UVOD U JEZIČKU
TIPOLOGIJU
ČIME SE BAVI JEZIČKA TIPOLOGIJA?
PREDMET I CILJEVI JEZIČKE TIPOLOGIJE
Genetska (genealoška) ⇒ jezičke porodice
Tipološka ⇒ jezički tipovi
Arealna ⇒ jezički savezi
Funkcionalna ⇒ jezički varijeteti
K
L
A
S
I
F
I
K
A
C
I
J
A
DEFINICIJA JEZIČKE TIPOLOGIJE?
U širem smislu:
Jezička tipologija kao disciplina koja se bavi
klasifikacijom jezika uopšte
U užem smislu:
Jezička tipologija kao klasifikacija jezika ili
komponenti jezika zasnovana na zajedničkim
formalnim karakteristikama.
→
Jezička tipologija kao klasifikacija jezika ili
komponenti jezika zasnovana na zajedničkim
formalnim karakteristikama.
⇓
1) Poređenje (komparacija) jezika
2) Klasifikacija
3) Formalne karakteristike
POREĐENJE
→ Bilo kakvo tipološko istraživanje je
zasnovano na poređenju jezika.
J1 : J2
J1 : J3
J2 : J3
J3 : J5
J4 : J5
J3 : J4
JX : JY
KLASIFIKACIJA
a) Komponenti jezika
→ Pažnja je usmerena na određenu jezičku
karakteristiku, određenu konstrukciju,
koja se pojavljuje u jezicima; na sličnosti
i razlike među jezicima na osnovu date
karakteristike.
b) Jezika
→ Jezici se klasifikuju u grupe (tipove), na
osnovu određenih (formalnih) karakteristika.
☼ Studija slučaja - tipološko istraživanje ploziva u
jezicima sveta:
↓
a) Komponenta jezika:
→ Svi jezici imaju makar jedan ploziv.
→ Postoji preko 50 različitih ploziva u jezicima sveta, ali
pojedinačni jezici imaju znatno manji broj takvih glasova –
pandžabi ih ima 24!
→ Neravnomerna zastupljenost: najzastupljeniji su plozivi [p], [t] i
[k], a npr. uvularni ploziv [G] je redak (u somalijskom).
→ [t] kao “dominantan” ploziv: ako određeni jezik ima dva
bezvučna ploziva, jedan od njih mora biti [t].
b) Jezici:
→ Jezici se mogu klasifikovati prema
broju ploziva u njihovom glasovnom inventaru.
3
4
5
6
7
Taoripi
Burera, Nama
Bembe, Dani
Evenki, Grčki, Hopi, Mandarinski, Tagalog
Karipski, Hebrejski, Kanuri, Masai
1
2
2
5
4
.
.
.
16
Bengalski
.
.
.
1
FORMALNE KARAKTERISTIKE
→ Jezička struktura:
Građenje reči
Morfeme
Red reči
Padeži
Fraze
Rečenice
Formiranje pitanja
Glasovi
...)
(
ISTORIJA DISCIPLINE
► XIX vek - Friedrich von Schlegel i Wilhelm
von Humboldt:
→ Zainteresovanost isključivo za morfologiju
→ Klasifikacija jezika na osnovu morfoloških
razlika:
■ Afiksalni jezici = aglutinativni jezici
Kirundi:
Y-a-bi-gur-i-ye
abana.
V1-perf.-V8.njih-kupiti-apl.-asp. V2.deca
“Kupio ih je za decu.”
■ Flektivni jezici
Srpski:
Čita-m.
1. l. jedn. prez. akt. potvr. oblik
■ Jezici bez strukture = korenski jezici
Kineski:
Wŏ măi
júzi
chī.
Ja kupiti pomorandža jesti.
“Kupio sam pomorandže da jedem.”
-------------------------------------------------------------------------------
◊ Polisintetički (inkorporativni) jezici
Tivi:
Ngirruunthingapukani.
ngi -rru
-unthing -apu -kani
ja pr. vr. neko vreme jesti ponavljajući
“Nastavio sam da jedem.”
-------------------------------------------------------------------
► Revolucija tokom (sredinom) XX veka:
→ Strukturalizam – Leonard Bloomfield i drugi:
prelaz sa dijahronijske (istorijske) na
sinhronijsku perspektivu
⇓
Uzimanje u obzir i drugih jezičkih aspekata,
pored morfologije (poput sintakse): prelaz sa
fokusa na jezike (holistička tipologija) na fokus na
jezičke karakteristike (parcijalna tipologija)
→ Praška škola:
- Roman Jakobson – univerzalije vezane za
odnos vokala i konsonanata u jezicima
sveta
- Skalička – zaključak da mnoge jezičke
univerzalije su pre probabalističkog, nego
apsolutnog karaktera
→ Joseph Greenberg (1954 ...)
- Istakao značaj ispravnog metodološkog pristupa
u tipološkim istraživanjima: kvantifikativna
metoda i dobro odabran korpus jezikā, nasuprot
intuicijama lingvista.
- Tvrdnja da se jezici ne mogu podeliti na diskretne
morfološke tipove, već da su uglavnom mešavine.
→ Joseph Greenberg (1954 ...):
- Dalje isticanje parcijalne u odnosu na holističku
tipologiju: poređenje konstrukcija u jezicima
sveta kao primarni predmet tipologije.
- Predstavio značajan broj implikacionih
univerzalija.
- Interesovanje za dijahroniju → jezička promena
kao objašnjenje za jezičke univerzalije.
JEZIČKA TIPOLOGIJA I DRUGE
LINGVISTIČKE DISCIPLINE
→ Savremena gramatička teorija: jezičke univerzalije kao
dodirna tačka sa tipologijom.
→ Istorijska lingvistika: ispomoć tipologije u
rekonstrukciji jezika, određenih jezičkih karakteristika.
→ Terenska lingvistika: lingvista na terenu mora biti
opremljen tipološkim znanjem.
Download

Tipologija 1 [Read-Only] [Compatibility Mode]