BİYOSİDAL ÜRÜNLERİN
ÇEVRE VE HALK SAĞLIĞINA ETKİLERİ
Prof. Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
1
İLAÇ
medicine
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
2
İLAÇ
medicine
ZEHİR
poison
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
3
PESTİSİTLER;
istenmeyen bitki ve canlıları denetim altında
tutmak/ önlemek için kullanılan maddeler,
bitki büyümesini ayarlayıcı maddeler,
yaprak dökülmesini sağlayan maddeler ve
nem alıcı olarak kullanılan maddelerdir.
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
4
Dayanıklı (2-5 yıl)
Orta Dayanıklı (1-18 ay)
Dayanıksız (1-2 hafta)
Yaprak dökücü
(defoliant)
Kurutucu
(desicrant)
Dezenfektan
Kısırlaştırıcı
Dayanıklılık
sürelerine göre
İşlevlerine göre
Çekici (Atractant)
Kaçırıcı (Repellent)
Büyüme yönlendirici
(Growth Reguloter)
İnsektisit
Herbisit
Fungusit
Etkili oldukları
Akansit
canlıya göre
Rodentisit
Nematosit
Avisit
tiplerine
Mollusisit
Kimyasal
göre
Organik fosforlular
Arsenikliler
N-Metil karbamatlar
Klorlu hidrokarbonlar
Fenoksi alifatik asitler
Bitkisel kaynaklılar
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
öft
5
Pestisit kullanımı tarihçe
Ø
İlk kullanılan maddeler arsenik ve kükürt
Ø
Botanik kökenli mad– nikotin (balık avlamak için (16.yy)
Ø
Krizantemden elde edilen piretrum (19.yy)
Ø
Bakır-arsenik bileşikleri (patates böceğine karşı)
Ø
Cıva ve kurşun bileşikleri
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
6
DDT (DİKLORO DİFENİL TRİKLORETAN)
1874 Alman kimyacı Othmar Zeidler sentezledi.
1939 Etkili bir insektisit olduğu bulundu.
1948 Geigy ‘de çalışan Paul Muller
fizyoloji ve tıp Nobel Ödülü aldı.
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
7
DDT (DİKLORO DİFENİL TRİKLORETAN)
1940 Böceklere karşı savaşta kullanımı
1942 Yaygın DDT kullanımı
1942 İtalya tifüs salgını
1955 DSÖ sıtma savaş programı
1962
?
?
1969 İsveç’te yasaklandı.
1970 EPA kuruldu.
1971 ABD’de de yasaklandı.
1980 ler Tüm dünyada yasaklandı
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
8
Pestisit kullanımı
Kaynak: National Geographic, 1945
(Resimaltı yazısı: D.D.T. İnsanlara zararsız olan güçlü insektisit).
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
9
DDT (DİKLORO DİFENİL TRİKLORETAN)
1940 Böceklere karşı savaşta kullanımı
1942 Yaygın DDT kullanımı
1942 İtalya tifüs salgını
1955 DSÖ sıtma savaş programı
1962
?
1969 İsveç’te yasaklandı.
1970 EPA kuruldu.
1971 ABD’de de yasaklandı.
1980 ler Tüm dünyada yasaklandı
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
10
DDT (DİKLORO DİFENİL TRİKLORETAN)
1940 Böceklere karşı savaşta kullanımı
1942 Yaygın DDT kullanımı
1942 İtalya tifüs salgını
1955 DSÖ sıtma savaş programı
1962
?
1969 İsveç’te yasaklandı.
1970 EPA kuruldu.
1971 ABD’de de yasaklandı.
1980 ler Tüm dünyada yasaklandı
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
11
Üretimi ve kullanımı
Tarım dışı kullanım;
evler,
işyerleri,
Ahşap koruyucu,
çimler,
endüstride kullanım
% 15-20
% 75-80
Tarım
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
12
PESTİSİTLERİN ÇEVRESEL
ETKİLERİ
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
13
TOPRAĞA KARIŞAN PESTİSİTLERİN HAREKETİ
BUHARLAŞMA
Rüzgarla taşınım
ADSORBSİYON
Kil
Organik Madde
DİFUZYON - YIKANMA
KİMYASAL DEĞİŞİM
DEGRADASYON
Toprağa karışma
Toprağın yapısı, su kapsamı
Hersbisitlerde yıkanma fazladır
Toprağın katalizörlüğü – asit yapısı,
Demiroksit içeriği
Güneş ışını
OH- Mikroorganizmalar
Pestisitlerde-COO
-NH2 bu grupları hedef alarak parçalar
-NO2
BİTKİLERİN YAPISINA GİREBİLİRLER.
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Yağmur
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
öft
Biyolojik birikim
Hava
Su Kütleleri
Pestisit
Toprak
Planktonlar (265 kat)
Küçük balıklar (500 kat)
Büyük balıklar (75.000 kat)
Kuşlar (80.000 kat)
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
15
PESTİSİTLERİN SAĞLIK
ETKİLERİ
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
16
PESTİSİTLER VÜCUDA NASIL GİRER ?
Solunum Yolu
Sindirim Yolu
Deri Yolu
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
17
Vücudun Değişik Bölgelerinin Emilim Özellikleri
 “PARATHİON” için emilim hızları
Kafa derisi % 32
Kulak yolu % 47
ön kol %8.6
gözler
%100
genital bölge
avuç içi %12
Kaynak: S. K. CHANG and J. E. RIVIERE1 Percutaneous Absorption of Parathion in Vitro in Porcine Skin: Effects of
Dose,
Temperature,
Humidity, and Perfusate CompositionBiyosidal
on Absorptive
Flux
Toxicol.veSci.
(1991) 17 (3): 494-504.
Prof.Dr.
Ö. Faruk TEKBAŞ
Ürünler
, Çevre
Sağlık
öft
18
Derinin emilim kapasitesi
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
19
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
20
PESTİSİTLERİN SAĞLIK ETKİLERİ
KRONİK
AKUT

Zehirlenmeler

Kanser riski

Aplastik anemi

Doğum defektleri

Nörolojik hasar

Endokrin bozukluklar

Üreme sistemi ve fertilite
üzerine olumsuz etkiler
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
21
AKUT (HEMEN ORTAYA ÇIKAN) ETKİLERİ
Dünyada / yılda
vaka
ölüm
Kaza sonucu zehirlenme 3,5-5 milyon
20.000
Bilinçli zehirlenmeler
200.000 (% 10)
2 milyon
111 araştırmanın sonuçları:
Acil servise başvuranların:
% 0,5-2,4 ‘ü Zehirlenme nedeniyle
Zehirlenme nedeniyle başvuranların :
% 1,5-34,4 ‘ü Pestisit nedenli
Özkaya, çeliker,koçer, TDHB dergisi, 2013-70/2.
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
(% 0,5)
Adana
(2004) 423 intihar (4 ölüm) 64 kaza
(2006) 98 intihar
57 kaza
Isparta
(2008) 2700 adli olgu
482 zehirlenme 51 pestisit nedenli
32 kaza 19 intiharöft
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
22
PESTİSİT ZEHİRLENMELERİNDE BELİRTİLER
Hafif Zehirlenmeler
Orta Şiddetli Zehirlemeler
+
Deri, göz, burun veya
boğazda tahriş
Kusma
Solunum yetmezliği
Salgı-salya artışı
Solunum yollarında aşırı
balgam ve mukus
Başağrısı
Ciddi Zehirlenmeler
++
Öksürük
Başdönmesi
Gözbebeğinin daralması
İştahsızllık
Boğaz ve göğüste daralma
hissi
Deride kimyasal yanıklar
Susuzluk
Abdominal kramp
Solunum sıklığında artış
Mide bulantısı
Bulanık görme
Reflekslerde kayıp
İshal
Çarpıntı
Kontrolsüz kas seğirmeleri
Terleme
Terlemede artış
Bilinç kaybı
Halsizlik, yorgunluk
Aşırı halsizlik
Huzursuzluk
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
öft
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
23
PESTİSİTLERİN SAĞLIK ETKİLERİ
KRONİK
AKUT

Zehirlenmeler

Kanser riski

Aplastik anemi

Doğum defektleri

Nörolojik hasar

Endokrin bozukluklar

Üreme sistemi ve fertilite
üzerine olumsuz etkiler
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
24
1. Kanser
Çevresel etkenlerle ilişkisi saptanan kanserler:
lösemi, lenfoma, karaciğer, akciğer, testis,
prostat, dudak, mide, cilt, beyin,
hodgkin hastalığı, multipl myeloma…
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
25
2. Anemi
bir vakada çocuğun anemisi saptanmadan 3 ay önce;
babanın evdeki köpeğini “SARKOPTİK MANGE
TREATMENT” ( Lindan ) adlı bir solüsyonla yıkadığı
belirlendi.
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
26
3. Doğum defektleri
Üzüm bağlarında çalışan gebe kadınlarda
yapılan bir araştırmada;
Erken doğum
Kendiliğinden düşük (spontan abortus),
Düşük (abortus) ve
Kısırlık (sterilite) oranlarının fazlolduğu tespit
edildi.
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
27
3. Doğum defektleri
 Tarım işçilerinin çocuklarında kol-bacak
eksikliği yüksek oranda
 Kırsal kesimde yaşayanlarda ekstremite
defektleri artmış
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
28
4. Sterilite (Kısırlık)
1,2 dibromo 3 kloropropan (DBCP)
Etilen dibromür (EDB)
Azospermi
(sperm olmaması)
Oligospermi
(sperm sayısının azlığı)
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
29
Tehlikeli Çevresel Kimyasallar (Fungusit)
Cosmetics in Pregnancy
Links to Miscarriage, Learning Disabilities and
Behavior Disorders.
Methyl paraben ------> fungucide
Esther M. John, David A. Savitz, and
Carl M. Shy, Spontaneous Abortions
among Cosmetologists.
Epidemiology, 5(4):147-155,
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
30
4. Sterilite (Kısırlık)
Pesticides suspected of causing infertility
Men experiencing infertility were found to be
employed in agricultural /pesticide related jobs
10 times more often than a control group of
men not experiencing infertility.
Dr. Hein Strokum (Institute of Sterility
Treatment, Vienna, Austria)
American Journal of Industrial
Medicine, 24:587-592, 1983.”
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
31
Tehlikeli Çevresel Kimyasallar
Nitrat – Nitrit (Sodyum Nitrit, MSG)
Methemoglobinemi
(mavi bebek sendromu)
lösemi, meme, prostat, beyin,
pankreas, kalınbarsak kanseri
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
32
5. Davranışsal ve nöropsikolojik etki
Organofosforlu
pestisitler
Psikolojik
değişiklikler
Hafıza ve düşünme
yeteneğinde azalma
Metil bromür
Çok az miktarda pestisit
Kalıcı sinirsel
hasar
Psikozlarda krize yol açar
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
33
5. Kronik Nörotoksik Etkiler
Alt ekstremitelerin felci
 Akut etkilenimden 2-4 hafta sonra başlangıç






EPN,
trichlorfon,
dichlorvos,
DEF,
isofenphos ve
leptophos
Mısır’da, pamuk tarlalarında kullanılan leptophos binlerce
mandanın felci ve ölmesine neden olmuştur.
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
34
Tehlikeli Çevresel Kimyasallar
A 'Silent Pandemic' of Brain Disorders
Exposure to industrial chemicals may be
responsible for a "silent pandemic" of brain
development disorders
affecting millions of children
worldwide,…
Grandjean, P. and Landrigan, P.J. A 'Silent
Pandemic' Of Brain Disorders.The Lancet,
Nov. 8, 2006; Vol. 368: online edition
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
35
6. Hormonal (Endokrin) Etkiler









Hormonların üretimini ve salınımını etkileyebilirler
Östrojen etkisini taklit edebilir veya bloke edebilirler
Androjenleri veya tiroid hormonlarını bloke ederler
Hipospadias,
Erkeklerde meme uçlarında aşırı büyüme,
Kriptoşidizm,
Semen kalitesinde azalma,
Cinsel gelişimde gecikme
Anormal davranışlar.
Alachlor, Aldicarb, Atrazine, Benomyl, Carbaryl, Chlorpyrifos, Cyanazine, Endosulfan,
Lindane, Malathion, Mancozeb, Maneb, Methomyl, Methyl, Metiram, Metolachlor,
PCNB, PCP, Pyrethrins, Resmethrin, Simazine, Tributyltin methacrylate,
Tributyltin oxide, Vinclozolin.
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
36
HORMON BOZUCU ETKİSİ OLAN
BAZI PESTİSİTLER
Pestisit
Kullanımı Etki Mekanizması
Sağlık Etkileri
Metoksiklor
İnsektisit
Metaboliti estrojen reseptör
agonisti
Erken puberte, anormal
ovaryan siklus (dişilerde),
saldırgan davranışlar
(erkeklerde)
DDT
İnsektisit
Metaboliti (DDE) androjen
reseptör antagonisti
Gecikmiş puberte, aksesuar
seks bezlerinde gerileme,
değişmiş cinsel farklılaşma
Vinclozolin
Fungisit
Androjen reseptör
antagonisti
Feminizasyon, meme başı
büyümesi, hipospadias
PCB
Transform
atör,
Kapasitör
T4 metabolizmasında artış,
T4’de düşme, artmış TSH
düzeyleri, tiromimetik
İn utero etkilenimde
insanlarda gecikmiş
nörolojik gelişim, IQ geriliği
Atrazine
Herbisit
Gonadotropin salımında
azalma, Pituiter LH azalma
Estradiol metabolizmasını
bozar, Östrojen
reseptörlerini bloke eder
Meme tümörleri, anormal
ovaryan siklus, ovaryan
tümör şüphesi
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
37
KİMLER RİSK ALTINDADIR ??
http://www.pesticideinfo.org/
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
öft
38
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
39
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
KENE MÜCADELESİNDE AÇIK ALANLARI
“İLAÇLAMAKTAN” KAÇINMALIDIR
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
45
VEKTÖR KONTROL YÖNTEMLERİ
1. ÇEVRE SAĞLIĞI ÖNLEMLERİ
Entegrealanlarının
Zararlı Yönetimi
(Vektör yaşama
ıslahı)
Atık kontrolü
Barınma hijyeni
2. FİZİKOBİYOLOJİK KONTROL
Su hijyeni
A. Patojen Ajanların Kullanımı (Bazı bakteri
ve
Besin hijyeni
mantar)
……………
B. Predatörler (Kuş, kurbağa, kertenkele ve balıklar
vs.)
C. Genetik Müdahale (Gelişme düzenleyici
hormonlar)
D. Cibinlik, pencer teli, ultrasonik kaçırıcılar
..................
3. KİMYASAL KONTROL YÖNTEMLERİ
(İnsektisit/Pestisit/Biyosit)
A. Hedef canlının tespit edilmesi
B.Ö.Hedef
canlıya en etkili diğer
en
az zararli
Prof.Dr.
Faruk TEKBAŞ
Biyosidal canlılara
Ürünler , Çevre ve
Sağlık
öft
46
ÖZET ve SONUÇ
PESTİSİTLERİN:

Bazı hastalıkların sebebi olduğu kesin biliniyor.

Bazı hastalıkların sebebi olduğuna dair güçlü kanıtlar var.

Bazı hastalıklarla ilişkisi (henüz) saptanamamış.
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
47
KAYNAKLAR:
1.
2.
3.
Etzel R. Balk S. Pediatric Environmental Health. Am.Ac.Pediatrics. 2 nd Ed. 2009.
Güler Ç. Çevre Kirliliği ve Çocuk. Yazıt Yayıncılık.2008
Tracey Woodruff, Ph.D., M:P.H. UCSF Program on Reproductive Health and
Environment 2010
4. Tarcher, Alyce Bezman, Principles and Practice of Environmental Medicine,
Plenum Medical Book Company, NewYork and London, 1999.
5. Yassi A, Kjelström T, Kok T, Guidtti T. Basic Environmental Health, Oxford Unv.
Press. WHO, 2001
6. Tekbaş ÖF., Uysal U., Oğur R., Uysal B., Güler Ç. Non-Irritant Baby Shampoos May
Cause Cataract Development . TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 2008: 7 (1)
7. Tekbaş ÖF. Kene ve Haşerelerle Mücadelede Yapılan Önemli Bir Yanlış: Açık
Alanları İlaçlamak. TAF Prev Med Bull. 2009;
8. Stickler GB, Simmons PS. Pediatricians’ preferences for anticipatory guidance
topics compared with parental anxieties. Clin Pediatr (Phila).1995; 34 :384 –
387[ISI][Medline]
9. Bearer C. How are children different from adults? Environ Health Perspect.1995;
103(suppl 6) :7 –12[ISI][Medline]
10. Miller M., Solomon G. Environmental Risk Communication for the Clinican.
Pediatrics, 2003;112;211-217
11. http://www.askevim.net/komik-animasyonlar.html
Ve
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
http://www.pesticideinfo.org/
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
öft
öft
48
Soru ve katkılarınız?
İLETİŞİM
 ftekbas @ yahoo.com
 Prof.Dr . Ö. Faruk TEKBAŞ
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
49
PESTİSİTLERİN SAĞLIK
ETKİLERİNDEN KORUNMA
Bireysel korunma
Yasal düzenlemeler
Kurallar
Eğitim
Denetim
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
50
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
51
PESTİSİTLERİN SAĞLIK
ETKİLERİNDEN KORUNMA
Bireysel korunma
Yasal düzenlemeler
Kurallar
Eğitim
Denetim
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
52
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
53
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
54
öft
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ
Biyosidal Ürünler , Çevre ve Sağlık
55
Download

Biyosidal ürünlerin Çevre ve Halk Sağlığına Etkileri, Prof. Dr. Ö