NARUČILAC:
Prijestonica Cetinje
DETALJNI URBANISTIČKI P LAN
V I Š E P A L A C A - Rijeka Crnoje vića
IZVJEŠTAJ O STRATEŠKOJ PROCJENI UTICAJ A
NA ŽIVOTNU SREDINU
OBRAðIV AČ:
STRUKTURA d.o.o, Podgorica
DETALJNI URBANISTIČKI P LAN
V I Š E P A L A C A - Rijeka Crnoja vića
IZVJEŠ TAJ O STRATEŠKOJ PROCJENI UTICAJA
NA ŽIV OTNU SREDINU
R AD NI TI M
koordinator radnog tima
članovi radnog tima
Mr Milić Čurović ,dipl.inž. šum.
Željka Čurović, dipl.ing.pejz.arh.
Hanja Dedijer Radinović, dipl.ing.grañ
DI R EKTO R
Hanja Dedijer Radinović, dipl.ing.gradj.
Podgorica, jun 2010 g.
S AD R Ž A J
Opšta dokumentacija
Rješenje o regis traciji preduzeća
Licenca preduzeća za i zradu plans ke dokumentacije
Ugovori o pos lovnoj saradnji
Licence odgovornih planera za i zradu plans ke dokum entacije
Odluka o izradi Izvješ taja o s trateš koj procjeni uticaja na životnu sredinu
IZVJEŠ TAJ O STRATEŠKOJ PROCJENI UTICAJA NA ŽIV OTNU SREDINU
(I) REZIM E
UVOD
Relevantna zakonska regulativa
Metodologija i proces izrade Izvještaja o strateškoj procjeni uticaja
OPIS PREDLOŽ ENOG KONC EPTA DUP-A
OPIS POSTOJEĆ EG STANJA ŽIVOT NE SREDINE
OPIS M OGUĆIH Z NAČAJNIJIH UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU I M JERA ZA
UBLAŽAVANJE TIH UTICAJA
ALTERNATIVNA RJEŠENJA
M ONITORING ŽIVOTNE SREDINE
Potrebe za monitoringom
Opis program a monitoringa
POTEŠKOĆE U TOKU IZ RADE IZVJEŠTAJA O STRAT EŠKOJ PROCJENI UTICAJA NA
ŽIVOTNU SREDINU
ZAKLJUČCI
1. UVOD
1.1. REL EVA NT NA ZAKONSKA REGULATIVA
1.2. M ETODOLOGIJA IZRA DE IZVJEŠTAJA O ST RATEŠKOJ PROCJENI
UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU
2. OPIS POT REBE ZA IZRA DOM IZVJEŠTAJA
2.1. OPŠTI I POSEBNI CILJEVI ZAŠTITE ŽIVOTNE SREDINE
2.1.1 Način odreñivanja
2.1.2 Opšti ciljevi zaštite životne sredine
2.1.3 Posebni ciljevi zaštite životne sredine
3. OPIS PREDLOŽENOG KONC EPTA DUP-a
3.1. PLAN INFRAST RUKTURE
3.1.1. Saobraćaj
3.1.2. Energetska infrastruktura
3.1.3. Telekom unikaciona infrastruktura
3.1.4. Hidrotehnička infrastruktura
3.2. PEJZAŽ NA ARHIT EKT URA
3.3. OČ EKIVANE KORISTI OD REALIZACIJE DUP-A
3.4. STUDIJSKA DOKUM ENTACIJA
4. PRIKAZ POSTOJEĆ EG STANJA ŽIVOTNE SREDINE PREDM ET NOG PODRUČJA I
M OGUĆI SMJER NJENE EVOL UCIJE
4.1.Geomorfološke karakteristike
4.2. Seizm ičke karakteristike
4.3. Klim a
4.4. Hidrološke karakteristike
4.5. Vegetacija
4.6. Životinjski svijet
4.7. Pejzaž
4.8. Kulturno istorijsko naslijeñe
4.9. Infrastrukturna i izgrañenost
4.10. Nivo zagañenja
5. OPIS M OGUĆIH Z NAČAJNIJIH UTICAJA DUP-A NA ŽIVOTNU SREDINU I MJERA ZA
UBLAŽAVANJE TIH UTICAJA
5.1. OPIS Z NAČAJNIJIH KA RAKT ERISTIKA I OCJENA VREDNOVA NJA UTICAJA NA
ŽIVOTNU SREDINU TOKOM FAZA GRAð ENJA I KORIŠĆ ENJA OBJEKATA
5.1.1. Uticaji na klim atske karakteristike
5.1.2. Uticaji na vode
5.1.3. Uticaj na vazduh
5.1.4. Uticaj na zemljište
5.1.5. Uticaj na floru i faunu
5.1.6. Uticaj na pejzaž
5.1.7. Uticaji na infrastrukturu
5.1.8. Uticaji na ambijentalnu buku
5.1.9 Uticaji na ljudsko zdravlje i kvalitet življenja
5.2. OPIS M JERA ZA UBLAŽAVANJE ZNAČAJNIH UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU
TOKOM FAZA GRAð ENJA I KORIŠĆ ENJA OBJEKATA
5.2.1. M jere za ublažavanje uticaja na klim atske karakteristike
5.2.2. M jere za ublažavanje uticaja na vode
5.2.3. M jere za ublažavanje uticaja na vazduh
5.2.4. M jere za ublažavanje uticaja na zem ljište
5.2.5.M jere za ublažavanje uticaja na na floru i faunu
5.2.6. M jere za ublažavanje uticaja na pejzaž
5.2.7. M jere za ublažavanje uticaja na infrastrukturu
5.2.8. M jere za ublažavanje uticaja na am bijentalnu buku
5.3. M ONITORING ŽIVOTNE SREDINE
5.3.1. Potrebe za monitoringom
5.3.2. Opis program a monitoringa
5.4. OPIS MOGUCIH STANJA ŽIVOTNE SREDINE U SL UCAJU DA SE
STUDIJA LOKACIJE NE REALIZUJE
ZAKLJUČCI
Literatura
(I) REZ IME
UVOD
Relevantna zakonska regulativa
Pravni dio ovog dokumenta obrañuje zakonske i planske dokumente koji su relevantni za zaštitu
životne sredine sa posebnim osvrtom na propise koji su ključni za procjenu uticaja planiranih
zahvata u zoni zahvata DUP- a. Obrañen je postupak procjene uticaja na životnu sredinu.
Pravni okvir za Izvještaj o strateškoj procjeni utic aja na životnu sredinu čini Zakon o strateškoj
procjeni uticaja na životnu sredinu (“Službeni list RCG”, br.80/05), podzakonski akti doneseni na
osnovu ovog zakona i Programski zadatak za izradu DUP- a ”Više Palaca” u Rijeci Crnojevića.
Prostorni plan Crne Gore i Strategija razvoja turizma navode važnost zaštite osjetljivih ekoloških
područja. U skladu sa takvim opredjeljenji ma, a uzimajući u obzir vrstu i obim zahvata planiranih
DUP-om, konstatovano je da se za isti mora uraditi Izvještaj o strateškoj procjeni uticaja na
životnu sredinu, shodno važećem zakonu.
Dokumentacija Detaljnog urbanističkog plana ( DUP) je rañena na osnovu:
• Odluke o izradi Detaljnog urbanističkog plana”Više Palaca” u Rijeci Crnojevića, opština Cetinje
i
• Ugovora o izradi Detaljnog urbanističkog plana”Više Palaca” u Rijeci Crnojevića, potpisanog
od strane:
Naručioca – Prijestonice Cetinje
Obradjivača – Struktura, Podgor ica
a u skladu sa:
• Zakonom o uredjenju prostora i iz gradnji objekata
• Prostornim planom opštine Cetinje i
• Sinteznim planom uredjenja područja Rijeke Crnojevića - I faza
Metodologija i proces izrade Izvještaja o strateškoj procjeni uticaja
Paralelno sa izradom Detaljnog urbanističkog plana (DUP) radi se i Izvještaj o srateškoj procjeni
uticaja na životnu sredinu. Cilj ovog Izvještaja je da ukaže na ključne segmente životne sredine
koji mogu biti ugroženi realizacijo m DUP-a, tj. da se definišu najznačajniji uticaji na životnu
sredinu, te mjere za smanjenje utvrñenih negativnih uticaja. Ključna ograničenja za
projektovanje na području koje pokriva DUP identifikovana su kroz ovaj Izvještaj.
OPIS PREDLOŽ ENOG KONCEPTA DUP-A
Zahvat DUP-a Više Palaca obuhvata površinu 3.24 ha, na nagnutom terenu koji se spušta
prema prema jezgru naselja i samoj Crnojevića rijeci.
Planom se predvidja izgradnja nove zone turističkog stanovanja, vikendica, vila i apartmana.
Ukupan broj planiranih turis tičkih ležaja u zoni zahvata iznosi 168. Grupacija objekata formirana
je dijelom u vidu sklopova objekata u nizu, a dije lom u vidu slobodnostojećih objekata. Planom
se predviña izgradnja kapaciteta do 6.456 m2 bruto grañevinske površine. Svi objekti planir ani
su sa baštama, i orijentisani su upravno na izohipse terena. Planom se predvidja i izgradnja
mreže tehnič ke infrastrukture. Objekti u nizu, kao i slobodnostojeći objekti organizovani su oko
zajedničkog pješačkog platoa, sa koga je, planirana pješačka staza prema Gradskom jezgru
Rijeke Crnojevića. Planom je predvidjena rekonstrukcija i adaptacija objekta osnovne škole, sa
novom namjenom komercijalnih sadržaja, kao i rekonstrukcija starog vidikovca, sa koga se
pružaju jedinstvene vizure prema Gradskom jezgru, Obodskom gradu i toku Rijeke Crnojevića. U
okviru grupacije objekata uz saobraćajnicu Podgorica – Cetinje, planirano je rušenje sa novom
izgradnjom tri dotrajala i gabaritom neadekvatna objekta, i rekonstrukcija sa dogradnjom i
adaptacijom dva postojeća objekta.
Kolski pristup planiran je sa gornje strane zone zahvata, preko postojeće rekonstruisane i
dogradjene saobraćajnice. Parkiranje vozila planirano je na 2 parkinga, formirana uz pristupnu
saobraćajnic u. U novoj okviru urbanističkih parcela, kao i uz saobraćajnice, planiraju se zelene
površine, koridori i linearno zelenilo saglasno s mjernicama datim kroz plan Pejzažne arhitekture.
OPIS POSTOJEĆEG STANJA Ž IVOTNE SREDINE
U okviru ovog dokumenta dat je detaljniji opis sljedećih karakteristika životne sredine:
meteorološke, orografske, geomorfološke, geološke, hidrogeološke, hidrografske, hidrološke i
kvalitet vode, emisij e i kvalitet vazduha, pedološke, flora i fauna, pejzaž, zaštićeni djelovi prirode,
kulturno – istorijsko naslijeñe, infrastruktura i ambijentalna buka.
OPIS MOGUĆIH Z NAČAJNIJIH UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU I MJERA ZA
UBLAŽAVANJE TIH UTICAJA
Analiza uticaja izgradnje planiranih objekata i infrastrukture na životnu sredinu pokazuje da se
svi efekti ispoljavaju u okviru tri osnovna vida uticaja. Prvi vid predstavljaju utic aji koji se javljaju
kao posljedic a grañenja objekata i koji po svojoj prirodi nijesu trajnog karaktera. Posljedice u fazi
gradnje su prisustvo ljudi i mašina kao i tehnologije i organizacije izvoñenja radova. Po pravilu,
negativne posljedice će se se javiti kao rezultat iskopa/deponovanja, transporta i ugrañivanja
grañevinskog materijala, kao i trajnog ili privremenog zauzimanja prostora i svih aktiv nosti koje
su u vezi sa tim. Uticaji na životnu sredinu koji se javljaju kao posljedica eksploatacije izgrañenih
objekata kroz vrijeme imaju uglavnom trajni karakter, i kao takvi sigurno da predstavljaju uticaje
koji su posebno interesantni sa stanovišta odnosa izgrañenih objekata i životne sredine.
Identifikovani su uticaji od planiranih objekata koji treba da budu riješeni adekvatnim projektnim
rješenjima za svaki pojedinačni objekat, kako pri planiranju (u svim fazama izrade projektne
dokumentacije) tako i u toku samog grañenja. U dokumentu se daje naglasak na uticaje i mjere
tokom grañenja i korišćenja objekata. Značajniji uticaji i mjere su date za prethodno obrañene
segmente životne sredine. Imajući u vidu značajne utic aje projekta na životnu sredinu tokom
faze pripreme, grañenja i korištenja planiranih objekata izdvojene su mjere za monitoring
pojedinih segmenata životne sredine, na koje se očekuju značajniji uticaji tokom grañenja i
korišćenja planiranih objekata, a koji nijesu do sada obuhvaćeni u postojećim programima
monitoringa životne sredine.
ALTERNATIV NA RJEŠENJA
Istraživanjima u okviru izrade DUP-a, razmatrane su alternative u cilju optimizacije i boljeg izbora
konačnog koncepta distribucije i kapaciteta planiranih objekata. Istaknuta je i neophodnost
harmonizovanja objekata sa okolinom (uklapanje u prirodni ambijent). Pored mjera zaštite koje
su postignute samim urbanističkim rješenjem radi zaštite od elementarnih i drugih nepogoda,
zbog konstatovanih nepovoljnosti inženjersko geoloških i seizmičkih uslova tla, sva rješenja za
buduću izgradnju i uredjenje prostora moraju se zasnivati na nalazima i preporukama
inženjersko-geoloških istraživanja sa mikroseiz mičkom rejonizacijom terena i uz primjenu
protiv erozionih mjera.
MONITORING ŽIVOTNE SREDINE
Potrebe za monitoringom
Tokom faze grañenja i korištenja objekata potrebno je provoditi monitor ing pojedinih elemenata
životne sredine (biodiverzitet), a kako je to navedeno kroz mjere. S obzirom da će predloženi
projekat imati odreñene posledice na životnu sredinu obezbjediće se odgovarajući monitoring
(praćenje stanja) posebno onih elemenata životne sredine koji nemaju odgovarajuću pokrivenost
podacima o pojedinim segmentima životne sredine i/ili nemaju odgovajajuće referentne lokacije
u nacionalnom Programu monitoringa životne sredine, a prepoznati su u prethodnim poglavljima
ovog dokumenta.
Prilikom formulisanja ovog pitanja posebno se vodilo računa da se obezbijedi monitoring onih
elemenata životne sredine koji će biti izloženi stalnom pritisku, kako bi se obezbijedila povratna
sprega izmeñu pritis aka na životnu sredinu i blagovremenog odgovora onih koji su odgovorni za
realiz aciju projekta i operacije I aktivnosti na predmetnoj lokaciji.
Opis program a monitoringa
Sam Program monitoringa na predmetnoj lokaciji treba u prvom redu da bude usmjeren na
utvrñivanje tzv. “nultog stanja” životne sredine. S tim u vezi izvršiće se analize zemljišta,
vazduha i podzemnih voda i pripemiti odgovarajući izvještaj o njihovom kvalitetu koje će se, u
smislu predloženog planskog dokumenta s matrati “nultim stanjem” kvaliteta životne sredine.
POTEŠKOĆE U TOKU IZRA DE IZVJEŠTAJA O STRATEŠKOJ PROCJENI UTICAJA NA
ŽIVOTNU SREDINU
U cilju očuvanja biološke raznovrsnosti i potrebe zaštite svih segmenata životne sredine u okviru
područja zahvata DUP- a korišćeni su dostupni podaci o stanju pojedinih segmenata životne
sredine (vazduh, zemljište, podzemne vode, buka, radijacija i dr). Evidentan je nedostatak i
neažuriranost postojećih podataka za pojedine segmente iz oblasti zaštite životne sredine.
Prikupljeni i obrañeni dostupni podaci dali su indikaciju da su osnovni elementi životne sredine u
zoni zahvata DUP-a u velikoj mjeri i dalje očuvani.
ZAKLJUČCI
U toku izrade DUP-a i Izvještaja o strateškoj procjeni uticaja, na osnovu izvedene procjene i
analize poznatih faktora značajnih za uticaj predloženog koncepta izgradnje objekata na životnu
sredinu u zahvatu plana, konstatuje se da ce predloženi projekat imati odreñene manje
negativne uticaje na životnu sredinu, naročito na biodiverzitet, kako zbog izgradnje novih
saobraćajnic a, izgradnje novih i rekonstrukcije postojećih objekata, tako i zbog njihovog
korišćenja radi čega će se planiranim konceptom njihove prostorne distribucije datim u DUP -u,
kasnijim efikasnim projektovanjem i pravilnim korišćenjem smanjiti i/ili eminisati negativni utic aji
na životnu sredinu na prihvatljivi nivo.
1. UVOD
Izvještaj o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu urañen je u skladu sa projektnim
zadatkom, a po sadržaju koji je utvrñen u članu 15 Zakona o strateškoj procjeni uticaja na
životnu sredinu ( Sl. list RCG br 80/05).
Paralelno sa tokom izrade Izvještaja o strateškoj procjeni uticaja, vršena je integracija zahtjeva
zaštite životne sredine u planerska rješenja DUP-a. U pripremi je identifikovano viš e spornih
pitanja vezanih za podatke o stanju životne sredine na predmetnoj lokaciji, a opis postojeceg
stanja pojedinih parametara životne sredine morao se dati, na osnovu raspoloživih podataka za
proučavano područje, a za neke segmente posredno na osnovu podataka za područje opštine
Cetinje. Ti podaci dali su indikaciju da su osnovni elementi životne sredine u zoni zahvata DUPa
u velikoj mjeri i dalje očuvani.
Kroz planski postupak provjerena je mogućnost realizacije namjera investitora i korisnika
prostora. Na prostoru zahvata Plana, površine 32.393m2, planirane su dvije grupacije objekata grupacija na platou nadmorske visine 35m.n.v. do 70 m.n.v., i grupacija uz saobraćajnicu
Podgorica - Cetinje, koje su podijeljene na urbanističke parcele, i u kojima su planirane različ ite
namjene stanovanja i komercijalnih djelatnosti.
Na pojedinim lokacijama odredjeni su kapaciteti za organiz ovanje komercijalnih sadržaja,
sadržaja ugostiteljstva, zanata, ličnih usluga i ostalih sadržaja komplementarnih osnovnoj
namjeni turis tičkog stanovanja.
1.1. RELEVANTNA ZAKONSKA REGULATIVA
Zakon o životnoj sredini (2008) definiše osnovne principe zaštite živ otne sredine i održiv og
razvoja, subjekte i instrumente zaštite životne sredine čime se obezbjeñuje cjelovito očuvanje
kvaliteta životne sredine, očuvanje biološke i pejzažne reznovrsnosti, racionalno korišćenje
prirodnih dobara i energije na najpovoljniji način za životnu sredinu, kao osnovni uslov zdravog i
održivog razvoja.
Zakon o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu (Sl. list RCG, br.80/05) odreñuje da
prilikom izrade Strateške procjene uticaja na životnu sredinu moraju biti uzete u obzir sljedece
karakteristike uticaja: vjerovatnoća, intenzitet, složenost/ reverzibilnost, vremenska dimenzija
(trajanje, učestalost, ponavljanje), prostorna dimenzija (lokacija, geografska oblast, broj izloženih
stanovnika, prekogranična priroda uticaja), kumulativna i sinergijska priroda uticaja, i druge
karakteristike uticaja. Dalje utvrñuje sadržaj i način izrade Elaborata
Po Zakonu o zaštiti prirode (2008) Zaštićena prirodna dobra su lokaliteti koji imaju izraženu
biološku, geološku, ekosistemsku ili predionu raznovrsnost. Zaštićena prirodna dobra su: 1)
zaštićeni lokaliteti - strogi i posebni rezervat prirode, nacionalni park, regionalni park i park
prirode, spomenik prirode, zaštićeno stanište i predio izuzetnih odlika;2) zaštić ene vrste biljaka,
životinja i gljiva - strogo zaštićena divlja vrsta i zaštićena divlja vrsta; 3) zaštićeni geološki i
paleontološki objekti. Zaštićenih objekata prirode u zoni zahvata DUP-a nema, a sama lokacija
ne pripada NP „Skadarsko jezero“ već po prostornom planu područja posebne namjene za
nacionalni park "Skadarsko jezero" pripada zoni neposrednog okruženja
Zakonom o zaštiti spomenika kulture ureñuje se sistem zaštite i koriš tenje spomenika kulture,
ostvarivanje posebnog društvenog interesa, prava i obaveze pravnih i fiz ičkih lica u vezi zaštite
spomenika kulture i način organizovanja i sticanja sredstava za finansiranje zavoda koji obavljaju
djelatnost zaštite spomenika kulture.
Prema Zakonu o ureñenju prostora i izgradnji objekata („Službeni list RCG“, br. 51/08)
planskim dokumentom odreñuje se organizacija, korišćenje i namjena prostora, kao i mjere i
smjernice za ureñenje, zaštitu i unaprijeñenje prostora.
DUP je, takoñe u direktnoj vezi sa slijedećim relevantnim planovima, politikama i strategijama
razvoja, usvojenim na državnom, odnosno lokalnom nivou:
1. Prostorni plan Crne Gore do 2020. godine,
2. Nacionalna strategija održivog razvoja Crne Gore,
3. Strategija regionalnog razvoja Crne Gore,
4. Generalni urbanis tički plan opštine Cetinje,
5. Strateški master plan za otpadne vode za Crnogorsko primorje i opštinu Cetinje,
6. Strateški master plan za upravljanje čvrstim otpadom,
7. Strategija razvoja turizma Crne Gore do 2020. godine.
8. Opšta i posebna osnova za gazdovanje šumama
1.2. METODOLOGIJA IZ RADE IZVJEŠTAJA O STRATEŠKOJ PROCJENI
UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU
Izvještaj o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu rañen je paralelno sa izradom DUP-a.
Cilj ovog dokumenta je da ukaže na ključne segmente životne sredine koji mogu biti ugroženi
realiz acijom DUP- a, tj. da se definišu najznačajniji uticaji na životnu sredinu, te mjere za
smanjenje utvrñenih negativnih utic aja.
Uzimajući u obzir sadržaj i glavne ciljeve DUP-a te karakteristike prostora opštine Cetinje i
basena Skadarskog jezera u cjelini, kao i sadašnje stanje u predmetnom prostoru, za predmetni
DUP identifikovana su slijedeća sporna pitanja životne sredine koja je trebalo ocijeniti u
postupku Strateške procjene uticaja na živ otnu sredinu:
1. Očuvanje biološke raznolikosti, faune i flore, i zaštićenih područja,
2. Očuvanje kvaliteta voda, zemljišta i vazduha;
3. Očuvanje zelenih površina (vegetacije),
4. Očuvanje autentičnog pejzaža,
5. Očuvanje kulturne i istorijske baštine,
6. Zaštita ljudskog zdravlja i poboljšanje kvaliteta življenja.
Da bi svi ciljevi zaštite životne sredine bili ispunjeni, proces planiranja izgradnje objekata i
izvoñenja aktivnosti i proces procjenjivanja njihovih utic aja na životnu sredinu moraju biti dva
komparativna procesa usaglašena na svim niv oima, sa jasnom hijerarhijskom strukturom i
utvrñenim redosljedom meñusobne razmjene podataka. Potreba za jedinstvenim metodološkim
koracima istraživanja problematike životne sredine potiče od neophodnosti ispunjenja osnovnih
principa kompatibilnosti,usklañenosti nivoa analize, hijerarhijske ureñenosti i sukcesiv ne
razmjene informacija.
Značaj principa kompatibilnosti izmedu procesa planiranja izgradnje objekata i izvoñenja
iaktivnosti u zoni zahvata DUP-a i procesa procjenjivanja njihovih uticaja na životnu sredinu u
Izvještaju o strateškoj procjeni utic aja vezan je prvenstveno za ostvarivanje mogućnosti da se
rezultati jednog i drugog mogu uopšte meñusobno koristiti i drugo, da se kao informacije mogu
upotrebiti u širim domenima jedne i druge oblasti. Potreba za usklañivanje m nivoa analize
predstavlja takoñe značajnu činjenicu obzirom na širinu pristupa, nivo detalj nosti postojećih i
proizvedenih informacija, kao i elemente eventualno koriš ćenog analitičkog aparata. Sve analize
i zaključci trebaju biti na istom nivou detaljnosti, jer su jedino takvi mjerodavni za donošenje
dokumentovanih odluka i mogu predstavljati polaznu osnovu za dalje korake.
2. OPIS POT REBE ZA IZRA DOM IZVJEŠTAJA
Promjene broja i strukture stanovništva zahtijevaju osmišljavanje nove strategije razvoja koja se
treba primjenjivati na ovom prostoru.
Prihvaćajući turizam kao osnovnu djelatnost, moramo prihvatiti promjene u prostoru, ali
istovremeno zaštititi resurse koji i dalje moraju zadržati vrijednosti i prepoznatljiva obilježja šireg
prostora (obala, vegetacija, kulturne i pejzažne vrijednosti).
U današnjim uslovima traži se očuvanje ekološke stabilnosti i vrijednih dijelova sredine, pa se
odabrano plansko rješenja temelji kako na zakonodavnom dijelu (propisi i dokumenti šireg
područja) tako i na načelima održivog razvoja, pomirenja različitih interesa korisnika, saradnji s
lokalnim stanovništvom i jedinicom lokalne uprave, unapreñenjem turističkih i drugih usluga,
komunalnih djelatnosti i očuvanjem sredine, prirodne i kulturne baštine. U okvir u zaštite prostora
posebno pažljivo treba vrednovati pejzaž očuvanjem i valorizovanjem postojećih vrijednosti i
njihovim ople menjivanjem.
Odredbama člana 5 Zakona o Strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu CG propisano je da
se postupak Strateške procjene obavezno primjenjuje za planove ili programe iz «urbanističkog
ili prostornog planiranja ili korišćenja zemljišta, a koji daju okvir za budući razvoj projekata koji
podli ježu izradi procjene uticaja na životnu sredinu u skladu sa posebnim zakonom, kao i za one
planove i programe koji, s obzirom na područje u kome se realizuju, mogu uticati na zaštićena
područja, prirodna staništa i očuvanje divlje flore i faune.»
Strateška procjena uticaja na živ otnu sredinu je postupak u kojem pored radnog tima za
izvoñenje postupka Strateške procjene trebaju učestvovati i zainteresovani organi, institucije i
javnost. U skladu sa takvim strateškim i planskim orjentacijama, Izvještaj o strateškoj procjeni
uticaja na živ otnu sredinu je kao sastavni dio DUP-a.
2.1. OPŠTI I POSEBNI CILJEV I ZAŠTITE Ž IVOTNE SREDINE
2.1.1. Način odreñivanja
Opšti i posebni ciljevi zaštite životne sredine ustanovljeni na Državnom nivou, koji su od značaja
za Detaljni urbanistički plan, su odreñeni na temelju slijedećih relevantnih dokumenata
usvojenim na državnom nivou:
- Prostorni plan Crne Gore do 2020. godine
- Nacionalna strategija održivog razvoja Crne Gore
- Strategija regionalnog razvoja Crne Gore
- Prostorni plan područja posebne namjene za Morsko dobro
- Strateški master plan za otpadne vode za Crnogorsko primorje i opštinu Cetinje
- Strateški master plan za upravljanje čvrstim otpadom
- Strategija razvoja turiz ma Crne Gore do 2020. godine
Za odreñivanje ciljeva zaštite životne sredine ustanovljene na meñunarodnom nivou, koji su od
značaja za Studiju lokacije, korišteni su dolje navedeni relevantni meñunarodni dokumenti koje
je usvojila Skupština Republike Crne Gore. Njihovom ratifikacijom Crna Gora je preuzela
obavezu provedbe njihovih odredbi:
1. Konvencija o bioraznolikosti,
2. Okvir na Konvencija Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama,
3. Kyoto protokol Okvirne konvencije Ujedinjenih naroda o klimatskim promjenama,
4. Bečka konvencija o zaštiti ozonskog omotača,
5. Montrealski protokol o tvarima koje oštećuju ozonski sloj, i
6. Konvencija Ujedinjenih nacija o borbi protiv dezertifikacije - CCD,
3.2 Opšti ciljevi zaštite životne sredine
Uzimajući u obzir gore navedene dokumente odreñeni su slijedeći opšti ciljevi zaštite životne
sredine od značaja za DUP za predmetno područje:
1. Biološka raznolikost, fauna i flora, i zaštićena područja
Zaštita biodiverziteta kao cjeline, a posebno komponenti specijskog biodiverziteta koji imaju
konzervacijsku vrijednost,
- Stabilnost i trajnost ekosistema
-
2. Očuvanje kvaliteta voda, zemljišta i vazduha
eliminisati ili ograničiti zagañenje voda, zemljišta i vazduha do razine koja neće ugroziti
prirodne osobine i onemogućiti njihovo kor ištenje u skladu s namjenom
-
3.
-
Zelene površine (vegetacija)
Očuvati postojeću vegetaciju,
Unaprediti staniš ne i sastojinske karakteristike
Minimaliz ovati uticaj erozionih procesa
Uspostaviti optimalni odnos iz meñu izgrañenih i slobodnih zelenih površina
4. Pejzaži
- Očuvati i unaprijediti vrijedne pejzaže i specifičnosti unutar njih
5. Kulturna baština
- Očuvati istorijske grañevine, arheološke lokalitete, i druga kulturna obilježja,
6.
-
Ljudsko zdravlje i kvalitet življenja
Podsticati zdrav način života,
zaštititi i unaprijediti kvalitet življenja,
smanjiti buku i vibracije,
ograničiti zagañenje vazduha na razinu koja ne oštećuje prirodne sisteme i ne ugrožava
ljudsko zdravlje,
osigurati održivo upravljanje čvrstim otpadom,
osigurati snadbijevanje dovoljnim količ inama pitke vode,
prikupiti, obraditi i na odgovarajući način odložiti sve komunalne otpadne vode,
-
povećati mogućnost rekreacije u otvorenim i zatvorenim prostorima,
osigurati nor malno odvijanje drumskog saobraćaja i potreban broj parking mjesta.
3.3 Posebni ciljevi zaštite životne sredine
Na temelju gore navedenih opštih ciljeva zaštite životne sredine i odreñenih mjera zaštite,
uzimajući u obzir sadašnje stanje u prostoru utvrñeni su slijedeći posebni ciljevi zaštite životne
sredine, indikatori, te ciljani rezultati po pojedinim područjima/elementima životne sredine, a koji
se žele postići primjenom DUP- a (Tabela 1).
Primjenom usvojenih indikatora uzimajući u obzir ciljane rezultate načinjene su i procjene
značajnosti uticaja na životnu sredinu isprovoñenja DUP-a za predmetna područja.
Tabela 1. Opšti cljevi, indikatori i ciljani rezultati koji se žele postići primjenom DUP-a
Područje/element
Bioraznolikost, flora i
fauna,
Opšti cilj
Indikator
Ciljani rezultat
-z aštita biodiverziteta kao cjeline, a-ispunjenje ciljeva nacionalnog plana
posebno
komponenti
specijskogo zaštiti bioraznolikosti
- očuvane zaštićene biljne
biodiverziteta
koji
imaju- broj ugroženih vrsta
životinjske vrste,
konzervacijsku vrijednost,
- broj i veličina uništenih staništa na - očuvana zaštićena područja
- stabilnost i trajnost ekosistema
kopnu i vodi
- broj i veličina zaštićenih površina
Očuvanje kvaliteta
voda, zem ljišta i vazduha
udovoljavanje sanitarnim - kvalitet voda, zemljišta i vazduha
- eliminisati ili ograničiti zagañenje voda,zemljišta i vazduha do razine koja neće kriterijumima za kvalitet
udovoljava kriter ijumima
ugroziti prirodne osobine i onemogućiti
njihovo korištenje u skladu s namjenom
sačuvane
postojeće zelene
- izvještaj o stanju vegetacije,
- očuvati postojeću vegetaciju,
- odnos izmeñu novoizgrañenih ipovršine i stvorene nove s biljnim
i sastojinske zelenih površina,
vrstama
karakterističnim
za
-unaprediti stanišne
lokalne
karakteristike
- postojanje sistema za saštitu odpredmetno područje i
- minimalizovati uticaj erozionih procesa požara
klimats ke uslove, a veličinom
- uspostaviti optimalni odnos
- stepen erodibilnosti
usklañene s brojem korisnika
izmeñu izgrañenih i slobodnih zelenih
veličina zelenih površina
minimalno 25 % od novoizgrañenih
površina
površina
- pejzaž očuvan unutar svojih
- očuvati i unaprijediti vrijedne pejzaže i -izvještaj o pejzažu
specifičnosti unutar njih.
prirodnih karakteristika
-očuvati istorijske grañevine, arheološke- broj sačuvanih i ureñenih istorijskih- sačuvati i urediti sve postojeć
lokalitete, i druga kulturna obilježja.
zgrada i arheoloških nalazišta
istorijske zgrade i arheološka
nalazišta
- podsticati zdrav način života
- broj stanovnika,
- intezitet buke unutar propisanih
i
unaprijediti
kvalitet - kvalitet vazduha unutar propisanih
- zaštititi
granica
vazduha
unutar
življenja,
vrijednosti,
- kvalitet
- ograničiti zagañenje vazduha na - jačina buke unutar propisanih
propisanh vrijednosti,
neće štetiti prirodnim vrijednosti,
nivo koji
- svi objekti opskrbljeni p itkom
ekosistemima i ljudskom zdravlju
- izvještaj o vodosnabdijevanju
vodom,
količine
komunalnih
- smanjiti buku i vibracije
područja,
- sve
Zelene površine
Pejzaž
Kulturna baština
Ljudsko zdravlje i
kvaliteta žvljenja
i
opskrbiti sve objekte pitkom vodom, prikupiti, obraditi i na odgovajuć
način odložiti komunalne otpadne vode,
- osigurati održivo upravljanje čvrstimotpadom,
- povećati mogućnost rekreacije uotvorenim i zatvorenim prostorima osigurati normalno odvijanje
drumskog saobraćaja i potreban broj
parkirng mjesta
-
izvještaj o odvoñenju komunalnih
otpadnih voda,
iz vještaj o održivom upravljanju
čvrstim otpadom,
broj i kapacitet mjesta
za rekreaciju,
izvještaji o drumskom saobraćaju
broj parking mjesta
-
otpadnih
voda,
prikupljene,
obrañenje do odgovarajućeg
stepena i ispuštene na pogodno
mjesto,
osigurani uslovi za odvojeno
prikupljanje čvrstog otpada koji
će se reciklirati,
saobrćaj se odvija bez zastoja,
broj parkirng mjesta jednak 1/3
broja dnevih prebivalaca u
području
3. OPIS PREDLOŽ ENOG KONC EPTA DUP-a
Zahvat DUP-a Više Palaca obuhvata površinu 3.24 ha, na nagnutom terenu koji se
spušta prema prema jezgru naselja i samoj Crnojevića rijeci.
Područje zahvata plana pruža se po terenu u pravcu sjever – jug na nadmorskoj visini
od 10 m.n.v. do 85 m.n.vOsnov za izradu Detaljnog urbanističkog plana je inicijativa
vlasnika katastarskih parcela br. 235, 236 I 237, da na sadšnje m kamenjaru izradi
objekte za stanovanje u turističke svrhe.
Osnovna namjena površina i koncepcija ureñenja prostora obuhvaćenog Detaljnim
urbanističkim planom, predvidjena Sinteznim planom uredjenja područja Rijeke
Crnojević a - I faza, jeste – nova zona stanovanja “Više Palaca”. Cilj izrade Detaljnog
urbanističkog plana je obezbedjenje uslova za valor izacijom predmetnog prostora I
stvaranjem uslova za izgradnju naselja koje bi pospješilo turističku ponudu Rijeke
Crnojević a.
Nova zona stanovanja “Više Palaca” je plato koji se nalazi izmedju Industrijske zone I
urbanog jezgra, a izdignut na blago pokrenutom terenu koji je pogodan za izgradnju
novih stembenih jedinica (vikendica i apartmana). Grupacija je formirana u vidu sklopova
kuća u nizu sa predbaštama i baštama spratnosti P*1, kapaciteta 4000m2 korisnog
prostora uz pravac pružanja upravno na izohipse terena, te je na taj način aplicirana
urbana matrica najvrednijih naselja Skadarskog basena.
Planom se predvidja izgradnja nove zone turistič kog stanovanja, vikendica, vila i
apartmana. Ukupan broj planiranih turističkih ležaja u zoni zahvata iznosi 168. Grupacija
objekata formirana je dijelom u vidu sklopova objekata u nizu, a dijelom u vidu
slobodnostojećih objekata. Planom se predviña izgradnja kapaciteta do 6.456 m2 bruto
grañevinske površine. Prostor zahvata Plana, površine 32.393m2, čine dvije grupacije
objekata - grupacija na platou nadmorske visine 35m.n.v. do 70 m.n.v., i grupacija uz
saobraćajnicu Podgorica - Cetinje, koje su podijeljene na urbanističke parcele, i u kojima
su planirane različite namjene stanovanja i komercijalnih djelatnosti.
•Turističko stanovanje................................................................................6.734m2
•Turističko stanovanje sa komercijalnim djelatnostima.............................632m2
•Komercijalne djelatnosti............................................................................88m2
•Vidikovac...................................................................................................60m2
•Pješačke površine.....................................................................................2.738m2
•Zelene površine – prirodni predio.............................................................17.295m2
•Zelene površine – uredjeno zelenilo..........................................................675m2
•Saobraćajna površina
– koridor planirane saobracajnice višeg reda............................................862m2
•Saobraćajna površina
– saobraćajnica, trotoar, parking................................................................3.315m 2
Svi objekti planirani su sa baštama, i orijentisani su upravno na izohipse terena. Planom
se predvidja i izgradnja mreže tehničke infrastrukture. Objekti u nizu, kao i
slobodnostojeći objekti organiz ovani su oko zajedničkog pješačkog platoa, sa koga je,
planirana pješačka staza prema Gradskom jezgru Rijeke Crnojevića. Planom je
predvidjena rekonstrukcija i adaptacija objekta osnovne škole, sa novom namjenom
komercijalnih sadržaja, kao i rekonstrukcija starog vidikovca, sa koga se pružaju
jedinstvene vizure prema Gradskom jezgru, Obodskom gradu i toku Rijeke Crnojevića.
U okviru grupacije objekata uz saobraćajnicu Podgorica – Cetinje, planirano je rušenje
sa novom izgradnjom tr i dotrajala i gabaritom neadekvatna objekta, i rekonstrukcija sa
dogradnjom i adaptacijo m dva postojeća objekta.
Kolski pristup planiran je sa gornje strane zone zahvata, preko postojeće rekonstruisane
i dogradjene saobraćajnice. Parkiranje vozila planirano je na 2 parkinga, formirana uz
pristupnu saobraćajnicu. U novoj okviru urbanističkih parcela, kao i uz saobraćajnice,
planiraju se zelene površine, koridori i linearno zelenilo saglasno s mjernicama datim
kroz plan Pejzažne arhitekture.
3.1. PLAN INFRASTRUKTURE
3.1.1. Saobraćaj
Na osnovu Sinteznog plana, koji je urañen na nivou Generalnog urbanis tičkog plana,
definisan je položaj saobraćajnih veza zone DUP-a sa okolnim prostorom. Uz južnu i
jugozapadnu granicu DUP-a, ali van zone zahvata, nalazi se postojeća ulica, koja je i
najvažnija saobraćajnica u Rijeci Crnojevića. Dio parcela, u zoni zahvata, koji se nalazi
uz ovu ulicu samim tim je na nju i oslonjen i saobraćajno opslužen.
Kolovozni zastor svih ulica je od asfalt betona a planom je predviñeno i 46 (20+16+10)
parking mjesta sa zastorom od raster elemenata beton-trava . Parking mjesta su
upravna na kolovoz a dimenzija su 2.50x4.40m. Dubina parking mjesta od 4.40m sa
dozvoljenim natkriljenjem je u skladu sa standardima (JUS U.S4.234-2005.g.). Planirana
je gotovo minimalna dubina par king mjesta jer je u pitanju izuzetno strm teren i manjim
dimenzija ma osjetno se s manju ju troškovi izgradnje.
Sve saobraćajnice su opremljene odgovarajućom rasvjetom a na raskrsnicama treba
predvidjeti prelaze za hendikepirana lic a saglasno standardima JUS U.A9 201 i 202.
3.1.2. Energetska infrastruktura
Visokonaponska mreza
Preko lokacije koja se obrañuje ovim planom prolaze tri 10 kV vazdušna voda i to:
- DV 10 kV, »Rijeka - Meterizi«
- DV 10 kV, »Rijeka - Lipovik«
- DV 10 kV, napaja fabriku za preradu ribe »Ribarstvo«
Trase DV 10 kV su date na crtežu.
Elektrodistribucija Cetinje predviña da se navedeni vazdušni 10 KV vodovi izmjeste ili
prevedu u podzemne 10 kV vodove.
Da bi se izmještanje moglo ostvariti, potrebno je da se odredi trasa 10 kV voda
(vazdušno ili podzemno), od strane nadležnih organa Opštie i Elektrodistribucije Cetinje,
te nakon toga uradi projektana dokumentacija, na osnovu koje bi se sve to izvelo.
Kako trasa budućeg 10 kV kabla nije još odreñena, to znači da se postojeći vazdušni 10
kV vodovi moraju i dalje zadržati.
Radi bezbjednosti ljudi i imovine, a do konačnog rješenja, odnosno izmještanja 10 kV
vazdušnog voda, potrebno je prilikom gradnje objekata ispoštovati:
“Pravilnik o tehničkim normativima za izgradnju nadzemnih elektroenergetskih vodova
nazivnog napona od 1 do 400 kV” (Sl. list SRJ br. 18/92) – poglavlje VIII. “ Prelazak
vodova i njihovo približavanje objektima”, član 105.
Ovim članom se definiš e da sigurnosna visina iznosi 5,0 m, a sigurnosna udaljenost od
dalekovoda 4,0 m. Shodno tome, na crtežu je ucrtan koridor (trasa), koji je definisan tim
članom.
Niskonaponska mreza
Planirano je da niskonaponsku mrežu za napajanje ovog objekta treba uraditi kablovski
direktno iz trafostanice. Kabal se polaže u zemlju, najvećim dijelom u rovu dubine 0,8 m.
Is pod ulice kabal uvući u betonske kablovice.
Zaštita mreže niskog napona
Mreža niskog napona biće zaštićena od struja kratkog spoja u priključnoj trafostanici sa
niskonaponskim visokoučinskim osiguračima.
Zaštita od visokog napona dodira
Uzemljenje instalacija svih objekata povezaće se na radno uzemljenje trafostanica i
javne rasvjete, tako da se dobije sistem zajedničkog uzemljiv ača i da se pri tom postigne
jedan od sistema zastite (TN – C/S ili TN - S), a uz saglasnost nadležne
Elektrodistribucije.
Zaštita mreže visokog napona
Pitanje zaštite mreže visokog napona treba riješiti u sklopu čitave 10 kV mreže, a
posebno u pogledu kapacitivnih struja, zbog dužine 10 kV kablovske mreže.
Za obezbijeñenje sigurnog i kvalitetnog napajanja elektr ičnom energijom potrošača na
lokaciji “Više Palaca” potrebno je izgraditi adekvatnu elektroenergetsku mrežu i
postrojenje i to :
1. Izgraditi novu trafostanicu 10/0.4 kV kapaciteta 1x630 kVA. Trafostanica je čvorna
NDTS 10/0,4 kVA. Trafostanica je za spoljnu montažu sa srednjenaponskim
kompaktnim distributivnim blokovima (RMU), odnosno sa postrojenjem izolovanim
SF6 gasom.
2. Planiranu trafostanicu 10/0.4kV priključiti na elektroenergetsku mrežu 10kV,
kablovima tipa 3xXHP A, 48 3x240 mm2, ili sličnim koji odredi nadležna
Elektrodistribucija.
3. Niskonaponski priključak izvesti podzemno kablom duž pojedinih saobraćajnica i
ispod slobodnih površina.
3.1.3. Telekomunikaciona infrastruktura
Planom se predviña, u skladu sa planovima razvoja Crnogorskog Telekoma, izgradnja
nove telekomunikacione kanalizacije, gdje je to neophodno, kako bi se omogućilo
provlačenje tk kablova i stvaranje uslova za priključenje tk pretplatnika u zoni na
planirane tk kablove .
Planom se predviña iz gradnja nove telekomunikacione kanalizacije sa pripadajućim
oknima, sa 2 pvc cijevi fi 110mm, 5 kom. kablovskih okana, kroz koje će se provući
budući telekomunikacioni kablovi za povezivanje pretplatnika u predmetnoj zoni na
postojeću tk mrežu.
Trase planirane telekomunikacione kanalizacije potrebno je, gdje god je to moguće,
uklopiti u buduće trotoare ulica i zelene površine, jer bi se u slučaju da se
telekomunikaciona okna rade u trasi saobraćajnice ili parking prostora, morali ugraditi
teški poklopci sa ramom
Planiranje telekomunikacione kanalizacije i telekomunikacionih okana, uskladjeno je u
svemu sa važecim propisima i preporukama bivše ZJ PTT za ovu oblast, kao i sa
važećim propisima Crne Gore i preporukama iz planova višeg reda.
U skladu sa rješenjima, glavnim projektima za pojedinačne objekte planirati izgradnju
telekomunikacione kanalizacije i telekomunikacione pristupne mreže, koja će
omogućavati korištenje servisa fiksne telefonije, broadband interneta, televizije i dr. Tk
kanalizaciju pojedinačnim projektima treba predvidjeti do samih objekata. U slučaju da
se trasa tk kanalizacije poklapa sa trasom vodovodne kanalizacije i trasom elektro
instalacija, treba poštovati propisana rastojanja, a dinamiku izgradnje vremenski
uskladiti.
Rastojanje od drugih podzemnih instalacija: Radi zaštite mora se voditi računa o
rastojanju izmeñu TK kanalizacije od PVC cijevi i drugih podzemnih kanalizacija i
instalacija. Najmanje rastojanje iz meñu kanalizacije od PVC cijevi i podzemnih
električnih instalacija (kablovi i sl.) treba da iznosi 0,3m bez primjene zaštitnih mjera i
0,1m sa primjenom zaštitnih mjera. Zaštitne mjere se moraju preduzeti na mjestima
ukrštanja i približavanja ako se vertikalna udaljenost od 0.3 m ne može održati. Zaštitne
cijevi za elektroenergetske kablove treba da budu od dobro provodnog materijala a za
telekomunikacione kablove od neprovodnog materilala.Za napone preko 250 V prema
zemlji, elektroenergetske kablove treba uzemljiti na svakoj spojnici dionice približavanja.
Ako se telekomunikacione i elektroinstalacije ukrštaju na vertikalnoj udaljenosti manjoj
od 0.3m ,ugao ukrštanja, po pravilu ,treba da bude 90 stepeni, ali ne smije biti manji od
45 stepeni.
3.1.4. Hidrotehnička infrastruktura
VODOSNABDIJEVANJE
Da bi se dimenzionisali potrebna distributivna vodovodna mreža, potrebno je usvojiti
specificnu dnevnu potrošnju po korisniku, kao i koeficijente dnevne i satne
neravnomjernosti. Odredivanje specif ične potrošnje je jako osjetljivo, jer se bazira na
čitavom nizu pretpostavki i drugih parametara i osnovnih kr iterijuma kao što su: velicina i
tip naselja, struktura potrošaca, stepen opremljenosti stanova ili porodicnih kuca,
struktura i kategorija hotelskih kapaciteta, klimatski uslovi, zastupljenost kultivisanog
zelenila, vrsta i velicina okucnica, saobracajne površine i drugi zahtjevi koje treba da
zadovolji procjenjena dnevna bruto potrošnja po korisniku.
U zavisnosti od vrste hotela prema Vodoprivrednoj osnovi i Master planu usvojene su
sljedece specific ne potrošnje:
- stalni stanovnici
200 l/dan/st.
- hotel A kategorije
650 l/ dan/kor.
- hotel B kategorije
450 l/ dan/kor.
- Vile i apartmani
450 l/ dan/kor.
- hoteli nižih kategorija 350 l/dan/kor.
- privatan smeštaj
350 l/dan/kor.
- odmarališta
300 l/dan/kor.
- kampovi
100 l/dan/kor.
Smatrajuci da su navedene specific ne potrošnje u danu maksimalne potrošnje za
maksimalnu satnu potrošnju se usvaja potrošnja sa usvojenim koeficijentom časovne
neravnomjernosti Khmax = 2,0.U okviru proracuna potrebnih kolicina vode u dnevnoj
normi potrošnje po stanovniku, obuhvaćene su i potrebne količine za komercijalne
potrebe, komunalne potrebe kao i samo zalivanje zelenih površina. Objekti na
posmatranom području su rasporeñeni od 42mnm do 63 mnm.
Predviñeno je da se budući objekti na tom potezu priključe na distributivni vod d160mm
u putu a da se priključci postojećih objekata na taj vod zadrže.
Predviñena je buster stanica na koti 45mnm koja dovodnim cjevovodom prečnika
110mm prepumpava vodu iz glavnog distributivnog cjevovoda u putu u distributivnu
mrežu planiranog naselja, sve do kote 80mnm.
snabdijevanje vodom i najvisočijih objekata na 63mnm.
Ovakav pritsak obezbjeñuje
ODVOðENJE OTPADNIH VODA
Mreža je dimenzionisana na osnovu proračuna potrebnih količina po urbanističkim
zonama a pri trasiranju se vodilo računa da se kolektori postave u javnim površinama
kao i o padu terena i maksimalnoj dozvoljenoj udaljenosti pumpnih stanica (u odnosu na
min pad i dubinu ukopavanja). Količine otpadnih voda su obračunate kao 80% potrošene
količine vode, uzimajući u obzir da je za dimenzionisanje kanalizacione infrastrukture
mjerodavna maksimalne satne količine potrošene vode.
Sakupljena otpadna voda se najkraćim putem odvodi do puta duž kjeg je planiran
kolektor prečnika 200mm. Ovim kolektorom se sakupljena otpadna voda odvodi do
postojeće pumpne stanice odakle se prepumpava u postrojenje za prečišćavanje
otpadnih voda.
ATMOSFERSKA KANALIZACIJA
Potrebno je odvesti atmosfersku vodu sa krovnih i betonskih površina, saobraćajnica i
pješačkih staza u okviru naselja. S obzirom na pad terena, kanalisanje voda se
preporučuje otvorenim kanalima/ rigolama uz saobraćajnice i staze u naselju. Voda sa
betonskih površina i krovova može da se odvodi u zelene površine radi s manjivanja
oticanja (povećanja infiltracije).
Preporučuje se takoñe postavljanje većeg broja poprečnih rešetki u saobraćajnice, na
mjestima gdje pad omogućava slivanje vode u otvorene kanale. Mada izgradnja
zatvorenih kanalizacionih kolektora kojima bi se kanalisale kišne vode nije u ovoj fazi
planiranja predviñena, u fazi izrade glavnog projekta, preporučuje se detaljnija analiza
takvog rešenja.
3.2 PEJZAŽNA ARHITEKTURA
Smjernice:
• Posebnu pažnju pokloniti antropogenom zemljištu – formiranom na terasama, koje je
ugroženo erozijom i zarušavanjem podzida;
• Isključuje se krčenje i stvaranje slobodnih površina na prostorima koji su pod šumom i
autohtonom vegetacijom;
• Posebna pažnja se mora posvetiti uredjenju površina koje nijesu obrasle vegetacijom,
terenima u nagibu od preko 30%.
• Rijetke, prorijedjene, endemične i ugrožene vrste zabranjeno je uklanjati sa njihovih
staništa
• Sastav vegetacije se ne smije mijenjati unošenjem alohtonih vrsta.
• Prije početka izrade projektne dokumentacije, neophodno je uraditi analizu ovog
predjela i izdvojiti elemente koji se moraju štititi a posebno vegetaciju i pejzažne
vrijednosti koje je potrebno sačuvati, kako izgradnjom ne bi došlo do devastacije ovog
prostora.
Planom je predviñeno:
• Uspostavljanje optimalnog odnosa izmeñu izgrañenih i slobodnih zelenih površina;
• Usklañivanje ukupne količine zelenih površina sa brojem posjetilaca;
• Funkcionalno zoniranje slobodnih površina;
• Povezivanje planiranih zelenih površina u jedinstven sistem sa pejzažnim okruženjem;
• For miranje pejzažnih terasa – vidikovaca na mjestima izvanrednih panoramskih vizura;
• Usklañivanje kompozicionog rješenja zelenila sa namje nom (kategorijom) zelenih
površina;
• Potrebno je koristiti vrste otporne na ekološke uslove sredine i usklañene sa
kompozicionim i funkcionalnim zahtjevima;
• Maksimalno očuvanje i uklapanje postojećeg vitalnog i funkcionalnog zelenila u nova
urbanis tička rješenja.
Prilikom planiranja zelenih površina izvršena je podjela po slijedećim kategorijama
zelenila:
Zelene površine javnog korišćenja
• Linearno zelenilo i zelenilo uz saobraćajnice
• Zelenil o poslovnih objekata
Zelene površine ograničenog korišćenja
• Zelenil o turističkog kompleksa
Posebna vrijednost površine je što predstavlja prirodnu vezu sa prirodnim površinama u
zahvatu ovog plana. Pr ilikom izrade dalje planske dokumentacije ovoj vezi je potrebno
posvetiti posebnu paznju. Potrebno je uklopiti i posebnu pažnju (prilikom dalje izrade
projektne dokumentacije) posvetiti potpunom uklapanju objekata u predio.
Za ozelenjavanje koristiti autohtone vrste otporne na uslove sredine. Mogu se koristiti u
kombinaciji sa cvjetnicama i vis okim četinarima. Prilikom izrade projektne dokumentacije
uraditi studiju boniteta postojećeg zelenog fonda i novim projektom sačuvati i uklopiti
svako zdravo i dekorativno postojeće stablo.
Treba obezbijediti optimalnu raznovrsnost sadnog materijala ali pri tome ne iz gubiti
mjeru i ne uniš titi prir odan duh ovog mjesta - pronaći prostor za slobodne travne
površine za igru, odmor i šetnju. Kompleksu treba dati živost tokom čitave godine prelivanje perioda cvjetanja, listanja i plodonošenja. U tom smislu birati vrste sa
najdužim vegetacijskim periodom, otpornim na antropogeni faktor, forsirati vrste sa
pojačanim fitocidnim i baktericidnim svojstvima.
3.3. OČEKIVANE KORISTI OD REALIZACIJE DUP-A
U Nacionalnoj strategiji održivog razvoja Crne Gore ( NSOR CG) sadržano je
opredjeljenje prema kome je turizam pokretačka snaga ekonomije i novog razvojnog
ciklusa. To je zasnovano na činjenici da Crna Gora raspolaže resursima bitnim za razvoj
turizma i da ova djelatnost gener iše razvoj drugih komplementarnih djelatnosti, kao što
su transport, trgovina, bankarstvo, poljopr iv reda, grañevinarstvo i dr. Od posebnog
značaja za razvoj turizma kao generatora održivog razvoja društva u cjelosti jeste
činjenica da takav razvoj ima niz pozitivnih ekonomskih efekata, uključujući s manjenje
nezaposlenosti, povećanje životnog standarda stanovništva i doprinos regionalnom
razvoju. Prijestonica Cetinje i NP Skadarsko jezero, imaju izuzetan potencijal zbog
njihovog istorijskog značaja, raznolikosti flore i faune i fascinantnih pejzaža.
Is tovremeno, cil jevi su i povećanje kvaliteta stambenog fonda i komunalne opremljenosti
naselja i definisanje obavezujućih minimalnih standarda.
3.4. STUDIJSKA DOKUMENTA CIJA
"Strategija razvoja turiz ma Crne Gore ( Master plan)" je zvanični dokument kojim je
država uspostavila ciljeve i projekciju razvoja jedne od najbitnijih djelatnosti u Crnoj Gori.
U Strategiji su ocijenjene vrijednosti potencijala i dostignutog stepena razvijenosti
turizma i utvrñeni pragovi ograničenja. Zatim su na osnovu projekcije razvoja kapaciteta,
tražnje i ekonomskih efekata odreñeni prioritetni vidovi turizma i programi, organizacija,
opremanje i ureñenje turističkog prostora. Ova Strategija ponudila je novo strateško
gledanje na turizam u Crnoj Gori do 2020. godine. Uzimajući u obzir i novonastale
strateške okolnosti i društveno-ekonomske promjene, probleme i potencijale, ova studija
nudi viziju razvoja raznih vidova turizma sa utvrñenim zonama i prioritetima, kao i
procijenjenim kapacitetima za prvih pet i ukupnih 20 godina.
Studija "Pravci razvoja Crne Gore - ekološke države" je vrlo temeljito obradila elemente
strategije održivog razvoja na kojoj bi Crna Gora trebalo da zasniva svoj buduci razvoj.
Posebna pažnja je posvećena mogućnostima razvoja pojedinih dijelova Crne Gore sa
aspekta uslova i resursa, kao i zaštite životne sredine.
U okviru planirane mreže centara na nivou Prostornog plana Cetinja, Rijeka Crnojevića
je definisana kao gradski podcentar sa funkcijama društvenih, privrednih I turističkih
sadržaja, od značaja za šire gravitaciono područje. Program razvoja Rijeke Crnojevića
zasniva se na demografskoj stabiliz aciji naselja (550 stanovnika), jačanju urbanih
funkcija, unapredjenju postojećih kapaciteta prerade I ulova ribe, razvoju lokalne flote I
sadržaja za prihvat i promet turista i izletnika.
4. PRIKAZ POST OJEĆEG STA NJA ŽIVOTNE SREDINE PREDM ET NOG PODRUČJA
I M OGUĆI SM JER NJENE EVOL UCIJE
4.1.Geomorfološke karakteristike
U pogledu geomorfoloških, visinskih, hidroloških I klimatskih odlika na prostoru opštine
Cetinje izdvajaju se tri oblasti: Lovćenski pla ninski masiv, Katunska kraška zaravan I
zapadni djelovi Skladarske depresije, kojoj pripada zona zahvata Plana.
Oblast Riječke nahije.
Nagnuti krečnjački plato ove oblasti prostire se od Katunske nahije do Skadarskog
jezera I Zetske ravnice. Oblast Riječke nahije od ostalih oblasti se razlikuje nižom
nadmorskom vis inim i is točnom ekspozicijom.
Teren obuhvata krečnjačko dolomitska brda i nešto ravnije terase Dobrskog sela,
Gornjeg I Donjeg Ceklina, flišne partije Ljubotinja i Gradjana, i visinske amfiteatre
Bokova i Kosijera. Forme reljefa naglašene su dubokom dolinom Rijeke Crnojevića i
spuštenom Dobrskom udolinom koje grade stepenasti prostor, lijevak ispod otseka
Katunske nahije. Na kontaktu sa vodom jezera javlja se čitavi arhipelag manjih I većih
ostrva I poluostrva, uz zalive, zatone I duboki poplavljeni liman Rijeke Crnojevića.
Mada je i ovo kraška oblast, češće se javlja plodno zemljište (Dobrsko selo, Rvaši,
Drušići, Gornji Ljubotinj), a neposredno uz jezero i ravno Ceklinsko polje, plavljeno
vodama jezera.
Zemljište na ovom lokalitetu je rendzina pos meñena na tvrdim karbonatima, plitka.
Rendzine su se obrazovale na kvartarnim karbonatnim drobinama, odnosno morenskom
i fluvioglacialnom nanosu i siparima. Radi se o vrlo plitkom zemljištu mr ke boje i
praškaste strukture, koje leži na rastresitoj podlozi, koja kao supstrat zemljištu ima
povoljne uslove vlaženja, ukorjenjavanja biljaka i sl. što doprinosi do formiranja
prelaznog AC horizonta. Rendzinu kao zemljište prožima skelet koji čine odlomci
krečnjaka različite velič ine. Sadržaj skeleta se povećava sa dubinom ali se on često
javlja i po površini.
Inženjersko-geološke pojave i procesi koji se susreću na terenu u zahvatu DUP-a
rezultat su egzogenih procesa, odnosno erozivnog djelovanja podzemnih i površinskih
voda, kao i endogenih procesa kao što su neotektonski pokreti i intezivna seiz mičnost.
Erozivno dejstvo voda izraženo je u obliku procesa spiranja, usjecanja jaruga i rječnih
korita, bočne erozije, odlaganja bujičnih nanosa, procesa karstifikacije i klizanja. Oblike
koji su posljedica djelovanja tih procesa nalazimo duž cijelog istraživanog terena, a
najizraženiji su jaružanje i klizišta. Klizišta su najznačajniji i najrasprostranjenij i oblik
narušavanja prirodne stabilnosti terena na nagibima sa podlogom od površinskih partija
flišnih sedimenata pokrivenih krečnjačko–dolo mitnom drobinom.
4.2. Seizm ičke karakteristike
Utvrñeno je da je seizmičnost ovog pojasa genetski povezana sa pokretima blokova u
dijelu kore, koji je formiran poslije glavne faze ubiranja Dinar ida kao posledica
permanentne aktivnosti jadranske mase u graničnoj zoni prema Dinar idima.
Kompleksna sagledavanja dobijenih podataka ukazuju na postojanje više seiz mogenih
zona, od kojih su posebno važne one na južnom dijelu Crne Gore tj: Skadarska zona,
zona Ulcinja i zona Budve. U navedenim zonama dešavaju se snažni zemljotresi, čiji se
maksimalni intezitet kreće oko 9o MCS skale što predstavlja veliki seiz mički rizik, što je
naročito značajno za urbana područja .
Takve su se pojave manifestovale i kod zemljotresa 1979. godine koji je iskazao
maksimalnu vrijednost ubrzanja oscilovanja tla na potezu Ulcinj - Petrovac, u granicama
od 0,49 g do 0,21 g. Mjerenje seizmičkih parametara neposredno poslije tog zemlj otresa
u Baru dala su sljedeće podatke: maksimalna akceleracija iznosila je 370 c m/s²,
maksimalna brzina 43 bm/s, a maksimalno pomjeranje 11 c m. Analizom vrlo izraženih
razornih efekata zemlj otresa (od 15. aprila 1979. godine) na prostoru crnogorskog
primorja i šireg prostora Skadarskog jezera identifikovano je intenzivno manifestovanje
destruktivnih geoloških pojava pri dejstvu snažnih zemljotresa: li kvifakcije, aktiv iranja
velikih klizišta i velikih odrona stijena.
Seiz mički hazard
Seiz mička regionalizacija Crne Gore
Na slikama su pregledne karta seiz mič kog hazarda (očekivano maksimalno horizontalno
ubrzanje tla u djelovima sile teže, u okviru povratnog perioda vremena od 100 godina, sa
parametrom očekivanog maksimalnog ubrzanja tla i sa vjerovatnoćom od 70%
neprevazilaženja dogañaja) i seiz mičke regionalizacije.
Ti su podaci od izuzetne važnosti za potrebe projektovanja i izgradnje objekata. Radi
zaštite od elementarnih i drugih nepogoda, zbog konstatovanih nepovoljnosti inženjersko
geoloških i seizmičkih uslova tla, sva rješenja za buduću izgradnju i uredjenje prostora
moraju se zasnivati na nalazima i preporukama inženjersko-geoloških is traživanja sa
mikroseiz mičkom rejonizacijom terena. U pogledu grañevinskih mjera zaštite, objekti i
infrastruktura treba da budu projektovani i grañeni u skladu sa važećim tehničkim
normativima i standardima za odgovarajući sadržaj.
4.3. Klima
Klima je definisana kao perhumidna-mezotermalna. Ova oblast se nalazi na mjestu
ukrštanja submediteranske i umjereno kontinentalne klime i odlikuju je sušna i topla ljeta
sa prosječnom temperaturom od 20o C i blage i vlažne zime sa prosječnom
temperaturom od 2,1oC. Prosječna godišnja temperatura iznosi 11oC, sa godišnjom
amplitudom od 20,1o C.
Opština Cetinje je poznata po obilnim proljećnim i jesenjim kisama i spada medu
najkišovitije oblasti Evrope sa i do 4000 mm vodenog taloga godišnje u prosjeku oko
3200mm.Maksimalna srednja godišnja temperatura vazduha za mjernu stanicu Cetinje
je bila 2007. godine. Tada je prosječna godišnja temperatura bila maksimalnih 12oC uz
2972lit/m2. Maksimalna temperatura ikad iz mjerena je 38.9 C, a temperaturni min imum
je iznosio -22.8C. Sniježni pokrivač je maksimalno dostizao do 205cm.
Plj evlj a
Zablja k
B.Polje
Roza je
Kola sin
Nik sic
Pl av
Crk vic e
C rkvi ce
H .Novi
Cet in je
Kotor
Cet inje
Podgoric a
Budva
Bar
Ulci nj
Godišnja raspodjela padavina ( mm) za Godišnja raspodjela temperature vazduha
period osrednjavanja 1961-1990
(0C) za period osrednjavanja 1961-1990
Ograničavajući faktor u pogledu poljoprivrednih aktivnosti jeste nedostatak padavina u
vegetacionom periodu, te je neophodno navodnjavanje mnogih kultura. Inače, povoljan
toplotni režim tokom godine, stvara povoljne uslove u ovoj zoni za formiranje naselja
(kratka grejna sezona, prohodnost puteva i dostupnost sadržajima u toku većeg dijela
godine, itd), razvoj turis tičke privrede i drugih gradskih aktivnosti u skladu i sa ostalim
prirodnim činiocima (prosječna temperature iznad 12°C, broj sun čanih dana i dr.).
4.4. Hidrološke karakteristike
U ovoj zoni javlja se nekoliko jačih izvora i vrela. Crnojevića rijeka iz vire pod Obodom, iz
Obodske pećine, kao vrlo snažno vrelo. Počinje teći na istok, ali po kratkom toku od 3,5
km skrene na sjever, u velikom polukrugu preñe u jugoistočan pravac toka i tako se ulije
u Skadarsko jezero. Rijeka je bogata ostrvima, od kojih je najznatnije Odr injska gora.
Nema važnije pritoke. Dužina toka je 13 km, a površina sliva je neodreñena, možda 70
km². Protok je oko 9m3/s. Jedna od retkih reka koja je plovna posle prvog kilometra.
Analize reakcije sliva na padavinske impulse pokazuju da je odziv na padavine veoma
brz, što indicir a dobro razvijenu geometriju primarnih provodnih zona, a što se
manifestuje kroz sličnost režima tečenja podzemnih voda režimu površinskih tokova na
kraškim područjima mediteranskog karsta.
4.5. Vegetacija
Plitke rendzine su najčešće pod pašnjacima i šumom, a gdje je vegetacija prorijeñena ili
jače devastirana, dolazi do spiranja i teren je pretvoren u golet. Flora Riječke nahije je
bujnija, obradivog zemljišta ima više, i po dolovima i po flišnim terasama, što je uz
bogate ribolove i povoljniju klimu imalo uticaja na veću naseljenost ovog područja.
Šumske zajednicame ovog područja predstavljaju šikare bukve, graba, hrastova i drugih
vrsta svjetlosti. Obrasle su stablima loseg kvaliteta i slabog prirasta.Osim sječama i
požarima, na mjestima bliže naseljima primijetan je antropogeni uticaj i na floristički
sastav. Unošene su i neke invazivne vrste (Ailanthus altissima, Meli a azedarach,
Broussonetia papyrifera i dr.) a formirane su i kulture četinara (alepskog bora i
čempresa) na manjim površinama. Osim ovih primijetni su i fragmenti ostataka
klimoregionalne vegetacije zajednice bjelograbića sa česminom i zelenikom (Phillyreo
carpinetum orientalis trojanae), kod kojih su pored navedenih dendroflornih elemenata
prisutne i drvenaste vrste Quercus pubescens, Fraxinus ornus, Punica granatum,
Junioerus oxycedrus, Clematis flammula, Thammus communis i dr.
Osnovni gazdinski cilj propisan planskim dokumentima (Opšta i posebna osnova za
gazdovanje šuma) je zaustavljanje procesa degradacije i otklanjanje uzroka koji su
doveli do tog stanja. Pašarenje, brst, kresanje lisnika treba s manjiti i iskljuciti. Na
povrsinama sa ostacima devastiranih suma treba mjerama njege pomoci razvoj
podmladka iz sjemena postojecih maticnih stabala. Šikare na dobrim stanistima
rekonstruisati u više sastojinske oblike šuma odgovarajucih vrsta.
4.6. Životinjski svijet
Zahvaljujući prvenstveno očuvanju ekosistema i uslijed nepr istupačnosti nekih dijelova
jezera, naročito uz njegovu sjevernu močvarnu obalu, Skadarsko jezero je ptičji raj čak
za 264 vrste ptica, od kojih su mnoge u najvećem dijelu svojeg areala, prorijeñene i
ugrožene. Ornitofauna Jezera odlikuje se vrstama iz 18 taksonomskih redova.
Devedeset posto ptica Skadarskog jezera pripada pokretnom dijelu ornitofaune. Prisutne
su 73 vrste gnjezdarica koje se sele i u jesen napuštaju Jezero. Osamnaest vrsta su u
preletu u toku jeseni i proljeća , 45 vrsta su redovni zimski gosti, a 12 vrsta provode ljeto
na Jezeru i ne gnijezdeći se, dok se dio njihove populacije gnijezdi na sjeveru. Tome
treba dodati oko 90 vrsta koje neredovno dolaze, meñu nji ma i onih koje su u preletu,
kao i zimskih i ljetnjih gostiju.
Kudravi pelikan (Pelecanus crispus) postao je zaštitni znak jezera i nacionalnog parka.
Tokom sezone seljenja bijela caplja, bijele zlicarke(kasikare) i razne vrste patki prelaze
preko ove oblasti. Mali kor morani se gnijezde u sjevernom mocvarnom dijelu jezera i
predstavljaju jednu od tri najvaznije kolonije u svijetu ( ITR, Ecological Research Study
on Peat Exploration, 2001). Ramsarska konvencija (potpisana 1971. godine u iranskom
gradu Ramsaru), daje okvir za meñunarodnu saradnju za zaštitu vlažnih staništa.
Skadarsko jezero je Ramsar konvencijom 1996. godine upisano u Svetsku listu močvara
od meñunarodnog značaja.
Poseban značaj u Evropi imaju prorijeñene gnjezdarice koje predstavljaju prave raritete,
a na samom Jezeru nisu još ugrožene i prorijeñene. Takav primjer je i mali kormoran
(Phalacocorax pygmeus), koji se masovno javlja na Jezeru.
U jezeru zivi 48 vrsta ribe. U jezeru dominiraju ciprinidne (šaranske) vrste (22). Od
zaštićenih vrsta insekata koji ovdje žive, na prvom mjestu je šumski mrav. Okolinu
Jezera naseljavaju tri zaštićena leptira, koji su pripadnici roda Papilio. To su obični lastin
rep, (Papilio machaon), sredozemni lastin repak (P.Alexanor) i jedarce (P podalirus).
Zaštićene su i dvije vrste tvrdokrilaca, jelenak (Lucanus corvus) i nosorožac (Oryctos
nasicornis).
U ogromnim vlaznim obodnim i plavnim podrucjima svoje staniste je pronasao ne mali
broj vodozemaca i gmiz avaca, kao što su: zelena žaba (Rana ridibunda), slepić (Anguis
fragilis), obični smuk (Goluber longissimus), smukulja (Coronella austr iaca), barska
bjelouška (Natrix natrix), rječna bjelouška (Natrix tesselatus), sivi gušter (Lacerta agilis),
zidni gušter (Podarcis muralis), gušter zelembać (Lacerta viridis). Tu su i mediteranski
endemiti barska kornjača (Emys orbicularis), kopnena kornjača (Testudo hermani), kućni
macaklin (Hemydactylus turcicus), kraški gušter (Lacerta melisellensis), primorski gušter
(Lacerta sicula), mrki gušter (Algizroides nigropuncatus), blavor (Ophisaurus apodus),
smuk silac (Coelopeltis monspessulanus), crnokrpica (Tarbophis fallax), poskok (Vipera
ammodytes), oštroglavi gušter (Lacerta oxycephala). Šumsku zonu naseljava obični ili
šareni daždevnjak (Salamandra salamandra)
Dio faune je i vidra (Lutra lutra) koja je zakonom zaštićena. U planinskim obalnim
podrucjima svoja utocis ta imaju razlicite zivotinske vrste. Od sisara koji žive na kopnu,
posebno u šumama, nalaze se vrste iz porodice rovčica: vodena rovka, patuljasta rovka,
šumska rovka; iz porodice ježeva obični šumski jež; krtice su predstavljene slijepom i
običnom krticom. Red dvozubaca predstavljen je običnim zecom, čija je brojnost
svedena na kritičnu mjeru. Red glodara predstavljen sa vjevericom, šumskim puhom,
puhom orašarom, vrtnim puhom, vodenim voluharom, žutogrlim šumskim mišom,
pacovom selacom itd. Red zvijeri čini porodica pasa odnosno vuk, šakal, lis ica; porodicu
kuna predstavlja ju mrki tvor, lasica, vidra (zakonom zaštićena), kune zlatica i bjelica.
Red dvopapkara predstavljen je divljom svinjom i srnom. Na Skadarskom jezeru
konstatovano je sedam od ukupno šesnaest vrsta slijepih miševa kojih ima u Crnoj Gori.
Samu lokaciju zahvata Plana i naselje Rijeka Crnojevića, karakteriše dosta siromašnija
fauna o kojoj ne postoje neki precizniji podaci, jer su istraživanja isključivo vršena na
području Nacionalnog par ka. Potrebno je pomenuti rezervat-uzgajalište jelena lopatara
(Dama dama) poznatije kao „Zabran kralja Nikole“, koje je po istorijs kim izvorima
formirano odmah poslije Veljeg rata 1876/78, a koje se nalazi u neposrednoj blizini
naselja.
Detalji rezervata-uzgajališta jelena lopatara u Rijeci Crnojevića
4.7. Pejzaž
Šumovite padine okolnih brda sa zaravnima na viš im kotama, do sada sačuvane od
iz gradnje, sa izvanrednim vizurama, predstavljaju jedno od najinteresantnijih područja
cetinjske opštine i Crne Gore uopšte.
Interakcijom faktora geološke i pedološke podloge sa biodiverzitetskim osobenostima
ovog područja formiran je originalan pejzaž povezan sa susjednim predionim cjelinama
Skadarskog jezera, kao i gradskog jezgra Rijeke Crnojevića jednog od najvrednijih
fragmenata urbanog nasledja. Zato treba imati u vidu pri svim budućim intervencijama
neophodnost har monizovanja objekata sa okolinom (uklapanje u prirodni ambijent), kao i
pažljiv odabir bil jnih vrsta pri planiranju zelenih površina kako ne bi došlo do narušavanja
predionih karakteristika.
4.8. Kulturno istorijsko naslijeñe
Područje u zahvatu Studije lokacije ne sadrži kulturno-is torijske spomenike koji su
kategoris ani za odreñeni vid zaštite na Nacionalnom i lokalnom nivou.
4.9.Infrastrukturna izgrañenost
Stepenasti lijevak prostora Rije ke Crnojevića povezan je nizom lokalnih i magistralnim
putem od strane Podgorice i Crmnice, i preko Belvederskog prevoja sa Cetinjem. Niži
predjeli uz jezero povezani su slijepim lokalnim putevima i plovnim sistemom rijeka i
jezera.
U pogledu saobraćajne infrastrukture, za područje unutar zone zahvata ovoga DUP-a
(površine 3.24 ha), karakteristika je potpuna neizgrañenost. Na području ne postoji
nijedna moderno urañena saobraćajnica. Postoji samo, zemljani put promjenljive širine
na dužini oko 130 metara. Razlog ovome, jednim dijelom, je i to što je čitavo područje
vrlo malo izgrañeno. Postoji samo par objekata u funkciji, koji su oslonjeni na postojeći
asfaltni put koji se nalazi van zone zahvata ali neposredno uz južnu i dijelo m uz
jugozapadnu granicu.Ova saobraćajnica je asfaltir ana, postoje ivičnjaci, urañena je
atmosferska kanalizacija i rasvjeta a dijelom su urañene i pješačke staze. Površina
zemljanog puta iznosi 575 m2 ili 1.78% zone zahvata.
Na prostoru zahvata predmetnog DUPa nije prisutna telekomunikaciona infrastuktura. U
planiranom kompleksu takoñe nema razvijene visokonaponske mreže.
Na prostoru zone zahvata evidentirano je nekoliko ruševina i objekata. U gornjoj zoni
zahvata, na koti 60 m.n.v., evidentirani su ostaci starih objekata vidikovca i osnovne
škole. Uz saobraćajnicu Podgorica – Cetinje nalaze se 5 stambenih pomoćnih obje ktata,
koji su u veoma lošem stanju.
4.10. Nivo zagañenja
Po poslednjem popisu stanovništva iz 2003. u naselju Rijeka Crnojevića živ i 216
stanovnika od čega je 171 punoljetni stanovnik. Prosečna starost stanovništva iznosi
45,4 godina (41,8 kod muškaraca i 47,8 kod žena). U naselju ima 94 domaćinstva, a
prosječan broj članova po domaćinstvu je 2,29. Urbano zagañivanje koje obuhvata sve
antropogene uticaje (zagañivanje vazduha, voda i zemljišta gradskim otpadnim vodama,
gradski čvrsti otpad, saobraćaj, buka i dr.), a koje potiče iz Rijeke Crnojevića i naselja
pored obale jezera nije izraženo u većoj mjeri. Razlog tome je i ruralni karakter ovih
naselja, broj stanovnika i gustina.
Slična situacija je i sa industrijskim zagañivanjem. Zapravo jedini zagañivač iz ove
kategorije je fabrika za preradu ribe, koja pripada grupi težih zagañivača samog Jezera.
Meñutim, uporeñujući ukupni potencijalni kapacitet zagañenja iz ovog objekta sa
veličinom Skadarskog jezera i njegovoj velikoj moći samoprečišćavanja i ovaj uticaj se
može svesti u grupu umjerenih. Imajući u vidu poslovanje ovog privrednog subjekta,
njegov povremeni rad i upošljenost kapaciteta, ovaj uticaj je još manji.
Za razliku od prethodnih, poljopr ivredno zagañenje predstavlja faktor sa veoma malim
uticajem. Obradive površine koje se koriste su male. Uglavnom se koriste samo u
jednom dijelu godine. Samim tim i odgovarajuće količine mineralnih i organskih ñubriva
kao i pesticida koji se kor iste su srazmjerno mala i nemaju nekog značajnijeg udjela u
ukupnom zagañivanju.
Ambijentalna buka se ne prati na području zahvata DUP-a. Najveci izvor buke je
saobraćaj u urbanom dijelu naselja, duž magistralnog puta Podgorica-Cetinje. Smatra se
da je nivo buke mali.
5. OPIS M OGUĆIH Z NAČAJNIJIH UTICAJA DUP-A NA ŽIVOTNU SREDINU I
MJERA ZA UBLAŽAVANJE TIH UTICAJA
Zaštita životne sredine je skup aktivnosti, mjera, uslova i instrumenata kojima se prati,
sprječava, ublažava i ograničava zagañivanje životne sredine, čuva i održava prirodna
ravnoteža, održivo koriste i unapreñuju prirodne i radom stvorene vrijednosti. Zaštitom
životne sredine obezbjeñuje se cjelovito očuvanje kvaliteta životne sredine, očuvanje
biološke i pejzažne reznovrsnosti, racionalno korišćenje prirodnih dobara i energije na
najpovoljniji način za živ otnu sredinu, kao osnovni uslov zdravog i održivog razvoja.
Zakon o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu (Sl. list RCG, br.80/05) odreñuje
da prilikom izrade Strateške procjene uticaja na životnu sredinu moraju biti uzete u obzir
sljedece karakteristike uticaja: vjerovatnoća, intenzitet, složenost/ reverzibilnost,
vremenska dimenzija (trajanje, učestalost, ponavljanje), prostorna dimenzija (lokacija,
geografska oblast, broj izloženih stanovnika, prekogranična priroda uticaja), kumulativna
i sinergijska priroda utic aja, i druge karakteristike utic aja. Različite vrste uticaja mogu se
definisati kao:
1. Neposredan uticaj utvrñuje se ako se sa planom predviña zahvat u živ otnoj sredini,
koji ima na terititoriju plana neposredan uticaj na izabrane indikatore stanja životne
sredine. Utvrñeno područje neposrednog uticaja zavisi od stanja na terenu, detaljnih
podataka o sprovoñenju zahvata u životnu sredinu i od ostalih značajnih okolnosti;
2. Širi uticaj se utvrñuje, ako se sa planom predviña zahvat u životnoj sredini sa
uticajima, koji nijesu neposredna posljedica sprovoñenja plana, nego se mogu
dogoditi na nekoj udaljenosti od izvornog uticaja ili nastaju kao posljedica plana
(naprimjer: zahvat u životnoj sredini koji mijenja kvalitet ili količinu vode i na taj način
utiče na ekološko stanje močvarnih ili vodenih tijela sa kojima je hidrološki povezan);
3. Kumulativni uticaj se utvrñuje ako se sa planom predviña zahvat u živ otnoj sredini,
koji ima manji uticaj na izabrane indikatore stanja živ otne sredine, ali ima zato
zajedno sa postojećim zahvatima u životnoj sredini ili sa zahvatima koji su tek
planirani odnosno u sprovoñenju na osnovi drugih planova, velik uticaj na izabrane
indikatore stanja životne sredine; ili ako ima više manjih pojedinačnih uticaja koji
skupa imaju znacajniji efekat na izabrane indikatore stanja životne sredine;
4. Sinergijski uticaj se utvrñuje, ako se sa planom predviña zahvat u životnoj sredini sa
uticajima, koji su u cjelini veći od veličine pojedinačnih uticaja. Sinergijski utic aji se
pogotovo utvrñuju u slučajevima, kada se količina uticaja na habitate, prirodne
resurse ili urbanizovana podrucja približi kapacitetu kompenzacije tih uticaja;
5. Stalni uticaj predstavlja uticaj koji ostavlja trajne posledice;
6. Privremeni uticaj predstavlj a uticaj pr ivremene prirode.
5.1. OPIS ZNAČAJNIJIH KARAKTERISTIKA I OCJENA VREDNOVANJA UTICAJA NA
ŽIVOTNU SREDINU TOKOM FAZA GRAð ENJA I KORIŠĆENJA OBJEKATA
Prvi korak u prepoznavanju mogućih uticaja primjene DUP-a je bio utvrñivanje rezultata
primjene ključnih elementa Plana, te područja u kojima će doći do značajnijih promjena.
Drugim r iječima, utvrñeno je do kakvih će promjena doći u odnosu na sadašnje stanje,
kao na pr. proširenje stambenih zona, izgradnja turstičkog kompleksa, itd. Nakon što je
to utvrñeno identifikovani su mogući uticaji koje utvrñene promjene mogu imati na
životnu sredinu korišćenjem dolje navedenih kriterijuma. Utic aji su opisani kvalitativ no na
temelju ekspertne procjene, a ako je to bilo moguće prikazani su i kvantitativno.
Jednom identifikovani mogući uticaji su zatim vrednovani da bi se utvrdio njihov značaj.
Vrednovanje je načinjeno primjenom indikatora koji su ranije utvrñeni iz postavljenih
ciljeva DUP-a i na nivou države prihvaćenih ciljeva zaštite životne sredine.
Za odreñivanje značaja uticaja na životnu sredinu korišćena je slideća kvalitativna skala:
++ vrlo pozitivan uticaj
+ pozitivan utic aj
0 uticaja nema, ili je neznatan
- negativan utic aj
-- vrlo negativan uticaj
5.1.1. Uticaji na klim atske karakteristike
Uticaji u toku izgradnje objekata na klimatske karakteristike razmatranog prostora neće
imati veći značaj, a ne očekuju se ni bilo kakvi značajni uticaji u toku njihovog korišćenja.
Naravno, najveći uticaj na klimatske karakteristike, ma koliko mali bio ogleda se u emisiji
gasova sa efektom staklene bašte.
5.1.2. Uticaji na vode
Pri izvoñenju grañevinskih radova na izgradnji planiranih objekata postoji odreñeni broj
aktivnosti, koje mogu prouzrokovati negativne posljedice na režim oticanja površinskih i
kvalitet podzemnih voda ograničenog trajanja. U tom pogledu najveću opasnost
predstavljaju:
- Grañevinski radovi - duboki iskopi, uništavanje i skidanje prirodnog pokrovnog sloja
zemljišta, i drugo. Na taj način mogući su manji poremećaji prirodnih pravaca
prihranjivanja podzemnih voda, a ujedno skidanjem pokrovnog sloja zemljišta i
eventualno stvaranje novih slivnih površina, zamućenja ili na drugi način oneciš ćenja
voda koje se brzo dreniraju u podzemlje.
- Grañevinske mašine – potencijalna opasnost od prosipanja ili akcidentnih izlijevanja
nafte i naftnih derivata, odbacivanje motornih ulja i sličnog otpada.
- Nekontrolirano deponovanje iskopanog materijala, te s mještaj baza za mehanizaciju
u blizini površinskih i podzemnih voda.
- Korišćenje neprikladnih materijala za grañenje.
- Nekontrolisano odvoñenje sanitarnih voda sa mjesta za s mještaj radnika, gdje su
moguća manja zagañivanja od procesa pripreme hrane, kao i neadekvatnih
sanitarnih čvorova.
Tokom korišćenja i održavanja objekata, ne očekuje se značajniji utic aj planiranih
objekata na režim tečenja i kvalitet voda (površinskih i podzemnih). Bitno je naglasiti da
su budući korisnici planiranih objekata obavezni da obezbijede bezbjedno odvoñenje
otpadnih voda, samostalno i u saradnji sa nadležnim organima lokalne samouprave.
5.1.3. Uticaj na vazduh
U fazi izgradnje objekata, pored materija koje se inače javljaju u vazduhu kao rezultat
emisija iz saobraćaja, biće povećana količina prašine, pa je moguć neznatan uticaj na
kvalitet vazduha (prašina, dim) u najbližem naselju i duž puteva, uzrokovan radovima na
iz gradnji. Nakon izgradnje objekata, u fazi eksploatacije objekata povećaće se broj
vozila, samim tim i emis ije u vazduh.
5.1.4. Uticaj na zem ljiš te
Zona uticaja objektata predviñenih za izgradnju će biti šira od samih lokacija usljed
pripremnih radova i izgradnje pristupnih puteva (po potrebi).
Generisanje otpada tokom izgradnje je neizbježno, pogotovo kod zemljanih radova, te je
neophodno tretirati taj otpad na odgovarajući način, propisan zakonom i podzakonskim
aktima i primjereno dobroj praksi. Treba naglasiti da otpad koji nastaje u toj fazi neće
imati karakter opasnog otpada. Jedini izvor opasnog otpada mogu biti ulja iz
grañevinskih mašina, nafta i derivati, ukoliko se skladište ili ispuštaju iz bilo kog razloga
na samom lokalitetu. Predviña se korišćenje prirodnih materijala tokom izgradnje i
korišcenje ekološki pr ihvatljivih materijala (izolacija, spoljašnje i unutrašnje boje).
Takoñe, značajan aspekat je generisanje otpada u periodu nakon izgradnje objekata,
tokom njegovog kor išćenja, kada će se najvećim dijelom generisati komunalni otpad.
Pozitivan uticaj koji može imati na zemljište, mogao bi se sagledati u uticaju terasiranja i
poravnavanja terena na procese površinske erozije zemljišta.
5.1.5. Uticaj na floru i faunu
Efekti izgradnje i korišćenja objekta mogu biti najveći na živi svijet. Tokom izgradnje
neminovno dolazi do poremećaja aktivnosti životinja, naročito ukoliko se izgradnja odvija
u vrijeme reprodukcije, migriranja ili pak gneiježdenja i podizanja mladih (kada su ptice u
pitanju). Veci nivo buke, razaranje dijelova staniš ta, presijecanje prirodnih prelaza,
generisanje otpada, iz mjene pejzaža, sve su to faktori koji će imati negativan efekat.
Imajući u vidu izgradnju objekta uključujući formiranje gradilišta, radnih prostora i
privremenih odlagališta materijala, doći će do narušavanja i u odreñenim djelovima
trajnog pretvaranja prirodnih staništa/habitata u izgrañene (urbane) površine.
Kada su u pitanju biljne vrste i vegetacija, uticaji su nešto jači jer će krčenje i izgradnja
objekata i pristupnih puteva, kao i sječa vegetacije makije neminovno dovesti do
uklanjanja većeg dijela postojeće vegetacije. Treba posebno obratiti pažnju na rijetke i
zaštićene vrste basena Skadarskog jezera ako se kojim slučajem evidentiraju na
predmetnoj lokaciji. Status zaštićenih biljnih vrsta na ovom području imaju sledeće
biljake:
- skadarski hrast lužnjak – Quercus robur ssp. Scutariensis - nekad rasprostranjen,
sada se javlja pojedinačno i u manjim grupacijama;
- sabljic a - Hermodactylus tuberosus – rijetka i dekorativna vrsta, nalazi se u okolini
Virpazara i na padinama Rumije;
- veliki jeremičak - Daphne laureola - rijetka i dekorativna vrsta, nalazi se na južnim
padinama Rumije i u Cr mnic i;
- srpska ramonda - Ramondia serbica - balkanski endem, nalazi se na južnim
padinama Rumije i iz nad sela Murića;
- kozonoška - Loroglossum hircinum - rijetka i dekorativna vrsta, nalazi se na području
Cr mnice;
- divlja lala - Tulipa grisebachiana –endemična, rije tka i jako dekorativna vrsta, nalazi
se na padinama Rumije i Sutor mana.
- pčelice – sve vrste roda Ophrys - rijetka i dekorativ na vrsta.
Per iod nakon izgradnje, kada nastupa korišćenje objekata, takode će imati negativne
uticaje: generisanje otpada, nehotično ili namjerno ubijanje životinja i ureñivanje zelenih
površina drugačijeg sastava i namjene.
5.1.6. Uticaj na pejzaž
Uticaj na pejzaž najviše će biti izražen tokom izgradnje objekata. Najvrijedniji djelovi
pejzaža, postojeće šikare sa linijama i konturama terena, ujedno su i najosetljiviji na
ovakav tip aktivnosti. Evidentno je da će i nakon izgradnje objekata ostati trajne izmjene
pejzaža. Zbog toga je nužno sprovesti sve propisane mere, kako ne bi došlo do
konceptualnog narušavanja jedinstvenih pejzažnih karakteristika. Treba, meñutim
pomenuti i moguće pozitivne efekte antropogenog faktora i izgrañenosti na ukupni
pejzaž.
5.1.7. Uticaji na infrastrukturu
Proširenje putne infrastrukture, povezivanje djelova koji su bili teže dostupni, kao i
iz gradnja neophodne komunalne infrastrukture predstavlja značajan razvojni doprinos.
Is tovremeno, povećanje korišcenja vode za piće, količine otpadnih voda, genesiranje
većih količina otpada, slobodan pristup vozilima, doprinijeće većem zagañenju i
osiromašenju prirodnih resursa, od kojih je voda za piće jedan od najvažnijih, ukoliko ne
bude praćeno proširenjem kapaciteta i izgradnjom infrastrukture za njeno dovoñenje i
kasnije tretman otpadnih voda koji treba da ublaže / umanje ove efekte.
Iz mjestanje ili podvoñenje u podzemne 10 kV vodove postojećih vazdušnih 10 KV
vodova doprinijeće bolje m valor izovanju datog prostora i bezbijednosti ljudi i imovine.
5.1.8. Uticaji na am bije ntalnu buku
Tokom izgradnje objekata neminovno ce doći do povećanja ambijentalne buke, ali u
kratkom per iodu i sa reverzibilnim posledicama, kada je u pitanju okolno stanovništvo i
živi svijet.
Nakon završetka objekta, nivo buke će biti povećan u odnosu na sadašnji nivo i proširiće
na lokacije (novoizgrañeni objekti) na kojima do tada nije postojao problem.
5.1.9 Uticaji na ljudsko zdravlje i kvalitet življenja
Za ocjenu uticaja na ovu komponentu životne sredine korišteni su sledeći kr iterijumi:
• Da li predložena riješenja povećavaju ili s manjuju postojeći nivo buke u stambenim
zonama?
• Da li predložena rješenja utiču na emisiju materija koje bi mogle uticati na ljudsko
zdravlje, ili voditi do pogoršanja stanja životne sredine?
• Da li predložena riješenja poboljšavaju vodosnabdijevanja u području?
• Da li predložena riješenja poboljšavaju odvoñenje otpadnih voda u području?
• Da li predložena riješenja povećavaju ili smanjuju proble me saobraćaju u mirovanju
i/ili u pokretu?
• Da li predložena riješenja povećavaju ili smanjuju rekreativna područja?
Povećavanje ili s manjenje postojeće nivoa buke u stambenim zonama
Iz vori buke mogu biti različiti. U ovom planu razmatrana je buka izazvana saobraćajem i
turističkim aktivnostima ( muzika). Buka ima značjan negativan uticaj na kvalitet življenja i
na ljudsko zdravlje. Stoga je povećanje nivoa buke u stambenim zonama ocijenjeno kao
negativan uticaj.
Emisija materija koje bi mogle uticati na ljudsko zdravlje, ili voditi do pogoršanja stanja
životne sredine
Korištenje fosilnih goriva za zagrijavanje stambenih objekata, motori s unutrašnjim
sagorijevanjem u prevoznim sredstvima, te različiti industrijski procesi uzrokuju emisije u
vazduh pojedinih mater ija, kao što su SO2, ugljikovodici ili čvrste čestice. Ove materije
štetno djeluju na ljudsko zdravlje i mogu izazvati bolesti respiratornog sistema. Isto tako,
štetno mogu djelovati na vegetaciju u datom području. Ovi uticaji ocijenjeni su kao
negativni.
Poboljšanje vodosnabdjevanja u području
Generalno se može konstatovati da je infrastruktura za vodosnadbijevanje zastarjela
neadekvatno održavana, ili ne postoji. Sve to utiče na kvalitet življenja u predmetnom
području.
Poboljšanje uslova za vodosnadbijevanje, iz gradnjom nove mreže, je ocijenjeno kao
pozitivan uticaj, dok je povećanje potrošnje bez iz gradnje odgvorajućeg sistema za
vodosnadbijevanje ocijenjeno kao negativan uticaj.
Poboljšanje odvoñenja otpadnih voda u području
Tretiranje i odlaganje otpadnih voda je neadekvatno u cijelom području. Mali se dio
otpadnih voda prikuplja obrañuje i ispušta na odgovarajući način.
Poboljšanje i regulisanje odvoñenja otpadnih voda je ocijenjeno kao pozitivan uticaj.
Odvojeno prikupljanje čvrstog otpada koji će se reciklirati
Jedan od elemenata održivog razvoja je smanjenje količine čvrstog otpada i njegovo
recikliranje. Da bi se uspješno mogao reciklirati potrebno ga je odvajati pri odlaganju. Za
to je potrebno osigurati i materijalne uslove (prostor i opremu). Odvojenim prikupljanjem i
recikliranjem smanjuje se i zagañenje tla.
Osiguranje uslova za odvojeno prikupljanje je ocijenjeno kao pozitivan uticaj.
Povećanje ili smanjejne problema u saobraćaju u mir ovanju i/ili u pokretu
Povećanjem broja stanovnika i/ili korisnika odreñenog područja povećava se i broj vozila
koja će prometovati u odreñenom području, što može dovesti do gužvi na postojećim
saobraćajnicama i parkiralištma. Ovaj uticaj je ocijenjen negativan. Izgradnjom novih i
rekonstukcijom postojećih saobraćajnica i parkirališta postojeće gužve se mogu smanjiti.
Ovakav uticaj je ocijenjen kao pozitivan.
Povećanje ili smanjenje broja i veličine rekreativnih područja
Rekreacija je jedan od ključnih elemenata za održavanje tjelesne aktivnosti i doprinosi
boljem zdravstvenom stanju lj udske populacije. Povećanje broja i veličine rekreativnih
područja (šetališ ta, trim staze, igrališta, itd.) su ocjenjeni kao pozitivni uticaj.
Kriterijum
Uticaji na klimatske karakteristike
Uticaji na vode
Uticaj na vazduh
Uticaj na zem ljište
Uticaj na floru i faunu
Uticaj na pejzaž
Uticaji na infrastrukturu
Uticaji na am bijentalnu buku
Uticaji na ljudsko zdravlje i kvalitet življenja
Ocjena
0
0
0
+;++
+;-
5.2. OPIS MJERA ZA UBLAŽAVANJE Z NAČAJNIH UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU
TOKOM FAZA GRAð ENJA I KORIŠĆENJA OBJEKATA
U ovoj fazi planiranja izgradnje predloženih objekata, infrastrukture i drugih pratećih
objekata i u koralaciji sa sa raspoloživim podacima, moguće je predložiti okvirne mjere
ublažavanja uticaja, za koje se ne može dati kvantifikaciona mjera u egzaktnom smislu,
zbog nepostojanja redovnog praćenja svih elemenata životne sredine.
5.2.1. Mjere za ublažavanje uticaja na klimatske karakteristike
U cilju racionalnog korišćenja energije treba iskoristiti sve mogućnosti smanjenja
korišćenja energije. Pri izgradnji koristiti savremene ter moizolacione materijale, kao bi se
smanjila potrošnja toplo tne energije. Predvidjeti mogućnost korišćenja solarne energije.
Kao sistem protiv pretjerane insolacije koristiti održive sisteme (zasjenu škurama,
grañevinskim elementima, zelenilom i dr.) kako bi se smanjila potrošnja energije za
vještačku klimatizaciju. Korišćenje fosilnih goriva svesti na najmanju moguću mjeru.
5.2.2. Mjere za ublažavanje uticaja na vode
U fazi grañenja objekata potrebno je sprovoñenje dobre grañevinske prakse da bi se
iz bjegao negativ an uticaj na podzemne vode. Planom izvoñenja grañevinskih radova, te
detaljnom razradom tehnoloških postupaka treba predvidjeti mjere planskog i sigurnog
prikupljanja svih nepotrebnih materija (otpadaka), njihovog transporta i odlaganja na
najbližu deponiju, zatim najpogodnije lokacije za smještaj radionica/baza za
mehanizaciju, te skladišta goriva i maziva za grañevinske mašine, kao i plan hitnih
intervencija u slučaju akcidenata.
U svim varijantama tehnologije izvoñenja radova održati stabiln im hidrološki režim
podzemnih voda u skladu sa svim pravilima i ograničenjima propisanih Pravilnikom o
odreñivanju i održavanju zona i pojaseva sanitarne zaštite izvorišta i ograničenjima u tim
zonama (Sl. list RCG 66/09). U prvom redu treba spriječiti isticanje otpadne vode i u
najvećoj mogućoj mjeri sačuvati biljni pokrivač. Uspostaviti kontinuirani nadzor tokom
iz voñenja radova uz prisustvo specijaliste za zaštitu životne sredine. Sve površine
gradilišta i ostale zone privremenog uticaja potrebno je nakon završetka grañevinskih
radova planski sanirati, odnosno, zavisno od budućeg korišćenja prostora dovesti u
prvobitno stanje.
Neophodne mjere koje se moraju sprovoditi u fazi korišćenja objekata svode se u osnovi
na to da su budući korisnici planiranih objekata obavezni da bezbjedno odvode otpadne
vode, samostalno i u saradnji sa nadležnim organima lokalne samouprave. U
meñuvremenu, u okviru mjera za zaštitu voda sistema Skadarskog jezera od
zagañivanja sa kopna treba obezbjediti tretman otpadnih i fekalnih voda koje se
is puštaju u skladu sa Pravilnikom o kvalitetu i sanitarno-tehničkim uslovima za
is puštanje otapadih voda u recipijent i javnu kanalizaciju, načinu i postupku ispit ivanja
otpadnih voda, minmalnom broju ispitivanja i sadržaju izvještaja o utvrdenom kvalitetu
otpadnih voda (Sl. List RCG 45/08) i Uredbom o o načinu kategorizacije i kategorijama
vodnih objekata i njihovom davanju na upravljanje i održavanje (Sl. list RCG 15/08).
5.2.3. Mjere za ublažavanje uticaja na vazduh
Tokom faze grañenja, na ispusnim cijevima svih mašina i vozila sa dizelmotorima
obezbijediti da imaju filtere za odvajanje čañi. Redovnim (planskim,periodičnim) i
vanrednim tehničkim pregledima mašina i vozila osigurati maksimalnu ispravnost i
funkcionalnost sistema sagorijevanja pogonskog goriva, koristiti (i redovito kontrolisati)
gorivo – sa garantiranim standardom kvaliteta. Tokom izvoñenja radova vršiti polijevanje
vodom zemljišta na eventualnim lokacijama gdje može doći do veće emisije prašine.
Tokom faze korišćenja objekata, neophodno je ograničiti područja koje će biti dostupna
svim vozilima, u brojnom, prostornom i vremenskom smislu, zavisno od namjene.
Ograničenje broja vozila biće odreñeno jasno označenim mjestima za parkir anje i
spriječavanjem parkiranja na nedozvoljenim mjestima. Dostavna i servisna vozila treba
ograničiti vremenski.
5.2.4. Mjere za ublažavanje uticaja na zemljište
Neophodno je pripremiti projekat pripremnih radova koji će biti u saglasnosti sa uslovima
koje izdaje nadležni organ, kao i u slučaju korišćenja materijala za izgradnju sa okolnih
lokaliteta, čiji uslovi treba da budu odreñeni u glavnim projektima planiranih objekata.
U fazi grañenja , eventualno nastali otpad, bez rasipanja, utovariti na transportna
sredstva i odmah odvesti na odlagalište ili za to propisano mjesto uz adekvatno
zbrinjavanje istog. Nije dozvoljeno odlaganje materijala u korito ili na obale vodotoka.
Pridržavati se dobre grañevinske prakse i planiranja. Za izvoñenje radova iz abrati
mehanizaciju i transportna sredstva koja će minimalno uticati na degradaciju zemljišta.
Grañevinsku mehanizaciju održavati redovno, te prepoznati potencijalna mjesta curenja i
odmah iz vršiti njihova saniranja. Zabraniti mijenjanje ulja i dosipanje goriva na lokalitetu,
već to provoditi na najbližoj benzinskoj pumpi. Preporučuje se korišćenje ekološki
prihvatljiv ih umjesto štetnih lubrikanata (ulja i maziva) proiz vedenih od mineralnih ulja.
Ovo posebno naglašavamo jer je štetno djelovanje mineralnih ulja kumulativno ukoliko
doñe na slobodni prostor. Bilo koji dio zemljišta kontaminiran sa prosutim uljem ili
gorivom izvodač radova treba posuti piljevinom, te ukloniti i odložiti na odobreno
odlagalište. U slucaju izlivanja ili curenja goriva ili ulja hitno intervenisati u skladu sa
pripremljenim planom mjera i aktivnosti u ovakvim slucajevima.
Tokom faze korišćenja objekata, gener isan otpad je neophodno prikupljati na za to
unaprijed odreñenim lokacijama i omogućiti stanovništvu i turistima da na raspolaganju
imaju adekvatnu infrastrukturu. Otpad se ne smije odlagati na okolno zemljište. Potrebno
je opremiti područje korpama za otpad i kontejnerima koji će se redovno prazniti i
održavati. Neophodne su i redovne administartivne mjere (učešće komunalne i ekološke
inspekcije).
5.2.5.M jere za ublažavanje uticaja na na floru i faunu
U fazi grañenja ukloniti sav otpadni materijal od vegetacije i šiblja koje po planu nije
predviñeno za uklanjanje, te obezbijediti tokom radova monitoring.
Za izvoñenje radova izabrati mehanizaciju i transportna sredstva koja će zahtijevati što
manje proširenje postojećih puteva.
Tokom faze korišćenja objekata strogo voditi računa da se spriječi unošenje invazivnih
vrsta. Obezbijediti generisani otpad od rasipanja i raznošenja. Ne postavljati mamce i
strogo voditi računa o korišćenju sredstava za deratizaciju. Neophodne su i redovne
administartivne mjere (učešće ekološke inspekcije).
5.2.6. Mjere za ublažavanje uticaja na pejzaž
U fazi grañenja, otpad ne gomilati na lokaciji gradnje, već bez rasipanja, utovariti na
transportna sredstva i odvesti na odlagalište. Intervencije u prostoru trebaju što manje
odudarati od prirodnih i ambijentalnih obilježja u kojima nastaju, te što manje dovoditi do
vizuelne degradacije. U fazi korišćenja turis tičkih objekata omogućiti pristup vozilima
iz gradnjo m parkirališta na adekvatnim mjestima i zabraniti prolazak vozila u slobodne
prirodne zone.
5.2.7. Mjere za ublažavanje uticaja na infrastrukturu
Neophodno je obezbjediti što brže planiranje i izgradnju objekata infrastrukture za
adekvatno vodosnabdevanje, evakuaciju i tretman otpadnih voda, sakupljanje i
odlaganje otpada na sanitarnoj deponiji. Radove na obezbjeñenju telekomunikacione i
električne obaviti uz razvoj saobraćajne infrastrukture, kako je to predviñeno DUP-om. U
narednom periodu ove aktivnosti treba da sprovedu zainteresovani korisnici prostora /
investitori u saradnji sa nadležnim organima lokalne samouprave, a u skladu sa
planovima za njihovu izgradnju.
5.2.8. Mjere za ublažavanje uticaja na am bijentalnu buku
U fazi grañenja objekata, koristiti tehnički ispravnu grañevinsku mehanizaciju. Aktivnosti
provoditi u predviñenim radnim satima, bez produžavanja, da se ne bi uznemirilo lokalno
stanovništvo. U fazi korišćenja objekata, ne predlažu se dodatne mjere, osim onih koje
su navedene u ranijim poglavljima i odnose se na regulaciju saobraćaja.
5.3. MONITORING Ž IVOTNE SREDINE
5.3.1. Potrebe za m onitoringom
Tokom faze grañenja i korištenja objekata potrebno je provoditi monitoring pojedinih
elemenata životne sredine (bio diverzitet), a kako je to navedeno kroz mjere. S obzirom
da će predloženi projekat imati odreñene posledice na životnu sredinu obezbjediće se
odgovarajući monitoring (praćenje stanja) posebno onih elemenata životne sredine koji
nemaju odgovarajuću pokrivenost podacima o pojedinim segmentima životne sredine i/ili
nemaju odgovajajuće referentne lokacije u nacionalnom Programu monitoringa životne
sredine, a prepoznati su u prethodnim poglavljima ovog dokumenta.
Prilikom formulis anja ovog pitanja posebno se vodilo računa da se obezbijedi monitoring
onih elemenata životne sredine koji će biti izloženi stalnom pritisku, kako bi se
obezbijedila povratna sprega izmeñu pritisaka na životnu sredinu i blagovremenog
odgovora onih koji su odgovorni za realizaciju projekta i operacije I aktivnosti na
predmetnoj lokaciji.
5.3.2. Opis program a monitoringa
Sam Program monitoringa na predmetnoj lokaciji treba u prvom redu da bude usmjeren
na utvrñivanje tzv. “nultog stanja” životne sredine. S tim u vezi izvršić e se analize
zemljišta, vazduha i podzemnih voda i pripemiti odgovarajući izvještaj o njihovom
kvalitetu koje će se, u smislu predloženog planskog dokumenta s matrati “nultim stanjem”
kvaliteta životne sredine.
Imajući u vidu prirodu objekata i aktivnosti/djelatnosti na predmetnoj lokaciji, program
monitoringa uključuje praćenje parametara / indikatora stanja za sljedeće elemente
životne sedine:
• kvalitet vazduha na lokacijama (mjernim mjestima) koje će biti referentne za
predmetnu lokaciju i šire područje DUP-a a koje bi bil e sastavni dio Nacionalnog
programa monitoringa vazduha. Na tim lokacijama će se pratit i zakonom propisani
indikatori (imisijske koncentracije)
• otpadnim vodama na odgovarajućem mjestu, zavisno od stanja razvoja sistema za
odvoñenje i tretman otpadnih voda,
• kvalitet zemljišta na lokaciji koja će biti prepoznata kao reprezentativna za
predmetnu lokaciju i šire područje DUP- a, a u skladu sa principima odreñivanja
lokacija za monitor ing kvaliteta zemljišta
• biodiverzitet, posebno stanja autohtone flore, očuvanja njene kompaktnosti I
funkcionisanja najznačajnij ih / najvrednijih područja koja će dugoročno obezbjediti
funkcionisanje živog svijeta koji je vezan za ovu komponentu biodiverziteta
predmetne lo kacije i šireg područja DUP-a, i
• drugi elementi životne sredine i / ili parametri / indikator i stanja za koje se nañe
opravdanje za uključivanje u Program monitoringa (npr. buka ili radioaktivnost).
5.4. OPIS M OGUCIH STA NJA ŽIVOTNE SREDINE U SL UCAJU DA SE STUDIJA
LOKACIJE NE REALIZUJE
Planirana izgradnja objekata i prateće infrastrukture ima za cilj da obezbijedi održivo
korišćenje prirodnih resursa, poveća stopu ekonomskog razvoja područja i doprinese
boljoj socijalnoj organizaciji lokalnog stanovniš tva i podizanju individualnog standarda.
Jedan od važnih aspekata socijalnog uticaja u fazi pripreme pojedinačnih planskih
dokumenata i pojedinačnih projekata za planirane objekte jeste ucešce javnosti i
zainteresovanih grupa i tim procesom doveli do veće informisanosti i podizanju svijesti o
sistemima životne sredine kod lokalnog stanovništva. U toku izgradnje objekata,
ekonomski i socijalni aspekti bi se odraziti najvećim dijelom na porast cijene postojećih
objekata.
Kao relevantan za realizaciju planiranog koncepta izgradnje stambenih, tur ističkih i
drugih objekata u zoni zahvata DUP-a, razmatran je i scenario mogućeg stanja životne
sredine u slučaju da se isti ne realizuje i planir ani obje kti ne izgrade.
U tom smislu se može konstatovati da bi većina segmenata životne sredine predmetnog
područja ostao uglavnom nepromijenjen, dok bi jednim dijelom moglo doći do
pogoršanja zbog negativnih uticaja iz okruženja. Pritom bi prirodna vegetacija bila
iz ložena opasnostima od degradacije nekontrolisanom gradnjom, požarima ili sječom.
Ovaj utic aj bi mogao imati i svoj dalji negativan tok - povećanje zagañenja otpadnim
vodama, kao i čvrstim otpadom iz objekata koji bi se i dalje gradili bespravno i stihijski,
suprotno konceptu koji je predložen DUP-om. Imajući prethodno iznešeno u vidu, može
se zaključiti da predloženi koncept izgradnje stambenih, turističkih i drugih javnih i
infrastrukturnih objekata može biti povoljnije rješenje od opcije da se isti ne realizuje na
predmetnoj lokaciji.
Meñutim, ukoliko bi se demografski trendovi s manjenja broja stanovnika nastavili većina
segmenata životne sredine predmetnog područja bila bi prepuštena prirodnim
procesima, tj. periodičnoj izgradnji (zakorovljavanjem) i destrukciji (erozioni procesi,
požari i sl.)
ZAKLJUČCI
U toku izrade DUP-a i Izvještaja o strateškoj procjeni uticaja, na osnovu izvedene
procjene i analize poznatih faktora značajnih za utic aj predloženog koncepta izgradnje
objekata na životnu sredinu u zahvatu plana, konstatuje se da ce predloženi projekat
imati odreñene manje negativne uticaje na životnu sredinu, naročito na biodiverzitet,
kako zbog izgradnje novih saobraćajnica, izgradnje novih i rekonstrukcije postojećih
objekata, tako i zbog njihovog korišćenja radi čega će se planiranim konceptom njihove
prostorne distribucije datim u DUP -u, kasnijim efikasnim projektovanjem i pravilnim
korišćenjem smanjiti i/ili eminisati negativni uticaji na životnu sredinu na pr ihvatljivi nivo.
Sve aktivnosti trebaju biti usmjerene ka unapreñenju prostora DUP-a radi trajnog
obezbjeñivanja što racionalnijeg korišćenja njegovih ukupnih vrijednosti, a time i životne
sredine u cjelini u skladu sa savremenim intencijama dinamičnog shvatanja teorije
održivog razvoja.
Literatura:
Prostorni plan Crne Gore do 2020. godine
Nacionalna strategija održivog razvoja Crne Gore
Strategija regionalnog razvoja Crne Gore
Generaln i urbanistički plan opštine Cetinje
Strateški master plan za otpadne vode za Crnogorsko primorje i opštinu Cetinje
Strateški master plan za upravljanje čvrstim otpadom
Strategija razvoja turizma Crne Gore do 2020. godine
Konvencija o bioraznoli kosti
Nacionalna strategija biodiverziteta sa akcionim planom 2009 – 2014 (nacrt iz 2008)
Nacionalna šumarska politika Crne Gore
Okvirna Konvencija Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama
Bečka konvencija o zaštiti ozonskog omotača
Konvencija o globalnoj zaštiti od dezertifikacije (Konvencija Ujedin jenih nacija o borbi
protiv dezertifikacije -CCD)
Zakon o ureñenju prostora i izgradnji objekata, “Sl. list RCG”, br. 51/08 ;
Zakon o životnoj sredini, (Službeni list Crne Gore br. 48/08)
Zakon o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu, “Službeni list RCG”, br. 8/05;
Zakon o nacionalnim parkovima, “Službeni list RCG”, br. 056/09;
Zakon o zaštiti prirode, (Službeni list Crne Gore br 051/08)
Zakonom o zaštiti spomenika kulture,
Zakon o komunalnim djelatnostima, “Službeni list RCG”, br. 12 /95;
Pravilnik o sadržaju dokumentacije koja se podnosi uz zahtjev za odlučivanje o potrebi
procjene uticaja na životnu sredinu, „Službeni list RCG”, br. 14/07;
Pravilnik o sadržini elaborata o procjeni uticaja na životnu sredinu, „Sl. list CG, br.14/07”;
Pravilnik o načinu izrade i sadržini tehničke dokumentacije, “Sl. list CG”, br. 22 /02;
Zakon o kvalitetu vazduha (Službeni list Crne Gore br. 48/07)
Zakona o vodama („Službeni list RCG“, broj 27/07)
Zakon o šumama, „Službeni list RCG”, br. 55/00;
Zakon o zaštiti od buke u životnoj sredini, „Službeni list RCG”, br. 45/06;
Zakon o integrisanom sprečavanju i kontroli zagañenja (Službeni list RCG br. 80/05)
Zakon o slobodnom pris tupu informacijama, “Sl. list RCG”, br. 68/05;
Zakon o državnoj upravi, „Službeni list RCG“, broj 38/03;
Pravilnik o odreñivanju i održavanju zona i pojaseva sanitarne zaštite izvorišta i
ograničenjima u tim zonama (Sl. list RCG 66/09)
Uredba o o načinu kategorizacije i kategorijama vodnih obje kata i njihovom davanju na
upravljanje i održavanje (Sl. list RCG 15/08)
Vodopriv redna osnova Crne Gore (2001)
Opšta i posebna osnova za gazdovanje šumama
Program razvoja i zaštite NP „Skadarsko jezero“
prostorni plan područja posebne namjene za NP „Skadarsko jezero“
Karta zemljišta Crne Gore;
Prirodne vrijednosti i zaštita Skadarskog jezera (1997); Monografija ; CANU
Download

DUP Više Palaca, Rijeka Crnojevića – strateška procjena uticaja na