the following variable: reduced
Cooper test (MCT6) (-0.06).
Higher values of the Kurtosis (kur) point out that the curve is leptosome, at these variables:
jumping on two feet a distance of 7m (2S7m) (5.46), jumping a distance of 7m on one foot (1S7m)
(0.13), throwing a tennis ball with one hand (TenB) (0.28), pushing a medicine ball with two hands as
far as possible (MedB) (0.33), climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down
the fourth column as fast as possible (Clmb) (7.36), shuttle run (10X5) (2.16), running 20m as fast as
possible (R20m) (3.77), reduced Cooper test (MCT6) (0.27).
Negative values of Kurtosis (kur) point out that the curve has plato-shape, at this variable:
standing broad jump (StBJ) (-0.58). The values of distributions are mainly placed in the range/interval of normal distribution (p) at these variables: climbing wall bars, crossing over two columns to the
right, and down the fourth column as fast as possible (Clmb) (0.33). The values distribution values
decline of the normal distribution (p) at these variables: standing broad jump (StBJ) (0.00), jumping
on two feet a distance of 7m (2S7m) (0.01), jumping a distance of 7m on one foot (1S7m) (0.09),
throwing a tennis ball with one hand (TenB) (.00), pushing a medicine ball with two hands as far
as possible (MedB) (0.00), shuttle run (10X5) (0.09), running 20m as fast as possible (R20m) (0.00),
reduced Cooper test (MCT6) (0.00).
Table 3. Central and dispersive parameters and measures of the Skewness and Kurtosis of the
motor development in the Elementary and Secondary school female students (N=40)
Variables
Mean
SD
Min
Max
CV%
Confidence interval
Skw
Kur
p
StBJ
98.43
25.65
15.0
136.0
26.06
90.22
106.63
-1.01
1.98
0.705
2S7m
5.17
1.67
2.9
9.6
32.29
4.64
5.70
0.82
0.23
0.721
1S7m
4.71
2.02
2.3
13.0
42.88
4.07
5.36
2.08
5.47
0.041
TenB
11.38
4.38
3.2
20.3
38.49
9.98
12.78
0.46
-0.57 0.179
MedB
4.79
1.15
1.9
7.0
24.05
4.42
5.16
-0.28
0.18
0.970
Clmb
21.01
10.82
7.1
60.0
51.50
17.55
24.48
1.90
4.62
0.365
10X5
33.96
18.69
23.5
114.5
55.02
27.98
39.94
3.91
13.95 0.000
R20m
7.26
4.14
3.5
17.5
57.03
5.93
8.59
1.42
0.71
MCT6
631.35
185.10
330.0
1080.0
29.32
572.14
690.56
0.23
-0.52 0.841
0.004
Note: Values of Skewness and Kurtosis in interval up -.04 to .04 are not interpreted/discussed
Legend: Mean - mean value; SD–standard deviation; Min–minimal value; Max–maximal value; CV % - coefficient of
variation – Confidence interval–range of mean; Skw–skewness; Kur–kurtosis; (PFT) variables: StBJ-standing broad jump;
2S7m-jumping on two feet a distance of 7m; 1S7m-jumping a distance of 7m on one foot; TenB-throwing a tennis ball with
one hand; MedB-pushing a medicine ball with two hands as far as possible; Clmb-climbing wall bars, crossing over two
columns to the right, and down the fourth column as fast as possible; 10X5- shuttle run; R20m-running 20m as fast as possible; MCT6-reduced Cooper test
Tematski zbornik radova
343
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
Minimal (Min) and maximal (Max) values of the variables for the evaluation of the motor
development in an elementary and secondary female students point out that the values are placed in
inspected interval. Higher values of the Variation coefficient (CV%) point out on the heterogeneous
female students in these variables: standing broad jump (StBJ) (26.06), jumping on two feet a distance
of 7m (2S7m) (32.29), jumping a distance of 7m on one foot (1S7m) (42.88), throwing a tennis ball
with one hand (TenB) (38.49), pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB)
(24.05), climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth column as
fast as possible (Clmb) (51.50), shuttle run (10X5) (55.02), running 20m as fast as possible (R20m)
(57.03), reduced Cooper test (MCT6) (29.32). Higher values of Skewness (skew) point out that the
distribution is negative asymmetrical, which means that the curve of results distribution incline to
the higher values, respectively has more higher values relative to the normal distribution, at these
variables: jumping on two feet a distance of 7m (2S7m) (0.82), jumping a distance of 7m on one foot
(1S7m) (2.08), throwing a tennis ball with one hand (TenB) (0.46), climbing wall bars, crossing over
two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible (Clmb) (1.90), shuttle run
(10X5) (3.91), running 20m as fast as possible (R20m) (1.42), reduced Cooper test (MCT6) (0.23).
The minor values of the Skewness (skew) point out that the distribution is positive asymmetrical,
which means that the curve results distribution incline toward smaller values, respectively has more
smaller values relative to the normal distribution, at these variables: standing broad jump (StBJ)
(-1.01), pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB) (-0.28). Higher values of the
Kurtosis (kur) point out that the curve is leptosomic, at these variables: standing broad jump (StBJ)
(1.98), jumping on two feet a distance of 7m (2S7m) (0.23), jumping a distance of 7m on one foot
(1S7m) (5.47), pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB) (0.18), climbing wall
bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible (Clmb)
(4.62), shuttle run (10X5) (13.95), running 20 m as fast as possible (R20m) (0.71).
The negative values of the Kurtosis (kur) point out that the curve is plato-shape, at these variables: throwing a tennis ball with one hand (TenB) (-0.57), reduced Cooper test (MCT6) (-0.52). The
distribution of the values are mainly in range of the normal distribution (p) at these variables: standing broad jump (StBJ) (0.70), jumping on two feet a distance of 7m (2S7m) (0.72), throwing a tennis
ball with one hand (TenB) (0.18), pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB)
(0.97), climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth column as
fast as possible (Clmb) (0.37), reduced Cooper test (MCT6) (0.84). The distribution of the values
decline up normal distribution (p) at these variables: jumping a distance of 7m on one foot (1S7m)
(0.04), shuttle run (10X5) (0.00), running 20 m as fast as possible (R20m) (0.00).
Multivariate and Discriminative Analysis Methods Application for the estimation of
the gender differences in motor development between Special elementary
and secondary school students
On the bases of the presented results (Table 2) it is evident that an alternative hypothesis A4
has to be accepted while is p<0.1 for all presented results, which means that significant between gender differences exists in the majority of the applied variables, as follows: Standing broad jump (StBJ)
point out the male/ female differences, while is (p=0.000) and Mean of 125.00 in males is higher then
98.425 in females. The same is at the variable jumping on two feet a distance of 7m (2S7m) male
and female differences (0.099) because the mean of 4.537sec in males is smaller/faster than those
of 5.171sec in female (*).The same is in the variable jumping a distance of 7m on one foot (1S7m)
male and female differences (0.064) because the mean of 4.033 in males sub-sample is smaller/faster
than those of 4.714 female The same situation is in all variables with the inverse (*) values!
344
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
Table 4.
The significance of the between gender difference in motor development of the
elementary and secondary school students
Analysis
n
F
p
MANOVA
9
3.588
0.001
DISCRA
9
3.543
0.001
Legend: MANOVA – Multivariate Analysis of Variance; DISCRA – Discriminative analysis; n – number of variables; Fvalue of Fisher’s distribution; p - probability
On the bases of the p = 0.001 values (MANOVA) and p = 0.001 (DISCRA) the hypothesis A1
and A2, have to be accepted, which means that that significant between gender difference and the
strictly defined limit between the opposite sex of students is evident.
Table 5. The significance of the between gender differences in motor development of the
elementary and secondary school students
(PFT)
F
p
c.disc
StBJ
15.852
0.000
0.000
2S7m
2.763
0.099
0.022
1S7m
4.278
0.041
0.000
TenB
17.017
0.000
0.014
MedB
24.320
0.000
0.037
Clmb
11.969
0.001
0.023
10X5
8.534
0.004
0.028
R20m
3.579
0.061
0.007
MCT6
5.432
0.021
0.000
Note: Values of Skewness and Kurtosis in interval up -.04 to .04 are not interpreted/discussed;
Legend: (PFT) variables: StBJ-standing broad jump; 2S7m-jumping on two feet a distance of 7m; 1S7m-jumping a distance
of 7m on one foot; TenB-throwing a tennis ball with one hand; MedB-pushing a medicine ball with two hands as far as
possible; Clmb-climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible;
10X5- shuttle run; R20m-running 20m as fast as possible; MCT6-reduced Cooper test; F-value of Fisher’s distribution; p –
probability; c.disc is discriminative coefficient
As is p <.1 an alternative hypothesis A3 has to be accepted, which means that significant differences between some gender specific indicators exist in: standing broad jump (0.000), jumping on
two feet a distance of 7m (0.099), jumping a distance of 7m on one foot (0.041), throwing a tennis ball
with one hand (0.000), pushing a medicine ball with two hands as far as possible (0.000), climbing
wall bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible
(0.001), shuttle run (0.004), running 20 m as fast as possible (0.061) and reduced Cooper test (0.021).
Discriminative coefficient (c.disc) point out that the highest contribution to the discrimination (the
highest between gender differences) of the elementary and secondary school students, relative to
the motor development is at these variables: (MedB) pushing a medicine ball with two hands as far
as possible (0.037), (10X5) shuttle run (0.028), (Clmb) climbing wall bars, crossing over two columns
to the right, and down the fourth column as fast as possible (0.023), (2S7m) jumping on two feet a
distance of 7m (0.022), (TenB) throwing a tennis ball with one hand (0.014), (R20m) running 20m as
fast as possible (0.007), (1S7m) jumping a distance of 7m on one foot (0.000), (StBJ) standing broad
jump (0.000), (RCT6) reduced Cooper test (0.000).
Tematski zbornik radova
345
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
The characteristics and the homogeneity of the gender specific samples (Male/Female) of
the Special elementary and secondary school students relative to the motor development
On the bases of the previous consideration and the analysis of the total sample (N=129) of
the students, in accordance to the applied methodology, logical follow-up of the research is the estimation of characteristics and the homogeneity of gender specific samples of students and distance
between them.
The fact that p = 0.001, of the discriminative analysis, means that clearly/strictly defined
between gender range of the students exists, respectively that it is possible to estimate the characteristics of the gender specific samples, relative to the motor development of elementary and secondary school children.
Table 6. The significance of the between gender differences (sex) relative to the motor
development in an elementary and secondary school students (ANOVA)
(PFT)
Scale
sub-sample
Mean
t
p
StBJ
m
male
female
125.000
98.425
3.982
0.000
2S7m*
sec
male
female
4.537
5.171
1.662
0.099
1S7m*
sec
male
female
4.033
4.714
1.887
0.064
TenB
m
male
female
17.503
11.379
4.125
0.000
MedB
m
male
female
6.531
4.791
4.931
0.000
Clmb*
sec
male
female
15.023
21.016
3.121
0.003
10X5*
sec
male
female
27.897
33.962
2.031
0.049
R20m*
sec
male
female
5.904
7.260
1.892
0.061
MCT6
m
male
female
713.011
631.350
2.331
0.021
Note: * values measured in sec (inverse); Legend: (PFT) variables: StBJ-standing broad jump; 2S7m-jumping on two feet a
distance of 7m; 1S7m-jumping a distance of 7m on one foot; TenB-throwing a tennis ball with one hand; MedB-pushing a
medicine ball with two hands as far as possible; Clmb-climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down
the fourth column as fast as possible; 10X5- shuttle run; R20m-running 20m as fast as possible; MCT6-reduced Cooper test
Table 7. The characteristics and the homogeneity of the gender specific samples (sex) relative to
the motor development in an elementary and secondary school students
MedB
10X5*
male
female
Higher* 1
less
less
ctrb %
28.244
Higher*
1
21.374
1
17.557
Clmb*
less
Higher*
2S7m*
less
Higher* 1
16.794
TenB
Higher* 1
less
10.687
R20m*
less
Higher*
1
5.344
1
0.000
1S7m*
less
Higher*
StBJ
Higher* 1
less
0.000
MCT6
Higher* 1
less
0.000
n/m
57/89
31/40
hmg %
64.04%
77.5%
Note: hmg% - homogeneity; ctrb % - contribution of the parameters/variable to the characteristics of the sample; Legend:
hmg% - homogeneity; ctrb % - contribution of the variable to the grade’s characteristics; (PFT) variables: StBJ-standing
broad jump; 2S7m-jumping on two feet a distance of 7m; 1S7m-jumping a distance of 7m on one foot; TenB-throwing a tennis ball with one hand; MedB-pushing a medicine ball with two hands as far as possible; Clmb-climbing wall bars, crossing
over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible; 10X5- shuttle run; R20m-running 20m as fast
as possible; MCT6-reduced Cooper test
346
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
The characteristics of every gender specific sub-samples are best defined with these variables:
MedB - pushing a medicine ball with two hands as far as possible while the contribution of parameters to the characteristics is (28.24 %) than followed 10X5* - shuttle run (21.37 %), Clmb* - climbing
wall bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible
(17.56%), 2S7m* - jumping on two feet a distance of 7m (16.79 %), TenB - throwing a tennis ball
with one hand (10.69 %), R20m* - running 20m as fast as possible (5.34%), 1S7m* - jumping a distance of 7m on one foot (0.00%), StBJ - standing broad jump (0.00%) and MCT6 - reduced Cooper
test (.00%). Homogeneity, in male sub-sample is (64.04%) minor, then in female sub sample (77.50%)
major.
On the bases of presented results it is evident that the characteristics within male sub-sample
have 57 up 89 students, and the homogeneity is 64.0% (minor), which means that 32 students posses
other characteristics, not those of the own group. It is also evident that the characteristics within female sub-sample have 31 up 40 students, and the homogeneity is 77.5% (major) while only 9 students
have other characteristics, than those of the own group.
This means that the students whose characteristics are similar to those characteristics in male
sub-sample, in case that their sex orientation is not known, it can be inspected, with the probability
of the 64.0% that they belong to the male, respectively the prognosis is possible to be done with the
certain probability.
On the bases of the evaluation of elementary and secondary school children’s motor development it is possible to state these outcomes:
x Sub-sample male has these characteristics for: pushing a medicine ball with two hands as
far as possible is Higher*1, for shuttle run is less, for climbing wall bars, crossing over two
columns to the right, and down the fourth column as fast as possible is less for jumping on
two feet a distance of 7m is less, for throwing a tennis ball with one hand is Higher* 1, for
running 20m as fast as possible is less, for jumping a distance of 7m on one foot is less, for
standing broad jump is Higher* 1, for reduced Cooper test is Higher* 1.
x Sub-sample female has these characteristics for: pushing a medicine ball with two hands
as far as possible is less, for shuttle run is Higher* 1, for climbing wall bars, crossing over
two columns too the right, and down the fourth column as fast as possible is Higher* 1, for
jumping on two feet a distance of 7m is Higher* 1, for throwing a tennis ball with one hand
is less, for running 20 m as fast as possible is Higher* 1, for jumping a distance of 7m on one
foot is Higher* 1, for standing broad jump is less, for reduced Cooper test is less.
Table 8. Survey of chapter 5.2.4 - Mahalanobi’s distance between gender specific sub- samples in
elementary and secondary school students, relative to the motor development
male
female
male
0.00
1.12
female
1.12
0.00
Note: Mahalanobi’s distance is a measure of how much the value of a case differs in the independent variables from the
average of all other cases. Large Mahalanobi’s distances signify potential outlier cases.
By calculating the Mahalanobi’s distance between gender specific sub-samples of students we
have another parameter of similarity or differences. Distance of different parts/fields can be observed. Distance in table (7) point out on higher difference between male and male students.
x The Graphical presentation of the between gender differences, relative to 3 (three) the
most discriminative variables of the motor development in elementary and secondary
school students with intellectual disabilities.
Tematski zbornik radova
347
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
Based on the graphical presentation of ellipses (confidence interval) the scope, mutual position and characteristics of every of 2 (two) gender specific sub-samples of the students (male (1)
female (2), relative to 3 (three) most discriminative (variables) of the motor development in elementary and secondary school children, which are: pushing a medicine ball with two hands as far as
possible (MedB), shuttle run (10X5), climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and
down the fourth column as fast as possible (Clmb).
40
10X5
36
2
32
28
1
MedB
24
4
5
6
7
Legend: male (1); female (2); pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB); shuttle run (10X5)
Graph 1. Ellipses (confidence interval), gender specific sub-samples of the participant’s male (1)
female (2), relative to: MedB - pushing a medicine ball with two hands as far as possible
and 10X5 - shuttle run
In Graph (1) abscise (horizontal axe) is pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB), and ordinate (vertical axe) is shuttle run (10X5).
It is possible to observe from the scope that, relative to the pushing a medicine ball with two
hands as far as possible, female (2) sub-sample has the smallest value, within motor development
variables in elementary and secondary school students, and the highest value is evident in male subsample (1).
Relative to the shuttle run, male sub-sample (1) has the smallest value within motor development variables in elementary and secondary school students, and the highest value is evident in
female sub-sample (2).
348
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
28
Clmb
24
2
20
16
1
MedB
12
4
5
6
7
Legend: male (1); female (2); pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB); climbing wall bars, crossing
over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible (Clmb)
Graph 2. Ellipses (confidence interval), gender specific sub-samples of the participant’s male (1)
female (2), relative to: MedB - pushing a medicine ball with two hands as far as possible and Clmb climbing wall bars, crossing over two columns to the right and down the fourth column
as fast as possible
In Graph (2) abscise (horizontal axe) is pushing a medicine ball with two hands as far as possible (MedB), and ordinate (vertical axe) is climbing wall bars, crossing over two columns to the right,
and down the fourth column as fast as possible (Clmb).
It is possible to observe from the scope that, relative to the pushing a medicine ball with two
hands as far as possible, female (2) sub-sample has the smallest value, within motor development
variables in elementary and secondary school students, and the highest value is evident in male subsample (1).
Relative to the climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down the
fourth column as fast as possible, the male sub-sample (1) has the smallest value within motor development variables in elementary and secondary school students, and the highest value is evident
in female sub-sample (2).
Tematski zbornik radova
349
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
28
Clmb
24
2
20
16
1
10X5
12
24
28
32
36
40
Legend: male (1); female (2); shuttle run (10X5); climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down the
fourth column as fast as possible (Clmb)
Graph 3. Ellipses (confidence interval), gender specific sub-samples of the participant’s male
(1) female (2), relative to: 10X5 - shuttle run, and Clmb - climbing wall bars, crossing over two
columns to the right, and down the fourth column as fast as possible
In Graph (3 abscise (horizontal axe) is shuttle run (10X5), and ordinate (vertical axe) is climbing wall bars, crossing over two columns too the right, and down the fourth column as fast as possible (Clmb).
It is possible to observe from the scope that, relative to the shuttle run, male sub-sample (1)
has the smallest value within motor development variables in elementary and secondary school students, and the highest value is evident in female sub-sample (2).
Relative to the climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down the
fourth column as fast as possible, the male sub-sample (1) has the smallest value within motor development variables in elementary and secondary school students, and the highest value is evident
in female sub-sample (2).
It was established statistically significant between gender difference (p=0.001) in 7 of 9
components for the estimation of motor development (PFT), with discriminative coefficient
(up 0.000 to 0.037) in favor of male sample of students.
Final considerations: In the first part of this chapter are presented short review of the obtained findings, and applied methods. After that is presented a Table of the Whole contribution to the
characteristics of every sub-sample. It has to be stressed, that as higher as discrimination-difference
between sub-samples is evident, that is characteristics of every sub-sample more expressed. For
every Whole is provided percentage of contribution (%), which point out how much observed whole define the characteristics of sub-sample, related to the other wholes. After that is provided the
outlook of the characteristics, with homogeneity of every sub-sample, related to the discrimination
measure and the range of determined characteristic, from the highest to the lowest range/level.
350
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
The connection of the whole research to the one, in logical way, hierarchically ordered whole
is important and possible. The contribution of the whole (thematic field) to the characteristics, and
contribution of the variable to the characteristics within whole (inner) are parameters that clearly
determine the hierarchy between thematic fields (wholes) as well as order of importance of variables.
Table 9. The characteristics and contribution of the variable to the gender characteristic (sex),
related to the motor development of students
(PFT)
Male
female
ctrb. %
MedB
higher* 1
smaller
28.24
10X5
smaller
higher* 1
21.37
Clmb
smaller
higher* 1
17.56
2S7m
smaller
higher* 1
16.79
TenB
higher* 1
smaller
10.69
R20m
smaller
higher* 1
5.34
hmg %
64.04
77.50
Legend: (PFT) variables: MedB-pushing a medicine ball with two hands as far as possible; 10X5- shuttle run; Clmbclimbing wall bars, crossing over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible; 2S7m-jumping
on two feet a distance of 7m; TenB-throwing a tennis ball with one hand; R20m-running 20m as fast as possible; hmg %
- homogeneity; ctrb. % - contribution of the variable to the group characteristics
CONCLUSION
The analysis was also done on the sample of the 129 subjects, derived from the population, defined as the special elementary and secondary school children with intellectual disabilities, divided
in 2 sub-samples according to gender/sex: male (n=89), female (n=40), in regard to the evaluation of
motor development of elementary and secondary school children.
x Based on the results obtained in the analysis and their interpretation, the following
conclusions could be stated:
C-C2 Evaluating motor development in elementary and secondary school students with
intellectual disabilities (MANOVA 0.001 and DISCRA 0.001) point out that significant gender
difference exists between 2 sub-sample (Male/Female) relating to the (PFT) variables:
standing broad jump (0.000), jumping on two feet a distance of 7m (0.099), jumping a distance
of 7m on one foot (0.041), throwing a tennis ball with one hand (0.000), pushing a medicine ball with
two hands as far as possible (0.000), climbing wall bars, crossing over two columns to the right, and
down the fourth column as fast as possible (0.001), shuttle run (0.004), running 20m as fast as possible (0.061), reduced Cooper test (0.021), with discrimination: pushing a medicine ball with two hands as far as possible (0.037), shuttle run (0.028), climbing wall bars, crossing over two columns to the
right, and down the fourth column as fast as possible (0.023), jumping on two feet a distance of 7m
(0.022), throwing a tennis ball with one hand (0.014), running 20 m as fast as possible (0.007), jumping a distance of 7m on one foot (0.000), standing broad jump (0.000), reduced Cooper test (0.000).
Evaluating motor development (PFT) in elementary and secondary school students with intellectual disabilities in regard to the gender characteristics, it can be concluded:
x Males have these eigenvalues: for pushing a medicine ball with two hands as far as possible
the values are higher* 1, for shuttle run values are smaller, for climbing wall bars, crossing
over two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible values are
Tematski zbornik radova
351
Popović, M., Valkova, H., Popović, R., Dolga, M.
smaller, for jumping on two feet a distance of 7m the values are smaller, for throwing a
tennis ball with one hand the values are higher* 1, for running 20m as fast as possible the
values are smaller, and homogeneity is 64.04 % (57/89).
x Females have these eigenvalues: for pushing a medicine ball with two hands as far as possible
values are smaller, for shuttle run values are higher* 1, for climbing wall bars, crossing over
two columns to the right, and down the fourth column as fast as possible values are higher*1,
for jumping on two feet a distance of 7m values are higher* 1, for throwing a tennis ball with
one hand values are smaller, for running 20m as fast as possible values are higher* 1, and
homogeneity is 77.50 % (31/40).
General conclusion, derived from results of this study, provided within Special Education Students in upper level of Elementary, and Secondary School children do not support a link between
Physical Fitness Test and common indices of academic achievement, such as average of various
educational subjects’ marks (grade-points). Specifically, in elementary school children, a modest
association was observed among the physical fitness variables and academic achievement scores.
Moreover, when separate analyses were conducted to examine differences between boys and girls,
the relationship between academic achievement and (PFT) was evident in girls, but not in boys.
Limitations
The cross-sectional design of the present study clearly limits the conclusions that can be
drawn, and one cannot attribute causation to any of the observed relationships. The finding that
higher levels of physical activity had relatively small effects on academic achievement is consistent
with the findings of previous cross-sectional and longitudinal studies. However, our measure of
physical activity provides only a rudimentary account of the quality and quantity of students’ physical activity. In addition, our measures had strengths and limitations. Academic achievement was not
assessed through a standardized test, in regard to avoid any potential rater bias that might have been
introduced while academic achievement had been based on ratings by classroom teachers.
352
Proceedings of the Thematic Conference
Gender Differences in Physical Fitness Test (PFT) of Elementary and Secondary School Students with Unique Needs
REFERENCES*
1. Auxter, D., Pyfer, J., Zittel, L., Roth, K. (2010). Part IV Needs of Specific Populations. 11
Intellectual Disabilities. In editor (Ed.). Principles and Methods of Adapted Physical Education
and Recreation. (pp 361-392). Eleventh Edition, McGrow-Hill International Edition.
2. Ntoumanis, N. (2001). A Step-by-Step Guide to SPSS for Sport and Exercise Studies, SPSS Inc.,
Chicago, IL, USA.
3. Popović, M. (2011). The evaluation of Motor Development in Elementary and Secondary School
Children with Intellectual Disabilities. (Unpublished master thesis), Palacky University in
Olomouc, Faculty of Physical Culture, Department of APA.
4. Popović, M., Valkova, H., Dolga, M. (2012). The evaluation of Motor Development in Intellectually
Chalenged Children. 5. Međunarodni simpozijum “SPORT I ZDRAVLJE”, 1-2/jun/2012., Tuzla
(BiH), U: A. Biberović (Ur.) Zbornik naučnih i stručnih radova, Prvi dio, str. 86-93, Univerzitet u
Tuzli: Fakultet za tjelesni odgoj i sport, ISSN: 1840 - 4790.
*List of others References and cited authors is presented in Popovic (2011), and available on
the copy request by authors!
Aknowledgements
x This Article is part of the theses, developed under umbrella of ESF Project No. CZ
1.07/1.2.00/14.0021 – “Special education center of adapted physical activity”
x The study was realized under special cooperative agreement between Faculty of Sport and
Physical Education representative (Dean), University of Nis and School for Elementary and
Secondary Education representative (Director) “13 oktobar” in Nis (Serbia), signed in 2011.
Tematski zbornik radova
353
Juříková, J., Šitinová, M.
UDK: 796.012.1:613.2
THE INFLUENCE OF PHYSICAL ACTIVITY
ON BODY WEIGHT
Jana Juříková, Martina Šitinová
Masyryk university, Faculty of Sports Studies, Department of kinesiology,
Brno, the Czech Republic
INTRODUCTION
The Czech Republic is one of the countries with the highest prevalence of overweight and
obesity. According Hainer and Kunešová (1998) 16.3% of men and 20.2% of women aged 20 to 65 suffer from obesity in the Czech Republic. Overweight affects more than half of the adults. Recent studies suggest that the weight of individuals is influenced by heredity from about 25 to 40%. The amount
of fat in the abdomen affects inheritance even from 50 to 60% (Kunešová, 1999; Rozkošná, 2004).
The rise of obesity in recent years is caused mainly by changes in lifestyle (steady decline of
physical activity at work and during leisure time) and dietary habits (intake of energy-rich food with
a high proportion of fat), which together lead to excessive energy intake (Řehová et al., 2004).
A big problem is insufficient physical activity. Only few people have physically demanding
work, automation, robotics saving manpower is introduced in all fields. Television, video or computer games dominate to leisure time of adults and children, the natural movement ceased to be an
essential part of life (Neugebartová, 2000; Urban, 1992). It was found out that a high percentage of
the older Czech population (12 %) are obese or overweight (Zvonař, 2009).
The essential part of reducing regimes in obese patients is exercise and physical activity. Increase of energy expenditure by physical activity is not the primary means of weight reduction, but
along with weight-loss diet increases negative energy balance, reduces fat stores while preventing
loss of lean body mass (Hainer, 2003; Svačina, 2000).
METHOD
The survey was done in the years 2003 – 2005 in the following four groups of population:
1st group: students
2nd group: people working easily – working in the office
3rd group: people working hard – physically demanding job requiring frequent movement
4th group: people working hard – physically demanding and dangerous work
The results were obtained by questionnaire. Research was attended by a total of 200 respondents, 137 men and 63 women. Respondents were divided into four groups of 50. Percentage of
respondents in groups according to the type of work is shown in table 1.
354
Proceedings of the Thematic Conference
The Influence of Physical Activity on Body Weight
Table 1. Description of respondents
No.
Label of
the group
Group of respondents
Number of
respondents
Men
Women
Total
Students
16
34
50
Clerks
22
28
50
1
Students of Military University of Ground Forces in
Vyškov
2
Clerks of the Social Security Administration, the
Association of Accountants in Prostějov
3
Members of the 1st training base air defense troops of
The Army of the Czech Republic in Žatec
Soldiers
49
1
50
4
Members of Fire and Rescue Service in Prostějov
Firemen
50
0
50
137
63
200
Total
The questionnaire included 25 simple questions and it was anonymous. First part of the questionnaire was focused on queried data, for example gender, age, education, body weight and stature
for calculating of BMI (= index of the body weight). The second part included questions focused on
dietary habits and lifestyle. Due to the fact that questionnaires were checked before handing in and
due to the simplicity of questions the rate of return questionnaires was 100%.
The largest portions of respondents in the groups were members of Armed Forces of CR and
Fire Rescue Service of CR, which is caused by physically demanding work in difficult work conditions. Women are employed even in these organizations, only as office workers. Body weight and
stature were surveyed only by questionnaire and were not verified in this part of research. The body
mass index – BMI was calculated from these values.
RESULTS AND DISCUSSION
The beginning of the questionnaire was focused on basic anthropometric indicators of respondents. Respondents wrote their age, education, body weight and stature. Filling all the questions
was checked – credibility was not checked. Surveyed results are shown in table 2.
Table 2. Basic characteristic of groups of respondents
Group of
respondents
Anthropometric indicators
Age
[years]
Body weight
[kg]
Stature
[m]
BMI
Clerks
43.04 ± 10.17
73.32 ± 13.59
170.10 ± 9.12
25.37 ± 0.16
Students
20.66 ± 2.71
65.68 ± 12.33
174.16 ± 8.10
21.69 ± 0.19
Firemen
38.36 ± 9.29
84.32 ± 13.11
178.70 ± 5.86
26.32 ± 0.38
Soldiers
30.42 ± 6.59
81.98 ± 11.17
181.20 ± 6.52
25.02 ± 0.26
Among all the groups there are existing statistically significant differences exist at the level of
significance 0.05.
Q = 121.437 2
F2 0.95 (3) = 7.814 7
Tematski zbornik radova
355
Juříková, J., Šitinová, M.
The average age of soldiers and firemen corresponds to countrywide average, which was surveyed by Chaloupka et al. (1999). This age is lower due to the physical demands of employment. The
youngest fireman was 23 years old and three oldest firemen were 56 years old. The youngest were
two soldiers – they were 21 years old, the oldest soldier was 45 years old. In the group of students
there most occurred age was 18 years (16 people) and 19 years (11 people), because respondents
were first year students. The youngest students were sixteen 18 years old and oldest students were
three 26 years old. Another study focused on dietary habits of students of all grades of Military University of Ground Forces in Vyškov was done by Rozkošná (2004) and she found that their average
age is 21,96; the most common age is 21 and 22 years. In the group of clerks mostly occurred age is
48 years (6 clerks), two clerks were 24 years old and the oldest clerk was 61 years old (he was also
the oldest man of this research)
Number of men and women of groups of respondents is shown in table 3.
Table 3. Number of men and women of groups of respondents
Gender
Group of respondents
Total
men
women
Clerks
22
28
50
Students
16
34
50
Firemen
50
0
50
Soldiers
49
1
50
Total
137
63
200
Average BMI is shown in figure 1.
Figure 1. Average BMI of groups of respondents (% rel.)
356
Proceedings of the Thematic Conference
The Influence of Physical Activity on Body Weight
The graph shows that BMI of students is in normal rate, in other groups of respondents there
are also overweight people and obese people. The highest risk group from the obesity point of view
is group of firemen. The average BMI of firemen is rated as an overweight. The average BMI, body
weight and stature, of monitored firemen are fully correspond countrywide average BMI, which
were surveyed by Chaloupka et al. (1999).
The soldiers reached upper limit of normal BMI. BMI in this group is lowest than in the research by Hlúbik et al. (2001), it is probably because of the chosen group of soldiers with the high level
of physical activity. The similar results had also Vainoras (2002) in Latvia, who observed four groups
of people: students of the first year of Medical Faculty in Kaunas, beginning sportsmen, sportsmen
after first year of sport activity and trainers.
In table 4 the distribution of groups of respondents according to BMI is shown. The distribution of groups of respondents according to the percentage of individuals in the categories of BMI is
shown in the figure 2.
Table 4. Distribution of respondents according to categories of BMI (numbers of persons).
BMI category
Group of
respondents
Underweight
Normal
weight
Overweight
Grade1
obesity
Grade 2 obesity
Grade 3 obesity
Clerks
0
23
21
5
1
0
Students
5
38
7
0
0
0
Firemen
0
22
19
9
0
0
Soldiers
0
25
25
0
0
0
Figure 2. Distribution of respondents according to BMI categories (% rel.)
Tematski zbornik radova
357
Juříková, J., Šitinová, M.
It was found that 10 % of students (all of them were girls) were underweight, some of them
said they would like to get slimmer (via comments to graph 14 – Satisfaction with the figure). It is
gratifying, that most of the student (76 %) has normal BMI. There are only 2 overweight women
from 14 % of overweight persons. There is no underweight person in other groups of respondents.
The bigger percentage of men is in this group and they are older. Firemen and soldiers have to have
some physical assumptions for their profession. In the group of clerks 10 % suffer from obesity grade
1 and 2 % of them suffer from obesity grade 2. In the group of firemen 18 % of them suffer from obesity grade 1. The half of the group of soldiers is in normal range of BMI and the second half of them
is overweight. These results were not confirmed by research by Hlúbik et al. (2001), who found the
higher percentage of overweight and obese soldiers in his work.
Among all the groups statistically significant differences exist at the level of significance 0.05.
Q = 24.4157
c
2
0.95
(3) = 7.8147
Fe = 12.4673
F0.95 (3;196) = 2.6507
Statistically significant differences were found between groups of clerks and students, students and firemen, students and soldiers.
In the following questions respondents were asked about the frequency of spot activities.
Sport activity means every sport - in sport club, gym, pool or at home. Results are shown in figure 3.
Figure 3. Sport activities of groups of respondents
From the graph it is obvious that firemen and soldiers practice some physical activity the
most. Clerks practice the least physical activity, 26.5% of clerks even said they have never practised
any physical activity. Lack of physical activity is the most serious cause of obesity of people with a
sedentary lifestyle (Műllerová, 2009).
358
Proceedings of the Thematic Conference