Nauka
VII COLOSS KONFERENCIJA
M
eđunarodna naučna organizacija COLOSS,
koja okuplja 248 članova (uglavnom naučnika, ali i pčelara praktičara) iz 52 države,
oformljena je s ciljem identifikovanja činilaca na
nivou jedinki pčela i pčelinjih zajednica koji poslednjih godina dovode do ozbiljnih gubitaka.
COLOSS je trenutno jedan od najvećih naučnih
pčelarskih projekata. Fokusiran je na prevenciju
i ublažavanje štetnih posledica gubitaka pčelinjih
zajednica po pčelare, poljoprivredu i prirodni
biodiverzitet. Kao primarni ciljevi COLOSS-a izdvajaju se: objašnjenje i prevencija gubitaka
pčelinjih zajednica velikih razmera; razvijanje
standarda za monitoring i istraživanje gubitaka;
identifikovanje ključnih činilaca i mehanizama i
razvijanje održivih tehnika pčelarenja. Sve akcije COLOSS-a organizovane su kroz četiri radne
grupe: (1) Monitoring i dijagnoza; (2) Štetočine
i patogeni; (3) Životna sredina i pčelarstvo; (4)
Raznovrsnost i vitalnost.
Beograd je 26-28. avgusta bio domaćin VII po
redu COLOSS konferencije i pratećih radionica
organizovanih kroz četiri radne grupe. Konferenciju su organizovali Biološki fakultet i Poljoprivredni fakultet Univerziteta u Beogradu, pod
pokroviteljstvom Ministarstva poljoprivrede,
Ministarstva prosvete i nauke i SPOS-a. Pčelarski
žurnal bio je medijski pokrovitelj COLOSS-a. Po
prvi put u Srbiji se na jednom mestu okupilo više
od 70 vrhunskih naučnika, stručnjaka za biologiju i patologiju pčela. Učesnici su pristigli iz čitavog sveta. Da spomenemo samo neka imena:
Ralf Bihler, Marina Miksner i Elke Generš (Nemač38
PČELARSKI ŽURNAL • 13 • oktobar-decembar 2011.
ka), Denis vanEnglsdorp i Džejmi Elis (SAD), Baldvin Torto (Kenija), Piter Nojman i Vinsent Dieteman
(Švajcarska), Norman Karek (Velika Britanija) Per
Kriger (Danska), Aleš Gregorc (Slovenija), Fani
Hatjina (Grčka), Sesilija Kosta (Italija). Zemlje iz
okruženja predstavljali su: Aleksandar Uzunov i
Sreten Andonov (Makedonija), Nikola Kezić (Hrvatska) i Violeta Santrač (Republika Srpska). Iz
naše zemlje učestvovali su Ljubiša Stanisavljević,
Mića Mladenović i Slađan Rašić, zahvaljujući čijem
se trudu i angažovanju COLOSS konferencija i
održala u Beogradu.
Tokom prva dva dana održan je veliki broj radionica, a centralni događaj, sama COLOSS konferencija, održana je trećeg dana. Na početku, svoje izlaganje je imao predsedavajući COLOSS-a,
Piter Nojman iz Švajcarske, koji je ukazao na ciljeve i prioritete organizacije. Zatim su održana
su dva predavanja specijalnih predavača po
pozivu, kenijskog naučnika Baldvina Tortoa i
mladog američkog naučnika Džejmsa Elisa. Torto je govorio o uzrocima nestajanja pčela u Africi, a Džejms Elis o kapitalnom projektu izrade
COLOSS-ove knjige o pčelama sa detaljnim opisom i objašnjenjima najsavremenijih metoda
istraživanja pčela koje bi u narednim godinama
trebale da predstavljaju standard za sve naučnike u svetu.
Kako biste stekli što bolji uvid u aktivnosti COLOSS-a predočavamo vam kratke izvode iz najzanimljivijih predavanja i poster prezentacija
izloženih na radionicama i na Konferenciji.
I. Umeljić
BEEBOOK – Projekat COLOSS-ove knjige o pčelama
Džejms Elis sa Univerziteta Florida (SAD), Vinsent Dieteman i
Piter Nojman iz Istraživačkog pčelarskog centra u Bernu (Švajcarska) predstavili su skicu 17 poglavlja kapitalne knjige BEEBOOK (Knjiga o pčelama), koja bi prema rečima Džejmija
Elisa trebala da ugleda svetlost dana tokom juna 2012. godine. Zamišljeno je da BEEBOOK bude priručnik u kome bi bile
opisane sve metode istraživanja pčela koje će u budućnosti
predstavljati standard za sve naučnike u svetu, po ugledu na
poznatu knjigu o voćnoj mušici, Drosophilia: A Practical
Approach. Između ostalog knjiga će obrađivati sledeće teme:
molekularni protokoli, toksikološki protokoli, protokoli ponašanja pčela, parametri za izračunavanje snage pčelinjih
zajednica, tehnike lečenja i utvrđivanja prisustva parazita i
patogena (američka i evropska trulež legla, nozema, varoa,
virusi, gljivice, tropilaelaps, mala košničina buba…), proizvodnja matica, karakterizacija ekotipova pčela.
CCD: Mit ili realnost
u Africi?
Baldvin Torto (Kenija) je kao
specijalni predavač po pozivu održao zanimljivo predavanje o gubicima pčelinjih
zajednica u Africi sa naglaskom na stanje u Keniji. Izlaganje kenijskog naučnika
bilo je veoma zanimljivo zbog
toga što je bilo reči o nekim
egzotičnim bolestima i parazitima o kojima se u Evropi vrlo malo zna. Svi smo čuli
za malu košničinu bubu
(Aethina tumida), ali ne i za
egzotične bube iz roda Panchnoda i Oplostomus, koje
pričinjavaju velike štete na
afričkim pčelinjacima, a koje
zbog sve intenzivnijeg transporta pčela predstavljaju
potencijalnu pretnju i za
ostatak sveta.
Aktivnosti IV radne grupe Coloss-a
Cilj četvrte radne grupe (diverzitet i vitalnost) jeste da istraži
i analizira uzajamne uticaje i interakcije između, s jedne
strane, genotipa, patogena, stresnih faktora i životne sredine, i vitalnosti pčelinjih društava, s
druge. Osnovni fokus je određivanje stepena vitalnosti i produktivnosti različitih populacija
medonosnih pčela kao rezultata uticaja različitih faktora životne sredine i patogena. Za ostvarivanje ovog cilja četvrta radna grupa sprovela je istraživanje spomenutih faktora na 21 lokaciji u 16 partnerskih država gde se prati i analizira ukupno 621 pčelinja zajednica. Istraživanja se
sprovode preko standardizovanog protokola (opširnije objašnjen u Pčelarskom žurnalu br. 7)
za praćenje i testiranje medonosnih pčela. Revidiranje i dopuna ovog protokola (prvobitno
razvijenog 1972. godine) dopunski je cilj ove veoma aktivne grupe. Ova aktivnost predstavlja
jedno od najvećih međunarodnih istraživanja iz oblasti biologije medonosnih pčela. Aktivno
učešće u ovom istraživanju, koje je ušlo u svoju završnu fazu, uzele su sledeće zemlje: Austrija,
Bugarska, Hrvatska, Finska, Makedonija, Nemačka, Grčka, Italija, Poljska, Danska i Francuska.
Asiss. mr Aleksandar Uzunov, Fakultet za zemjodelski nauki i hrana, Skopje,COST Action FA0308
(COLOSS – Prevention of colony losses)
w w w. u m e l j i c. c o m
39
Afrička trulež legla?
Jedina bolest legla za koju se može reći da je karakteristično afrička uzrokovana je bakterijom
Serratia marcescens. Zaraženost pčelinjih zajednica ovom bakterijom slabi u proseku njihovu
snagu za oko 61 odsto. Još jedna od posledica jeste dva do tri puta učestalija tiha smena matica
nego u zdravim pčelinjim zajednicama. Autor predlaže da bolest prouzrokovana ovom bakterijom, s obzirom na slične simptome sa srodnim bolestima kao što su američka i evropska trulež
legla, može da se nazove afrička trulež legla.
M. A. A. El-Niveiri (El-Niweiri)
African foul brood disease? Distribution and diagnosis
Uticaj azijskog stršljena
Vespa velutina na
gubitke pčelinjih zajednica u Francuskoj
Grupa grčkih autora predstavila je svoju studiju o uticaju
azijskog stršljena na gubitke
pčelinjih zajednica u Francuskoj.
Naglašeno je da se, u poređenju
sa istraživanjima vezanim za
varou, nozemu i uticaj pestici­
da na zdravlje pčela, vrlo mali
broj istraživanja bavi negativnim
uticajem invazivnih vrsta na pče­
le. Jedna od takvih egzotičnih
invazivnih vrsta, azijski stršljen
Vespa velutina, stigla je u Francusku 2004. godine, pretpostavlja se u jednom ćupu koji
je brodom stigao iz Kine (nema
pouzdanih podataka, ali svi
autori uzimaju ovaj podatak
kao relevantan). Za samo sedam
narednih godina stršljen se
proširio na trećinu teritorije
Francuske gde je prouzrokovao veoma ozbiljne gubitke
pčelinjih zajednica. Početkom
2010. prešao je u Severnu Špa­
niju, a očekuje se i da naseli
osta­le evropske zemlje. Njegovo istrebljenje je po svoj pril­ici
nemoguće. Iako evropske pod
vrste pčela nisu imale ni vremena ni prilike da koevoluiraju sa
ovom egzotičnom vrstom, autori smatraju da je njihovo pona­
šanje po ovom pitanju vrlo malo
proučavano. Koristeći video nad­
zor kao metod prikupljanja podataka, postavljen tako da ne
narušava prirodno ponašanje
pčela (žrtve) i stršljena (predatora), sprovedeno je istraživanje
o tome da li pčele uspevaju da
odbrane svoje zajednice od predatora. Rezultati ovog istraživanja
pokazali su da je sistem odbrane pčela u Francuskoj još uvek
neefikasan. Naglašeno je i da
su tokom nekih godina gubici u određenim oblastima dostizali 70 odsto pčelinjih zajednica, a da su pčelari navo­dili
upravo predatorsko ponašanje
stršljena Vespa velutina kao
glavni uzrok visokog procenta
gubitaka.
Alexandros Papachristoforou,
Mariangela Arca, Gerard Arnold
Diagnostic survey for the
impact on predation and
honeybee colony losses,
caused by the invasive species Vespa velutina in France
Gubici pčelinjih zajednica u Hrvatskoj 2010-2011
Anketiranih 1904 pčelara u zimu je ušlo sa 178.523 zajednica od čega je do proleća uginulo
18.887. Od ukupnog broja pčelara obuhvaćenih istraživanjem, njih 780 nije prijavilo nikakve
gubitke, dok je 59 prijavilo gubitak koji premašuje 50 odsto pčelinjih zajednica. Uočene su
značajne razlike među regionima našeg suseda. Najveće gubitke imali su pčelari u planinskoj
regiji (14,44 odsto), a najniže na Mediteranu (5,76 odsto). Prosečni gubici u kontinentalnom delu
Hrvatske iznosili su 12,25 odsto. Uočljiva su odstupanja u regijama u zavisnosti od intenziteta
poljoprivredne proizvodnje koji je u njima prisutan. Tamo gde se zemlja najviše obrađuje, odnosno u krajevima gde su najveće površine pod poljoprivrednim kulturama, prosečni gubici iznosili su 13,16 odsto, dok su se u onim regijama u kojima se najmanje uzgajaju poljoprivredne
kulture prosečni gubici kretali oko 6,47 odsto.
Dražić Maja, Bubalo Dragan , Filipi Janja, Svečnjak L
Regional variation of honeybee colony losses in Croatia
40
PČELARSKI ŽURNAL • 13 • oktobar-decembar 2011.
Epidemija američke
truleži legla u Turskoj u
sezoni 2010-2011
U sezoni 2010-2011. laboratorijskim analizama utvrđeno
je prisustvo uzročnika američke
truleži legla, Paenibacillus
larvae, u 17 odsto pčelinjih
zajednica. Nivo zaraženosti i
epidemiologija bolesti utvrđeni
su statističkom analizom.
Rezultati istraživanja pokazali su da se ovako visko prisustvo P. larvae najčešće javlja
zbog dva razloga, prvi je
raširena ilegalna upotreba
antibiotika, a drugi su klimatske promene, jer toplija klima
pogoduje vegetativnom raz­
voju P. larvae.
Aslı Özkırım, Elif Güzerin, Erkay Fouat Özgör, Aygün
Yalçınkaya
The Outbreak of American
Foulbrood in Turkey 20102011
Nestajanje pčela u Austriji
Do 13. maja 2011. pristigla su 353 popunjena upitnika pčelara koji su ukupno uzgajali 9.394 pčelinjih zajednica. Ukupni
gubici, prema ovom uzorku, iznosili su 15,8 odsto. U nekim
regionima zabeleženi su prosečni gubici od 27,1 odsto, dok
su u onim manje pogođenim iznosili 10,5 odsto. Prema podacima dobijenim od pčelara, 6,1 odsto od ukupnog broja
uginulih zajednica je naprosto „nestalo”, odnosno u njima nije
bilo uginulih pčela. Autori zaključuju da spomenuti nivo gubitaka može biti nadomešten naredne godine.
Robert Brodschneider, Rudolf Moosbeckhofer, Karl Crailsheim
Preliminary results oh honey bee colony losses in Austria
2010/2011
Loše matice glavni uzrok gubitaka u Irskoj
Grupa autora iz Irske predstavila je rad u kojem je navela glavne uzroke gubitaka pčelinjih zajednica u Irskoj 2009-2010.
Rezultati istraživanja iz upitnika, na koji je odgovorilo 22 odsto
irskih pčelara, pokazali su da su glavni uzročnik gubitaka matice lošeg kvaliteta. Dalje slede nozema i, generalno, slabe,
pčelinje zajednice.
Mary F. Coffey, John Breen
Monitoring colony losses in Ireland
Gubici u Poljskoj
Na osnovu upitnika objavljenog u dva najpopularnija
poljska pčelarska časopisa,
Pszczelarstwo i Pszczelarz
Polski, na koji je ukupno odgovorio 291 pčelar (sa ukupno 8.571 košnica), utvrđeno je da su prosečni gubici
pčela u sezoni 2010-2011.
iznosili 16,5 odsto, a da su u
nekim regijama dostizali i 24
odsto. Rezultati su vrlo slični onima iz prethodnih godina, a zanimljivo je da su gubici bili najveći na najmanjim pčelinjacima, što donekle odstupa
od uobičajenog trenda kada su rezultati prikupljeni iz drugih zemalja u pitanju. Pčelari navode
varou kao glavnog uzročnika uginuća. Kao nedostatak ovog istraživanja autori ističu činjenicu
da je upitnik bio previše detaljan po mišljenju mnogih pčelara, posebno onih koji su ih ispunjavali tokom pčelarskih skupova i konferencija.
Grazina Topolska, Anna Gajda
Preliminary results of the survey on colony losses in Poland during the winter of 2010/2011
w w w. u m e l j i c. c o m
41
Zimski gubici pčela u Švajcarskoj
U Švajcarskoj je, tokom proleća 2011, u COLOSS-ovoj anketi učestvovalo 852 pčelara (sa 16.852
košnica raspoređenih na 1.114 pčelinjaka). Prosečni gubici između 1. oktobra 2010. i 1. aprila
2011. iznosili su 14,4 odsto, plus dodatnih 5 odsto zajednica koje su bile suviše slabe da bi mogle da se razviju u proleće. Gubici su nešto manji od petogodišnjeg proseka (19 odsto). Autori
ističu da je od ukupnog broja uginulih zajednica manje bilo onih koje su tretirane oksalnom
kiselinom i preparatom Bayvarol nego onih koje su tretirane sredstvima na bazi timola ili onih
koje nisu tretirane bilo čime. Zajednice tretirane tokom novembra bolje su izimile od onih koje
su bile tretirane tokom zimskih meseci.
Geoff Williams, Robert Sieber, Jean-Daniel Charriere
Winter colony losses in Switzerland: Just avove normal for 2010/11?
Gubici u Južnoj Africi
Južnu Afruku naseljavaju dve
podvrste medonosnih pčela
Apis mellifera capensis i Apis
mellifera scutelata, koje su prirodno geografski razdvojene.
Međutim, usled intenzivne
seobe kapske pčele Apis mellifera capensis u oblasti koja je
naseljavala druga podvrsta
došlo je do ozbiljnih poremećaja u populaciji pčela Apis
mellifera scutelata. Zbog tako42
zvane telitokije, osobine koja
karakteriše kapske pčele, gde
radilice polažu radilična jaja iz
kojih se kasnije mogu izvesti i
matice, Apis mellifera scutelata
se našla u ozbiljnoj opasnosti.
Ovakve biološke karakteristike
kapske pčele odgovorne su za
istiskivanje suparničke vrste.
Naime, usled intenzivne seobe
košnica, kapske pčele počele su
da ulaze u gnezdo skutelate i
da tu polažu svoja jaja. Ova njihova osobina naziva se socijal-
PČELARSKI ŽURNAL • 13 • oktobar-decembar 2011.
ni parazitizam. Na
taj način promenile su genetsku
sliku pčelinje populacije u mnogim
delovima Južne
Afrike. Tokom poslednjih 20 godina,
ovo je najveći problem u pčelarstvu
na rogu Afrike.
Pored ovog neobičnog fenomena,
kao glavni uzročnik
gubitaka pčelinjih
zajednica izdvaja
se američka trulež
legla. Gubici u oblastima koje prirodno naseljava Apis
mellifera scutelata
iznose 48,8 odsto,
dok u nativnim
regijama pčele Apis
mellifera capensis iznose 37,6
odsto. Autori pomalo ironično
ističu da su, i pored svega,
pčelari u Južnoj Africi vrlo spokojni, i da smatraju da je divlja
pčelinja populacija neiscrpan
izvor iz kojeg mogu da popunjavaju svoje košnice.
Hannelie Human, Robin Crewe,
Christian Pirk
Colony losses
in South Africa
Situacija u SAD
Preliminarni rezultati istraživanja koje
je sprovelo Ministarstvo poljoprivre­de
SAD zajedno sa Pčelarskim inspektorima Amerike na uzorku od 5.572 pčelara (oko 20 odsto od ukupno 2,68 miliona pčelinjih zajednica u SAD) po­kazuju
da prosečni gubici u sezoni 2010-2011.
iznose oko 30 odsto. Procenat gubitaka
poslednjih godina ustalio se na oko 30
odsto. I dalje najveći broj pčelara (61
odsto) smatra da je CCD glavni uzročnik
nestajanja njihovih pčela. Ovim istraživanjem nisu obuhvaćeni razlozi gubitaka od leta prošle godine, za koje se
pretpostavlja da su bili veoma visoki.
Autori zaključuju da je ovakva situacija,
kada iz godine u godinu nestaje oko 30
odsto pčelinje populacije, na duže staze neodrživa.
Dennis vanEenglsdorp, Jerry Hayes, De­
wey Caron, James Wilkes, Robyn Rose,
Jeff Pettis
A survey in United States
Toksičnost biljke
Rhododendron ponticum kao uzročnik
gubitaka pčelinjih
zajednica u Turskoj
Iako je poslednjih godina puno
toga učinjeno na utvrđivanju
uzroka uginuća pčelinjih zajednica ostao je priličnan broj
nerazjašnjenih stvari. Pčele
sakupljaju polen i nektar sa
mnogih biljka tokom svog
života. Poznato je da atraktivnost cvetova za pčele počiva
na sadržaju šećera u nektaru
i nutritivnoj vrednosti polena.
Otrovnost pojedinih biljnih
medonosnih vrsta nedovoljno je razjašnjena i proučavana kao uzrok uginuća pčelinjih
zajednica. Većina istraživanja
bila je fokusirana na otrovnost
nekih biljnih vrsta za ljude (o
ovome ste mogli više da pročitate u prošlom Pčelarskom žurnalu u tekstu „Bolest ludog me­
da“). Međutim, prisustvo alelo­he­mikalija, pre svega alkaloida,
u nektaru i polenu ima toksične
efekte po pčele. Tokom poslednjih godina, velikom broju slučajeva utvrdili smo trovanje u
uginulim zajednicama. Polen
rododendron je pronađen u
crevima mnogih pčela tokom
mikroskopskog istraživanja. U
Turskoj postoji pet vrsta rododenrona: R, ponticum, R. luteum,
R. caucasicum, R. simimovii, R.
ungernii. Med dobijen od biljke
R. ponticum poznat je pod nazivom ludi med zbog grejanotoksina u nektaru ove biljke koja
raste u planinskom delu crnomorskog regiona Turske. Postoje brojni radovi o toksičnosti
ovog meda za ljude, ali do sada
Denis vanEnglsdorp (SAD), jedan od
vodećih svetskih eksperata za CCD
foto I. Umeljić
se nijedan rad nije bavio toksičnošću nektara rododendrona za pčele. Poznato je da su
se lokalne pčele adaptirale na
otrov i da toksičnost ovog
nektara ne utiče na njih. S druge strane, gubici se javljaju kod
introdukovanih pčela zbog
toga što nisu prilagođene toksinima. S obzirom da je introdukovanje pčelinjih zajednica
posledica selećeg pčelarenja,
neophodno je razmotriti koje
biljke su toksične u zemljama
u kojima je seoba košnica uobičajena stvar. U slučajevima
kada su temperature visoke,
klimatske promene utiču da
toksičnost bude još jača zbog
većeg isparavanja vode iz nektara i jače koncentracije otrova. Jača koncentrovanost otro­
va može pogubno uticati i na
lokalne pčele takođe.
w w w. u m e l j i c. c o m
43
Download

VII COLOSS KONFERENCIJA