Viktor Pocajt
UVOD U ZAŠTITU
ŽIVOTNE SREDINE
Pravila
Ispit
Sastoji se samo od usmenog dela
Polaže se isključivo u ispitnim rokovima, sa urednom ispitnom
prijavom
Radi smanjenja čekanja na polaganje, kandidatima se preporučuje
najavljivanje dolaska na ispit, koje je moguće obaviti do dan unapred,
u terminu konsultacija, lično (nije moguće mejlom)
Potpisi se daju na zadnjem času, ili bilo kojom drugom prilikom
Na zadnjem času dobijaju se materijali za ispit (skripte i
prezentacije)
Pravila, obaveštenja, termini polaganja i prezentacije na
http://pocajt.tmf.bg.ac.rs/uvod_izzs/
Sadržaj (1)
Uvod: Osnovne definicije i problemi
Zagađivanje vazduha. Industrija i imisije.
Uticaj na životnu sredinu i zdravlje.
Atmosferska disperzija. Meteorologija.
Modelovanje atmosferske disperzije.
Kontrola aerozagađenja. Prečišćavanje od
prašine i gasova.
Sadržaj (2)
Zagađivanje vode. Osnovni ekološki aspekti,
kvalitet i klasifikacija voda.
Karakteristike voda. Obrada otpadnih voda.
Obrada pitke vode.
Čvrsti otpad i opasne materije.
Zagađivanje bukom. Merenje i zaštita od buke.
Sadržaj (3)
Radioaktivno zagađenje. Prirodno i
veštačko zračenje i uticaj na zdravlje.
Integralni ekološki menadžment i
standardi serije ISO 14000.
Globalna slika. Problemi i prognoze.
Mogućnosti racionalizacije procesa.
UVOD
Ekologija = eko + logos
stanište + nauka
Ekologija je nauka koja se bavi proučavanjem
odnosa bića prema živoj i neživoj sredini
koja ih okružuje, uključujući i čoveka,
čiji je odnos prema životnoj sredini poseban
Čovekova aktivnost
i degradira i unapređuje okolinu
Degradacija životne sredine
Uzročnici degradacije:
energetika, rudarstvo,
hemijska i procesna industrija, saobraćaj,
intenzivna poljoprivreda, eksploatacija šuma
Primeri proizvoda:
automobil
motorna testera
sprej
Čovekove potrebe
Različiti civilizacijski modeli,
ali generalno gotovo neograničene
Neophodni: vazduh, voda, namirnice
Čitav niz dodatnih proizvoda i usluga
namenjenih očuvanju i poboljšanju
životnog standarda i kvaliteta života
Tri ključna faktora:
potreba za proizvodima i uslugama
tehnologija koja obezbeđuje potrošnju i
zagađenje koje ona stvara
broj stanovnika
Nema vraćanja unazad !
Rezultat: dejstvo na okolinu, otpad
VODA
OTPADNA VODA
625.000 t/dan
500.000 t/dan
HRANA
2.000 t/dan
GRAD OD MILION
STANOVNIKA
ČVRSTI OTPACI
2.000 t/dan
GORIVO
ZAGAĐIVANJE
6.900 t/dan
VAZDUHA
950 t/dan
Ograničenost resursa
Atmosfera: 5 x 1015 tona vazduha
Vode: 1350 mil. km3, iskoristivo 30.000
Rudna bogatstva su iscrpiva
Društvo mora da se prilagođava
Zagađenje vode
HEMIJSKO
BIOLOŠKO
FIZIČKO
Kiseline
Bakterije
Toplota
Baze
Virusi
Radioaktivnost
Soli
Fekalije
Sredstva za
pranje
Lignini
Suspendovane
čestice
Pesak
Fenoli
Mulj
Ostale org.
materije
Talog
Zagađenje vazduha
sumpor dioksid
oksidi azota
čestice, prašina i metali
ugljen monoksid
ozon
fluorna jedinjenja
mirisi
Zagađenje zemljišta
komunalni otpad
mulj otpadnih voda
poljoprivredni otpad
celuloza i papir
otpad hemijske i procesne industrije
pepeo, šljaka i nanosi
radioaktivni otpad
Ekološki prihvatljiv razvoj i održivi razvoj
Rezultat pritiska javnog mnenja
Traženje rešenja za usporenje degradacije i
unapređenje okoline
Formiranje multidisciplinarne nauke o zaštiti i
unapređenju životne sredine:
fizika, hemija, tehnologija, biologija, medicina,
meteorologija, geologija, ekonomija, pravo ...
Potrebna je strategija izuzetno kompleksan zadatak
Zakonska regulativa
Prvi “ekolog”: kralj Edvard II (oko 1300. g.)
Razvoj zakonodavstva počinje 60-ih i 70-ih
godina prošlog veka
Osnovni problemi:
određivanje dozvoljenih granica i
nepoznavanje mehanizama
detektovanje zagađujućih materija
otpori uticajnih lobija
EKOSISTEMI
Životna sredina je u stalnoj dinamičkoj ravnoteži
Kružni tok materije i energije:
voda, kiseonik, azot, ugljenik, ...
Veliki značaj razumevanja i očuvanja
bioloških ciklusa
Ciklus vode
Stvaranje slatke vode uslovljeno
sunčevom energijom
Kondenzovana voda (kiša i sneg) napaja
površinske i podzemne vode;
isparavanje i kondenzacija
Osnovna masa vode vraća se u vodeni basen;
u komunalnim sistemima koristi se svega
0,6% atmosferskog vodenog taloga
(5% za hranu i piće, 95% sanitarne potrebe)
Ciklusi hrane
Najvažniji elementi: N, C, H, O, P i S
Ciklusi su slični ciklusu vode,
ali su hemijske reakcije znatno složenije
Ciklusi su uslovljeni reaktivnošću elemenata
N, H, O i S učestvuju i u ciklusu vode,
P se taloži u moru
Ciklus ugljenika i kiseonika
Kružni tok CO2
Sadržaj u atmosferi 0,04%
Biljke apsorbuju atmosferski CO2, vodu i
sunčevu energiju i fomiraju ugljovodonike producenti
Životinje koriste gotovu hranu - konzumenti
Bakterije i gljive razlažu uginule organizme na
CO2, vodu i elementarne materije - reducenti
Fotosintezom se troši više od 1010 tona CO2
Količina CO2 u okeanima je 50 puta veća
nego u atmosferi - rezervoar za regulaciju
Vraćanje CO2 u atmosferu:
najveći deo dejstvom reducenata,
manji deo sagorevanjem,
a najmanji disanjem životinja i biljaka
Ciklus azota
Složeniji od CO2, jer se atmosferski azot
ne koristi neposredno
Azot se fizičko-hemijski ili biološki prevodi u
belančevine, nukleinske kiseline i ureu
Iz organskih materija, posredstvom bakterija,
prevodi se u amonijak, nitrite, nitrate
i konačno ponovo u gasoviti azot
Ciklus traje 8 dana
N (mg/l)
20
18
NH3  NO2 Nitrosomonas
16
NO2  NO3 Nitrobacter
14
12
NH3
NO3
10
8
6
4
NO2
2
0
dani
2
4
6
8
Ciklusi toksičnih materija
Veoma veliki broj toksičnih materija vrlo složena istraživanja
Opasnost se u prirodi može smanjiti
razblaženjem ili razgradnjom
ali i povećati
Najizraženiji:
pesticidi, jedinjenja žive, radioaktivni elementi
Pesticidi
U intenzivnoj poljoprivredi koristi se veliki broj
različitih pesticida - velika potencijalna opasnost
Nerastvorni u vodi, rastvorni u mastima;
apsorbuju se u tlu, biljkama i životinjama
Ne učestvuju znatnije u biološkim procesima
viših organizama: talože se u telu
U svakom sledećem krugu ciklusa ishrane
sakupljena količina može da se udesetostruči
Objekat analize
Koncentracija (ppm)
Voda
0,00005
Planktoni
0,04
Račići
0,42
Manja riba
2,07
Galeb
6,00-75,5
Kormoran
26,4
Mediteranski delfin
400
Jedinjenja žive
Elementarna živa u manjim količinama
nije toksična, ali jedinjenja jesu
(metil- i etil-merkurati)
Nagomilava se, teško se izlučuje iz tela
Sakuplja se u tkivima biljaka i životinja:
u algama 100 ppb, ribama 122 ppb
Koncentracija 144 ppm smrtonosna,
granična vrednost 500 ppb
Radioaktivni elementi
Stroncijum 90
- sakuplja se u koštanom tkivu
- dug period poluraspada
- u organizam dospeva povrćem, mlekom, mesom
Cezijum 137
- sličan stroncijumu i kalijumu
Jod 131
- kratko vreme poluraspada
- vrlo štetan, učestvuje u reakcijama organizma
- dospeva preko mleka do štitne žlezde
Dinamika populacije
Merilo zagađenosti životne sredine
Razni organizmi vode konkurentsku borbu za
sunčevu energiju, vodu i hranljive materije
Bilans populacije: ravnotežan i neravnotežan
Primer promene populacije (1):
posledica zagađenja tla, vazduha i seče šuma
seoba i izumiranje pojedinih vrsta ptica
remećenje lanca ishrane - porast broja
insekata i štetočina
Primer promene populacije (2):
posledica zagađenja reka
porast broja anaerobnih organizama na dnu
porast broja prostih organizama u vodi
smanjenje broja biljnih vrsta na dnu zbog
povećanja zamuljenosti
uginuće plivajućih vrsta zbog povećane
zamućenosti vode
smanjenje broja riba zbog nedostatka kiseonika
Download

Uvod i ekosistemi