HRAPAVOST POVRŠINA
Hrapavost je skup neravnina koje obrazuju reljef
površine.
Hrapavost se posmatra u granicama određenog isečka
takve veličine, pri kojoj su eliminisane greške oblika i
valovitosti.
1.
2.
3.
4.
l
Geometrijska površina
Efektivna površina
Geometrijski profil
Efektivni profil
referentna dužina
Isečak sa karakterističnim povšinama,
profilom i referentnom dužinom
Površina koja ograničava telo je stvarna površina.
Neravnine: ispupčenja i udubljenja stvarne površine.
Geometrijska površina je površina definisana crtežom ili
postukom obrade pri kojoj se ne uzimaju u obzir hrapavost i
greške oblika.
Efektivna površina je približna slika stvarne površine koja
se sredstvima merenja može ustanoviti.
Presecanjem ovih površina odabranom ravni
dobijaju se odgovarajući profili: stvarni profil,
geometrijski profil i efektivni profil.
 Referentna dužina (l) je dužina isečka profila odabranog za
određivanje hrapavosti pri čemu je eleiminisan uticaj drugih tipova
nepravilnosti.
 Srednja linija profila
 Srednje aritmetičko odstupanje profila od srednje linije (skraćeno –
srednje odstupanje profila) Ra, je aritmetička vrednost odstojanja svih
tačaka efektivnog profila od srednje linije na referentnoj dužini:
n
Ra 
y
i
1
n
Površine metalnih proizvoda u
pogledu površinske
hrapavosti, kao pokazatelja
kvaliteta obrade, razvrstane
su u 12 klasa, prema
graničnoj vrednosti Ra.
Klasa hrapavosti i postupci
formiranja površina
-Udžbenik, tabela 4.8, strana
61
Veza između kvaliteta tolerancija dužinskih mera i
najgrubljih klasa hrapavosti prema JUS M.A1.025
Kao sekundarni parametar za procenu hrapavosti površina uzima se
srednja visina neravnina Rz.
Područje nazivnih mera, mm
Kvalitet ISO
tolerancija
do 3
IT 5
N4
N4
N5
N5
N6
IT 6
N4
N5
N5
N6
N6
IT 7
N5
N5
N6
N7
N7
IT 8
N6
N6
N7
N7
N8
IT 9
N6
N6
N8
N8
N9
IT 10
-
-
N8
N9
N9
IT 11
N7
N8
N9
N9
N10
IT 12
N8
N8
N9
N10
N10
IT 13
N9
N9
N9
N12
N11
IT 14
N10
N10
N11
N11
N12
IT 15
N10
N10
N11
N12
IT 16
N11
N11
N12
iznad 3 do 18
iznad 18 do 80
iznad 80 do 250
iznad 250
Stepen površinske hrapavosti
Označavanje kvaliteta površine industrijskih proizvoda
vrši se prema JUS M.A0.065.
Znaci za obeležavanje kvaliteta obrađenih površina
a.
b.
c.
d.
osnovni znak
zahteva se skidanje materijala
nije dozvoljeno skidanje materijala
za označavanje specijalne karakteristike površine
KONTROLA KVALITETA
OBRAĐENIH POVRŠINA
Postoje dve osnovne metode ocene i merenja površinske
hrapavosti: kvalitativna i kvantitativna.
Kvalitativna metoda ocene zasnovana je na poređenju
obrađenih obrađenih površina sa etalonom. Poređenje se
može obaviti vizuelno, pomoću projektora ili dodirom.
Vizuelno poređenje omogućava da se odredi grublja
hrapavost površine ako je Ra 1,25 m.
Kvalitet fino obrađenih površina utvrđuje se
mikroskopom.
Etaloni za ocenu površinske hrapavosti – od
istog materijala kao i delovi koji se kontrolišu,
obrađeni na isti način i istog oblika površine.
Kvantitativna metoda ocene zasnovana je na merenju
mikrogeometrije specijalnim priborom: mikroskopom,
raznim vrstama profilografa (komparatora za merenje
hrapavosti), profilometrom...
Standardni uređaj za kontrolu hrapavosti: opitna glava,
etalon hrapavosti, jedinica pomaka i pojačavač.
Referentne dužine prilkom merenja hrapavosti
uzimati u skladu sa JUS M.A1.021, a prema
preporukama proizvođača mernog instrumenta.
Oblik i mere uzoraka: JUS M.A1.040.
Metode proveravanja hrapavosti površina
Metode proveravanja hrapavosti
Klasa
hrapavosti
Pomoću mernih instrumenata
Profilometrom
Dvojnim
mikroskopom
Pomoću uzoraka
-
-
Vizuelno, po
iskustvu
1 do 4
isključivo
5 do 8
normalno se
primenjuje
može se
primeniti
ne daje sigurne
rezultate
9 i 10
izuzetno se
primenjuje
normalno se
primenjuje
može se
primeniti
može se
primeniti
treba izbegavati
može se
primeniti
preporučuje se
isključiva
primena
može se
primeniti sa
sigurnošću
iznad 10
-
Uređaj za kontrolu hrapavosti - profilometar
Uređaji za kontrolu hrapavosti - profilometri
Šema uređaja za kontrolu hrapavosti
Šema uređaja za kontrolu hrapavosti
Šema uređaja za kontrolu hrapavosti
Download

HRAPAVOST POVRŠINA