Titreşimli Çalışmalarda İSG
Mehmet Ali Güngör /601214003
Ders Konusunun Hedefi
•Titreşimin insan vücudu üzerindeki etkilerini
•Yetkili ve görevlilerin iş sağlığı ve güvenliği alanındaki
sorumluluklarını
bilir durumda olacaksınız.
2
İçindekiler
Kısaca işleyeceğimiz konular şöyledir;
1. Titreşim ve Titreşim Kaynakları
2. Titreşimin İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri
3. Titreşimden korunma
3
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşim ve Titreşim Kaynakları
Titreşim; Mekanik bir sistemdeki salınım hareketlerini tanımlayan bir terimdir.
Potansiyel enerjinin kinetik enerjiye,kinetik enerjinin potansiyel enerjiye
dönüşmesi olayına titreşim (vibrasyon) denir.
Araç, gereç ve makinelerin, çalışırken oluşturdukları salınım hareketleri
sonucu meydana gelir.
Çalışmakta olan ve iyi dengelenmemiş araç ve gereçler genellikle titreşim
oluştururlar.
4
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşimin Frekansı: Birim zamandaki titreşim sayısına, titreşimin frekansı denir.
(Birimi: Hertz (Hz) dir.)
Titreşimin Şiddeti: Titreşimin oluştuğu ortamda, titreşen enerjinin hareket
yönüne dik, birim alanda, birim zamandaki akım gücüne, titreşimin şiddeti denir.
(Birimi: W/cm2 dir.) (Yeni Birimi:m/s2)
Maruziyet Eylem Değeri: Aşıldığı durumda, çalışanın titreşime
maruziyetinden kaynaklanabilecek risklerin kontrol altına alınmasını gerektiren
değeridir.
Maruziyet Sınır Değeri: Çalışanların bu değer üzerinde bir titreşime kesinlikle maruz
kalmaması gereken değer.
5
Titreşimli Çalışmalarda İSG
El-kol titreşimi
El-kol titreşimi: İnsanda el-kol sistemine aktarıldığında,
çalışanın sağlık ve güvenliği için risk oluşturan ve özellikle de damar, kemik, eklem,
sinir ve kas bozukluklarına yol açan mekanik titreşimdir.
El – kol titreşimi için; Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri
5 m/s2;
Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet eylem değeri 2,5 m/s2.
6
Titreşimli Çalışmalarda İSG
El-Kol Titreşim Kaynakları
Genellikle el ve el parmakları ile kollara ulaşan titreşimleri oluşturan titreşim
kaynakları;
Taş kırma makineleri, kömür ve madencilikte kullanılan pnömatik çekiçler,
ormancılıkta kullanılan testereler, parlatma ve rende makineleri vb.
7
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Bütün Vücut Titreşimi
Bütün vücut titreşimi: Vücudun tümüne aktarıldığında, çalışanın sağlık ve
güvenliği için risk oluşturan,özellikle de bel bölgesinde rahatsızlık ve
omurgada travmaya yol açan mekanik titreşimdir.
Tüm vücudun etkisi altında kaldığı titreşim kaynakları;
Traktör ve kamyon kullanımı, dokuma tezgahları, yol yapım, bakım ve onarım
makineleri, özellikle çelik konstrüksiyonlu yapılarda titreşime sebep olan makine
ve tezgahlar ve benzeri araç gereçler.
8
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşimin İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri
İnsanlar; düşük frekanslı titreşimlere maruz kaldıklarında, sarsıntı hisseder.
Buna karşılık; yüksek frekanslı titreşimlere maruz kaldıkların da ise, karıncalanma,
hatta yanma hissi duyarlar.
9
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşimin İnsan Vücudundaki Etkileri
Fiziksel ve Biyomekanik,
Psikolojik veya sensoryel,
Fizyolojik ve
Patolojik etkiler
Titreşimin tıbbi ve biyolojik etkisi büyük ölçüde şiddetine ve maruz kalınan süresine
bağlıdır.
İnsan vücuduna belirgin etkisi olan
titreşimin frekansı ise;
1 - 100 Hz. arasındadır.
10
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşime neden olan el aletlerini
kullanan kişilerde yapılan ölçmelerde;
El-kol-vücudun titreşim geçirme oranı,
5 Hz. de en yüksek olarak bulunmuştur.
İkinci maksimum düzey ise;
20 - 30 Hz. arasıdır.
11
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşim;
1. Vücutta bazı doku yapılarının deformasyonuna,
2. Solunum hızının artmasına,
3. Oksijen tüketiminin artmasına ve buna bağlı olarak enerji harcamasının
artmasına,
4. Performansta gerilemeye,
5. Sübjektif algılamada bozulmaya,
6. Kalp atım sayısının artmasına, buna bağlı olarak kan basıncının artmasına, (5 Hz.
frekanslı titreşime maruz kalan kişilerin %50 sinden fazlasında kan basıncında
artma görülmektedir),
7. Merkezi sinir sistemi hücrelerinin fonksiyonlarında aksamaya neden olduğu
bilinmektedir.
12
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Ayrıca; titreşim nedeniyle,
Kanda glikoz ve glikojen konsantrasyonunda azalma olduğu da bilinmektedir.
Bu değişikliklerden çoğu titreşime maruziyetin başlangıcında yüksek iken daha
sonra normale dönüşebilmektedir.
13
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşime, maruziyet sürerse, omuz başlarında ağrı, yorgunluk soğuğa karşı
hassasiyet artması söz konusu olabilir. Titreşimle birlikte, 8-10 C ısıya kısa süre
maruziyette, parmaklarda ve avuç içinde beyazlaşma olabilir. Ön kol ve omuz
kaslarında ağrılar görülebilir. Bütün vücudu titreşime maruz kalan bazı işçilerde disk
kayması denilen bel ağrıları da meydana gelebilir.
14
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Fonksiyon bozukluğu olarak;
zamanın uzaması,
uyku bozuklukları,
baş ağrısı ve yorgunluk görülebilir.
15
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Tüm vücudun veya el ve kolların titreşime maruziyeti
sonucunda oluşan etki, titreşimin;

Frekansına,

Şiddetine,

Yönüne,

Maruz kalınan süreye,

Uygulandığı bölgeye ve bölgenin büyüklüğüne,

Titreşime maruz kalan kişinin yaşına, cinsiyetine ve kişisel duyarlılığı ile genel
sağlık durumuna bağlıdır.
16
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşimin etkisi en fazla düşük frekanslarda görülür.
Titreşimin frekansı arttıkça, titreşimin ivmesinin şiddeti ve oluşan etki de azalır.
Titreşim, vibrasyon detektörü ile ölçülür. İnsan sağlığı
yönünden önemli olan titreşim frekans bantlarına ayrılarak ölçülür.
Frekans bantları (Hz. olarak):
A.
1-2,
B.
4-8-16,
C.
31,5-125-250-1000-2000-4000 ve
D.
8000 Hz. dir.
17
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Zararlı ve kalıcı etkileri
Kinetik duyu organlarında
Kas,bağ ve eklem dokularında
İç kulak denge organında
Deri kıl dibinde
Deri altı dokularda
Kılcal damar ağında
18
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Titreşimden Korunma Yolları
Maruziyeti azaltıcı başka çalışma yöntemleri
Ergonomik tasarım ve uygun iş ekipmanı seçimi
Bütün vücut titreşimini azaltacak oturma yerleri ve el-kol
titreşimini azaltacak el tutma yerleri vb. donanımlar
19
Titreşimli Çalışmalarda İSG

Titreşimin etkisinden korunmak için teknik ve tıbbi önlemler ile eğitime
gereksinim vardır.

Titreşimden korunmanın temel hedefi, titreşimi kaynağında azaltmaya
yönelik olmalıdır.

Genellikle makine dizaynı sırasında titreşimi azaltacak zeminler yapmak
ve titreşimi az olan makineler satın almak.

Kullanılan makinelerin bakımlarını zamanında yapmak, vuran ve titreşen
kısımlara izolasyon uygulamak.
20
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Tıbbi korunmada ise: İşe giriş muayenelerinde; sinir sistemi, kalp, damar ve
sindirim sistemleri sağlam olan genç işçilerin seçilmesine dikkat edilmelidir.
Periyodik muayenelerde titreşimin etkilerinin klinik muayeneler uygulanarak
aranması, el, bilek ve dirsek eklemlerinin dikkatle muayene edilmesi gerekir.
Röntgen filmlerinin çekilmesinde ve değerlendirilmesinde de fayda vardır.
Titreşimden korunmanın bir yolu da eğitimdir. İşyerinde titreşime maruz kalan
kişiler ve yöneticiler, titreşimin neden olduğu risklere ve hastalıklara karşı
eğitilmelidir.
21
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Ayrıca; titreşimin olumsuz etkileri görülen işçilerin değiştirilmesi yoluna
gidilmelidir.
Etkilenme süresinde kısıtlama yapılması veya çalışma
süresince daha sık dinlenme araları verilmesi, titreşimden etkilenmede uygun
bir korunma yöntemi olacaktır.
22
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Yönetimin Sorumlulukları
Tıbbi ve teknik yardım arama
Maruz kalan kişilerin uyarılması
Maruz kalan kişilerin eğitimi
Maruziyet sürelerinin yeniden gözden geçirilmesi
Maruziyetten uzaklaştırma ile ilgili politikalara sahip olma çabaları
23
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Makine Üreticilerinin Sorumlulukları
Vibrasyon ölçümü
Tüm vücut vibrasyonunu mimimize etmek için dizaynlar
Optimum süspansiyon dizaynları
Optimum oturma dinamikleri
İyi bir postür sağlamak için dizaynların kullanımı
Makine bakımları için rehber
Oturma yerlerinin bakımları için rehber
Tehlikeli vibrasyonların uyarılmasının sağlanması
24
Titreşimli Çalışmalarda İSG
İşyerindeki Teknisyen ve Mühendisin Sorumlulukları
Vibrasyon maruziyetleri ölçümü
Uygun makinelerin sağlanması
İyi bir sönümlemeyi sağlayan uygun koltukların seçimi
Makine bakımları
Yönetimin bilgilendirilmesi
25
Titreşimli Çalışmalarda İSG
İşyeri Hekiminin Sorumlulukları
İşe giriş muayeneleri
Periyodik muayeneler
Tüm belirti ve şikayetlerin kayıtları
Belirli eğilimleri olan işçilerin uyarılması
Maruziyet sonuçlan ile ilgili tavsiyelerin yönetime verilmesi
26
Titreşimli Çalışmalarda İSG
Çalışan Kişilerin Sorumlulukları
Makinelerin uygun kullanımı
Gereksiz vibrasyon maruziyetindan kaçma
Oturma koltuklarının uygun ayarlanıp ayarlanmadığının kontrolü
Uygun oturma pozisyonuna adaptasyon
Makine koşullarının kontrol edilmesi
Vibrasyon problemleri için yetkili kişilere bilgi verilmesi
Belirtiler görüldüğü zaman uygun tıbbi yardım aranması
Konu ile ilgili hastalıklar ile işverenin bilgilendirilmesi.
27
Titreşimli Çalışmalarda İSG
TEŞEKKÜRLER, GÜVENLİ GÜNLER…

28
Download

Titreşimli çalışmalarda İSG 2