Dr.sc. Snežana Mičević, Udruženje Atex BiH
Dr.sc. Jelena Marković, Univerzitet u Tuzli, Rudarsko-geološkograđevinski fakultet u Tuzli






U BiH 1992. g. preuzeti jugoslavenski i republički
zakoni i propisi kao važeći,
Kontrola gasova: JUS B.Z1.050 i JUS B.Z1.060,
Kontrola zaprašenosti jamskih prostorija i
eksplozivnih parametara ugljene prašine: JUS
B.Z1.063 i JUS B.Z1.065.
Tehnički komitet za ventilaciju i prirodne
opasnosti (TC 26): moratorij cca 10 god.
Tehnički komitet za rudarstvo (TC 27): od prije 3
godine,
Zadatak - usvajanje standarda za oblast
čvrstih mineralnih goriva i rudarstva
LABORATORIJA
VRSTA GASA
NO2
IC analizator
S 710
Paramagnetni
analizator
S 710
CLD-60
H2S
S 710
CH4, CO, CO2
O2
Rudnik KREKA
JAMSKI GASOVI
PROIZVOĐAČ/
UREĐAJ
GODINA
PROIZVODNJE
SO2
Rudnik ZENICA
Rudnik KAKANJ
Rudnik BREZA*
Rudnik BANOVIĆI
Rudnik ĐURĐEVIK
RGGF TUZLA
RI TUZLA
SICK-MAIHAK
(D)/2009.
SICK-MAIHAK (D)
/2009.
ECOPHYSICS (D)
/2009.
SICK-MAIHAK (D)
/2009.
SICK-MAIHAK (D
/2009.
SICK-MAIHAK (D)/2007
ETALON GAS
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
Atmosferski vazduh
NO2 u N2
(Messer Austrija)
H2S u N2
(Messer Austrija)
SO2 u N2
(Messer Austrija)
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
S 710
IC analizator
CH4, CO, CO2
S 710
Paramagnetni
O2
analizator
SICK-MAIHAK (D)/1998
Atmosferski vazduh
S 710
IC analizator
CH4,CO, CO2 u N2
CH4, CO, CO2
SICK-MAIHAK (D)/2003
S 710
(Messer Austrija)
Paramagnetni
O2
analizator
SICK-MAIHAK (D)/2003
Atmosferski vazduh
S 710
IC analizator
CH4,CO, CO2 u N2
CH4, CO,
MAIHAK (D)/1998
UNOR 6N
(Messer Austrija)
O2, CO2
Orsat aparat
Strőchlein (D)/1978
Atmosferski vazduh
IC analizator
SICK- MAIHAK
CH4,CO, CO2 u N2
CH4, CO, CO2
S710
(D)/2006
(Messer Austrija)
Paramagnetni
O2
SICK-MAIHAK (D)/2008
Atmosferski vazduh
analizator
Rudnik ne posjeduje laboratoriju za kontrolu gasnog stanja u jami. Kontrolu jamskog vazduha
vrši Laboratorioja INZIO Tuzla
IC
analizator
CH4,CO, CO2 u N2
CH4, CO, CO2
MAIHAK (D)/1991
UNOR 6N
(Messer Austrija)
Paramagnetni
O2
MAIHAK (D) /1991
Atmosferski vazduh
analizator OXOR 6N
NO2
Lambda 25
Perkin Elmer/2010
MERCK-standardi p.a.
H2S
Lambda 25
Perkin Elmer/2010
MERCK-standardi p.a.
SO2
Lambda 25
IC analizator
UNOR 5N
Orsat aparat
Perkin Elmer/2010
MERCK-standardi p.a.
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
Atmosferski vazduh
CH4, CO, CO2
O2
MAIHAK (D)/1976
Strőchlein (D)/1980
LABORATORIJA
PARAMETAR
Granulacija
Rudnik KREKA
Rudnik ZENICA
Imedijatna analiza
Sistem sita i vibrator
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Fritsch (D)/2009
Standardni laboratorijski
uređaji
Energija upale
Hartman-ov uređaj
Udruženje Atex BiH/2010
Granulacija
Sistem sita i vibrator
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Sistem sita i vibrator
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Sistem sita i vibrator
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Sistem sita i vibrator
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Sistem sita i vibrator
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Sistem sita i vibrator
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Fritsch (D)/1991
Standardni laboratorijski
uređaji
Rosche (D)/1991
Standardni laboratorijski
uređaji
Fritsch (D)/1980
Standardni laboratorijski
uređaji
Rosche (D)/2009
Standardni laboratorijski
uređaji
Fritsch (D)/2009
Standardni laboratorijski
uređaji
Fritsch (D)/1991
Standardni laboratorijski
uređaji
Imedijatna analiza
Granulacija
Rudnik KAKANJ
Imedijatna analiza
Granulacija
Rudnik BREZA
Imedijatna analiza
Granulacija
Rudnik BANOVIĆI
Imedijatna analiza
Granulacija
Rudnik ĐURĐEVIK
Imedijatna analiza
Granulacija
Imedijatna analiza
Max. pritisak eksplozije
Brzina prirasta pritiska ekspl.
RGGF TUZLA
Minimalna energija upale
DGE
GKK
Temperatura upale oblaka
prašine
ANKO, WARŠAVA
Poljska/2009
Temperatura samoupale
nataloženog sloja prašine
TEST APARAT
EN 50281-2-1
ANKO, WARŠAVA
Poljska/2009
Granulacija
Fritsch (D)/1975
Standardni laboratorijski
uređaji
Brzina prirasta pritiska ekspl.
Sistem sita i vibrator
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Komora za ispitivanje
eksplozivnosti prašine 8
dm3,
Temperatura samoupale
nataloženog sloja prašine
Uređaj po Jentsch-u
RI Tuzla1075.
Max. pritisak eksplozije
NAPOMENA
Energija upale testirana na
prahu Lycopodium-a
Parametri eksplozivnosti
testirani na testnom prahu
Komora za ispitivanje
uređaja u Tuzli i
eksplozivnosti prašine KSEP „Kűhner“ (Švajcarska)/2009 proizvođača
na osnovu rezultata testa
20 dm3,
dobiven certifikat
proizvođača
TEST APARAT
EN 50281-2-2
Imedijatna analiza
RI TUZLA
UGLJENA PRAŠINA
PROIZVOĐAČ/
UREĐAJ
GODINA
PROIZVODNJE
GIG (Poljska)/1987.
1.Jamski gasovi
• Ni jedna laboratorija ne posjeduje gasni hromatograf,
• Analiza sadržaja gasova u jamskom vazduhu: IC analizatori
•Prednosti ovih instrumenata
•Nedostaci
•Baždarenje
• etalon gasovi sa domaćeg ili ino tržišta
• etalon gas mora imati certifikat proizvođača
• ne smije se koristiti izvan roka naznačenog na
certifikatu
2. Ugljena prašina
• Eksplozivna svojstva ugljene prašine davno spoznata,
• Prva izdanja rudarskih propisa imala odredbe koje nalažu
ispitivanje eksplozivnih svojstava ugljene prašine u
laboratorijskim uslovima i u ispitnom rovu,
• Prvi elaborati o eksplozivnim svojstvima ugljene prašine i
kategorizaciji prašine u odnosu na eksplozivne karakteristike
u BiH datiraju od 1968.g. a njihov autor je bio pok. Prof. J.
Moravek sa saradnicima.
• Eksplozivna svojstva ugljene prašine definisana na bazi:
• granulometrijske analize,
• sadržaja inertne materije (imedijatne analize) i
• zaprašenosti jamskih prostorija.
• Uvođenje mehanizovanog načina otkopavanja - povećana
potencijalna opasnost od eksplozivne prašine.
Pooštravanje rudarskih propisa i inspekcijske kontrole sedmična kontrola zaprašenosti
•
• U početku kontrolu vrše stručni timovi RI Tuzla i RGGF-a,
danas Služba ventilacije rudnika i rudnička laboratorija
• U tom smislu je analizirana opremljenost laboratorija u
odnosu na mogućnost kontrole zaprašenosti jamskih
prostorija. Analizom je utvrđeno slijedeće:
 Sve rudničke laboratorije posjeduju educiran kadar i
pribor za pravilno uzorkovanje nataložene ugljene prašine,
 Oprema rudničkih laboratorija u odnosu na utvrđivanje
eksplozivnosti ugljene prašine je nedovoljna i zadovoljava
samo segment koji se odnosi na definisanje granulacije i
imedijatne analize,
 Ovi parametri mogu poslužiti za ocjenu efekata
protiveksplozivnih mjera
 Rudnik Kreka od decembra 2011.god. posjeduje uređaj
po Hartman-u za određivanje minimalne energije upale
ugljene prašine.
 Uređaj je vlasništvo udruženja Atex BiH i napravljen je
u sopstvenoj režiji članova Udruženja prema normi EN
13821.
RI Tuzla posjeduju uređaj - sferičnu komoru za
ispitivanje eksplozivnosti prašina zapremine 8 dm3.
 Jedina kompletna laboratorija za ispitivanje
eksplozivnih karakteristika ugljene prašine na prostoru
BiH nalazi se na RGGF-u.
 Certificiranje i akreditacija laboratorije prema ISO 17025
na RGGF-u je u toku.
Uređaj KSEP 20dm3
Uređaj za određivanje temperature
tinjanja prašine
Uređaj za određivanje temperature
upale oblaka prašine
Izgled Hartmann-ovog uređaja
Download

Dr.sc. Snežana Mičević, Udruženje Atex BiH Dr.sc. Jelena Marković